Добавить материал и получить бесплатное свидетельство о публикации в СМИ
Эл. №ФС77-60625 от 20.01.2015
Инфоурок / История / Другие методич. материалы / Қазақстан Алтын Орда құрамында, Дешті қыпшақ, Ноғай ордасы

Қазақстан Алтын Орда құрамында, Дешті қыпшақ, Ноғай ордасы

  • История

Поделитесь материалом с коллегами:


Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі

М.Мәметова атындағы гуманитарлық колледж




Б Е К І Т І Л Д І”

Колледж директорының

оқу ісі жөніндегі орынбасары

_________________ Ж.Қ.Тоғанова

«___» ______2015 - 2016 оқу жылы



hello_html_6ba03f42.gif



Пәні: Қазақстан тарихы


Сабақтың тақырыбы: ХІҮ-ХҮ ғасырлардағы Қазақстан жеріндегі мемлекеттер: Алтын Орда, ноғай ордасы, дешті қыпшақ.



Пән оқытушысы: Ахметова Л.


Бөлім менгерушісі: Маханова Ж.




Сабак жоспары


Пәні: Қазақстан тарихы

Өтілген күні: 23.10.2015ж

Оқу тобы: ҚТ-Ж-15

Пән оқытушысы: Ахметова Лаура Қуандыққызы

Сабақтың тақырыбы: Қазақстан Алтын орда құрамында, Дешті қыпшақ, ноғай ордасы

Құзыреттілікті қалыптастырудағы сабақтың негізгі мақсаты:

Базалық:Өзін және өз қызметін басқара білу қабілетін, өзін -өзі мотивациялауға және ұйымдастыруға бейімділігін дамыту.

Кәсіптік:Оқушының кәсіптік қызметті тиімді жүзеге асыруға мүмкіндік беретін білімдер, іскерлік пен дағдылар, сондай-ақ жеке қасиеттер негізінде кәсіптік міндеттер жиынтығын шешу қабілетін дамыту

Коммуникативтік: Адамдар мен өзара әрекет пен қарым-қатынас тәсілдерін білуді, түрлі әлеуметтік топтарда жұмыс істеу дағдыларын, қоғамдағы түрлі әлеуметтік рөлдерді орындауды, өмірдегі нақты жағдайларда шешім қабылдау үшін байланыстың түрлі объектілерін қолдана алу мүмкіндігін, мемлекеттік тіл ретінде қазақ тілінде, халықаралық қатынаста шетел тілінде қатынас дағдыларын қалыптастыру

Проблеманы шешу :Әр түрлі жағдайдағы проблемаларды анықтауға, жауапты шешім қабылдауға, өз шешімінің нәтижесін бағалауға, өз қызметіне мақсат қоюға, оны іске асыру үшін қажетті жағдайды анықтауға, ондағы жетістіктерге жету процестерін жоспарлауға және ұйымдастыруға, өзіндік бағалау мен қорытынды жасауға үйрету.

Сабақтың міндеті:

а) білімділігі: Қазақстан аумағында ХІV-ХVғасырларда құрылған хандық мемлекеттердің олардың әлеуметтік –экономикалық жағдайын, әкімшілік құрылысы туралы білімдерін тереңдету.

ә) дамытушылық: Тарихи фактілерді саралай білу, шығармашылық пен жұмыс істеу, сыни ойлау қабілеттерін, сөйлеу мәдениетің дамыту.

в) тәрбиелік: Оқушыларға халқымыздың әдет-ғұрып, салт-дәстүрлері ата-бабамыздан бізге жеткен асыл қазына екендігін ұғындыра отырып, оларды адамгершілікке, отаншылдыққа, ұлтжандылыққа, тәрбиелеу.

Cабақтың түрі: лекция

Сабақтың типі: жаңа білімді меңгеру.

Сабақтың технологиясы: Д.Б.Эльконин мен В.В.Давыдовтың ДОТ әдістері, ақпараттық-интерактивті, сатылай комплексті талдау әдістері, ұжымдық ойлау әрекеті, әдебиеттермен жұмыс, сөздіктерді талдау жұмысы т.б.

