Добавить материал и получить бесплатное свидетельство о публикации в СМИ
Эл. №ФС77-60625 от 20.01.2015
Свидетельство о публикации

Автоматическая выдача свидетельства о публикации в официальном СМИ сразу после добавления материала на сайт - Бесплатно

Добавить свой материал

За каждый опубликованный материал Вы получите бесплатное свидетельство о публикации от проекта «Инфоурок»

(Свидетельство о регистрации СМИ: Эл №ФС77-60625 от 20.01.2015)

Инфоурок / Социальному педагогу / Рабочие программы / Астана қаласы №8 ОМ Пән мұғалімі: Бейсенбаева Алтынай Оспановна Сыныбы 8 Пән аты Қазақ әдебиеті
ВНИМАНИЮ ВСЕХ УЧИТЕЛЕЙ: согласно Федеральному закону № 313-ФЗ все педагоги должны пройти обучение навыкам оказания первой помощи.

Дистанционный курс "Оказание первой помощи детям и взрослым" от проекта "Инфоурок" даёт Вам возможность привести свои знания в соответствие с требованиями закона и получить удостоверение о повышении квалификации установленного образца (180 часов). Начало обучения новой группы: 28 июня.

Подать заявку на курс
  • Социальному педагогу

Астана қаласы №8 ОМ Пән мұғалімі: Бейсенбаева Алтынай Оспановна Сыныбы 8 Пән аты Қазақ әдебиеті

библиотека
материалов

Күнделікті сабақ жоспары


Сыныбы: 9 «В», 9 «Б»,9 «Г», 9 «Д» Күні: 23-25.09.13

Пәні: Қазақ әдебиеті

Сабақтың тақырыбы: Абайдың «Біреудің кісісі өлсе, қаралы – ол» өлеңі

Сабақтың мақсаты: 1. Білімділік: Абайдың өлең туралы жаңа, тың көзқарастарын, өлең сөзге берілген шынайы бағасының мәнін таныту. 2. Дамытушылық: Абай өлеңдерінің құны мен құдіретін сезіне алу, есте сақтау дағдыларын дамыту. 3. Тәрбиелік:ӨӨӨ----- Оқушыларды халқымыздың әдеби мұраларын, олардың қалыптасу, даму тарихын білетін, оны таразылай алатын азамат болуға тәрбиелеу. Сабақтың түрі: Жаңа білім беру сабағы Сабақтың әдісі: Абай өлеңдерін оқытудың арнайы әдістемесі

Сабақтың көрнекілігі: «Абайтану әліппесі» кітабы, слайд, Абай шығармалары. Пәнаралық байланыс: Қазақстан тарихы Сабақтың барысы: І Ұйымдастыру кезеңі: Оқушылардың сабаққа қатысын тексеру, жаңа тақырыпты меңгеруге бағыттау.

ІІ Үй тапсырмасын сұрау: Оқушылардың:

  • Абайдың білім-ғылым тақырыбына жазылған өлеңдері туралы жасаған салыстырмалы талдауларын;

  • Өлең құрылысы мен тілін талдауға берілген тапсырмаларын;

  • Еркін ойлау мен еркін сөйлеу мақсатында берілген жазба жұмыстарын тексеру.


Жаңа сабақ


hello_html_403dab25.jpg

Мен жазбаймын өлеңді ермек үшін... (Абай)

«Біреудің кісісі өлсе, қаралы – ол» өлеңі

Өлең мәнерлеп оқылады немесе аудио дискіден тыңдалады.

Тапсырмалар жүйесі:

І Мазмұн мен мағына

Тапсырма:

Ақын шығармасында айтылған ойды мұқият тыңдау:

  • Өлеңде баяндалған оқиғаларды көз алдына елестетіңіз;

  • Көріністерді өз сөздерімен еркін баяндаңыз;

  • Жоғарыдағы тапсырмаларды орындау арқылы өлең мазмұнын толық меңгеріп алыңыз.


