Добавить материал и получить бесплатное свидетельство о публикации в СМИ
Эл. №ФС77-60625 от 20.01.2015

Автоматическая выдача свидетельства о публикации в официальном СМИ сразу после добавления материала на сайт - Бесплатно

Добавить свой материал

За каждый опубликованный материал Вы получите бесплатное свидетельство о публикации от проекта «Инфоурок»

(Свидетельство о регистрации СМИ: Эл №ФС77-60625 от 20.01.2015)

Инфоурок / Другое / Конспекты / Адамның тегіне септік жалғауларының жалғануы
ВНИМАНИЮ ВСЕХ УЧИТЕЛЕЙ: согласно Федеральному закону № 313-ФЗ все педагоги должны пройти обучение навыкам оказания первой помощи.

Дистанционный курс "Оказание первой помощи детям и взрослым" от проекта "Инфоурок" даёт Вам возможность привести свои знания в соответствие с требованиями закона и получить удостоверение о повышении квалификации установленного образца (180 часов). Начало обучения новой группы: 26 апреля.

Подать заявку на курс
  • Другое

Адамның тегіне септік жалғауларының жалғануы

библиотека
материалов

Тегіне септік жалғауларының жалғануы

Ресми құжаттарда атын, әкесінің атын, тегін орыс тілінде толық ресімдеу кезінде септік жалғау атына, әкесінің атына және тегіне де жалғанады. Мысалы, бұйрықтарда:

Приказываю:

Прекратить 20.11.200г. трудовой договор с Жунусовой Лилией Ермековной, менеджером отдела маркетинга, в связи с истечением срока, согласно подпункту 2) статьи 51 Трудового кодекса Республики Казахстан.

Или

Приказываю:

Принять 04.09.200г. Камашеву Перизат Сакеновну на должность менеджера по хозяйственным вопросам


Ресми құжаттарда атын, әкесіні атын, тегін мемлекеттік тілде толық ресімдеу кезінде септік жалғау субъектінің тек тегіне ғана жалғанады, аты мен әкесінің аты тегінің алдында атау септікте (кез-келген құжаттың мәтінінде) қолданылады.


Мысалы, қызметтік хатта:

Қызметкерлерді басқару бөлімінің маманы Елена Николаевна Перованы Астана қаласындағы «Сенім» АҚ филиалына тоқсандық есеп құрастыруда тәжірибелік көмек көрсету мақсатында 2010 жылғы 12-16 тамыз аралығында 5 күнге қызметтік іссапарға жіберуіңізді сұраймын.


Қазақстан Республикасының Премьер-министрі кеңсесі басшысының 2005 жылғы 3 қазандағы №и-536 «Құжаттарды дайындау кезінде терминдер мен сөз тіркестерін қолданып, әртүрлі атауларды жазудағы қысқаша анықтамалығының» 24-бабында:орыс тіліндегі құжаттарда «... қатаң немесе жіңішке дыбыстармен аяқаталатын, әйел азаматшалардың тегі септелмейді» деп көрсетілген. Мысалы: Маиря Озолинг – Марии Озолинг, Елена Коломиец – Елены Коломиец.

А-жалғауының алдында дауысты и қарпі болатын тектер де септелмейді. Мысалы: Гарсиа, Гулиа.

Екпінді дауыстылар а, -я, қаріптерімен аяқталатын славяндық емес тектер де есептелмейді. Мысалы: Дюма, Золя.

-аго, -яго, -ово, -их, -ых, -ях, -ко аяқталатын тектер де септелмейді. Мысалы: семаго, Седых, Гладких, Петренко.

Қазақ тіліндегі мәтіндерде осы тектердің бәрі септеледі: Мария Озолингке, елена Коломиецке, Гарсиаға, Гулиаға, Дюмаға, Золяға, Семмагоға, Седыхқа, Гладкихқа, Петренкоға.