Сабақтың әдіс-тәсілі: сұрақ-жауап, картамен жұмыс, дәптермен, кестемен жұмыс

Көрнекілік: оқулық, карта, кесте

Пәнаралық байланыс: тарих, география,мәдениеттану.

Қалыптасатын

Білім: Алтын орда, ақ орда, ноғай ордасы, дешті қыпшақ дүниесіне жалпы сипаттама. - Тарихи оқиғаларды, құбылыстарды ғылыми негізде меңгере алады..

Білік: тарих фактілерді саралай білу, шығармашылықпен жұмыс істеу, сыни ойлау қабілеттерін, сөйлеу мәдениетін дамыту.

Дағды: Тарихи тұлғалардың іс-әрекетіне талдау жасай алады, оған объективті баға береді.

Қолданылатын дидактикалық материалдар: Электронды оқулық 10 сынып Қазақстан тарихы, таблицалар, слайдты суреттер.

Пайдаланатын оқулықтар: 1) М. Б. Мұхамедов, Б. Сарымбетұлы «Қазақстан тарих» Ат. 2007ж 71-76 беттер 2) М.Чапай «Қазақстан тарихы» Ат. 2008ж 107-124 беттер

Сабақтың құрылымы:

І. «Ұйымдастыру – рефлекциялық» кезеңі.

ІІ. Үй тапсырмасын тексеру.

ІІІ. Жаңа сабақ түсіндіру.

ІV. Жаңа сабақты бекіту.

V. Кері байланыс.

VІ. Бағалау.

VІІ. Үйге тапсырма беру.

Сабақтың барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі:

- Оқушылармен амандасып, журналға белгі соғу

- Сынып тазалығына мән беру, (тексеру)

- Оқушылар назарын сабаққа аудару


ІІ. Үй тапсырмасын тексеру

  1. Өзіндік жұмыс: Тақырыпқа сай, талаптарға сай слайдты кесте, тірек-сызбаларды тексеру.

  2. Жазбаша жұмыс: Оқулықтан жазған конспектіні тексеріп, мазмұнын сұрау

  3. Іздену жұмысы: «Отырар шайқасы» туралы мәліметті тексеру. ( ақпарат, тарихи материалдар )


  1. Орхон, Херулен өзендері бойын мекендеген көшпелі тайпалар

  2. Монғол мемлекетінің құрылуы

  3. Монғол империясының қоғамдық құрылысы

  4. Монғол шапқыншылығы

  5. Ұлыстардың құрылуы.


" Монғолдың құпия шежіресі" , И. Калашниковтың "Сұм заман" сияқты тарихи- әдеби көркем шығармаларды пайдалана отырып, Тэмучиннің өмір тарихынан, оның Монғол мемлекетін құру жолындағы іс-әрекетінен әңгімелеу. Бұдан соң Монғол империясының қоғамдық құрылысын да сатылай комплексті талдауға түсірдік.


1. Бірінші мәселе бойынша моңғол тайпалары мекендеген жерлерді картадан көрсете отырып, өмір сүрген монғол тайпаларының басын біріктірген Шыңғысханның өміріне тоқталып кетеміз. сондай ақ Қ.Данияровтың «Шыңғысхан тарихы» еңбегінен үзінділер келтіріп, «монғол сөзінің түп-төркінін түсіндіре отырып, Шыңғысхан мемлекеті мен Қазақ мемлекеттігі тарихы аралындағы байланысты ашып көрсетсеңіз.









Монғол шапқыншылығының қоғамдық құрылысы



hello_html_2c431ff7.gif





Өкімет билігінің жоғарғы органы – құрылтай (жылына бір рет шақырылады)











Хронологиялық бағыттағы талдау: Шыңғысханның жорықтары.







Уақыты

(жолдары)

Болған уақиғалар

1207-1208ж

Жошы Енисей тұрғындары мен теріскей Сібір халықтарын басып алады.

1207-1203ж

Шыңғысхан таңғұттарды, Тұрфан княздіктерін басып алып, ұйғырларды бағындырады.

1211-1215ж

Қытай жерін басып алып, соғыс техникаларын қолға түсіреді.

1217ж

Күшіліктің жетісудағы иеліктерін басып алуға Жебе ноянды аттандырады.

1218ж

Монғолдар Жетісу жеріне енеді.

