Добавить материал и получить бесплатное свидетельство о публикации в СМИ
Эл. №ФС77-60625 от 20.01.2015
Инфоурок / Доп. образование / Статьи / Бухгалтерлік есеп шоттарын классификациялау және бас шоттар жоспары

Бухгалтерлік есеп шоттарын классификациялау және бас шоттар жоспары

Самые низкие цены на курсы профессиональной переподготовки и повышения квалификации!

Предлагаем учителям воспользоваться 50% скидкой при обучении по программам профессиональной переподготовки.

После окончания обучения выдаётся диплом о профессиональной переподготовке установленного образца (признаётся при прохождении аттестации по всей России).

Обучение проходит заочно прямо на сайте проекта "Инфоурок".

Начало обучения ближайших групп: 18 января и 25 января. Оплата возможна в беспроцентную рассрочку (20% в начале обучения и 80% в конце обучения)!

Подайте заявку на интересующий Вас курс сейчас: https://infourok.ru/kursy


СВИДЕТЕЛЬСТВО СРАЗУ ПОСЛЕ ПРОСМОТРА ВЕБИНАРА

Вебинар «Подростковая лень: причины, способы борьбы»

Просмотр и заказ свидетельств доступен только до 22 января! На свидетельстве будет указано 2 академических часа и данные о наличии образовательной лицензии у организатора, что поможет Вам качественно пополнить собственное портфолио для аттестации.

Получить свидетельство за вебинар - https://infourok.ru/webinar/65.html

  • Доп. образование

Поделитесь материалом с коллегами:

Бухгалтерлік есеп шоттарын классификациялау және бас шоттар жоспары



Бухгалтерлік есеп тәжірибесінде қолданылатын шоттарды классификациялаудың мақсаты - есеп жүргізуге қойылатын талаптарға жауап беруі. Тәжірибеде қолданылатын шоттар тізімін сипаттаған жағдайда шоттар - баланстық және баланс сыртындағы шоттар болып бөлінеді. Бухгалтерлік баланс баптарына қарай жинақталатын сомалар есебін жүргізіп, бұлардың қалдығын келесі балансқа көшіруге арналған шоттарды баланстық шоттар деп атауға болады.

Кәсіпорынның меншігіндегі активті қаражаттар мен мүліктер есебін жүргізуге арналған шоттарды баланстық, ал осы көсіпорынның меншігіне жатпайтын мүліктер мен уакытша алынған құралдар және қаражаттар есебін жүргізуге арналған шоттарды баланс сыртындағы шоттар деп атаймыз. Мәселен, кәсіпорынның меншігіндегі негізгі құралды жалға беруде, бұл құралдар осы кәсіпорынның баланстық шотында, ал жалға алушы кәсіпорын бұл құралды баланс сыртындағы шотта көрсетуі керек.

Балансқа қатысты шоттардағы қалдықты есептеу тұрғысынан қарағанда шоттар қалдығы баланс баптарына түсірілетін шоттар және қалдығы басқа шоттарға көшірілетін шоттар болып екіге бөлінеді.

Шоттар бойынша қалатын қалдықтың түріне қарай - дебеттік және кредиттік шоттар болып екіге бөлінеді. Қалыптасқан тәжірибеге байланысты дебеттік шоттарды - активтік, ал кредиттік шоттарды - пассивтік деп атайды. Сонымен қатар активті-пассивті шоттар жөніңде түсінік бере кеткен жөн.

Бухгалтерлік есеп тәжірибесінде бұл шоттардағы қалған қалдық есепті жылдың бір кезеңінде дебеттік, басқа кезеңде кредиттік болуы мүмкін.

Қалыптаскан әдіс бойынша шоттардың қалдығын шығару төмендегі формула бойынша есептелінеді:

Бқ + Д - К = Сқ

Мұнда: Бқ - бастапқы қалдық;

Д - осы шоттың дебеттік айналымы;

К - осы шоттың кредиттік айналымы;

Сқ - соңғы қалдық.