ІІ Абай тілінің сөздігі

Қаралы


Қынаменде


Өрнек


Елең-селең


Үдда


Қас


Сүйенерлік (сүйе)


Құрымет


Көрінеу


Мақсұт


Ұстарту



Тапсырма:

  • Өлеңдегі мағынасы өзіңізге беймәлім, түсініксіз сөздерді Қазақ тілінің түсіндірме сөздігінен тауып, мағынасын біліп алыңыз;

  • Сөздердің мәнін ашыңыз, өзіңіздің сөздік қорыңызға қосып қойыңыз.


hello_html_750b50f8.png

ІІІ «Абайды оқы, ерінбе»

  • кісісі

  • жүрегі

  • тыймай

  • әнге

  • қыз ұзат

  • жұрт ыржаңшыл

  • жар-жар

  • кезетер

  • өлең

  • өрнек

  • мақал

  • есігін

  • жер қойнына

  • қызығың

  • бос қақпай

  • айтпақ түгіл

  • алмайсың

  • екен деп сіресіп

  • әр сөздің

  • орайы

  • мағынасы

  • кімнің

  • қарыны

  • көкірегі

  • сөздің

  • оған да

  • еш адамнан

  • жақсы сөз

  • сүйенерлік

  • әнін сатып

  • кісі де

  • болма мазақ

  • біреуі бұлай

  • жоқ қой

  • пенен

  • жамау

  • таныр

  • кемшілігі

  • мақсұтым

  • ашпақ

  • ойда жоқ

Тапсырма:

  • Берілген тірек сөздердің өлеңдегі орнын тауып қойыңыз,

  • Өлең мәтінін қайта қарап пысықтаңыз, есіңізде сақтаңыз,

  • Өлеңді жаттап алуға дағдыланыңыз.



hello_html_750b50f8.png

ІV «Абайды оқы, таңырқа»

Құнды сөз


Метафоралар:

1.

2.

3.

4.

5.

6.


Көркем эпитеттер:

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

9.

10.

11.

12.


Тапсырма:

  • Кесте бойынша өлеңдегі метафоралар мен көркем эпитеттерді тауып, теріп жазыңыз;

  • Мағынасын есте сақтап, сөздік қорыңызға қосып қойыңыз.


Құнарлы ой


Өлеңдегі бейнелі, айшықты сөз тіркестері:

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

9.

10.

Тапсырма:

  • Кесте бойынша өлеңдегі Абайдың айшықты сөздері мен құнарлы ойларын теріп жазыңыз;

  • Мағынасын есте сақтап, сөздік қорыңызға қосып қойыңыз.


hello_html_2a087e35.jpg

V Зерде

1. Салыстырмалы талдау

Ой үндестігі

«Біреудің кісісі өлсе, қаралы - ол» өлеңін «Өлең – сөздің патшасы, сөз сарасы», «Мен жазбаймын өлеңді ермек үшін» өлеңдерімен салыстыру)

«Өлең – сөздің патшасы, «Біреудің кісісі өлсе, қаралы - ол» «Мен жазбаймын өлеңді

сhello_html_m294b5e27.gifөз сарасы» өлеңі өлеңі ермек үшін» өлеңі

hello_html_45817f96.gifhello_html_m4e214f84.gif



hello_html_m614af50f.gif

Өлеңдегі ақын мақсаты: Өлеңдегі ақын мақсаты:

Өлеңдегі ақын мақсаты:

Түйін.

