Инфоурок / Другое / Конспекты / Адамның тегіне септік жалғауларының жалғануы
Обращаем Ваше внимание, что в соответствии с Федеральным законом N 273-ФЗ «Об образовании в Российской Федерации» в организациях, осуществляющих образовательную деятельность, организовывается обучение и воспитание обучающихся с ОВЗ как совместно с другими обучающимися, так и в отдельных классах или группах.

Педагогическая деятельность в соответствии с новым ФГОС требует от учителя наличия системы специальных знаний в области анатомии, физиологии, специальной психологии, дефектологии и социальной работы.

Только сейчас Вы можете пройти дистанционное обучение прямо на сайте "Инфоурок" со скидкой 40% по курсу повышения квалификации "Организация работы с обучающимися с ограниченными возможностями здоровья (ОВЗ)" (72 часа). По окончании курса Вы получите печатное удостоверение о повышении квалификации установленного образца (доставка удостоверения бесплатна).

Автор курса: Логинова Наталья Геннадьевна, кандидат педагогических наук, учитель высшей категории. Начало обучения новой группы: 27 сентября.

Подать заявку на этот курс    Смотреть список всех 216 курсов со скидкой 40%

Адамның тегіне септік жалғауларының жалғануы

библиотека
материалов

Тегіне септік жалғауларының жалғануы

Ресми құжаттарда атын, әкесінің атын, тегін орыс тілінде толық ресімдеу кезінде септік жалғау атына, әкесінің атына және тегіне де жалғанады. Мысалы, бұйрықтарда:

Приказываю:

Прекратить 20.11.200г. трудовой договор с Жунусовой Лилией Ермековной, менеджером отдела маркетинга, в связи с истечением срока, согласно подпункту 2) статьи 51 Трудового кодекса Республики Казахстан.

Или

Приказываю:

Принять 04.09.200г. Камашеву Перизат Сакеновну на должность менеджера по хозяйственным вопросам


Ресми құжаттарда атын, әкесіні атын, тегін мемлекеттік тілде толық ресімдеу кезінде септік жалғау субъектінің тек тегіне ғана жалғанады, аты мен әкесінің аты тегінің алдында атау септікте (кез-келген құжаттың мәтінінде) қолданылады.


Мысалы, қызметтік хатта:

Қызметкерлерді басқару бөлімінің маманы Елена Николаевна Перованы Астана қаласындағы «Сенім» АҚ филиалына тоқсандық есеп құрастыруда тәжірибелік көмек көрсету мақсатында 2010 жылғы 12-16 тамыз аралығында 5 күнге қызметтік іссапарға жіберуіңізді сұраймын.


Қазақстан Республикасының Премьер-министрі кеңсесі басшысының 2005 жылғы 3 қазандағы №и-536 «Құжаттарды дайындау кезінде терминдер мен сөз тіркестерін қолданып, әртүрлі атауларды жазудағы қысқаша анықтамалығының» 24-бабында:орыс тіліндегі құжаттарда «... қатаң немесе жіңішке дыбыстармен аяқаталатын, әйел азаматшалардың тегі септелмейді» деп көрсетілген. Мысалы: Маиря Озолинг – Марии Озолинг, Елена Коломиец – Елены Коломиец.

А-жалғауының алдында дауысты и қарпі болатын тектер де септелмейді. Мысалы: Гарсиа, Гулиа.

Екпінді дауыстылар а, -я, қаріптерімен аяқталатын славяндық емес тектер де есептелмейді. Мысалы: Дюма, Золя.

-аго, -яго, -ово, -их, -ых, -ях, -ко аяқталатын тектер де септелмейді. Мысалы: семаго, Седых, Гладких, Петренко.

Қазақ тіліндегі мәтіндерде осы тектердің бәрі септеледі: Мария Озолингке, елена Коломиецке, Гарсиаға, Гулиаға, Дюмаға, Золяға, Семмагоға, Седыхқа, Гладкихқа, Петренкоға.

Қазақ, славян немесе өзге ұлттардың тектеріне септік жалғаудың жіңішке немесе қатаң түрлерін жалғауды таңдау кезінде, сөздің соңғы дауысты буынына бағдарлану қажет. Егер жіңішке дауыстылар болса («ә», «ө», «і», «ү», «е»), онда жіңішке жалғау жалғанады, мысалы: Зверевке. Егер соңғы буында жуан дауыстылар болса «а», «о», «ы», «ұ», онда жуан дауысты жалғау жалғанады, мысалы: Копыловқа.

Дауысты «и», «у» жіңішке және жуан болуы да мүмкін, бұл сөздегі жетекші дауыстыға байланысты.

Егер сөз «ё», «э», «ю», қаріптерімен аяқталатын болса, онда жіңішке жалғаулар жалғанады, мысалы: Воробьевке. (қараңыз: С.М.Исаев. Қазақ тілі. С.14).

Егер сөз «х» қарпімен аяқталатын болса, онда қатаң жалғау жалғанады, мысалы: Седых, Гладких (қараңыз: Қазақ тілі. ҰБТ дайындалу: «Шың» баспасы. С.19).

Мемлекеттік тілдегі құжаттардың мәтінінде қазақ ұлты тұлғаларының аты және әкесінің аты, тегінің алдында жалғаусыз қолданылады, септік жалғауы мәтіннің мәніне байланысты тек тегіне жалғанады.

Мысал.

Қызметкерлерді басқару бөлімінің маманы Елеукен Нартаевич Пернебаевты ... қызметтік іссапарға жіберуіңізді сұраймын. (Прошу направить в служебную командировку ... специалиста отдела управления персоналом Пернебаева Елеукена Нартаевича ...).