Шоттардағы қалдық шоттарға тікелей жазылған жазулар бойынша шығарылады.

Алайда бухгалтерлік есеп тәжірибесінде аралас шоттар да қолданылатындығын білген жөн. Аралас шоттардағы қалдықты түгендеу әдісін қолдану арқылы бірдей уақытта дебеттік және кредиттік айналым ведомосын жасау арқылы есептеуге болады.

Мұның үшін төмендегі формуланы қолданған жөн:

Бқ + Да – Сқ = Ка - бұл формула дебеттік қалдық қалатын шоттар бойынша шығарылады. Ал кредиттік қалдық калатын шоттар бойынша мына төмендегі екінші формуланы пайдалану қажет:

Бқ + Ка - Сқ – Да.

Шоттар бұларға жазылатын мәліметтер мен ақпараттардың көлеміне қарай синтетикалық жинақтаушы және аналитикалық жіктеуші болып екіге бөлінеді. Аналитикалық жіктеуші шоттар уақытша құрылған, ағымдағы операциялар есебін жүргізуге арналған. Оның балансқа қатыспайтын сипаты болады. Экономикалық маңызы мен топтастыру сипатына қарай жинақталған операциялар маңызын көрсететін, қалдығы балансқа жазылатын шоттарды - синтетикалық шоттар деп атайды. Бұл жерде төмендегі қағиданы естен шығармаған жөн: шоттар бухгалтерлік есеп әдістерінің ең басты элементіне жатады; бухгалтерлік есеп пен шоттар арасындағы байланысты көрсететін ақпараттарды - корреспонденциялау (проводка) деп атайды.

Атқаратын міндетіне қарай шоттар - активтер (қаражаттар) мен меншікті капитал және міндеттемелер есебін жүргізуші болып екіге бөлінеді.

Осы заманғы нарықтық экономика мен қатынастар талабына қарай шоттарды екі топқа - меншік иесінің шоты және үшінші жақтың шоты деп бөлуге болады. Кейде олар: 1) заттық құқықтығы бар шоттар; 2) міндеттемелік құқы бар шоттар; 3) міндеттемелер бойынша есеп айырысу құқығы бар шоттар деп те бөлінеді.

Жоғарыда аталған меншік иесінің шотын - 1) меншікті көздерден тұратын қаражаттар шоты; 2) кәсіпорын агенттерінің (уәкілдердің) басқару өрісіндегі шоттар; 3) материалды жауапты адамдардың құзырындағы шоттар деп те жіктеуге болады. Шоттарды осылайша топтастыру 1) ұстау; 2) сақтау; 3) пайдалану; 4) иелік етудің ара жігін тиісті заңды тұлғалардың құқықтық қатысы бойынша анықтап отыруға мүмкіндік туғызады.

Үшінші жақтың шоттары заңды тұлғалардың (жауапкершіліктің түрлеріне қарай) және құқылы тұлғалардың шоттары болып екі топка бөлінеді.

Міндеттемелік құқы бар шоттар келісімшарттар жасау мен қаржы салу, үлес қосу негізінде қалыптасқан (іске асырылған) операцияларды жүргізуге арналған.

Келісімшарттар шоттары: 1) сыртқы (корреспонденттер деп - мемлекетпен, мемлекеттік органдармен, басқа да ұйымдармен, құқылы тұлғалармен болатын қатынастарды айтады) және 2) ішкі (агенттер деп - кәсіпорын мүшелері арасындағы болатын қатынастарды айтады) шоттар болып бөлінеді.

Келісімшарттардың түріне қарай сыртқы шоттар: 1) сату мен сатып алу, 2) қою, 3) несие, 4) қарыз алу, 5) сақтандыру, 6) жалдау, 7) сыртқы қоюшылардың құндылықтарын сақтау, 8) комиссиялар болып ажыратылады. Келісімшарттардың ішкі шоттары: 1) агенттердің мүліктерін сақтау; 2) жеке басты жалдау болып сараланады.

