Айдер Осман жизнь и творчество. "Слезы Амета" произведение. 7 класс
Предпросмотр материала:
7 сыныф ичюн эдебият дерси
Мевзу: Айдер Османнынъ аяты ве иджады. «Аметнинъ козьяшлары» эсери. Халкъымызнынъ сюргюнликте аджыныкълы алы.
Макъсат:
1. Талебелерни языджынынъ омрю ве иджадынен таныштырмакъ.
2. Талебелернинъ тарихий бильгилерини, дюньябакъышларыны кенъишлетмек.
3. Баш къараманнынъ образыны тешкиль этмек, халкъ образынен бирлештирмек.
4. Сюргюнликнинъ фаджиалы акъибетлерини айдынлатмакъ.
4. Ватанперверлик,джесюрлик,садыкълыкъ дуйгъуларыны тербиелемек.
Донатма: языджынынъ фотосуретлери, такъдим корьгезмеси, дерслик, таркъатма материал (ярдымджы джедвели), Power Point презентациялары
Дерснинъ чешити: янъы мевзу
Дерснинъкетишаты:
I. Тешкилий къысым: селямлашув, невбетчининъ рапорты (айнынъ насыл куню). Талебелер дефтерлеринде ай-кунюни язалар, «мевзу» сёзюнден сонъ бош ер къалдыралар.
II. Бильгилерни актуаллештирмеси: Эвге бойле вазифе берильген эди: Юсуф Болатнынъ «Алим» романындан парчаны окъуп битирмек, лугъат сезлерини огренмек.
Оджа:
Кечкен дерсте биз Къырым халкънынъ къараманы Алим акъкъында романдан парчаны окъуп битирдик. Алимнен халкъ риваетлерини окъугъанда таныш олгъан эдик.
Суаллер:
1) Алим акъкъында насыл риваетлер билесинъиз? («Къулакъсыз Алим», «Алим тойда», «Къаракъулакъ», «Къаравуллар мейданында», «Алимнинъ къапалмасы», «Сизге ким керек?» ве дигерлери)
2) Романда Февзи деген бала кимдир? (Алимнинъ досту)
3) «Алем шай бол олса да, халкъ сыгъмай, оларны денъизге айдайлар, не ичюн?» деп сорай Алим Февзи достундан. Бу суальге сиз насыл джевап берирсинъиз? (Рус помещиклери Къырым топракъларны запт эткен сонъ, къырымтатарлар топракъсыз къалдылар. Джанларыны къуртармакъ ичюн олар ят мемлекетлерге кочьмеге меджбур олдылар. Онынъ ичюн Февзининъ къорантасы юртны ташлап кетмеге меджбур олды)
4) Алим ве Февзи бири-бирине насыл достлукъ нишанларыны берелер? (Къынлы пычакъ ве чакъы)
5) Ваня деген бала кимдир?(Февзинен сагълыкълашып къайткъанда, елда Алим Ваня деген рессам огъланнен таныш ола)
6) Алим ве Ваня бир бирине хатире оларакъ не багъышлайлар? (Къайыш къушакъ ве Прометейнинъ ресмини)
7) Ваня Айвазовский ве Алимнинъ тышкъы корюнишлерини тасвир эткен сатырларны тапынъыз. (презентация №1)
Слайд№1

. Бу сатырлардан оларнынъ насыл къоранталардан олгъанларыны айтынъыз.
Слайд№2

Энди бу эки къараманны бирлештирген табиат чизгилерини къайд этинъиз. (Эйлер-Венн диаграммасы) Слайд № 4

Оджанынъ нетиджелев сезю:
Демек балалар, Алим-Къырымнынъ джесюр огъулларындан бири эди. Алим акъкъында халкъымыз тек риваетлер дегиль йырлар, шиирлер яраткъан. Языджы Умер Ипчи «Алим» адлы киносценарий язгъан ве онынъ эсасында 1926 сенеси бедий фильм чыкъарылды. Алим ролюни Къырымда нам къазангъан артист Хайри Эмир-заде иджра эткен эди. Ана-бабалар огъулларыны Алим киби мерд олсун деп онынъ адыны берелер. Мен эминим: Алим киби инсанларны ич бир вакъыт унутмамыз.
III. Дерснинъ мевзу ве макъсатларыны илян этюв.
Балалар, бугунь биз истидатлы къырымтатар языджынынъ терджимеийалынен таныш оладжакъмыз. Онынъ адыны биз билемиз: 5-джи сыныфта бу языджынынъ «Балалар эви янында» икяесини окъугъан эдик. Хатырланъыз: бу эсерни ким язды?( Айдер Осман). Демек, бугунь биз кене А. Османнынъ иджадына къайтамыз, онынъ «Аметнинъ козьяшлары» икяесинен таныш оладжакъмыз. Бу эсернинъ мевзусыны исе сиз невбеттеки презентациясына бакъып, сеслендирерсинъиз (презентация№2- сюргюнлик мевзусы). Энди дерснинъ мевзусыны дефтерлерге язамыз.