Тапсырма:

  • «Біреудің кісісі өлсе, қаралы - ол» өлеңін «Өлең – сөздің патшасы, сөз сарасы», «Мен жазбаймын өлеңді ермек үшін» өлеңдерімен салыстырыңыз;

  • Олардың ұқсастықтары мен айырмашылықтарын, өзара үндестігін табыңыз;

  • Ойыңызды жүйелеп, түйін сөз жазыңыз.

hello_html_763e7a2c.gif2. Жинақтау


hello_html_74259470.gifhello_html_763e7a2c.gif

hello_html_763e7a2c.gifhello_html_763e7a2c.gif

hello_html_763e7a2c.gif

hello_html_763e7a2c.gif

hello_html_763e7a2c.gif

hello_html_763e7a2c.gifhello_html_763e7a2c.gif

hello_html_763e7a2c.gif

hello_html_763e7a2c.gifhello_html_763e7a2c.gif



Тапсырма:

  • Үш өлеңдегі Абайдың өлең туралы ойларын жинақтап жазыңыз;

  • Өлеңге анықтама беріңіз.

3. Абайдың сөзден салған өрнегі


1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

9.

10.

11.

12.

13.

14.

15.

16.

Тапсырма:

  • Абайдың өлеңдегі Абайдың ақыл-нақылға, өлең туралы, сөйленер сөз туралы қағида, ұстанымға айналып кеткен сөздерін тауып, теріп жазыңыз;

  • Мағынасын есте сақтап, сөздік қорыңызға қосып қойыңыз.


4. Өлең құрылысындағы Абай өрнегі

«Өлең – сөздің

патшасы, сөз сарасы»

өлеңі

«Мен жазбаймын

өлеңді ермек үшін»

өлеңі

«Біреудің кісісі өлсе,

қаралы – ол»

өлеңі

Әр тармақтағы буын саны –


Әр тармақтағы бунақ саны -


Әр шумақтағы тармақ саны -


Өлеңдегі шумақ саны -


Ұйқасы -


Өлеңге анықтама

Әр тармақтағы буын саны –


Әр тармақтағы бунақ саны -


Әр шумақтағы тармақ саны -


Өлеңдегі шумақ саны -


Ұйқасы -


Өлеңге анықтама

Әр тармақтағы буын саны –


Әр тармақтағы бунақ саны -


Әр шумақтағы тармақ саны -


Өлеңдегі шумақ саны -


Ұйқасы -


Өлеңге анықтама

Тапсырма:

  • Үш өлеңнің құрылысына салыстырмалы талдау жасаңыз;

  • Олардың өзара ұқсастықтары мен айырмашылықтарын табыңыз.


Оқушылар сыныпта жоғарыдағы тапсырмалар жүйесін рет-ретімен орындап шығады.


Үйге берілетін тапсырмалар:



hello_html_m7db93f15.png

VІ Таразы

Сынақ тапсырмасы


Тапсырма:

  • Сынақ тапсырмасы арқылы өзіңіздің біліміңізді тексеріңіз;

  • Тиісті ұпай жинаңыз.


hello_html_65eebc97.pnghello_html_m457b3ce2.gif

VІІ Еркін ойлау – «Айтарым бар...»

Тапсырма:

  • Қазіргі қазақ поэзиясы, олардың өлеңге Абай қойған талаптармен үндестігі , өлең сөздің құдіретін бағалау туралы еркін ой толғаңыз, ашық пікір айтыңыз.

hello_html_b4752b.png


VІІІ Еркін жазу - «Жазғым келгені…»

Тапсырма:

  • Абай ұлылығына тағзым ретінде «Абай десем...» тақырыбына ойтолғау, эссе, шығарма жазыңыз.


hello_html_m45c665ab.png

ІХ Қылқалам

Тапсырма:

  • Өлеңнен алған әсеріңіз бойынша қылқаламның көмегімен суреттер салыңыз;

  • Салған суреттеріңізге ат қойыңыз, себебін түсіндіріңіз.


hello_html_2adac16e.png

Х Алтын сандық

Тапсырма:

  • «Біреудің кісісі өлсе, қаралы - ол» өлеңі бойынша түсініктер мен қосымша мәліметтермен танысып, біліп алыңыз.

