Добавить материал и получить бесплатное свидетельство о публикации в СМИ
Эл. №ФС77-60625 от 20.01.2015

Опубликуйте свой материал в официальном Печатном сборнике методических разработок проекта «Инфоурок»

(с присвоением ISBN)

Выберите любой материал на Вашем учительском сайте или загрузите новый

Оформите заявку на публикацию в сборник(займет не более 3 минут)

+

Получите свой экземпляр сборника и свидетельство о публикации в нем

Инфоурок / Иностранные языки / Другие методич. материалы / Баяндама "Халық педагогикасы - тәрбиенің қайнар көзі"
ВНИМАНИЮ ВСЕХ УЧИТЕЛЕЙ: согласно Федеральному закону № 313-ФЗ все педагоги должны пройти обучение навыкам оказания первой помощи.

Дистанционный курс "Оказание первой помощи детям и взрослым" от проекта "Инфоурок" даёт Вам возможность привести свои знания в соответствие с требованиями закона и получить удостоверение о повышении квалификации установленного образца (180 часов). Начало обучения новой группы: 24 мая.

Подать заявку на курс
  • Иностранные языки

Баяндама "Халық педагогикасы - тәрбиенің қайнар көзі"

библиотека
материалов

Халық педагогикасы – тәрбиенің қайнар көзі


Мажикова Кенжегүл Қыстаубайқызы

Ақтөбе облыстық арнайы (түзетім) есту қабілеті бұзылған балалар

мектеп-интернат коллдежі


Қазақстан Республикасының Білім туралы Заңында: «Білім беру жүйесінің басты міндеті – ұлттық және жалпыадамзаттық қазыналар, ғылым мен практика жетістіктері негізінде жеке адамды қалыптастыру үшін қажетті жағдайлар жасау», - деп ерекше атап көрсетілген. Осы заңның 8 – ші бабында : «Білім беру мекемелеріндегі тәрбиелеу бағдарламалы этномәдениет элементтерімен байытылады», - делінген.

Жас ұрпақты тәрбиелеуде ең берекелі, ең парасаттысы – халықтық педагогика. Халық педагогикасы – халық түйген тұжырымдар, ғасырлар бойы сұрыпталған тәжірибелер. Бұл туралы ұлы педагог К. Ушинский: «Тәлім – тәрбие дәрменсіз болмауы үшін, ол халықтық болуы тиіс», - деп орынды айтқан болатын.

Есту қабілеті бұзылған балалардың қалыптасып дамуында өздері күнбе – күн көретін, сезінетін заттары мен құбылыстары, оқиғалалары ерекше орын алады. Оларды құрғақ әңгімемен тәрбиелеу мүмкін емес. Арнайы педагогика мен психология да тәрбиешілерді осыған міндеттейді. Сондықтан да мен өз жұмысыма халық педагогикасын негіз етіп алдым:

hello_html_4f0414b2.gif



hello_html_4cd6a543.gif

hello_html_170cd5e4.gif


Міндеттері:

Адамгершілікке, имандылыққа, еңбексүйгіштікке тәрбиелеу;

қоғамның бір мүшесі ретінде сезіндіру

Құралдар:


Халық ауыз әдебиеті, салт-дәстүр, тұрмыстық заттар




hello_html_72ea981f.gif


hello_html_2fc62a37.gifhello_html_2fc62a37.gif



Нысандар:

Тәрбие сағаты, саяхат, байқау, сауалнама

Әдістер мен тәсілдер:

әңгіме, ересектер үлгісі, сендіру, ынталандыру, тәрбиенің халықтық әдіс-тәсілдері

hello_html_72ea981f.gif



hello_html_m2af4840.gifhello_html_m2af4840.gifhello_html_m2af4840.gifhello_html_m2af4840.gifhello_html_m2af4840.gif

hello_html_m2af4840.gif

hello_html_m2af4840.gifhello_html_m2af4840.gifhello_html_7cb263a2.gifhello_html_m4255855e.gif

