Добавить материал и получить бесплатное свидетельство о публикации в СМИ
Эл. №ФС77-60625 от 20.01.2015
Свидетельство о публикации

Автоматическая выдача свидетельства о публикации в официальном СМИ сразу после добавления материала на сайт - Бесплатно

Добавить свой материал

За каждый опубликованный материал Вы получите бесплатное свидетельство о публикации от проекта «Инфоурок»

(Свидетельство о регистрации СМИ: Эл №ФС77-60625 от 20.01.2015)

Инфоурок / История / Другие методич. материалы / Ашық сабақ Ақ орда
ВНИМАНИЮ ВСЕХ УЧИТЕЛЕЙ: согласно Федеральному закону № 313-ФЗ все педагоги должны пройти обучение навыкам оказания первой помощи.

Дистанционный курс "Оказание первой помощи детям и взрослым" от проекта "Инфоурок" даёт Вам возможность привести свои знания в соответствие с требованиями закона и получить удостоверение о повышении квалификации установленного образца (180 часов). Начало обучения новой группы: 28 июня.

Подать заявку на курс
  • История

Ашық сабақ Ақ орда

библиотека
материалов

Пәні:

Пән мұғалімі:

Қазақстан тарихы

Семия Әділет

Күні:

Сынып:

19.12.15жыл

7Ә - сынып

Сабақтың тақырыбы:

Ақ орда (ХІІІ-ХҮғ.ғ.)

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: оқушыларға Монғол үстемдігі дәуіріндегі Қазақстан территориясында құрылған алғашқы мемлекет Ақ орда туралы түсіндіру; 
Дамытушылық: тақырыпты меңгерте отырып, Туған өлкеміздің тарихын зерделей отырып даму тарихымыздың нағыз шындығын білуге ықыласын арттырып, өз білімін жетілдіруге, қосымша ізденуге бағыт – бағдар беру, ой - өрісін дамыту; 
Тәрбиелік: оқушылардың қызығушылық сезімдерін оята отырып, ұлтжандылыққа, қайсарлыққа баулу. 

Күтілетін нәтиже:

Қазақстан территориясында құрылған алғашқы мемлекет Ақ орда туралы мағлұматты меңгереді.

Қазақ халқының қалыптасып, мемлекетінің құрылуында Ақ орда зор тарихи рөл атқарғандығын түсінеді.

Сабақтың түрі:

Жаңа сабақ

Әдіс-тәсілі:

Баяндау, сұрақ-жауап, топпен жұмыс, АКТ-ні қолдану

Пәнаралық байланыс:

География, қазақ әдебиеті

Көрнекіліктер:

Қазақстан картасы, бейне материал, тірек сызба, көмекші құралдар (кітаптар, қосымша материалдар)

Сабақ барысы:

Мұғалім әрекеті

Оқушы әрекеті

Ұйымдастыру кезеңі:

Психологиялық ахуал орнату.

Сабаққа дайындалады, өздерін жайлы сезінеді. Әр топ бір сөзден бір-біріне тілек тілейді.

Топқа бөлу

Таңдаған түстері бойынша топқа бөлінеді. Топ ережесін сұраймын. Топ басшысын сайлау.

Жасыл түс- Алтын босағалы «Ақ орда»

Сары түс- күміс босағалы «Көк орда»

Қызыл түс- болат босағалы «Боз орда»

«Білу» кезеңі

Қайталау – білім анасы. Сағат тілі бойынша кесте толтырылады.

1.Алтын орда қай ғасырда құрылды?

2.Территориясы

3.Астанасы

4.Билеушісі, басқарушысы, ең алғашқы ханы кім?

5.Алтын орданың күшеюі қай хандардың тұсында болды? (Берке, Өзбек)

6.Мөңке, Меңгу Темір, Тохты хан, Жәнібек туралы не білесіңдер?

7.Қоғамдық құрылысы

8.Басқару жүйесі туралы туралы не білесіңдер?

