Добавить материал и получить бесплатное свидетельство о публикации в СМИ
Эл. №ФС77-60625 от 20.01.2015
Свидетельство о публикации

Автоматическая выдача свидетельства о публикации в официальном СМИ сразу после добавления материала на сайт - Бесплатно

Добавить свой материал

За каждый опубликованный материал Вы получите бесплатное свидетельство о публикации от проекта «Инфоурок»

(Свидетельство о регистрации СМИ: Эл №ФС77-60625 от 20.01.2015)

Инфоурок / Физика / Другие методич. материалы / БІР ҚАЛЫПТЫ ЖӘНЕ БІРҚАЛЫПТЫ ЕМЕС ҚОЗҒАЛЫСТАР. ЖЫЛДАМДЫҚ.
ВНИМАНИЮ ВСЕХ УЧИТЕЛЕЙ: согласно Федеральному закону № 313-ФЗ все педагоги должны пройти обучение навыкам оказания первой помощи.

Дистанционный курс "Оказание первой помощи детям и взрослым" от проекта "Инфоурок" даёт Вам возможность привести свои знания в соответствие с требованиями закона и получить удостоверение о повышении квалификации установленного образца (180 часов). Начало обучения новой группы: 28 июня.

Подать заявку на курс
  • Физика

БІР ҚАЛЫПТЫ ЖӘНЕ БІРҚАЛЫПТЫ ЕМЕС ҚОЗҒАЛЫСТАР. ЖЫЛДАМДЫҚ.

библиотека
материалов

БІР ҚАЛЫПТЫ ЖӘНЕ БІРҚАЛЫПТЫ ЕМЕС ҚОЗҒАЛЫСТАР. ЖЫЛДАМДЫҚ.


С.С.Сугурбаев

АО БСТ «Шағала» шипажайы жанындағы

орта мектептің физика-математика

пәні мұғалімі



Сабақтың мақсаты:

Білімдік: Бірқалыпты және бірқалыпты емес қозғалыстар туралы білім беру.

Дамытушылық: Оқушылардың ой-өрісін, есте сақтау қабілеттерін дамыту.

Тәрбиелік: Күнделікті тұрмыспен байланыстыру, еңбекпен ұштастыру арқылы еңбексүйгіштікке тәрбиелеу.

Сабақтың көрнекілігі: Кадаскоп, кеспелер.

Сабақтың түрі: Аралас сабақ

Сабақтың әдісі: Баяндау, сұрақ-жауап, түсіндіру.

Сабақтың барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Үй тапсырмасын сұрау:

ІІІ. Жаңа сабақты түсіндіру:

ІV. Сабақты пысықтау.

V. Сабақты қорту, бағалау.

VІ. Үйге тапсырма беру.

І. Оқушылармен сәлемдесу, түгелдеу, сынып тазалығын шолып шығу.

ІІ. Үй тапсырмасын сұрау: (мысал келтіріңіз)

  1. Бірнеше оқушыларға кеспе материалдар тарату.

  2. Материялық нүкте деген не?

  3. Қозғалыс троекториясы деп нені айтамыз?

  4. Орын ауыстыру деп нені айтамыз?

  5. Жүрілген жолдың орын ауыстырудан айырмашылығы неде?

Жаңа сабақты баяндау.

ІІІ. Біз тақырыпта материялық нүкте қозғалыс траекториясына, жол

және орын ауыстыру деген тақырыптарымен таныс болдық.

Бүгін сіздермен «Бір қалыпты және бірқалыпты емес қозғалыстар» Жыл-дамдық және оның бірліктері» - деген тақырыптармен танысамыз.

Алуан түрлі қозғалыстардың арасында кез-келген уақыт аралығында, бірдей жол кесінділерін жүріп өтетіндей қозғалыстар кездеседі.

* Дене тең уақыт аралығында ұзындығы бірдей жол жүрсе, ондай қозғалыс бірқалыпты қозғалыс деп аталады.