Қазақ, славян немесе өзге ұлттардың тектеріне септік жалғаудың жіңішке немесе қатаң түрлерін жалғауды таңдау кезінде, сөздің соңғы дауысты буынына бағдарлану қажет. Егер жіңішке дауыстылар болса («ә», «ө», «і», «ү», «е»), онда жіңішке жалғау жалғанады, мысалы: Зверевке. Егер соңғы буында жуан дауыстылар болса «а», «о», «ы», «ұ», онда жуан дауысты жалғау жалғанады, мысалы: Копыловқа.

Дауысты «и», «у» жіңішке және жуан болуы да мүмкін, бұл сөздегі жетекші дауыстыға байланысты.

Егер сөз «ё», «э», «ю», қаріптерімен аяқталатын болса, онда жіңішке жалғаулар жалғанады, мысалы: Воробьевке. (қараңыз: С.М.Исаев. Қазақ тілі. С.14).

Егер сөз «х» қарпімен аяқталатын болса, онда қатаң жалғау жалғанады, мысалы: Седых, Гладких (қараңыз: Қазақ тілі. ҰБТ дайындалу: «Шың» баспасы. С.19).

Мемлекеттік тілдегі құжаттардың мәтінінде қазақ ұлты тұлғаларының аты және әкесінің аты, тегінің алдында жалғаусыз қолданылады, септік жалғауы мәтіннің мәніне байланысты тек тегіне жалғанады.

Мысал.

Қызметкерлерді басқару бөлімінің маманы Елеукен Нартаевич Пернебаевты ... қызметтік іссапарға жіберуіңізді сұраймын. (Прошу направить в служебную командировку ... специалиста отдела управления персоналом Пернебаева Елеукена Нартаевича ...).

-ов-/-ев- жұрнақтары ер адамның қазақы тегінде жіңішке немесе жуан септік жалғауларының жалғануына әсер етпейді. Септік жалғаулардың қазақ ұлты тегіне жалғануы кезінде тек түбірінің соңғы буынындағы дауысты дыбыс рөл атқарады.

Яғни, «Пернебаев» тегінде «-бай» түбіріндегі соңғы дауысты «а» жуан, сонда, «Пернебаев» тегіне «-ты» жуан жалғау жалғанады. «Есимов» тегіне «-ті»жіңішке жалғауы жалғанады, өйткені «Есім» сөзінің түбіріндегі соңғы дауысты дыбыс «і», – жіңішке.

«ТрансСтройСервис» ЖШС Директору Филиала

Филиалының директоры ТОО «ТрансСтрой Срвис»

Б.К.Есімовке Б.К.Есимову


Дауысты «а» қарпімен аяқталатын ұлты қазақ әйел азаматшалардың тегін ресімдеу кезінде, әрдайым жуан жалғаулар жалғанады, өйткені дауысты «а» – жуан болып саналады.

Мысал.

өкімнің орындалуын бақылау директордың орынбасары Е.Г.Баедиловаға жүктелсін (Возложить контроль исполнения распоряжения на заместителя директора Баедилову Е.Г.).

«Ұлты қазақ азаматтардың тегі мен әкесінің атын жазуға байланысты мәселелерді шешу тәртібі туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің 1996 жылғы 2 ақпандағы №2923 Жарлығы бойынша «Ұлты қазақ азаматтар өздерінің тегі мен әкесінің атының жазылуын қазақ тіліне тән емес аффиксті алып тастай отырып, өзгертуге хақылы, алайда тегі мен әкесінің атының түбірлік негізі сақталуға тиіс. Бұл ретте әкесінің атын жазған кезде азаматтың жынысына қарай «ұлы» немесе «қызы» сөздері қосылып, бірге жазылады».

Осы жарлық қазақ хылқының салт-дәстүріне сәйкес «ұлы» немесе «қызы» морфемасымен жазу ұлты қазақ тұлғалардың құжаттарын ресімдеу кезінде өте қолайлы, өйткені септік жалғауы тегіне жалғанады. Мысалы: Жадыра Сәрсенбайқызына, Омар Битуғанұлына және т.с.с..