1219ж

Шыңғысханның 150 мыңға жуық қолы Ертістен Сырдарияға қарай аттанды.

1219-1220ж

Сыр бойындағы қалалар жасағымен монғолдардың иелігіне көшеді.

1219-1224ж.ж.

Қазақстан мен Орта Азия Шыңғысхан империясының құрамына қосылуы

1223ж.

Калка өзені бойындағы шайқас

1227ж.

1227ж. Шыңғысхан мен оның ұлы Жошының қаза табуы.
























- Тарихи оқиғалардың хронологиясын жүйелі түрде талдай алады.

- Оқушылардың шығармашылық қабілетін дамытады,олардың білімділігін, біліктілігін жетілдіреді

- Тарихи оқиғалардың себеп-салдарын нақты ашып талдай алады, сөйтіп оқушыларға тарихи сана қалыптастырады.




Оның шапқыншылығы хронологиялық ретімен дәлме-дәл берілді.Шыңғысханның Отырар қаласын қоршауы туралы айтылғанда М. Шахановтың "Отырар туралы балладасы" оқылды.

Хронологиялық бағыттағы талдау жасай отырып Шыңғысхан шапқыншылығының зардаптары туралы қорытындыны оқушылар өздері жасап,тарихи деректерге терең талдау жасалынды.



IV. Үй тапсырмасын бекіту: кестені толтырыңыз. Шыңғысханның монғол әскеріндегі түркі тілдес хандықтарды қол астына қаратқаннан кейін, көрші елдерге жасаған жорықтары туралы айтқанда картаны пайдаланамыз.

Сонымен Қазақстан жері жоңғардың үш ұлтының құрамына: үлкен (далалық) бөлігі – Жошы ұлысының, Оңтүстік және Солтүстік Шығыс Қазақстан – Шағатай ұлысының, Жетісудың солтүстік-шығыс бөлігі – Үгедей ұлысының құрамына кірді:

hello_html_m1f6761a4.gif













hello_html_383eb6b4.gif

Жылдар

Оқиғалар



1. 1155ж

2. 1215ж

3. 1207-1208ж

4.1224ж

5. 1220ж 4 көктемде

6. 1240ж

7. 1227ж

8. 1241-1256ж

9. 1312-1342ж

10. 1342-1357ж



А.Жошы Енисей қырғыздарын және де «орман халықтарын» бағындарды.

Ә.Темучин дүниеге келді

Б.Монғол әскерлері Жент қаласын бағындырды.

В.Цзинь мемлекетінің астанасы болған чжунді бағындырды

Г.Шыңғысхананның Ертістегі ордасына оралды

Ғ.Батый ханның билеген жылдары

Д.Жәнібек ханның билеген жылдары

Ж. Шыңғысханның өлген жылы

З.Батый әскерлері Киевті қоршады

И.Өзбек ханың билеген жылдары



Жауабы:

  1. Ә 2.В . 3.А 4Г. 5Б. 6З. 7. 8 .Ж 9.Ғ 10.И 11 Д

V. Кері байланыс:

1. Монғол империясы қашан құрылды ?

а) 1155ж ә) 1076ж б) 1239ж в) 1206ж

2. Қай жылы Монғолдар Жетісу жеріне енді ?

а) 1218ж ә) 1219ж б) 1217ж в) 1211ж

3. «Отырар опаты» қашан болды ?

а) 1218ж ә) 1219ж б) 1217ж в) 1211ж

Сөзжұмбақ




Ш







Ы








Ң










Ғ







Ы







С








Х








А








Н







1.Шыңғысханның үлкен ұлы:(Жошы)

2.1220ж монғолдар қай қаланы жермен жексен етіп, түгелдей қиратты?(отырар)

3.Алтын Орданы билеген хандардың бірі( Мөңке)

4.1218ж Моңғалдарға соғыссыз берілген қала?(Баласағұн)

5.Қазақстан жеріне моңғолдар Шыңғысханның құқық нормаларын енгізді.Ол қалай аталды?(Ұлы Жасақ)

6.1208-1209 жылы Шыңғысхан әскері қай елді күйретті?(Си Ся)

7.Бату хан тұсында Алтын Орда құрамына қай қала кірді?(Чехия)

8.Шыңғысханның мазары қай таудан табылды?(Алтай)

9.Моңғол мемлекетінің оң қанаты:(Барұнғар)

Тарих сабағына сатылай комплексті талдау технологиясын қолданудың нәтижесінде;

  • Тарихи оқиғаларды, құбылыстарды ғылыми негізде меңгере алады.