9. Алтын орда ХҮ ғ.о. қандай хандықтарға бөлінді?

10. Даруға, мәлік, беклербек сөздерінің мағынасы

11. Әлсіреуінің себебі

12. Қай ғасырда құлады?


















Өткен материалды еске түсіру арқылы, тапсырмаларға жылдам жауап береді. Картадан көрсетеді.

Ой қозғау.

«Шыңғыснама» шежіресінен үзінді тыңдату арқылы сабақтың тақырыбын ашады.

Шежіреде не жайында айтылғандығын оқушылар өздері айтады.

Жаңа сабақ

Тақырыптың мақсатымен, жоспарымен таныстырады. Сабақты Қорқыт атаның дәйек сөзімен бастайды.

Өткен күн, Кеше – тарих

Келер күн- Ертең сыр

Ал бүгінгі күн- үлкен сый.


Жаңа тақырыпты дәптерлеріне жазады.

«Түсіну» кезеңі

-Электронды оқулықтан бейне материал көрсетеді.

-оқулықтың 106-108 беттеріндегі мәтінге назар аудартады.

Бейне материалды көреді, ойын айтады.

Мәтінді оқиды, топта талқылайды, айтады.

«Қолдану» кезеңі

Топтарға жоспардағы тақырыпшалардан тапсырма беріледі. І-топ: Ақ орданың құрылуы, жер аумағы. ІІ-топ Орданың ішкі–сыртқы саяси жағдайы. ІІІ-топ Шаруашылығы жайлы ізденіс жұмыс ұсынады.





Тақырып бойынша топпен ізденеді, қосымша материалдарға, оқулыққа сүйенеді, ойланады, қорғайды.

«Талдау» кезеңі

«Тұлғаны таны». Мәтінмен жұмыс. (хандар туралы сөйлейді)

Оқулық, қосымша материал көмегімен толтырады.

«Жинақтау» кезеңі

Топтарға венн диаграммасы толтырылады.

  1. Алтын орда (І топ)

  2. Ақ орда (ІІІ топ)

  3. Ұқсастығы (ІІ топ)



Топпен ақылдаса отырып, ерекщеліктері мен ұқсастығын жазады.

Бекіту

«Кубизм» стратегиясы бойынша бүгінгі сабақта кім көп есіне мәліметтер сақтағанын тексеру.

Әр топтан бір оқушы шығып, ауызша жауап беріп, өз білімін тексереді.

Бағалау

Белгілер арқылы Жұлдызша- 5

Төртбұрыш -4

Үшбұрыш – 3

Топ басшысы тобындағы оқушылардың жауабына қарай бағалау парағын белгілер арқылы бағалайды.

Үйге тапсырма

Оқулық бойынша 23 параграф оқу
Дәптерлеріңе Ақ Орда хандарының кестесін жазып келу. 



Мазмұндайды, қосымша ізденеді.

«Инсерт» стратегиясы

Парақша таратылады

Оқушы сабаққа рефлекция жазады. Бүгінгі сабақтан алған әсерін, не білгендігін, білгісі келетіндігін жазады.



























Бағалау парағы

Оқушының аты -жөні

«Білу» кезеңі

«Түсіну» кезеңі

«Қолдану» кезеңі

«Талдау» кезеңі

«Жинақтау» кезеңі

Бекіту

Бағалау





















































































Бағалау парағы

Оқушының аты -жөні

«Білу» кезеңі

«Түсіну» кезеңі

«Қолдану» кезеңі

«Талдау» кезеңі

«Жинақтау» кезеңі

Бекіту

Бағалау





















































































Бағалау парағы

Оқушының аты -жөні

«Білу» кезеңі

«Түсіну» кезеңі

«Қолдану» кезеңі

«Талдау» кезеңі

«Жинақтау» кезеңі

Бекіту

Бағалау





















































































Мәтінмен жұмыс

Ақ Орданың қалалық мәдениет дами түскен. Хан Отырар, Сауран, Женат, Баршынкент сияқты қалаларда мешіт, медреселер салдырып, Сығанақ қаласын Орта Азия мен Шығыс Дешті Қыпшақтың арасындағы басты сауда орталығына айналдырды. Қалалар арасында экономикалық байланыс жақсарды. Бұл қай хан туралы айтылған? (Ерзен хан)