Соңғы уақытта ұлты қазақ тұлғаларының тегін «ұлы», «қызы» жалғауынсыз түбірлі формасымн қолдану сәнге айналуда, бұл құжаттарды ресімдеу кезінде үлкен қиындықтарға соқтырады. Бұл жағдайда: азаматтың қайсысы аты, ал қайсысы тегі және қай атына септік жалғауын жалғау қажет екендегі түсініксіз. Мысалы: Бижан Нұржан. Мұның қайсысы аты, ал қайсысы – тегі?

Азаматтың атына септік жалғауын жалғау қате болады, ал осылайша жасалған құжаттың ешқандай да инстанцияларда заңдық күші болмайды, өйткені оның жеке куәлігі бойынша басқа аты тегі болып саналады.

Және әйел азаматшалардың да есімдерімен құжат жасауда оңай болмайды. Яғни, кейбір аймақтарда ер азаматтардың есімдері әйел есімдерімен де аталады. Мысалы: Самал Мұрсал, Саяхат Баян және т.с.с. осы мысалдардың қайсысында әйел, қайсысында ер адамның есімі?

Мысалы: азаматшаның Т.А.Ә. «Сүлеймен Рәзия Бүркітқызы» арыз жазу кезінде: Р.Б.Сүлейменнен деп ресімделеді. Осы жазу бойынша еш нәрсе де түсінікті емес: арыз жынысы қандай тұлғадан жазылғаны белгісіз, өйткені құжатта аты және әкесінің аты инициалдар ретінде қолданылуда, ал толық формада септік жалғау жалғанатын тегі көрсетілген.

Біздің көзқарасымыз бойынша ең оңтайлысы, (қазақ халқының салт-дәстүрі бойынша) азаматтың бірінші атын, сонан соң – оның тегін қолдану болып саналады. Мысалы: Қамар Балтабайқызы немесе Сұңқар Батырбекұлы.


Автор
Дата добавления 02.04.2016
Раздел Другое
Подраздел Конспекты
Просмотров126
Номер материала ДБ-003055
Получить свидетельство о публикации

"Инфоурок" приглашает всех педагогов и детей к участию в самой массовой интернет-олимпиаде «Весна 2017» с рекордно низкой оплатой за одного ученика - всего 45 рублей

В олимпиадах "Инфоурок" лучшие условия для учителей и учеников:

1. невероятно низкий размер орг.взноса — всего 58 рублей, из которых 13 рублей остаётся учителю на компенсацию расходов;
2. подходящие по сложности для большинства учеников задания;
3. призовой фонд 1.000.000 рублей для самых активных учителей;
4. официальные наградные документы для учителей бесплатно(от организатора - ООО "Инфоурок" - имеющего образовательную лицензию и свидетельство СМИ) - при участии от 10 учеников
5. бесплатный доступ ко всем видеоурокам проекта "Инфоурок";
6. легко подать заявку, не нужно отправлять ответы в бумажном виде;
7. родителям всех учеников - благодарственные письма от «Инфоурок».
и многое другое...

Подайте заявку сейчас - https://infourok.ru/konkurs


Выберите специальность, которую Вы хотите получить:

Обучение проходит дистанционно на сайте проекта "Инфоурок".
По итогам обучения слушателям выдаются печатные дипломы установленного образца.

ПЕРЕЙТИ В КАТАЛОГ КУРСОВ


Идёт приём заявок на международный конкурс по математике "Весенний марафон" для учеников 1-11 классов и дошкольников

Уникальность конкурса в преимуществах для учителей и учеников:

1. Задания подходят для учеников с любым уровнем знаний;
2. Бесплатные наградные документы для учителей;
3. Невероятно низкий орг.взнос - всего 38 рублей;
4. Публикация рейтинга классов по итогам конкурса;
и многое другое...

Подайте заявку сейчас - https://urokimatematiki.ru

Похожие материалы

Включите уведомления прямо сейчас и мы сразу сообщим Вам о важных новостях. Не волнуйтесь, мы будем отправлять только самое главное.
Специальное предложение
Вверх