Мысалы: поезд темір жолдың тегіс бөлігінде бір қалыпты қозғалады; бұл кезде доңғалақтары рельстің түйіскен жерінде сығылғанда шығатын дыбыс-та бірдей уақыт аралығында естіледі. Терезеден қарағанда бағандарда бірдей аралықта тұсымыздан өтіп артта қалып жатады.

Сол сияқты моторы өзгеріссіз жұмыс істейтін автомобиль жолдың түзу бөлігінде, конькиші немесе жаяу жарысқа түскен спортшы жүргізу аралығы-ның орта тұсында бірқалыпты қозғала алады.

Бірқалыпты қозғалысқа тағы да толып жатқан мысалдар келтіруге бола-ды. Стакандағы судан шыққан газ түйіршігі, жаңбыр тамшысы, т.б

Бірқалыпты қозғалыс табиғатта өте сирек кездеседі, көпшілігі бірқалып-сыз болады.

Мысалы: поезд орнынан қозғалғанда өзара тең уақыт арлығында барған сайын ұзағырақ жол жүреді.

* Дене тең уақыт аралығында әр түрлі жол жүріп өтсе, ондай қозғалысты бірқалыпты емес қозғалыс деп атайды.

Мысалы, мынадай тәжірибені қарастыруға болады. Тамызғыштан арбаның үстіне орнатылған өзара тең уақыт аралығы өткен сайын, су тамшылап тұрады. Арбаша қозғалғанда қағаз бетіне тамған тамшылардың ара қашықтықтары бірдей, демек арбаша бірдей уақыт аралығында ұзындықтары бірдей жол жүреді, яғни бірқалыпты қозғалады.

Енді бірқалыпты емес қозғалысты қарастырайық, бұл жағдайда тамшы іздерінен қозғалыстың бірқалыпты емес екендігін байқауға болады.

Қозғалыстағы алуан түрлі денелердің бірдей уақыт ішіндегі орын ауыстырулары түрліше болуы мүмкін. Олар бірдей орын ауыстыруы үшін әр түрлі уақыт жұмсайды.

Мыс: Жаяу адам 1минутта 100 метр жол жүреді. Жердің жасанды серігі бір минутта 500 км жол жүреді, ал радиодабыл немесе жарық дабылы 1 минутта 18 млн км жол жүреді.

Әр түрі қозғалыстар аралығындағы айырмашылықты сипаттау үшін қозғалыс жылдамдығы деп аталатын жаңа физикалық шама енгізіледі. Айырмашылық –Олардың жылдамдықтарында.

* Бірқалыпты қозғалыстан дененің жылдамдығын анықтау үшін оның бірлігін уақыт ішіндегі орын ауыстыруын сол уақыт аралығына бөлу керек:

hello_html_m5305a955.gif

Жылдамдық = hello_html_4a601efd.gif


Бірқалыпты қозғалыстың анықтамасына жүгінсек мұндай қозғалыстың жылдамдығы тұрақты шама.

Айталық t1 уақыт мезетінде кординатасы Х1

t2 уақыт мезетінде уақыт кординатасы Х2

болсын. Демек t2 – t1 аралығында дененің орын ауыстыруы Х21 шамаға өзгереді.

hello_html_m5a95e7ad.gif


Сонда, формуласымен өрнектеледі.



t2 – t1= t. ал hello_html_c37a2ae.gif = L деп алсақ, онда

hello_html_139b62d4.gif



Бірқалыпты түзу сызықты қозғалыстағы дененің L - орын ауыстыруы, оның S- жүрген жолына тең.

hello_html_m1a2d2b95.gif


Сондықтан алуға болады.



Бірліктердің халқаралық жүйесінде (Sl)

жылдамдықтың бірлігіне секундына метр (м/с) алынады. Бұл жылдамдық бір-қалыпты түзу сызықты қозғалатын нүктенің 1с ішінде 1м орын ауыстыратынын білдіреді.