  • Тарихи тұлғалардың іс-әрекетіне талдау жасай алады, оған объективті баға береді.




ІІІ. Жаңа сабақ түсіндіру.

Тақырыбы: Қазақстан Алтын орда құрамында, Дешті қыпшақ, ноғай ордасы.


Жоспары:

  1. Қазақстан аумағында хандық мемлекеттердің құрылуы

  2. Мемлекеттердің әлеуметтік дамуы

  3. Экономикалық дамуы

  4. Мемлекеттердің әкімшілік құрылысы


Жетісу аймағында б.д.дІІІ-ІІ ғасырдан бастап үйсін, қаңлы тайпалары мекендеген

Ү-ҮІ ғ.ғ түрік тілді тайпалар қоныстана бастаған

ХІІІ ғ моңғолдардардың арлат, чорос, калучи тайпалары келіп, жергілікті халықпен араласып түркіленіп кетті.







1. Бірінші мәселе- ХІІІ ғ Шыңғыс хан жаулап алғаннан кейінгі Қазақстан аумағында құрылған хандықтар.

Алдымен оқушыларға мына сұрақтарды беріп, өткен сабақты естеріне түсіру.

1. Шыңғыс хан Қазақстанда жаулап алды?

2. Жаулап алған жерлерін 4 баласына қалай бөліп берді?

Оқушылардан Исағатай, Жошы, Угедей билеген аумақты картадан көрсетіп, олардың жеке ұлыс болып өмір сүргені жайлы айтады. Сонымен қатар Батухан кезінде Алтын Орда құрлысын, кейіннен оның Ақ Орда жіне Көк Орда болып бөлінгенін, онда билік жүргізген хандарға оқиғаларға тоқталу. Алтын Орда, Ақ Орда ыдырағанан кейін Қазақстан аумағындағы мемлекеттер туралы түсіндіру барысында мына сызбаны пайдаланамыз.


hello_html_m478e5520.gif





2. Мемлекеттердің қоғамдық құрылысы, әлеуметтік дамуы. Бұл мемлекеттердің орналасқан аймақта, әсіресе оңтүстік аудандарда өндірістік қатынастар жақсы дамығандығын, оның себебін көрсетемін.

ХІV-ХVғ мемлекеттердегі таптың құрылымын, мемлекеттің басқару жүйесін тірек-сызбамен түсіндіруге болады.



hello_html_3626cf95.gif














hello_html_75ee2fb5.gif



  1. Алтын Орда, Ақ орда, Әбілқайыр хандығы, Ноғай Ордасы және Моғолстан мемлекетінің экономикалық дамуына тоқталғанда, экономиканың қайнар көзі – жерге және оны иелену ерекшелігіне, салықтар мен оның түрлеріне ерекше көңіл аудару керек.







hello_html_6c0eea9b.gif




4. Ақ Орда, Моғолстан, Әбілхайыр хандығы, Ноғай Ордасындағы әкімшілік басқару жүйесінің көп жағдайда бір-біріне ұқсас болған, жоғарғы тап, ірі тайпа өкілдерінен тұратын хан кеңесінің рөлін ерекше атап өту керек. Бұл мемлекеттердің халықтарының шаруашылығы, мәдениеті, тілі, діні, әдет-ғұрптарының ұқсастығына тоқталып, қазіргі осы аймақтарда құрылған мемлекеттер халықтарының ұқсастықтары, айырмашылықтары туралы айтып өту керек.

Әбілқайыр хандығы, Моғолстан, Ноғай Ордасы ыдырағаннан кейін, осы аймақта Қазақ хандығы құрылып, дами бастайды. Қазақ хандығының құрылуының қазақ халқы үшін тарихи маңызы зор.