Міндеттемелер бойынша есеп айырысу шоты алашақтар мен берешектер тобынан тұрады.

Экономикалық маңызына қарай шоттар төмендегіше классификацияланады:

- мүліктер мен құндылықтардың түрі немесе бұларды сақтау орындары бойынша ашылған инвентарлы түгендеу шоттары;

- алашақ және берешектермен есеп айырысу үшін және заңды тұлғалармен есеп айырысуға арналған меншікті шоттар;

- біртектес бірнеше өнімдер өндіру үшін жұмсалған шығындарды арнайы баптарға қарай сабақтастықпен жинақтап жазуға арналған шоттар калькуляциялаушы шоттар;

- басқа да шоттарға таратуға, сомаларды уақытша жинақтауға арналған бөліп таратушы шоттар (сомалар бөлініп таратылғаннан соң уақытша қолданылған шоттар жабылады, ал бұл шоттарда қалған қалдық болса, онда шоттар әлі жабылмаған болып танылады);

- бір немесе бірнеше операциялардың маңызы ерекше қаралатын операция қорытындысын шығаруға арналған операциялық шоттар;

- жұмсалған шығындар мен түскен табыстарды салыстыру үшін уақытша ашылған (түбінде жойылатын) шоттар.

Нарықтық экономикаға тән барлық шоттар кәсіпорындардың шығындары мен бұлардың табысын есептеп, пайда түсіруге бағытталатындығын есте сақтау керек. Халықаралық бухгалтерлік есеп стандарттары ұйымдарына (принциптеріне) тән шоттар белгілі есепті кезеңде жұмсалған шығындар көлемі мен осы кезеңде түскен табыс көлемін қатаң түрде салыстырылуын талап етеді.

Шоттар ең әуелі екі үлкен топқа - 1) активті қаражаттар шоттары; 2) қор көздерінің шоттары болып бөлінеді. Бірінші топта әр түрлі қаражаттардың көлемі мен салынған қаржы сомалары көрсетіледі. Активті қаражаттардың есебін жүргізуге арналған шоттар инвентарлы және монетарлы мәліметтерден тұрады. Баланстың активті қаражаттар жағының есебін жүргізуші шоттар - материалдық және калькуляциялаушы шоттар болып екі топқа бөлінеді. Активті қаражаттарға арналған шоттар негізгі құралдар, материалдар, тауарлар, т.с.с. есебін жүргізеді. Бұл құндылықтар түгеңделіп отырылады.

Әдетте активті қаражаттар есебін ағымдағы өмірде жинақтап, бақылаушы шоттардың қалдығы дебеттік болатындығын есте сақтау керек. Активті қаражаттар натуралды және ақшалай өлшеммен өлшенеді. Натуралды өлшемді ақшалай өлшемге айналдыруды (таксировка) - бағаға келтіру деп түсіну керек.

Ендігі жерде калькуляциялаушы шоттарға тоқталалық. Құндылықтарды дайындау мен өнім өндіруге жұмсалған: дайындау мен тасымалдау шығындары, жұмсалған шикізаттар мен материалдар, еңбекақы, негізгі құралдардың тозған үлесі т.б. шығындардың есебін жинақтап, калькуляциялық объектілер бойынша жазуға арналған шоттарды - калькуляциялаушы шоттар деп атаймыз.

Калькуляциялауға жататын шығындар тікелей және жанама шығындар болып екіге бөлінеді. Өнімнің нақтылы түріне, тапсырысқа, объектіге және өндірілетін өнімдерге, сондай-ақ көмекші кәсіпорындар өндірісіне, күрделі қаржы игеруге, күрделі жөндеу, т.б. құнына тікелей жазылатын шығындарды тікелей шығындар деп атайды.

Жекелеген өнімдер мен жұмыстар және көрсетілетін қызметтер нысандарына тікелей жазылмайтын (мүмкін болмаудан), барлық салаларға жалпылама жазылатын шығындарды жанама шығындар деп атайды.