hello_html_m2af4840.gif


hello_html_119ec21f.gif






Біздің халық – қанына жомарттық, мейірімділік, дархандық сіңген, басқа ұлттардан ерекшеленіп тұратын халық. Халық тәжірибесі – ата-бабалардан қалған асыл сөз, салт – дәстүр, ауыз әдебиеті, ұлттық ойындар. Осы құндылықтардың барлығын халқымыз ұрпағына тәлім-тәрбие беру арқылы жинақтаған және осы мұра бүгінгі күнге атадан балаға мирас болып жетті. Ұлтымыздың асыл қазынасын балаларға насихаттау арқылы адамгершілік асыл қасиеттерді бала бойына сіңіру тәрбиенің түрлі әдіс – тәсілдерін қолдануды талап етеді.

Қазақ халқының сан ғасырлар бойы жинқтаған мол тәжірибесі, танымдық мұрасы, салт -дәстүр, әдет-ғұрып, ауыз әдебиеті, ұлттық ойындары – ерекше тәрбиелік мәні бар баға жетпес асыл қазына. Әр халықтың өз ерекшелігі бар. Сондай ерекшеліктің бірі – салт – дәстүрлер. Халқымыз ежелден өз ұрпағын адамгершілікке, инабаттылыққа, ізгілікке, имандылыққа тәрбиелеуді мақсат тұтқан. Сондықтан олар көшіп қонған кезден – ақ ұрпақ қамын жеп, оның болашағына жеткілікті мән берген. Сонау «Жеті Жарғыдан» бастап салт – дәстүріміз бұған дейінгі талай ұрпақтың теңдесңі жоқ, тәрбиелік маңызы зор адамгершілік кодексі болды. Дәстүрімізді насихаттау «Отантану» сабақтарының негізгі діңгегі деп атап көрсеткен де артық емес. «Тұсау кесу», «Сәбиге ат қою», «Атқа мінгізу» тақырыбындағы сабақтардан балалар біраз тағылым алды деп ойлаймын. Дәстүрлердің қай – қайсысын да біздің балалар үйде көріп жүргенмен, оның мән – мағынасын, не үшін жасалатынын жете түсіне қоймайды. Түрлі әдіс – тәсілдер арқылы көрген, сезген, білген оқиғаларын бала санасына шынайы жеткізуді мақсат тұтамын. Бұл ретте сахналық көрініс, ойын – сабақтар үлкен міндет атқарады. Ұлыстың ұлы күні – Наурыз мерекесіне арналған сыныптан тыс шарада балалар наурыз күнгі ойын-сауықты біліп қана қоймай, өздері де белсене араласып, ұлттық дәстүрден көрініс көрсетті.

Этнопедагогика құндылықтарының ішінде халықтың ауызекі шығармашылығы ерекше мәнге ие болады. Ауыз әдебиеті – ұлттық тәжірибе мен тағылымдардан туған бай қазына, өшпес өнеге, тәрбие өрнектері. Ғасырлар бойы қалыптасқан ұлттық тәлім – тәрбиенің белгілі жүйесін жас буын жадына біртіндеп сіңіріп отыратын арнаулы жолдар, тиімді тәсілдер болған. Олалдың қай – қайсысының да педагогикалық мүмкіндіктері жоғары, өзіне тән мазмұны, ерекшеліктері бар. Адамгершілік қасиеттің өзекті мәселесі қайырымдылық пен қайырымсыздық, жақсылық пен жамандықты бір – біріне қарсы сипаттайды. Бұларды ажырата білуге үйрету үлкен ізденісті, түрлі тәсілдерді қолдануды қажет етеді. Тәрбие жүргізу ісінде үйрету, пайымдату, сендіру, әсерлендіру тәсілдері қолданылады. Ұлттық тәрбие үлгілерін көрсетіп, үйрету үшін сахналық тәсілдерді қолданудың мәні зор. Сөзді жаттау, оны сахнада мәніне жеткізіп, мәнерлеп айта білу, өмір құбылыстарын әсерлендіре көрсету, кейіпкер бейнесін айнытпай көрсету әрбір тәрбиеленушінің санасына сан қырымен әсер ететін құбылыс.