IV. Янъы мевзуны анълатув.
Ишимизни лугъаттан башладжакъмыз: дикъкъатынъызны бу сезлерге джельп этем.
Арбий хызмет - военная служба (армия), болюк мудири - заведующий отделом,
баш муаррир – главный редактор; макъале- статья, изин – разрешение;
беля – беда; гизлемек – скрывать, прятать; пыштав – пистолет,
кольге – тень ; акъран – ровесник
1. Анълашылмагъан сёзлернинъ изааты
2. Оджа: 1 талебе сизлер ичюн маруза азырлады. Сиз бу презентациягъа бакъып огюнъизде джедвеллерни толдураджакъсынъыз.
|
«Айдер Османнынъ омюр ёлу ве иджады» |
|||
|
Догъгъан сенеси ве ери |
Тасили |
Чалышкъан ерлери |
Эсерлери |
|
|
|
|
|
«Айдер Османнынъ омюр ёлу ве иджады» (презентация№2)
Айдер Осман
(1938-1997)
Айдер Осман Сеитер районнынъ Бешкъурткъа-Вакъуф коюнде догъды.
1944 сенеси оларнынъ къорантасы бутюн къырымтатар халкъынен берабер сюргюнге огъратылды.
Озьбекистанда еди йыллыкъ кой мектебини битирген сонъ, Маргъылан педагогика техникумына кирди. Ондан сонъ оджа олып чалышты.
1960 сенеси арбий хызметке чагъырыла. Андан къайткъан сонъ Айдер Осман Ташкент девлет университетнинъ журналистика шубесине кирди. Оны битирген сонъ «Ленин байрагъы» газетасында болюк мудири оларакъ, сонъ «Йылдыз» журналында чалышты.1985 сенесинден омюрининъ сонъуна къадар бу журналнынъ баш муаррири олды.
Агъыр хасталыкътан сонъ 1997 сенеси А.Осман вефат этти.
Айдер Осман ордуда булунгъан девринде журналистикагъа авеслене, арбий газеталаргъа хаберлер, макъалелер яза. Чешит йылларда онъынъ муим эсерлеринешир олды: «Таныш козьлер» (1975), «Йыллар ве достлар» (1981), «Тутушув» (1988), «Саба ола хайыр ола»(1990) ве дигер эсерлер.
Халкъынен Къырымгъа къайткъан сонъ Айдер Осман «Агент» повести, «Аедин» пьесасы, «Къайтув» икяеси ве бир сыра дигер икяе, очерклер макъалелер яза.
Айдер Осман терджимеджиликнен де огъраша эди. Рус, озьбек, тюрк тиллеринден къырымтатар тилине чокъ эсерлерни терджиме этти.
Онъынъ эсерлеринде муим вакъиалар, муреккеп девирлер акс олунды. «Таныш козьлер» ве «Саба ола,хайыр ола» эсерлеринде языджы къырымтатар халкъы сюргюн этилюв вакътында ве сюргюнлик йыллары олгъан фаджиаларны тасвир эте, кучьлю, муреккеп образлар ярата.
3. Оджанынъ сёзю.
«Аметнинъ козьяшлары» икяесинде языджы сюргюнликте озюнинъ башындан кечирген къыйынлыкълар, акъаретлерни хатырлап яза. Эпинъиз билесинъиз ки, 1944сенесинден-1958сенесине къадар къырымтатарларгъа яшагъан районларындан тыш чыкъмакъ ясакъ этильген эди. Мектепни битирип, окъувны девам этмек ичюн шеэрлерге, меркезлерге кетмек керек эди. Амет озюнинъ къырымтатар олгъаныны гизлемеге меджбур ола. Къартларымыз бедава айтмагъанлар: «Яланджынынъ яланы илле чыкъар». Аметнинъ де айнеджилиги кечмеди. Энди зынджырчыкъ шеклинде икяени окъуйыкъ.
4. Ифадели окъув. 174-177саифелери.
5. Суаллерге джевап.
-Икяеде тасвирленген аджыныкълы вакъиа къайсы девирде олып кече?(Сюргюнлик девринде)
-Сюргюнликте къырымтатар халкъы насыл вазиетте эди?(Пек къыйын, аджыныкълы алда. Халкъымыз хорлукълар чекип, къоранта-къоранта ольгенлер. Ачлыкъ, агъыр ишлер, хасталыкълар миллетимизни баягъы эксильтти: ярыгъа якъын халкъымыз сюргюнликнинъ биринджи йыллары вефат этти)
5. «Сюргюнлик» сёзюне сенкан тизмек.
Сюргюнлик-
Агъыр(трудная), фаджиалы(трагическая), ольдюре(убивает), яныкълай(мучает), оксюз къалдыра(обездоливает), энъ тесирли(наиболее влияющая на наше сознание), ашшалав(унижение).