Жанама шығындар уақытша (кезеңдік) келтірілген шоттарда жүргізіліп, кезең аяқталған кезде тікелей шығындар құрамына ендіріледі. Арнайы шоттарда жинақталған тікелей және жанама шығындар сомасы, өндірілген өнімдердің жекелеген түрлеріне қарай таратылып жазылады. Шығындарды өнім түрлеріне қарай таратып жазу белгілі бір көрсеткішке (базаға) қарай пропорцияланып бөлінеді. Калькуляциялаушы шоттарда қалатын қалдық сомаларын дәлме-дәл есептеудің өз қиындығы болады, сондықтан бұл шоттардағы қалатын қалдықты түгендеу әдісін қолдану арқылы шығарған жөн. Барлық калькуляциялаушы шоттарда тек қана дебеттік қалдық болуы керек.

Жоғарыда айтылған монетарлық шоттар тобына ең әуелі ақша қаражаттары, қысқа мерзімді құнды қағаздар есебін жүргізуші шоттар жатады. Бұл шоттарда қалатын қалдықтар дебеттік болып келеді. Нарықтық қатынастарға байланысты көптеген шаруашылық операцияларын орындауда әр түрлі ақша өлшемдері (валюта) қолданылады. Осыған орай ақша қаражаттары есебін жүргізуші шоттарда курстық айырым сомалары жазылады.

Тағы бір қаралатын бухгалтерлік есеп шоттары тобы - бұл есеп айырысуда қолданылатын шоттар. Бұл шоттарға еңбекақы бойынша есеп айырысу, қоюшылар және мердігерлермен есеп айырысу, алашақтардың қарызы мен берешектердің қарызын жүргізетін шоттар, бюджетпен есеп айырысу, үлес қосушылармен есеп айырысу, т.б. қатысушы агенттер мен есеп айырысуды орындайтын шоттар жатады. Есеп айырысу үрдісі ақшалай өлшеммен жүргізілетіндіктен (көптеген жағдайда шетелдік валютамен) бұл шоттарды монетарлық шоттар тобына жатқызуға болады.

Есеп айырысу шоттарындағы қалдық ауыспалы болады. Ол әрбір есепті жылда бірде дебеттік, бірде кредиттік болуы мүмкін. Яғни, бір кәсіпорынның осы кәсіпорыннан алашақ сомасын, басқа да кәсіпорынның берешек қарызымен жабуға болмайды.

Есеп айырысу шоттарында қалған қалдықтардың дұрыстығын түгендеу үшін әрбір алашақтар мен берешектерден растаушы құжаттар алу арқылы орындау кажет.

Бухгалтерлік есеп шоттары қаржы бөлуші шоттар болып топ құрайды. Мұндай шоттарға шығындар мен табыстар есебін жүргізуші шоттар жатады. Мысал ретінде алдағы кезең шығындары мен алдағы кезеңге түсетін табыстар есебін жүргізуші шоттарды келтіруге болады. Алдағы кезең шығындары мен табыстары есебін бір шотта жүргізуге де болады. Мұндай жағдайда ауыспалы қалдық шығарылады. Ал шығындар есебін бір шотта, табыстар есебін екінші шотта жүргізген жағдайда шығындар есебін жүргізетін шотта дебеттік, ал табыстар есебін жүргізетін шотта кредиттік калдық қалады.