Адами қасиеттерге баулуда тиым сөздерді пайдалану нәтижелі болмақ. Себебі, мақал – мәтел, ертегі, жұбақтардан гөрі, тыйым сөздер үйде көп айтылады. Үлкен кісілер, ата – аналары есту қабілеті нашар балаларға «олай етуге болмайды» дегенді түсіндіре алады. Сондықтан, баланың ойында өз іс - әрекетінің теріс екені есте қалады да, оның жаман нәрсе екенін жаттап қалуы мүмкін. Мысалы, «Тыйым сөздер» тақырыбында өткен тәрбие сағатында суреттерді көргенде, оқушылардың кейбірі есікті керуге, нанды лақтыруға, тізені құшақтауға, т.б. болмайтынын білетіндіктерін көрсетті. Ол – күнделікті жүргізілген жұмыстың, ата-ана тәрбиесінің бір көрінісі. Осы тіркестерді сабақ барысында да, интернатта да қайталап, балаларға түсінікті тілмен түсіндіру арқылы олардың санасына титтей де болса, адамгершілік, үлкенді сыйлау, обал, ысырап туралы ұғымдарды жеткізуге күш салып келемін.

Жөргегінен бала тәрбиесіне ерекше мән берген халқымыз адамды аздыратын: өсек, өтірік, мақтаншақтық, жалқаулық, қыңырлық сияқты мінездерден сақтандырып келген.

Ұлт болашағы - жас ұрпақты отансүгіштікке, патриоттыққа баулу тәрбиенің ең басты міндеттері боп саналады. Аталған мақсаттағы күш – жігер бірінші кезекте есту қабілеті нашар балалардың санасына отаншылдық сезім қалыптастыруға бағытталуы тиіс. «Отан» деген ұғым балаға жарық дүние есігін ашқан үйі, ата – анасы, туыстары, достары, туған жері бейнесінде қабылданып, ең қасиетті де құдіретті алтын бесігі ретінде сақталуы тиіс. Естімейтін балалар Отан, туған жер ұғымдары халықтың тұрмысымен, еңбегімен, өнерімен, тілімен, дәстүрімен байланысты екенін білулері керек. Сол себепті апта сайын өтетін «Отантану» сабақтарында бұның барлығын түгел қамтып тәрбие жұмысын түрлендіру қажет. «Киіз үй – бабалар мұрасы» тақырыбындағы сабақта киіз үйді жалпы таныстырудан бастап, оның пайдасы, ішкі және сыртқы сипатын айта келе, онда өмір сүрген ата – бабамыз батыр, сөзге шешен, шебер, өнерлі, адал, елін сүйген қадірлі болғандарын балалар қызығушылықпен тыңдады.

Есту қабілеті нашар балалардың ауызша айтылған нәрседен гөрі, көзбен көргендерін есте сақтау қабілеттері айрықша. Оларды елжандылыққа тәрбиелеу, этика нормаларын орындауға дағдыландыру мақсатында қоғамдық өмір құбылыстарымен жиі таныстырып отыру қажет. Бұл кезектегі негізгі іс - әрекет түрлеріне саяхат, серуен, экскурсиялар жатады. Имандылыққа тәрбиелеуді мақсат етіп «Мешіт – діни орталық» тақырыбында әңгіме өткізіп, «Нұрдәулет» мешітіне саяхат ұйымдастыру арқылы өз халқымыздың имандылық дәстүрлерін насихаттаудың маңызы зор. Облыстық «Өлкетану» мұражайынан балалар ерекше әсер алып, өз өлкелері жайлы көп мағлұмат алумен қатар, жаңа сөздерді үйренді. Мұражайдағы ұлттық ерекшелігімізді дәріптейтін бұйымдар бұдан кейінгі әңгімелерге, «Менің елім» тақырыбындағы шағын шығармаға негіз бола алады.

Халқымыздың тұрмысына енген қолданбалы қолөнер бұйымдар, олардың әшекейленіп жасалуы эстетикалық тәрбиеде өз алдына бір сала. Ұлттық қолөнер бұйымдарының әсемдігіне көз жеткізген балалар оларды өз қолымен жасағысы келетін ниеттерін білдірді. Сабақтан тыс уақытта киіз үй, сандық, қамшы өру сияқты шығармашылық жұмыстарды орындағанда, оқушылардың талғамдық қасиеттерінің ашылуына мүмкіндіктер туады.