Ақ Орданың күшеюі .....ханның билігіне тұспа-тұс келеді (XIVғ. 60-70жж.). Тарихшы Қадырғали би Қасымұлы ......ханды ақылды да батыл билеуші ретінде сипаттайды. Осы ханның тұсында қысқа мерзімге болса да Ақ Орданың билігі көрші елдерге тарайды. Өз атынан Сығанақ қаласында теңге соқтырады. (Ұрыс хан)


Сырдария бойындағы қалаларды қайтару үшін әрекеттер жасайды. Темірдің немересі Ұлықбекті жеңіп, көптеген қалаларды өзіне қаратады. Бұл кім туралы айтылған? (Барақ хан)



Жошының үлкен баласы ..... сол қанатын басқарып, Дешті Қыпшақтың шығыс бөлігінде билік жүргізген. Кейіннен ...... жері Ақ орда атанған. Бұл қай хан туралы айтылған? (Орда Ежен)




«Терең білім – тәуелсіздігіміздің тірегі, ақыл-ой – азаттығымыздың алдаспаны»

Н.Ә.Назарбаев





Мұсылман деректері Ақ Орданы билеген хандар шежіресін шамамен мынадай жүйеде береді: Орда Ежен, Сартақтай, Қойыншы, Баян, Сасы Бұқа, Ерзен, Мүбәрәк, Шымтай, Ұрыс хан, Құйыршық және Барақ.












Алтын Орда саяси дербестік алған бірнеше хандықтарға бөліне бастаған уақытта Қазақстан жерінде Ақ Орда деп аталатын жаңа мемлекет пайда болды.

1242 ж. дейін Батый ханның Еуропаға жасаған 7 жылдық жаулап алу жорықтарына қатысып, монғол қарушы күштерінің сол қанатын басқарған Орда. Ежен Алтын Орда мемлекетінің шығыс бөлігін – Алтай таулары мен Ертіс, Жайық өзендерін, Балқаш көлін, Сырдария алқабы мен Арал теңізінің Солтүстігіне дейінгі ұлан – байтақ өңірді өз үлесіне алып, Ақ Орда мемлекетін құрды. Қазіргі Қазақстан жерін түгел қамтыды. Халқы этникалық жағынан бірыңғай түркі тілдес тайпалар мен халықтар – қыпшақ, қаңлы, үйсін, жалайыр, алшын, қарлұқ, найман, керей, арғын, қоңырат, монғол, әлеуметтік даму деңгейі біркелкі – көшпелі жартылай, көшпелі мал шаруашлығымен айналысты.

Батыс Түрік, Түркеш, Қарлұқ, Қимақ – қыпшақ дәуірінен басталған қазақ халқының өз алдына халық болып қалыптасуы осы Ақ Орда дәуірінде үздіксіз дами берді. Монғол шапқыншылығы аса ауыр зардаптар әкелгенімен халықтың дамуын тоқтата алған жоқ. Қайта қазақ тайпаларының бытыраңқылығын, өзара қырқысын, толассыз қан төгісті жойып, оларды бір мемлекет – Ақ Оданың қол астына топтастырды.

Сөйтіп, Ақ Орда мемлекеті кейінгі қазақ хандығының құрылуына негіз қалады. Ақ Орда 200 жыл өмір сүрді. Ерзен ханның тұсында Ақ Орданың қалалық мәдениет дами түскен. Хан Отырар, Сауран, Женат, Барышкент сияқты қалаларда мешіт, медреселер салдырып, Сығанақ қаласын Орта Азия мен Шығыс Дешті Қыпшақтың арасындағы басты сауда орталығына айналдырды. Қалалар арасында экономикалық байланыс жақсарды.