Орданы сақтап қалу үшін жүргізген соғыстары туралы төмендегі кестені толыр


Ақ Орда хандары

Хандардың мемлекеттің тарихындағы қызметтері

Алтын Орда

Әбілхайыр хандығы








Атауы және өмір сүрген кезеңі

Аумағы және орталығы

Мемлекеттің басқару жүйесі

Билеушілер

Мемлекеттің құрылуы

Мемлекеттің ыдырауы

Алтын Орда(XIIғ. ортасы-XVI ғ. басы.

Халқы:Түркі тілдес қыпшақтар болды.

Астанасы:Еділ бойындағы Сарай-Бату,Кейінірек Сарай-Берке Еділ мен Жайық,Ертістен Днестрге дейінгі жерлер кіреді.

Әскери мемлекет болды. Сұлтандар-ханнан кейінгі әлеуметтік басқарудың ең жоғарғы тобы.Құрылтай-ақсүйектердің жалпы империялық жиналысы. Диуан-ең жоғарғы атқарушы орган(қаржы,салық,мемлекеттің ішкі істерін атқарады). Беклербек-әскери істерді басқарушы.Уәзір-азаматтық істі басқарушы.Мәлік-азаматтық басқару билігін жүргізушілер(Түрік әулетінен ).Даруғалар-салық жинады,халық санағын өткізіп,әскер жинады,байланыс қатынасын ұйымдастырды.Басқақтар-басқару қызметін атқарды,әскери бақылау жүргізді,салық жинады.Білікшілер, хатшылар-іс-қағаздарын жазушылар.Нояндар,бектер,әмірлер,баhадүрлер-әскербасылар.

Әскерлері:Оң қол, сол қол деп екі қанатқа бөлінді.Мемлекет басына нояндар,бектер, тамғашылар қолында билік болды.

Оң қанат Батый хан билігі.Сол қанат-Орда Ежен хан билігі (Жошының үлкен баласы). Қазақстан жерінің көп бөлігі сол қанат құрамына енді.

Ыдырау себептері:-этникалық құрамы әр түрлі халықтар бір мемлекетте тұра алмады;-шаруашылығының өркендеуі нашарлады;-билік үшін талас күшейді;-езілген халықтың азаттық күресі күшейді; Алтын Орданың тәуелсіз иеліктерге бөлінген кезі-XIV ғасырдың II жартысы.Ақ Орда,Хорезм,Еділ, бұлғарлары.

Ақ Орда(Көк Орда) XIV ғ.екінші ширегі-XV ғ. Брінші ширегі

Шығыс Дешті Қыпшақ Оңтүстік,Орталық, ішінара Солтүстік-Шығыс Қазақстан. Орталық Қазақстан

 

Ұлыс басшылары мемлекет басшысы-ханға бағынышты тәуелділікте болды.

Сасы-Бұқа,Мүбарак хан,Ерзен хан,Орыс хан,Барақ хан.Хан билігі мұрагерлік жолмен беріліп отырды

Алтын Орданың саяси тұтастығынан айырылуы нәтижесінде құрылды.

Жошы әулеттері арасындағы күрес,Темір шапқыншылығы,Алтын Орда тағына таласушылық.

Моғолстан(XVғ. ортасы-XVI ғ.басы )

Оңтүстік-Шығыс,Қазақстан,

Қырғыз жерлері. Орталығы -Алмалық

Ұлыстық-үлестік жүйе.

 

Шағатай ұрпағы Тоғылық-Темір хан,Ілияс қожа,Есенбұға,т.б

Шағатай ұлысының ыдырауы:Батыс бөлігі-Мәуереннахр,Шығыс бөлігі-Моғолстан

Темірдің шапқыншылық соғыстары,өзара қақтығыстар,ойраттардың шапқыншылығы

Әбілхайыр хандығы(1428-1468жж.)

Ертістен Жайыққа(Еділге) дейінгі аймақ.Сырдарияның төменгі ағысы,Арал өңірі.Орталығы:Тара,ОрдаБазар,Сығанақ

Ұлыстық-үлестік жүйе.

 

Шайбани ұрпақтары.Әбілхайыр хан.Шайх-Хайдар хан,Мұхаммед Шайбани

Алтын Орданың күйреуі.Ақ Орданың әлсіреуі

Ұлыстар арасында берік байланыстардың болмауы,олардың арасындағы тартыстар

Ноғай Ордасы(Маңғыт жұрты)(XIV-XVI ғғ.)