Ұлтпен бірге біте қайнасып келе жатқан ұлттық нақыштар біздің күнделікті өміріміздің тірегі іспеттес. Халықтық педагогика аясы өте кең және есту қабілеті нашар балалардың қоғамның бір мүшесі ретінде қалыптасып, болашаққа деген сенімдерінің нығаюына тигізер септігі мол. Тәрбиенің қай саласында болмасын, халқымыздың озық тәжірибе үлгілерін тиімді пайдалана білу және халықтық педагогика әдіс – тәсілдерін түрлендіру арқылы бала жүрегіне жол табу әр тәрбиешінің әдістемелік шеберлігіне байланысты.























Краткое описание документа:

Халық педагогикасы – тәрбиенің қайнар көзі

 

Мажикова Кенжегүл Қыстаубайқызы

Ақтөбе облыстық арнайы (түзетім) есту қабілеті бұзылған балалар

 мектеп-интернат коллдежі

 

 Қазақстан Республикасының Білім туралы Заңында:  «Білім беру жүйесінің басты міндеті – ұлттық  және жалпыадамзаттық қазыналар, ғылым мен практика жетістіктері негізінде жеке адамды қалыптастыру үшін қажетті жағдайлар жасау», - деп ерекше атап көрсетілген. Осы заңның 8 – ші бабында : «Білім беру мекемелеріндегі тәрбиелеу бағдарламалы этномәдениет элементтерімен байытылады», - делінген.

Жас ұрпақты тәрбиелеуде ең берекелі, ең парасаттысы – халықтық педагогика. Халық педагогикасы – халық түйген тұжырымдар, ғасырлар бойы сұрыпталған тәжірибелер. Бұл туралы ұлы педагог К. Ушинский: «Тәлім – тәрбие дәрменсіз болмауы үшін, ол халықтық болуы тиіс», - деп орынды айтқан болатын.

Есту қабілеті бұзылған балалардың қалыптасып дамуында өздері күнбе – күн көретін, сезінетін заттары мен құбылыстары, оқиғалалары ерекше орын алады. Оларды құрғақ әңгімемен тәрбиелеу мүмкін емес. Арнайы педагогика мен психология да тәрбиешілерді осыған міндеттейді. Сондықтан да мен өз жұмысыма халық педагогикасын негіз етіп алдым:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                                               

 

 

 

 

 

 

 

                                              

   

 

 

 

               

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Біздің халық – қанына жомарттық, мейірімділік, дархандық сіңген, басқа ұлттардан ерекшеленіп тұратын халық. Халық тәжірибесі – ата-бабалардан қалған асыл сөз, салт – дәстүр, ауыз әдебиеті, ұлттық ойындар. Осы  құндылықтардың барлығын халқымыз ұрпағына тәлім-тәрбие беру арқылы жинақтаған және осы мұра бүгінгі күнге атадан балаға мирас болып жетті. Ұлтымыздың асыл қазынасын балаларға насихаттау арқылы адамгершілік асыл қасиеттерді бала бойына сіңіру тәрбиенің түрлі әдіс – тәсілдерін қолдануды талап етеді.