Ұм өзені, Алмалық қаласында дүниеге келген Жамал Қаршидің әйгілі сөздікке қосымша деп аталған еңбегі жазылды. Осы еңбегінде ол өзінің Баршынкентке барып үш тілді өлең жазатын. Хиссамеддинмен кездесіп, «Сіз неге үш тілде жазасыз?» — деп сұраған. Сонда ол: «арабша жазғаным – ой сұлулығы үшін, парсыша жазғаным – тіл шешендігі үшін, түрікше жазғаным – тұрмыс шындығын айқын суреттеу үшін» — деп жауап бергенін айтады. Осы өңірде туып — өскен ғалым, философ, ғұлама ақын – жазушылар Ғаббас әл-Жауһари, әл-Фараби, Смаил әл-Жауһари, Ахмет Игүнеки, Ахмет Иассауи, Сүлеймен Бақырғани, т.б. дүниежүзілік ойсана мен ғалымның дамуына үлкен үлес қосқан.

 Ал Орданың ішкі – сыртқы саяси жағдайын 3 кезеңге бөлуге болады:

  1. Ақ Орда билеушілерінің Алтын Ордадан бөлініп, жеке мемлекет болу үшін күрес жүргізуі;

  2. Ақ Орда хандарының Алтын Орданың ішкі істеріне белсене араласуға әрекет жасауы;

  3. Урус хан және оның ұрпақтарының Әмір Темірге қарсы күресі.

 Термин сөздері:

  1. Білікшілер (хатшылар) – түрік жазуымен іс жүргізушілер;

  2. Мәлік – түрік әулетінен шыққан жергілікті әкімдер;

  3. Даруғалар – салық басқарушылар;

  4. Беклер бек — әскери істерді басқарушылар;

  5. Уәзірлер – азаматтық билік жүргізушілер;

  6. Басқақтар – басқарушы жергілікті халыққа әскери бақылау жүргізеді, салық жинайды.

         Бекіту сұрақтары:

  1. Ақ Орданың құрылуының осы өңірдегі тайпалар мен халықтар үшін қандай пайдасы, маңызы болды?

(Қазақ тайпаларының бытыраңқылығын, өзара қырқысуын, толассыз қан төгісті жойып, оларды бір мемлекетке топтастырады).

  1. Ақ Орданы басқарған хандардың ішінде өзіңе ұнап, есінде сақталып отырған қай хан? Несімен ұнады? (Мыс.: Мүбәрәк – 1327/28 жж. Сығанақта теңге соқтырды.

Урус ханмемлекеттің күш қуатын арттырды, Тоқтамыс, Әмір Темірге қарсы күресті.

Тоқтамыс хан ше? Неге?(Әмір Темірге арқа сүйеді т.с.с).Барақ сұлтан ше?

(Ақ орданың қайта қалпына келтіруге әрекет жасады)

Әбілқайыр хан ше?

(Ақ Орданың біраз жерін жаулап алып, өз хандығын құрады).




Подайте заявку сейчас на любой интересующий Вас курс переподготовки, чтобы получить диплом со скидкой 50% уже осенью 2017 года.


Выберите специальность, которую Вы хотите получить:

Обучение проходит дистанционно на сайте проекта "Инфоурок".
По итогам обучения слушателям выдаются печатные дипломы установленного образца.

ПЕРЕЙТИ В КАТАЛОГ КУРСОВ

Автор
Дата добавления 21.01.2016
Раздел История
Подраздел Другие методич. материалы
Просмотров348
Номер материала ДВ-363002
Получить свидетельство о публикации
Похожие материалы

Включите уведомления прямо сейчас и мы сразу сообщим Вам о важных новостях. Не волнуйтесь, мы будем отправлять только самое главное.
Специальное предложение
Вверх