Жайық пен Еділдің арасы.Орталығы-Сарайшық

Ұлыстық-үлестік жүйе. Билеушілері-мырзалар.

 

Едіге (1396-1411жж,) Нұрад-ин (1426-1440жж.)

Алтын Орданың ыдырауы, Ақ Орданың әлсіреуі

Ноғай билеушілері арасындағы қақтығысардан және Ресейдің ықпалымен екіге ыдырап, дербес иеліктерге бөлініп кетті.



ІV. Жаңа сабақты бекіту: Салыстыру (Синхронды кесте)


Мемлекет атауы

Ұқсастығы

Өзгешелігі

Алтын орда



Моғолстан мемлекеті



Ноғай ордасы (дешті қыпшақ )








V. Кері байланыс. Постер әдісі бойынша Алтын орда, Ноғай ордасы (Дешті қыпшақ) моғолстан болып аудитория 3 топқа бөліп тірек –сызба арқылы бекітеді. Мәтінді оқып болған соң, мына тапсырмаларды іске асырыңыздар.




Белгіле

1

Мәтіннің маңызды жерінің астын сыз

- - - - - - - - - - - - - - -

2

Мәтіннің өзіне ұнаған жерін қорша

hello_html_m21b603ac.gif

3

Мәтіннің маңызын берерлік шешуші сөйлемді тап

~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~

4

Бұрынғы білетінің мен мәтіннен алған жаңа ақпарат арасындағы түйіспейтін жерлерін белгіле

hello_html_7d227518.gif

5

Мәтін бойынша өзіңе сұрақ қарап, оған жауап жаз

√ √ √ √ √ √ √ √ √ √


VІ. Бағалау. Үй тапсырмасын орындаған, өзіндік жұмыс жасап, белсенді араласып отырған, берген тапсырмалар мен қолайылған сұрақтарға жауап берген оқушылар берген жауаптарына қарай бағаланады.


VІІ. Үйге тапсырма беру:

  1. Өзіндік жұмыс: Қырғыз, Өзбек, Башқұрт, Түркімен, Татар, Қалмақ т.б халықтар туралы реферат жұмысын жазып келу

  2. Жазбаша жұмыс: Оқулықтан «ХІV-ХVғғ Қазақстан жеріндегі феодалдық мемлекеттер» тақырыбын конспектілеу, мазмұнын айту.

  3. Іздену жұмыс: Жоғарғыда аталған халықтардың экономикалық, әлеуметтік, саяси жағдайы туралы мәлімет жинау.


Пайдаланған әдебиеттер

  1. Н. Назарбаев. Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарсаңында. Президенттің Қазақстан халқына Жолдауы.

"Егемен Қазақстан", 2 наурыз,2006ж.№52

  1. "Монғолдың құпия шежіресі". Өлгей қаласы,1917ж.

  2. Л.Н. Гумилев. Қиял патшалығын іздеу. Алматы, 1992ж.

  3. Кинаят Зардыхан. Тарих неге бұрмалана береді? "Қазақ тарихы", №2, 2004ж.

  4. Ортағасырлардағы
    Қазақстан тарихы. Алматы. "Атамұра",2003ж.

  5. Орта ғасырлардағы Қазақстан тарихын оқыту әдістемесі, Алматы, "Атамұра", 2003ж.

  6. ЭО. Қызылорда облыстық ішкі саясат басқармасы «Болашақ» жастар қоғамдық бірлестігі. Тарих ғылымдарының докторы, академик Б.Кәрібаевтың «Қазақ хандығының құрылу тарихы» тақырыбындағы бейнедәріс.

  7. ЭО Республикалық ақпараттандыру орталығы. 10 сынып. Қазақстан тарихы.



Автор
Дата добавления 23.02.2016
Раздел История
Подраздел Другие методич. материалы
Просмотров309
Номер материала ДВ-476991
Получить свидетельство о публикации
Похожие материалы

Включите уведомления прямо сейчас и мы сразу сообщим Вам о важных новостях. Не волнуйтесь, мы будем отправлять только самое главное.
Специальное предложение
Вверх