VI. Пекитюв(тестлев) ( презентация№3)
1. А.Осман къайда ве къачан догъды:
А) 1921с. Албат коюнде
Б) 1938с. Бешкъурткъа Вакъуф коюнде
В) 1919с. Акъмесджитте
2. А.Осман насыл тасиль алды:
А) Кой мектеби—оджалар техникумы—Ташкент девлет университети
Б) Кой мектеби—оджалар техникумы—Фергана девлет университети
В) Кой мектеби—оджалар техникумы—Къырым девлет университети
3. А.Осман къайда чалышты:
А) Мектепте—институтта—«Ленин байрагъы» газетасында
Б) Мектепте— «Йылдыз» журналында--институтта
в) Мектепте—«Ленин байрагъы» газетасында—«Йылдыз» журналында
4. А.Османнынъ эсерлери:
А) «Аедин», «Таныш козьлер», «Аметнинъ козьяшлары»
Б) «Алим», «Таныш козьлер», «Аметнинъ козьяшлары»
В) «Теселли», «Таныш козьлер», «Аметнинъ козьяшлары»
5. «Аметнинъ козьяшлары» икяеси насыл мевзугъа багъышлангъан?
А) Ватан мевзусы
Б) Сюргюнлик мевзусы
В) Дженк мевзусы
6. Амет насыл зенаат саиби олмакъ истеди?
А) Оджа
Б) Агроном
В) Багъчеван
7. «Беля корюнмейип келе» ибаресини насыл анълайсынъыз?
А) Апансыздан, бекленильмегенде келе
Б) Беля козьге корюнмей
В) Беля сакълана
8. Не ичюн Амет техникумгъа кирип оламай эди?
А) Ярамай окъугъаны ичюн
Б) Къырымтатар олгъаны ичюн
В) Къорантасына ярдым эткени ичюн
9. Арбий адам оджалар ве талебелер огюнде Аметни
А) Макътады
Б) Къучакълады
В) Ашшалады
9 суаль – 5 баа
7 суаль- 4 баа
5 суаль- 3 баа
VII. Рефлексия.
Бугунь дерсимизде пек фааль чалыштынъыз. Шимди исе дерске аит олгъан мунесебетинъизни косьтеринъиз.
Къырмызы карточка- Ич бир шей анъламадым, дерс меракълы дегиль.
Мавы ренк- мен чокъ шейлер анъладым, онынъ ичюн джевап бермеге къыйын олмады.
Ешиль ренк- мен эр шей анъладым, эвель бильмеген малюматларны огрендим.
Фикирни девам эт:
Бугунь дерсте мен бильдим (А. Османнынъ омюр ёлуны ве фаалиетини)……………….
Бугунь дерсте мен огрендим (энъ муим малюматларны сечип алмагъа)………………
Бугунь дерсте таныш олдым (А. Османнынъ янъы эсеринен )……………….
Бугунь дерсте мен текрарладым (эвге берильген суаллерни)…………….
VIII.Эвге вазифе.
1.Янъы сёзлерни эзберлемек.
2.Икяени окъуп битирмек: 177--181с., икяе этмек
3.188с. 7-джи суальге язма шеклинде джевап бермек(энъ кучьлю талебелер ичюн)
Айдер Осман жизнь и творчество. "Слезы Амета" произведение. 7 класс
Что Вы хотите изменить?
Например: обновить оформление, добавить задания, изменить класс, сократить текст или адаптировать материал.
Что Вы хотите изменить?
Например: обновить оформление, добавить задания, изменить класс, сократить текст или адаптировать материал.
Найдите подходящий для Вас курс
В каталоге 7 851 курс по разным направлениям
Другие материалы
-
Конспект урока по чеченской литературе "Чайра" (6 класс)
Учебник: «Нохчийн литература (Чеченская литература) (на чеченском языке)», Эдилов С.Э.
Вам будут интересны эти курсы:
- Курс повышения квалификации «Организация практики студентов в соответствии с требованиями ФГОС юридических направлений подготовки»
- Курс повышения квалификации «Педагогическая риторика в условиях реализации ФГОС»
- Курс повышения квалификации «Применение MS Word, Excel в финансовых расчетах»
- Курс повышения квалификации «Формирование компетенций межкультурной коммуникации в условиях реализации ФГОС»
- Курс повышения квалификации «Экономика: инструменты контроллинга»
- Курс профессиональной переподготовки «Маркетинг: теория и методика обучения в образовательной организации»
- Курс профессиональной переподготовки «Организация и управление процессом по предоставлению услуг по кредитному брокериджу»
- Курс профессиональной переподготовки «Организация и управление службой рекламы и PR»
- Курс профессиональной переподготовки «Организация менеджмента в туризме»
- Курс профессиональной переподготовки «Осуществление и координация продаж»
- Курс профессиональной переподготовки «Управление качеством»