  • Берілген тапсырмалардың, сынақ жұмысының дұрыс жауаптарын тауып, өзіңіздің біліміңізді тексеріңіз.

hello_html_15d7a5f9.png

ХІ Қоржын

Тапсырма:

Қоржынға:

  • өзіңіз орындаған тапсырмалардың жауаптарын;

  • жазба жұмыстарыңызды;

  • салған суреттеріңізді жинақтап салыңыз.











Алтын сандық

Қосымша мәліметтер

Өлең 1888 жылы жазылған.

Қосымша мәлімет.

«... Абай сөз өнерін үлкен қоғамдық күш, әлеуметтік тартыстың құралы деп таныды...

Қоғам мен адам өміріндегі поэзияның орны және қызметі жайындағы ойын Абай «Біреудің кісісі өлсе, қаралы – ол» (1888) атты өлеңінде тереңдете түседі. ... ақын қазақ ортасындағы өлең сөздің маңызын көтеруге күш салады.

Жаңа сөзге лайық жаңа оқушы, тыңдаушы тәрбиелемек болады. Бұл – Абайдың қазақ әдебиетіне әкелген үлкен жаңалығы». (Қазақ әдебиеті Қоғамдық-гуманитарлық бағыт. 10-сынып. 179-181-беттер)

Қосымша мәлімет.

«Өлеңнің мәтіні 1909, 1957 жылғы жинақтар мен Мүрсейіт қолжазбалары (1905, 1907, 1910) бойынша басылып отыр.

Үшінші шумақтың үшінші жолы 1909 жылғы басылуына қарап:

Бұрынғы жақсылардан өрнек қалған, - деп жіберілді.Бұл жол Мүрсейіт қолжазбаларында:

Бұрынғы жақсылардан қалған мирас, - деп жазылыпты.

Осы үшінші шумақтың соңғы жолы Мүрсейіт қолжазбалары негізінде:

Биде тақпақ, мақал бар, байқап қара, - деп алынды. Бұл жол

1909 жылғы жинақта:

Биде тақпақ, мақал бар, ойлап қара, - деп басылыпты.

Сегізінші шумақтың үшінші жолы 1909 жылғы жинақ негізінде:

Сүйенерлік адамды құрымет қыл, - деп берілді. Бұл жол Мүрсейіт қолжазбаларында:

Сүйенерлік адамға сөз қызмет қыл, -деп жазылыпты. Ал 1933 жылғы жинақта:

Сүйенерлік адамды сүй, қызмет қыл, - деп беріліпті.

Оныншы шумақтың екінші жолы 1909, 1922 жылғы басылымда да , сол секілді Мүрсейіттің 1907, 0910 жылғы қолжазбаларында да:

Шортанбай, дулат пене Бұқар жырау,

Өлеңі бәрі – жамау, бәрі – құрау, - деп оқылады.

Мүрсейіттің 1905 жылғы қолжазбасында:

Шортанбай, дулат пене Бұқар жырау,

Өлеңі бәрі – жамау, көбіі – құрау,- делінген. Ал бұл жол осы басылымда 1933, 1954 жылғы жинақтар негізінде:

Шортанбай, дулат пене Бұқар жырау,

Өлеңі бірі – жамау, бірі – құрау, - деп қабылданды». (Абай Құнанбаев Шығармаларының екі томдық толық жинағы, «Ғылым» баспасы, 1977 жыл. І кітап, 371-372-беттер)

Қосымша мәлімет.

«Мүрсейіт Бікеұлы (1860-1917) - Әнет руынан шыққан, молда. Абай өлеңдерін қағазға түсіруге көп еңбек сіңірген адам. Мүрсейіт қолжазбалары арқылы Абай шығармаларының көпшілігі бізге жетіп отыр. Қазір біздің қолымызда Мүрсейіт жазған үш қолжазба бар (1905, 1907, 1910). Оның екеуі Қазақ ССР Ғылым академиясының ғылыми кітапханасында (1905, 1910), үшіншісі (1907) Мұхтар Әуезовтің әдеби-мемориалды музейінің фондында. 1909 жылы Абай басылымының өлеңдерін осы Мүрсейіт дайындаған (көшірген). (Абай Құнанбаев Шығармаларының екі томдық толық жинағы, «Ғылым» баспасы, 1977 жыл. І кітап, 438-бет)

Қосымша мәлімет.