Қазақ халқының сан ғасырлар бойы жинқтаған мол тәжірибесі, танымдық мұрасы, салт -дәстүр, әдет-ғұрып, ауыз  әдебиеті, ұлттық ойындары – ерекше тәрбиелік мәні бар баға жетпес асыл қазына. Әр халықтың өз ерекшелігі бар. Сондай ерекшеліктің бірі – салт – дәстүрлер. Халқымыз ежелден өз ұрпағын адамгершілікке, инабаттылыққа, ізгілікке, имандылыққа тәрбиелеуді мақсат тұтқан. Сондықтан олар көшіп қонған кезден – ақ ұрпақ қамын жеп, оның болашағына жеткілікті мән берген. Сонау «Жеті Жарғыдан» бастап салт – дәстүріміз бұған дейінгі талай ұрпақтың теңдесңі жоқ, тәрбиелік маңызы зор адамгершілік кодексі болды. Дәстүрімізді насихаттау «Отантану» сабақтарының негізгі діңгегі деп атап көрсеткен де артық емес. «Тұсау кесу», «Сәбиге ат қою», «Атқа мінгізу» тақырыбындағы сабақтардан балалар біраз тағылым алды деп ойлаймын. Дәстүрлердің қай – қайсысын да біздің балалар үйде көріп жүргенмен, оның мән – мағынасын, не үшін жасалатынын жете түсіне қоймайды. Түрлі әдіс – тәсілдер арқылы көрген, сезген, білген оқиғаларын бала санасына шынайы жеткізуді мақсат тұтамын. Бұл ретте сахналық көрініс, ойын – сабақтар үлкен міндет атқарады. Ұлыстың ұлы күні – Наурыз мерекесіне арналған сыныптан тыс шарада балалар наурыз күнгі ойын-сауықты біліп қана қоймай, өздері де белсене араласып, ұлттық дәстүрден көрініс көрсетті.

Этнопедагогика құндылықтарының ішінде халықтың ауызекі шығармашылығы ерекше мәнге ие болады. Ауыз әдебиеті – ұлттық тәжірибе мен тағылымдардан туған бай қазына, өшпес өнеге, тәрбие өрнектері. Ғасырлар бойы қалыптасқан ұлттық тәлім – тәрбиенің белгілі жүйесін жас буын жадына біртіндеп сіңіріп отыратын арнаулы жолдар, тиімді тәсілдер болған. Олалдың қай – қайсысының да педагогикалық мүмкіндіктері жоғары, өзіне тән мазмұны, ерекшеліктері бар. Адамгершілік қасиеттің өзекті мәселесі қайырымдылық пен қайырымсыздық, жақсылық пен жамандықты бір – біріне қарсы сипаттайды. Бұларды ажырата білуге үйрету үлкен ізденісті, түрлі тәсілдерді қолдануды қажет етеді.  Тәрбие жүргізу ісінде үйрету, пайымдату, сендіру, әсерлендіру тәсілдері қолданылады. Ұлттық тәрбие үлгілерін көрсетіп, үйрету үшін сахналық тәсілдерді қолданудың мәні зор. Сөзді жаттау, оны сахнада мәніне жеткізіп, мәнерлеп айта білу, өмір құбылыстарын әсерлендіре көрсету, кейіпкер бейнесін айнытпай көрсету әрбір тәрбиеленушінің санасына сан қырымен әсер ететін құбылыс.

Адами қасиеттерге баулуда тиым сөздерді пайдалану нәтижелі болмақ. Себебі, мақал – мәтел, ертегі, жұбақтардан гөрі, тыйым сөздер үйде көп айтылады. Үлкен кісілер, ата – аналары  есту қабілеті нашар балаларға «олай етуге болмайды» дегенді түсіндіре алады. Сондықтан, баланың ойында өз іс - әрекетінің теріс екені есте қалады да, оның жаман нәрсе екенін жаттап қалуы мүмкін. Мысалы, «Тыйым сөздер» тақырыбында өткен тәрбие сағатында суреттерді көргенде, оқушылардың кейбірі есікті керуге, нанды лақтыруға, тізені құшақтауға, т.б. болмайтынын білетіндіктерін көрсетті. Ол – күнделікті жүргізілген жұмыстың, ата-ана тәрбиесінің бір көрінісі. Осы тіркестерді сабақ барысында да, интернатта да қайталап, балаларға түсінікті тілмен түсіндіру арқылы олардың санасына титтей де болса, адамгершілік, үлкенді сыйлау, обал, ысырап туралы ұғымдарды жеткізуге күш салып келемін.

Жөргегінен бала тәрбиесіне ерекше мән берген халқымыз адамды аздыратын: өсек, өтірік, мақтаншақтық, жалқаулық, қыңырлық сияқты мінездерден сақтандырып келген.