Кәсіпорынның және оның меншігіндегі ресурстардың тиімділігі мен басқару жүйесінің дәрежесін бағалауды сипаттайтын шоттар екі топқа - нәтижелік және өтпелі болып бөлінеді. Бірінші топқа "Пайда мен зиян" шоты жатады. Бұл шоттың қалдығы ауыспалы болып, мұның дебетіндегі қалған қалдық шеккен зиянды, ал кредитіндегі қалған қалдық түскен пайданы көрсетеді. Өтпелі шоттарда қалдық қалмайды. Мұндай шоттардың мысалына "Сату" шоты жатады. Аталмыш шот "Пайда мен зиян" шотымен тікелей байланыста ғана қызмет атқарады. "Сату" шоты бойынша тауарлар, өндірілген өнімдер, көрсетілген қызметтердің нәтижесі шығарылып, бұл мәлімет "Пайда мен зиян" шотына көшіріледі. Нәтижені анықтауға арналған "Сату" шотында ауыспалы қалдық қалады. Бұл шот есепті жылдың бір кезеңінде дебеттік, басқа кезеңінде кредиттік болуы мүмкін.

Келесі топ - айналымға түсетін шығындар есебін жүргізуге арналған шоттар. Айналымға түсетін шығындар өндірілген тек қана сату фактісімен байланысты болып, есепті жыл ішінде жұмсалады. Бұл топқа жататын шоттардың қалдығы әрқашан дебеттік болып келеді.

Бухгалтерлік есеп тәжірибесінде жойылатын шоттар деп аталынатын шоттар да қолданылады. Кәсіпорынның жылдар бойы өз қызметін жалғастыруының нәтижесінде негізгі құралдар тозып жойылады.

Негізгі құралдарды ресурс деп қараған жағдайда бұлардың құнын анықтап отыру үшін және бұл нысан толығымен өз кұнын өтегендігі немесе өтемегендігі жөніндегі мәліметтерді арнайы шоттар арқылы алуға болады. Негізгі құралдар есебіне арналған аналитикалық жіктеу шоттары дебетіндегі сомалар негізгі құралдарды қанша сомаға сатып алғандықты және қаншама шығындар жұмсап пайдалануға қабылдағандықты көрсетсе, кредитіндегі сомалар бұл құралдарды жоюдың нәтижесінде түскен табысты көрсетеді. Негізгі құралдардың жекелеген түрлеріне қарағанда бұл шоттардағы қалдық ауыспалы болып келеді.

Соңғы топ - бұл номиналдық реттеуші шоттар тобы. Бұл шоттар нысандарсыз жүргізіледі. Есеп тәжірибесінде негізгі құралдардың тозуын көрсететін шоттарды реттеуші шоттар деп атайды. Реттеуші шоттардың жеке мәні болмайды. Мұндай шоттардағы айналым сомасы мен қалдық сомасы негізгі шоттардағы айналым мен қалдықты тексеру үшін жүргізіледі. Егер бұл шоттар реттеуші шоттардағы жазуды бағалау үшін қолданылса, онда реттеуші шоттарды қосымша реттеуші шоттар деп атауға болады. Қосымша реттеуші шоттардағы қалдық реттеуші шоттардағы қалдықпен бірдей болады.

Шоттар жоспары деп - бухгалтерлік есеп жүйесінде қабылданып, қолданылатын шоттар тізімін айтады. Атқарушы бухгалтерлік шоттардың экономикалық табиғатын, қолданылатын өрісін білуі керек. Бухгалтерлік есепті дұрыс ұйымдастыру және есеп нысандары мен есептің мақсатына байланысты шоттарды топтастыру үшін, бұлардың санын цифрлармен белгілеу жүйесін - бухгалтерлік есеп шоттарының жоспары деп атайды.

Қазақстан Республикасында күні бүгінге дейін қолданылып жүрген бухгалтерлік есеп жүйесіндегі шоттар тізімі (Бас шоттар жоспары) Қазақстан Республикасы Бухгалтерлік есеп жөніндегі ұлттық комиссиясының 1996 жылғы 18 қарашадағы қаулысымен (1997 жылдың 10 қаңтарыңдағы № 8 қаулыда енгізілген өзгерістер мен қосымшаларға сай) бекітілген.