Әдебиет теориясы. Эпитет.

«…айқындау, яғни эпитет (грекше epitheton – қсымша) - заттың, құбылыстың айрықша сипатын, сапасын анықтайтын суретті сөз...Эпитетсіз тіпті айтарыңды анықтау, суреттеп отырған нәрсеңді нақтылау қиын. ...Эпитет --- өмір суреттерін дәл өрнектеуге қызмет етеді»

Зейнолла Қабдолов, Сөз өнері (Әдебиет теориясының негіздері) «Мектеп» баспасы, Алматы, 1976, 224-227-беттер.

Қосымша мәлімет.

Әдебиет теориясы. Метафора.

«Құбылтудың бір түрі – ауыстыру, яки метафора (грекше metapora – көшіру) – сөз өңін өңдендіре, өзгертіп айту, суреттеліп отырған затты не құбылысты айқындай түсу үшін, ажарландыра түсу үшін оларды өздеріне ұқсас өзге эатқа не құбылысқа балау; сөйтіп, суреттеліп отырған заттың не құбылыстың мағынасын үстеу, әсерін күшейту».

Зейнолла Қабдолов, Сөз өнері (Әдебиет теориясының негіздері) «Мектеп» баспасы, Алматы, 1976, 229-230-беттер.

ІІ Абай тілінің сөздігі

Қаралы

Азалы, қайғылы.

Қынаменде

Күйеу жігіт қалыңдық отауына алғаш келгенде жасалынатын жастардың ойын-сауығы.

Өрнек

  1. Оюлы бедер, әшекей, нақыш.

  2. Ауысп. Үлгі, өнеге, тәжірибе.

Елең-селең

Селтең-селтең етіп бос жүрушілік.

Үдда

Күш, шама, шек. «Хадд» деген сөзден өзгерген болу керек.

Қас

Нағыз, тым, аса; қаса.

Сүйенерлік (сүйе)

Құлап кетпеу үшін бір нәрсеге тіреп қою, демеу. Ауысп. Біреуді жақтау, қолдау.

Құрымет

Құрмет.

Көрінеу

Ашықтан-ашық, анық, айқын.

Мақсұт

Мақсат.

Ұстарту

Ұштау, шыңдау, жетілдіру. Тіл ұстартты – дұрыс сөйлеуге, шешендікке үйрет.

ІV «Абайды оқы, таңырқа»

Құнды сөз


Метафоралар:

дүние есігі

сөздің ұнасымы

сөздің жарасымы

сөздің қадірі

наданның көзі

наданның көңілі

Көркем эпитеттер:

жаралы жүрек

көзді көкірек

ыржаңшыл жұрт

бұрынғы жақсылар

қас надан

орайлы жарасым

тәтті сөз

сүйенерлік адам

сөз танырлық кісі

сөз таныр кісі

түзу мағына

түгел сөз

Құнарлы ой

Өлеңдегі бейнелі, айшықты сөз тіркестері:

  1. Біреудің кісісі өлсе – қаралы

  2. Қаза көрген жүрегі жаралы

  3. Күйеу келтір, қыз ұзат, тойыңды қыл

  4. Жақсылардан өрнек қалған

  5. Биде тақпақ, мақал бар

  6. Қарны тоқ, қас надан

  7. Қадірін жақсы сөздің білер жан

  8. Көкірегі болса көзді

  9. Сөз танырлық кісі де аз

  10. Түгел сөзді тыңдауға жоқ.