Егер, Х21 және L >0 болса, жылдамдық оң болады.

Х21 және L <0 болса, жылдамдық теріс болады.

hello_html_m1a2d2b95.gif

hello_html_73ba948a.gif

hello_html_7dc00642.gif

1. 2. 3.



1 мысал.


Бhello_html_7b2dcded.gifhello_html_7b2dcded.gifер: hello_html_m5f2ec481.gif 180 км формула шешуі:

hello_html_m1a2d2b95.gif

hello_html_m2761e07b.gif

t= 2,5 сағ.

hello_html_m36d2df2a.gifт/к: hello_html_m3c253400.gif - ?

жауабы: hello_html_m3c253400.gif hello_html_49edf901.gif

72 км = 72000м;

1 сағ = 3600 с.

hello_html_28119996.gif

2 мысал.

Бhello_html_7b2dcded.gifhello_html_7b2dcded.gifер:hello_html_m3bace94b.gif180 км/с. формула шешуі:

hello_html_m1a2d2b95.gif

t = 45 мин. 30 км/с =

hello_html_m36d2df2a.gifт/к: hello_html_3faa6296.gif - ? 45 мин = 45 · 60 с = 2700 с.

hello_html_7dc00642.gif

S = 30000 м/с · 2700 с = 81000 000 м = 81 000 км

жауабы: S = 81 000 км

3 мысал.

Бhello_html_7b2dcded.gifhello_html_7b2dcded.gifер:hello_html_m55f0edf7.gif1500 м формула шешуі:

hello_html_m1a2d2b95.gif

hello_html_2ba625b4.gif= 36км/сағ 36 км/сағ = hello_html_m27bdd13.gif

hello_html_m36d2df2a.gif

hello_html_73ba948a.gif

т/к: hello_html_25ca66e5.gif - ? t = hello_html_6534a2e4.gif

жауабы: t = 2 мин 30 с.

IV. Сабақты пысықтау үшін тақырыпқа төмендегідей есептер шығарамыз.

7-жаттығу. (1)

Бhello_html_7b2dcded.gifhello_html_7b2dcded.gifер:hello_html_m3bace94b.gif1,3 м/с. формула шешуі:

hello_html_m1a2d2b95.gif

t = 10 с. S = 1,3 м/с · 10 с = 13 м

hello_html_m36d2df2a.gifт/к: hello_html_3faa6296.gif - ?

hello_html_7dc00642.gif

жауабы: S = 13 м


V. Сабақты қорытындылау.

1. Бірқалыпты қозғалыс дегеніміз не?

2. Бірқалыпсыз қозғалыс деп нені айтамыз?

3. Қозғалыс жылдамдығы дегеніміз не?

4. Ол нені көрсетеді? Формуласы қандай?

5. Жылдамдық қандай жағдайда оң, қандай жағдайда теріс болады?

6. Км/сағ –пен берілген жылдамдықты м/с-қа қалай өрнектейміз?


VІ. Үйге тапсырма:

§24. Бірқалыпты және бірқалыпты емес қозғалыс.

§25.Жылдамдық бірліктері.

7-жаттығу (2-4) есептер.



Подайте заявку сейчас на любой интересующий Вас курс переподготовки, чтобы получить диплом со скидкой 50% уже осенью 2017 года.


Выберите специальность, которую Вы хотите получить:

Обучение проходит дистанционно на сайте проекта "Инфоурок".
По итогам обучения слушателям выдаются печатные дипломы установленного образца.

ПЕРЕЙТИ В КАТАЛОГ КУРСОВ

Автор
Дата добавления 16.02.2016
Раздел Физика
Подраздел Другие методич. материалы
Просмотров518
Номер материала ДВ-460401
Получить свидетельство о публикации
Похожие материалы

Включите уведомления прямо сейчас и мы сразу сообщим Вам о важных новостях. Не волнуйтесь, мы будем отправлять только самое главное.
Специальное предложение
Вверх