Халықаралық бухгалтерлік есеп стандарттарына сәйкестенді бағытында жасалған Бас шоттар жоспарының мақсаты төмендегіше:

- елімізде өндірілген өнімдер мен шикізаттарды жержүзілік рынокқа шығару мен халықаралық валюта қорынан, басқа да шетелдік қаржы салымшыларынан инвестиция алу мақсатын орындау үшін халықаралық бухгалтерлік есеп стандарттарына сай келтіру;

- меншікті кәсіпорындар мен жаңа шаруашылық субъектілерінің қалыптасуына қарай, бұлардың таза пайдамен жұмыс істеуін күнделікті жүргізіп, бақылап отыру;

- жекелеген есеп көрсеткіштері мен мәліметтерін кәсіпорындарда қорытындыланып жасалынатын қорытынды есеп (отчет) көрсеткіштерімен тығыз байланыстыру.

Шоттардың Бас жоспары кәсіпорындардың бағыныштылығына және меншік түрі мен құқықтық маңызына қарамастан, банктер мен бюджеттік мекемелерден тыс барлық шаруашылық субъектілерінде міндетті түрде қолданылады. Кейбір айрықша қызмет атқарушы мекемелер мен ұйымдар Қаржы министрлігімен келісе отырып, қажет болған жағдайда Бас шоттар жоспарына қосымшалар мен түзетулер енгізуіне мүмкіндік жасалған. Сонымен қатар, шағын немесе кіші кәсіпорындар мен фермерлік әрекет етуші шаруа қожалықтары Бас шоттар жоспары негізінде өздерінің шаруашылық жүргізу үрдісі мен технологиясына тән қолдануға ыңғайлы (қысқартылған) шоттарды таңдап алып, шоттар жоспарын жасауына мүмкіндік туғызылған. Мұндай жағдайда аталмыш шаруашылық субъектілері ыңғайға келтіріп жасаған шоттар жоспары туралы қысқаша түсініктемені өздерінің есеп саясатына енгізіп отыруға тиісті.

Бас шоттар жоспарын жүргізудің тәртібі шоттарды қолдану жөніндегі әдістемелік нұсқау мен нормативтік актілерге сай орындалады.

Бас шоттар жоспары 10 тараудан және баланс сыртындағы шоттардан тұрады. Арнайы тарауға сай топтастырылған шоттар негізінен орын алатын шаруашылық операцияларының экономикалық маңызына қарай жасалған. Активті қаражаттар мен мүліктер, міндеттемелер мен капитал және шаруашылық операцияларының экономикалық біртектілігін сақтау мақсатымен жасалған шоттар жоспарындағы мәліметтер мен көрсеткіштерге талдау жасау мүмкіндігі де қарастырылған.

Бас шоттар жоспарындағы тараулар белгілі бір сабақтастықпен жасалып, санаға қонатындай болуы қамтамасыз етілген.

Ендігі жерде Бас шоттар жоспарының әрбір тарауларына қысқаша тоқталған жөн.

Бас шоттар жоспарының бірінші "Айналымнан тыс активтер" тарауында - материалдық емес активтердің қолда бар сомасының көлемі мен қозғалысы және бұлардың амортизациялық тозуы негізгі құралдардың қозғалысы мен тозуы, аяқталмаған күрделі құрылыс және ұзақ мерзімді инвестициялық қаржы салымы жөніндегі ақпараттар мен мәліметтерді жинақтауға арналған, 5 бөлімге бөлінген шоттардан тұрады.

Екінші "Тауарлы-материалды құндылықтар" тарауында материалдар (жекелеген түрлеріне қарай), аяқталмаған өндіріс және тауарлар есебін жүргізуге арналған 3 бөлімге бөлінген шоттардың тізімі берілген.

Үшінші "Берешектердің қарызы және басқа да активтер" тарауындағы 6 бөлімге бөлінген шоттарда - сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің берешек қарыздары, күмәнді қарыздар жөніндегі резервтік сомалар, еншілес тәуелді серіктестіктердің берешек қарыздары, басқа да берешек қарыздар, алдағы кезең шығындары, берілген аванстардың есебі мен қозғалысын жүргізуге арналған шоттардың тізімі берілген.