V Зерде


1. Салыстырмалы талдау

Ой үндестігі

«Өлең – сөздің патшасы, «Біреудің кісісі өлсе, қаралы - ол» «Мен жазбаймын өлеңді

hello_html_m262ea49d.gifсөз сарасы» өлеңі өлеңі ермек үшін» өлеңі

hello_html_m6938bfcd.gifhello_html_378ea3f2.gif


Өлеңдегі ақын мақсаты: Өлеңдегі ақын мақсаты:

hello_html_m5f531419.gifАбай бұл өлеңінде өлең сөздің Абай бұл өлеңде өзінің өлең жазу-

қасиеттерін сөздің патшасы, дағы мақсаты – көңілі сергек, көзі сарасы екендігін, тілге жеңіл, ашық жастарға үлгі беру үшін және

жүрекке жылы тиетін , айналасы оларға өлең сөздің, тілдің құдіреті

тhello_html_m1586c114.gifеп-тегіс, жұмыр келуі керектігін арқылы тәлім-тәрбие беру екендігін,

саралап айтып, тыңдаушының әсіре қызылға емес, түбі терең сөздің

көбі сөз парасын танымайтын сырын көріп, ұғынуға, өзгеге де, өзіне

надан екенін , сөз арасын бөтен пайдасы жоқ сөзден аулақ болуға сөзбен былғаған ақынның білімсіз үндеу, тәрбиелеу.

бейшара екендігін сынайды.


Өлеңдегі ақын мақсаты:

Абай бұл өлеңде адам өміріндегі

өлеңнің мәні, дүниеге келгеннен

бастап, көз жұмғанға дейінгі ара-

лықтағы өлең мен адам арасындағы

тығыз байланысты, өлең айтудағы

ақынға қойылатын міндеттер мен

талаптар туралы өзінің ойы мен

көзқарасын айтуды мақсат еткен.


Түйін. Ақын үш өлеңде де өлең өнері туралы ойларын жазған, әр өлеңде өлеңнің әр түрлі қырын ашады.

Бірінде өлеңнің ішкі мазмұны мен сыртқы үйлесімі туралы, бірінде өлеңнің адам өміріндегі маңызы

туралы, енді бірінде өлең шығаруда ақынға қойылатын талаптар туралы ойын баяндай отырып

өлең жазудағы мақсатын былай түіндейді:

Мақсұтым – тіл ұстартып, өнер шашпақ,

Наданның көзін қойып, көңлін ашпақ.

Үлгі алсын деймін ойлы жас жігіттер,

Думан-сауық ойда жоқ әуел баста-ақ.



2. Топтастыру

hello_html_m184ab033.gifhello_html_172bddca.gif


hello_html_34178a3e.gifhello_html_1198999.gifhello_html_43a7ae76.gif



hello_html_m7af862a3.gifhello_html_78e17048.gif


hello_html_m69e6849c.gifhello_html_16cfce1f.gif


hello_html_m3a7dc53d.gifhello_html_614e4024.gif


hello_html_36a5261d.gifhello_html_ae38907.gif



3. Абайдың сөзден салған өрнегі


1. Мен жазбаймын өлеңді ермек үшін,

Жоқ-барды, ертегіні термек үшін.

Көкірегі сезімді, тілі орамды

Жаздым үлгі жастарға бермек үшін.

Бұл сөзді тасыр ұқпас, талапты ұғар,

Көңлінің көзі ашық, сергегі үшін.

2. Түзу кел, қисық-қыңыр, қырын келмей,

Сыртын танып іс бітпес, сырын көрмей

3 . Әсіре қызыл емес деп жиренбеңіз,

Түбі терең сөз артық, бір байқарсыз.

4. Өлеңі бар өнерлі інім, сізге

Жалынамын, мұндай сөз айтпа бізге.

Өзге түгіл өзіңе пайдасы жоқ,

Есіл өнер қор болып кетер түзге.

5. Біреудің кісісі өлсе, қаралы – ол,

Қаза көрген жүрегі жаралы – ол.

Көзінің жасын тыймай жылап жүріп,

Зарланып неге әнге салады ол?