Ұлт болашағы  - жас ұрпақты отансүгіштікке, патриоттыққа баулу тәрбиенің ең басты міндеттері боп саналады. Аталған мақсаттағы күш – жігер    бірінші  кезекте  есту   қабілеті  нашар  балалардың санасына отаншылдық сезім қалыптастыруға бағытталуы тиіс. «Отан» деген ұғым балаға жарық дүние есігін ашқан үйі, ата – анасы, туыстары, достары, туған жері бейнесінде қабылданып, ең қасиетті де құдіретті алтын бесігі ретінде сақталуы тиіс. Естімейтін балалар Отан, туған жер ұғымдары халықтың тұрмысымен, еңбегімен, өнерімен, тілімен, дәстүрімен байланысты екенін білулері керек. Сол себепті апта сайын өтетін «Отантану» сабақтарында бұның барлығын түгел қамтып тәрбие жұмысын түрлендіру қажет.  «Киіз үй – бабалар мұрасы» тақырыбындағы сабақта киіз үйді жалпы таныстырудан бастап, оның пайдасы, ішкі және сыртқы сипатын айта келе, онда өмір сүрген ата – бабамыз батыр, сөзге шешен, шебер, өнерлі, адал, елін сүйген қадірлі болғандарын балалар қызығушылықпен тыңдады.

Есту қабілеті нашар балалардың ауызша айтылған нәрседен гөрі, көзбен көргендерін есте сақтау қабілеттері айрықша. Оларды елжандылыққа тәрбиелеу, этика нормаларын орындауға дағдыландыру мақсатында қоғамдық өмір құбылыстарымен жиі таныстырып отыру қажет. Бұл кезектегі негізгі іс - әрекет түрлеріне саяхат, серуен, экскурсиялар жатады. Имандылыққа тәрбиелеуді мақсат етіп «Мешіт – діни орталық» тақырыбында әңгіме өткізіп, «Нұрдәулет» мешітіне саяхат ұйымдастыру арқылы өз халқымыздың имандылық дәстүрлерін насихаттаудың маңызы зор. Облыстық «Өлкетану» мұражайынан балалар ерекше әсер алып, өз өлкелері жайлы көп мағлұмат алумен қатар, жаңа сөздерді үйренді. Мұражайдағы ұлттық ерекшелігімізді дәріптейтін бұйымдар бұдан кейінгі әңгімелерге, «Менің елім» тақырыбындағы шағын шығармаға негіз бола алады.  

     Халқымыздың тұрмысына енген қолданбалы қолөнер бұйымдар, олардың әшекейленіп жасалуы эстетикалық тәрбиеде өз алдына бір сала. Ұлттық қолөнер бұйымдарының әсемдігіне көз жеткізген балалар оларды өз қолымен жасағысы келетін ниеттерін білдірді. Сабақтан тыс уақытта киіз үй, сандық, қамшы өру сияқты шығармашылық жұмыстарды орындағанда, оқушылардың талғамдық қасиеттерінің  ашылуына мүмкіндіктер туады.

 

Ұлтпен бірге біте қайнасып келе жатқан ұлттық нақыштар біздің күнделікті өміріміздің тірегі іспеттес. Халықтық педагогика аясы өте кең және есту қабілеті нашар балалардың қоғамның бір мүшесі ретінде қалыптасып, болашаққа деген сенімдерінің нығаюына тигізер септігі мол. Тәрбиенің қай саласында болмасын, халқымыздың озық тәжірибе үлгілерін тиімді пайдалана білу және халықтық педагогика әдіс – тәсілдерін түрлендіру арқылы бала жүрегіне жол табу әр тәрбиешінің әдістемелік шеберлігіне байланысты.

Автор
Дата добавления 21.01.2015
Раздел Иностранные языки
Подраздел Другие методич. материалы
Просмотров573
Номер материала 324119
Получить свидетельство о публикации

Выберите специальность, которую Вы хотите получить:

Обучение проходит дистанционно на сайте проекта "Инфоурок".
По итогам обучения слушателям выдаются печатные дипломы установленного образца.

ПЕРЕЙТИ В КАТАЛОГ КУРСОВ

Похожие материалы

Включите уведомления прямо сейчас и мы сразу сообщим Вам о важных новостях. Не волнуйтесь, мы будем отправлять только самое главное.
Специальное предложение
Вверх