Төртінші "Ақша қаражаттары" тарауындағы шоттардың кәсіпорыңдар мен шаруашылық субъектілерінің кассасы мен есеп айырысу шотындағы ақша қаражаттарының, қаржылық инвестициялардың қалыптасуы мен қозғалысының есебін жүргізуге арналған 6 бөлімнен тұратын шоттар тізімі берілген.

Бесінші "Меншікті капитал" тарауы 8 бөлімнен тұрады. Мұнда жарғылық капитал мен төленбеген капитал, қайтарылып алынған капитал, резервтік капитал, бөлінбеген таза табыс (жабылмаған зиян) және жиынтық табыс (шеккен зиян) есебі мен қозғалысын жинақтауға арналған шоттардың тізімі берілген.

Алтыншы "Міндеттемелер" тарауы 9 бөлімнен тұрады. Бұл тарауда банктер несиесі, алдағы кезеңде түсетін табыстар, акциялар бойынша дивиденттермен есеп айырысу, бюджетпен есеп айырысу, еншілес (тәуелді) серіктестіктердің алашақ қарыздары бойынша есеп айырысу, бюджеттен тыс төлемдер бойынша есеп айырысу, қоюшы мердігерлермен есеп айырысу, басқа да алашақ қарыздармен есептесулер бойынша есеп айырысу жөніндегі операциялардың есебін жүргізуге арналған шоттардың тізімі берілген.

Жетінші "Табыстар" тарауы 3 бөлімнен тұрады. Бұл шоттарда негізгі қызметтен түскен табыстар, сатылған тауарларды қайтару және сату шегерімі мен баға шегерімінен пайда болған табыстар және негізгі қызметке жатпайтын іс-әрекеттерден түскен табыстардың есебі мен қозғалысы жөніндегі операцияларға арналған шоттар тізімі берілген.

Сегізінші "Шығындар" тарауы 8 бөлімнен тұрады. Аталмыш тараудағы шоттарда сатылған тауарлардың (жұмыстар, қызметтер) өзіндік құнын шығару, тауарларды (жұмыстар, қызметтер) сатуға байланысты жұмсалған шығындардың, жалпы және әкімшілік шығындардың, пайыздық төлемдерге байланысты шығындардың, негізгі қызметке жатпайтын іс-әрекеттерге жұмсалған шығындардың, табыс салыққа байланысты шығындардың, төтенше жағдайдан және тоқтатылған операциялардан пайда болған табыстар (шеккен зиян), басқа да ұйымдарға үлес қосудан түскен табыс (зиян) есебін жүргізуге арналған шоттардың тізімі берілген.

Тоғызыншы "Өндірістік есептің шоттары" 6 бөлімнен тұрады. Бұл тараудағы шоттарда негізгі өндіріске жұмсалған шығындар, өз өндірісіндегі жартылай өнімдер (фабрикаттар), көмекші өндіріс, үстеме шығындар, әлеуметтік сала шығындары, өндірістегі ақауларға жұмсалған шығындардың есебін жүргізуге арналған шоттардың тізімі берілген.

Оныншы "Баланс сыртындағы шоттар" тарауында уақытша жалға алынған негізгі құралдар, сақтау жауапкершілігіне уақытша қабылданған құндылықтар мен ары қарай өңдеуге қабылданған материалдар, сатып беруге қабылданған тауарлар, монтаждауға қабылданған жабдықтар, қатаң есеп берудің үлгі қағазы, т.с.с. есебін жүргізуге түспейтін уақытша қолданылатын шоттарды баланс сыртындағы шоттар деп атайды.

Бухгалтерлік есеп жүйесіндегі Бас шоттар жоспары дұрыс және тиімді жолдармен қолданылып, ыңғайлы және арзан жолдармен іске асыруды қамтамасыз ету керектігі туындайды. Әрбір шотты жүргізуде қатаң тәртіп сақталып, шоттарды корреспонденциялаған кезде қателер жібермей, есеп сапасын арттырып, есеп жүргізу жүйесін барынша механикаландырып отырудың маңызы зор.