6. Туғанда дүние есігін ашады өлең,

Өлеңмен жер қойнына кірер денең.

Өмірдегі қызығың бәрі өлеңмен,

Ойлансаңшы бос қақпай елең-селең.

7. Өлең деген - әр сөздің ұнасымы,

Сөз қосарлық, орайлы жарасымы.

Сөзі тәтті, мағынасы түзу келсе,

Оған кімнің ұнасар таласуы?

8. Қарыны тоқ, қас надан ұқпас сөзді,

Сөзді ұғар көкірегі болса көзді.

Қадірін жақсы сөздің білер жанға

Таппай айтпа оған да айтар кезді.

9. Сый дәметпе, берсе алма еш адамнан,

Нең кткді жақсы өлең сөз айтқаннан?

Сүйенерлік адамды құрымет қыл,

Аулақ бол әнін сатып нәрсе алғаннан.

10 . Көп топта сөз танырлық кісі аз-ақ,

Ондай жерде сөз айтып болма мазақ.

Біреуі олай, біреуі бұлай қарап,

Түгел сөзді тыңдауға жоқ қой қазақ.

11. Мақсұтым – тіл ұстартып, өнер шашпақ,

Наданның көзін қойып, көңлін ашпақ.

Үлгі алсын деймін ойлы жас жігіттер,

Думан-сауық ойда жоқ әуелбаста-ақ.

12. өлең – сөздің патшасы, сөз сарасы,

Қиыннан қиыстырар ер данасы.

Тілге жеңіл, жүрекке жылы тиіп,

Теп-тегіс, жұмыр келсін айналасы.

13 .Бөтен сөзбен былғанса сөз арасы,

Ол – ақынның білімсіз бишарасы.

Айтушы мен тыңдаушы көбі надан,

Бұл жұрттың сөз танымас бір парасы.

14. Өлеңге әркімнің-ақ бар таласы,

Сонда да солардың бар таңдамасы.

Іші алтын, сырты күміс сөз жақсысын,

Қазақтың келістірер қай баласы?

15. Қобыз бен домбыра алып топта сайрап,

Мақтау өлең айтыпты әркімге арнап.

Әр елден өлеңменен қайыр тілеп,

Кетірген сөз кәдірін жұртты шарлап.

16. Ескі бише отырман бос мақалдап,

Ескі ақынша мал үшін тұрман зарлап.

Сөз түзелді, тыңдаушы, сен де түзел,

Сендерге де келейін енді аяңдап.



4. Өлең құрылысындағы Абай өрнегі

«Өлең – сөздің патшасы, сөз сарасы» өлеңі

«Мен жазбаймын өлеңді ермек үшін» өлеңі

«Біреудің кісісі өлсе, қаралы – ол»

өлеңі

Әр тармақтағы

буын саны – 11


Әр тармақтағы

бунақ саны - 3


Әр шумақтағы

тармақ саны - 4


Өлеңдегі шумақ

саны - 15


Ұйқасы А А В А

(қара өлең ұйқасы )


Өлеңге анықтама


Әр тармағы 11 буын,

3 бунақтан, әр шумағы

4 тармақтан тұратын, қара өлең ұйқасымен жазылған

15 шумақты өлең

Әр тармақтағы

буын саны – 11-12


Әр тармақтағы

бунақ саны - 3


Әр шумақтағы

тармақ саны - 6


Өлеңдегі шумақ

саны - 5


Ұйқасы А А В А С А

(аралас ұйқас)


Өлеңге анықтама


Әр тармағы 11-12 буын, 3 бунақтан,

әр шумағы 6 тармақ- тан тұратын, аралас ұйқаспен жазылған 5 шумақты өлең

Әр тармақтағы

буын саны – 11


Әр тармақтағы

бунақ саны - 3


Әр шумақтағы

тармақ саны - 4


Өлеңдегі шумақ

саны - 11


Ұйқасы А А В А

(қара өлең ұйқасы


Өлеңге анықтама


Әр тармағы 11 буын,

3 бунақтан, әр шумағы

4 тармақтан тұратын, қара өлең ұйқасымен жазылған 11 шумақты өлең

VІ Таразы

Сынақ тапсырмасы

Дұрыс жауабы:


1 - B 6 - E 11 - D 16 - E 21 - D 26 - C

2 - C 7 - C 12 - C 17 - C 22 - C 27 - D

3 - D 8 - B 13 - E 18 - D 23 - E 28 - A

4 - E 9 - C 14 - C 19 - B 24 - C 29 - B

5 - B 10 - D 15 - E 20 - E 25 - A 30 - D


VІІІ Еркін жазу - «Жазғым келгені…»


Абай десем...

(эссе)

Абай десем, ойыма күллі адамдық қасиеттер, адам өміріндегі қазіргі күндегі қазақ халқының мақтанышы, кешегі мен бүгінгі күнді жалғастырып тұрған көркем шығармалар, біздің рухымызды көтеретін қасиетті күш ойыма келеді. Неге деп ойлайсыз? Себебі Абайсыз халқымыздың тарихы жұтаң болар еді, болашағымыз мәнді де, сәнді де болмас еді. Жалпы, ҚазақтыАбайсыз, Абайды қазақсыз елестете алмаймын...

Абай – біз үшін, әр қазақ үшін, мәңгілік оттай лаулап жанған, судай мөлдіреген, теңіздей толқыған, мұхиттай түпсіз терең, ғажайыбы зеңгір көктей тылсым, ойлары жердей ауыр, сөздері сыры терең тұңғиық, кез келген адам тұнығынан қанып ішуге шамасы жете бермейтін, әр оқыған сайын көкірегің ашылып, тың ойлар мен беймәлім күштер қуат беретін ұлы құбылыс. Адамдық қасиеттерді саралай отырып, оларға ерекше мән беріп, сол заман адамдарының мінез-құлықтарына жаны ашыған Абай, шығармаларында ашық бейнелейді. Ол шығармалар қазір әрқайсымыздың көкейімізде жатталып қалуы тиіс... Бұл шығармалардан өмірімізге сабақ алып, шындықты, әділеттілікті шыңдай отырып, «толық адам» болып өсуге, өнуге тырысамыз.

Абай десем, кеудемдегі жүрегім тыныштық таппай, ол туралы айтқысы келе береді, келе береді.

Абай десем, қолым қалам алып, ол туралы жаза бергім, жаза бергім келеді.

Абай десем, тілім орнында тұрмай, сөйлей бергісі келеді, сөйлей бергісі келеді

Абай десем, көздерім жаутаңдап, санам шарқ ұрып алаңдайды, құпиясы көп осы бір ғажайып ұлы тұлғаны, дана адамды көргісі келеді.

Абай десем... Абай десем... Абай десем... Абай десем, оның құдіретн сипаттауға тіл байлығым жетпес, жазсам, оның тұлғасын айқындай аларлық сөз таба аллмаспын, ал көрсем, көздерім қуанышқа қанбай қалар ма?!

Боранбаева Гүлдана



Подайте заявку сейчас на любой интересующий Вас курс переподготовки, чтобы получить диплом со скидкой 50% уже осенью 2017 года.


Выберите специальность, которую Вы хотите получить:

Обучение проходит дистанционно на сайте проекта "Инфоурок".
По итогам обучения слушателям выдаются печатные дипломы установленного образца.

ПЕРЕЙТИ В КАТАЛОГ КУРСОВ

Автор
Дата добавления 05.01.2016
Раздел Социальному педагогу
Подраздел Рабочие программы
Просмотров490
Номер материала ДВ-308302
Получить свидетельство о публикации
Похожие материалы

Включите уведомления прямо сейчас и мы сразу сообщим Вам о важных новостях. Не волнуйтесь, мы будем отправлять только самое главное.
Специальное предложение
Вверх