-ов-/-ев- жұрнақтары ер адамның қазақы тегінде жіңішке немесе жуан септік жалғауларының жалғануына әсер етпейді. Септік жалғаулардың қазақ ұлты тегіне жалғануы кезінде тек түбірінің соңғы буынындағы дауысты дыбыс рөл атқарады.

Яғни, «Пернебаев» тегінде «-бай» түбіріндегі соңғы дауысты «а» жуан, сонда, «Пернебаев» тегіне «-ты» жуан жалғау жалғанады. «Есимов» тегіне «-ті»жіңішке жалғауы жалғанады, өйткені «Есім» сөзінің түбіріндегі соңғы дауысты дыбыс «і», – жіңішке.

«ТрансСтройСервис» ЖШС Директору Филиала

Филиалының директоры ТОО «ТрансСтрой Срвис»

Б.К.Есімовке Б.К.Есимову


Дауысты «а» қарпімен аяқталатын ұлты қазақ әйел азаматшалардың тегін ресімдеу кезінде, әрдайым жуан жалғаулар жалғанады, өйткені дауысты «а» – жуан болып саналады.

Мысал.

өкімнің орындалуын бақылау директордың орынбасары Е.Г.Баедиловаға жүктелсін (Возложить контроль исполнения распоряжения на заместителя директора Баедилову Е.Г.).

«Ұлты қазақ азаматтардың тегі мен әкесінің атын жазуға байланысты мәселелерді шешу тәртібі туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің 1996 жылғы 2 ақпандағы №2923 Жарлығы бойынша «Ұлты қазақ азаматтар өздерінің тегі мен әкесінің атының жазылуын қазақ тіліне тән емес аффиксті алып тастай отырып, өзгертуге хақылы, алайда тегі мен әкесінің атының түбірлік негізі сақталуға тиіс. Бұл ретте әкесінің атын жазған кезде азаматтың жынысына қарай «ұлы» немесе «қызы» сөздері қосылып, бірге жазылады».

Осы жарлық қазақ хылқының салт-дәстүріне сәйкес «ұлы» немесе «қызы» морфемасымен жазу ұлты қазақ тұлғалардың құжаттарын ресімдеу кезінде өте қолайлы, өйткені септік жалғауы тегіне жалғанады. Мысалы: Жадыра Сәрсенбайқызына, Омар Битуғанұлына және т.с.с..

Соңғы уақытта ұлты қазақ тұлғаларының тегін «ұлы», «қызы» жалғауынсыз түбірлі формасымн қолдану сәнге айналуда, бұл құжаттарды ресімдеу кезінде үлкен қиындықтарға соқтырады. Бұл жағдайда: азаматтың қайсысы аты, ал қайсысы тегі және қай атына септік жалғауын жалғау қажет екендегі түсініксіз. Мысалы: Бижан Нұржан. Мұның қайсысы аты, ал қайсысы – тегі?

Азаматтың атына септік жалғауын жалғау қате болады, ал осылайша жасалған құжаттың ешқандай да инстанцияларда заңдық күші болмайды, өйткені оның жеке куәлігі бойынша басқа аты тегі болып саналады.

Және әйел азаматшалардың да есімдерімен құжат жасауда оңай болмайды. Яғни, кейбір аймақтарда ер азаматтардың есімдері әйел есімдерімен де аталады. Мысалы: Самал Мұрсал, Саяхат Баян және т.с.с. осы мысалдардың қайсысында әйел, қайсысында ер адамның есімі?

Мысалы: азаматшаның Т.А.Ә. «Сүлеймен Рәзия Бүркітқызы» арыз жазу кезінде: Р.Б.Сүлейменнен деп ресімделеді. Осы жазу бойынша еш нәрсе де түсінікті емес: арыз жынысы қандай тұлғадан жазылғаны белгісіз, өйткені құжатта аты және әкесінің аты инициалдар ретінде қолданылуда, ал толық формада септік жалғау жалғанатын тегі көрсетілген.

Біздің көзқарасымыз бойынша ең оңтайлысы, (қазақ халқының салт-дәстүрі бойынша) азаматтың бірінші атын, сонан соң – оның тегін қолдану болып саналады. Мысалы: Қамар Балтабайқызы немесе Сұңқар Батырбекұлы.




Самые низкие цены на курсы переподготовки

Специально для учителей, воспитателей и других работников системы образования действуют 50% скидки при обучении на курсах профессиональной переподготовки.

После окончания обучения выдаётся диплом о профессиональной переподготовке установленного образца с присвоением квалификации (признаётся при прохождении аттестации по всей России).

Обучение проходит заочно прямо на сайте проекта "Инфоурок", но в дипломе форма обучения не указывается.

Начало обучения ближайшей группы: 27 сентября. Оплата возможна в беспроцентную рассрочку (10% в начале обучения и 90% в конце обучения)!

Подайте заявку на интересующий Вас курс сейчас: https://infourok.ru

Общая информация

Номер материала: ДБ-003055

Похожие материалы

2017 год объявлен годом экологии и особо охраняемых природных территорий в Российской Федерации. Министерство образования и науки рекомендует в 2017/2018 учебном году включать в программы воспитания и социализации образовательные события, приуроченные к году экологии.

Учителям 1-11 классов и воспитателям дошкольных ОУ вместе с ребятами рекомендуем принять участие в международном конкурсе «Законы экологии», приуроченном к году экологии. Участники конкурса проверят свои знания правил поведения на природе, узнают интересные факты о животных и растениях, занесённых в Красную книгу России. Все ученики будут награждены красочными наградными материалами, а учителя получат бесплатные свидетельства о подготовке участников и призёров международного конкурса.

Конкурс "Законы экологии"