Қысқасы, Қазақстан Республикасында есеп жүйесінің төжірибесіне енгізіліп Бас шоттар жоспары: 1) қызмет атқарушы бухгалтерлердің күнделікті жұмысына бағыт беру; 2) кәсіпорындар деңгейінде орын алған шаруашылық операцияларының ақпараттарын жинақтап, өзара байланыс жүйесіне келтіру; 3) шаруашылық қызметіндегі мәліметтер мен көрсеткіштерді бақылап, тексеруді қамтамасыз ету; 4) атқарушы бухгалтерлердің білім дәрежесін жетілдіріп отыруға бағыт беру; 5) мәліметтер мен ақпараттар жүйесін республика деңгейінде топтастырып, жинақтау үрдісін жеңілдету болып табылады.

Бас шоттар жоспары нормативтік құжат ретінде қолданылады. Шоттардың жүйеге келтірілген тізіміне қарай шаруашылық операцияларының мазмұны шоттар аралық корреспонденцияланады.

Сонымен қатар, кәсіпорын бухгалтериясында қызмет атқарушы бухгалтерлер арасында өзара міндет бөлу жұмысы Бас шоттар жоспары құрылымына қарай орындалады. Бас шоттар жоспарынсыз шоттар болмайды, ал шоттарсыз шаруашылық операциялары корреспонденцияға түспейді.

Ел экономикасының өмірінде қолданылып жүрген шоттар жоспары бухгалтерлік баланс баптарымен тығыз байланыста болуын және шаруашылық қаражаттары дөңгелек айналысын қамтамасыз ету мақсатын қамтамасыз етуі керек. Қазіргі кезеңдегі Бас шоттар жоспары негізінен шетелдік қаржы салымшы инвесторлардың және жеке меншікті қолдау мақсатымен құрылған. Төменде ұлттық тілге аударылған, бухгалтерлік есеп тәжірибесіне енген Бас шоттар жоспарының тізімі берілген.



Идёт приём заявок на самые массовые международные олимпиады проекта "Инфоурок"

Для учителей мы подготовили самые привлекательные условия в русскоязычном интернете:

1. Бесплатные наградные документы с указанием данных образовательной Лицензии и Свидeтельства СМИ;
2. Призовой фонд 1.500.000 рублей для самых активных учителей;
3. До 100 рублей за одного ученика остаётся у учителя (при орг.взносе 150 рублей);
4. Бесплатные путёвки в Турцию (на двоих, всё включено) - розыгрыш среди активных учителей;
5. Бесплатная подписка на месяц на видеоуроки от "Инфоурок" - активным учителям;
6. Благодарность учителю будет выслана на адрес руководителя школы.

Подайте заявку на олимпиаду сейчас - https://infourok.ru/konkurs

Автор
Дата добавления 09.10.2016
Раздел Доп. образование
Подраздел Статьи
Просмотров117
Номер материала ДБ-247788
Получить свидетельство о публикации

УЖЕ ЧЕРЕЗ 10 МИНУТ ВЫ МОЖЕТЕ ПОЛУЧИТЬ ДИПЛОМ

от проекта "Инфоурок" с указанием данных образовательной лицензии, что важно при прохождении аттестации.

Если Вы учитель или воспитатель, то можете прямо сейчас получить документ, подтверждающий Ваши профессиональные компетенции. Выдаваемые дипломы и сертификаты помогут Вам наполнить собственное портфолио и успешно пройти аттестацию.

Список всех тестов можно посмотреть тут - https://infourok.ru/tests

Похожие материалы

Включите уведомления прямо сейчас и мы сразу сообщим Вам о важных новостях. Не волнуйтесь, мы будем отправлять только самое главное.
Специальное предложение
Вверх