Инфоурок Родная литература ПрезентацииДоклад «Х1инцалера урок а, х1инцалера урокан лехамаш а»

Доклад «Х1инцалера урок а, х1инцалера урокан лехамаш а»

Скачать материал

       Доклад «Х1инцалера урок а, х1инцалера урокан лехамаш а»

«Шен ненан мотт халкъо, сий ойбуш, 1алашбахь, цу халкъан парг1ато цхьаммо а хьошур яц»,-аьлла нохчийн сийлахь-воккхачу яздархочо Мамакаев Мохьмада.

И ламамза а дац, х1унда аьлча муьлхха а къам дийна хиларан коьрта билгало ю цуьнан буьйцуш мотт хилар.

Ткъа таханлерачу дийнахь нохчийн мотт кхиорехь а, шайн хаарш кегийрхошна д1адаларехь а жигара дакъалоцуш а, къахьоьгуш а бу нохчийн меттан 1илманчаш а, яздархой а, хьехархой а.

Зама, 30 шо, 40 шо хьалха дерг доцуш хийцаелла. Массара олу дешархой хийцабелла, вайна х1ун хуьлуш ду те олий. Х1умма хуьлуш дац.

Заманан некъашца д1адоьлхуш ду вай. Кхечу заманахь вай динехьара и зама а лелор яра вай. Цхьана оьрсийн х1инцалерачу поэта аьлла-кх «Времена не выбирают- в них живут и умирают». Вай дуьненчу довлу рицкъанан хан  хийца йиш яц вайн. Цундела тахана вай декхар ду оьздангаллин орам, къоман са а лардеш, вай динчу заманехь даха.

Боккха ницкъ бу ненан меттан адамийн кхетам кхиорехь. Муьлххачу хенахь а, муьлххачу дахаран муьрехь а адамашна, къаьсттина т1екхуьучу т1аьхьенна, шайл хьалха гулдина хаарш оьшу.

Дукхахьолахь и хаарш, дешархошна д1алуш, д1ахьоьхуш къахьоьгуш ву хьехархо.

Дешаран декъехь хуьлуш мел бакхий хийцамаш белахь а, хаарш д1адаларан а, т1еэцаран а, т1екхуьу чкъор кхетош-кхиоран кеп урок хилаза ца йолу. Вай олу цунах –х1инцалера урок. Х1инцалера урокан лехамаш.

 Ткъа  х1инцалера урок  керлачу лехамашца д1аяхьа еза,  цу юккъе керла технологеш ялош. Тахана ас сайн  урокана х1отточу 1алашонах, хоржучу теманах, нийса билгалдинчу методически некъех дозуш хуьлу сан урокан жам1аш.

Дуьненахь долу массо х1ума а д1адолуш ду. Орам, къоман са а лардеш, дикачу ц1ийнах схьаваьлла алар мехала ду. Дог токхдолуш ду бахам хилар. Делахь а куьйга т1ера мода санна х1ума ду и бахам. Самукъане ю хазалла а, жималла а. К1езиг ду-кх цуьнан паччахьалла.

Х1ун ду те адамана дуьсуш дерг? 

Адамана дуьсуш дерг цуьнан кхетам а, хаарш а  ду, нагахь санна цуьнан уьш делахь, -уьш- шена хьехнарг цунна вицвеллехь а, цуьнгахь дуьсуш дерг хаарш ду. И хаарш хила дезаш ду, уьш ца хилча хьехархо хир вац.

Вайн къоман яздархочун Шайхиев 1алвадин дешнаш ду

Б1ешерийн бердаш ду историн тулг1еша цистина,

Ткъа адамаш т1айш ду-кх. б1ешарера, б1ешаре тийсина. 

Х1ун ду те и бохург?

Х1окху вайн заманахь, вай йоккхучу хенахь, х1ара вайн хилларг, хьоьхуш, д1аяздеш вайн берашна, шайн берашка д1аалийта, и дахаран т1ай ца хадийта и ду-кх вайн т1ай хилла дисар, вайна хаахь а, ца хаахь а. Цундела хьехархо сема хила везаш ву. 

Вайна тахана т1ехь долу декхар, вайна моьттачул доккха ду, алссам ду.     Цу ненан меттан мутт довзийтар, хаийтар.  

Вайн нохчийн халкъах лаьцна вайна дитинарш  бу:

1. Мамакаев, А. Айдамиров, М. Мамакаев, А. Сулейманов. И кх.д1.

 Дуккха а говза 1илманан к1орге йолуш нах хилла вайн. 

Схьалоцур вай 1. Мамакаев.

Нохчийн поэзин бухбиллархо, нохчийн Пушкин ала мегар ду цунах.  Мел хаза вовшах дуьйцина цо х1ара дешнаш: 

Къеначу лаьмнаший, ширачу хьаннаший.

Д1адевлларш хьехадеш къамел дан йиш хилча,

Ц1ий лайначу т1улгаший, т1ом гинчу пепнаший,

 Ладоьг1ург велхавеш, хийла аз хазор дара.  

М. Мамакаевн:

Хьан бах хьо, сан Даймохк, яханчу хенахь,

Йоза а, хьайн доцуш, б1арзбелла баьхна,

Къийсамо аьгначу хьан т1улган белшехь,

Гуш ду-кх яздина сан дайшка кхаьчнарг.

Мел мах бу оцу мог1анийн! Хьехархо массо а кепара кхиина ца хилча, цу меттан мутт шена хууш ца хилча, дешархойн синошка, дегнашка д1акхочур вац. 

Х1инццалц хилла вайн т1аьхье яц, тахана вайна хьалха хевшина 1ийраш.

Тахана вай кхечу заманахь дехаш ду, тохара бераш хьехархо йог1у аьлча дуьхьал уьдура, куьг лаца г1ертара. Ткъа тахана хьо хьой маракхетахь а тамаш ца бо цара.

Ткъа тахана кху дуьнено царна массо а х1ума а гайтина, технологеш ю, дуьненан юкъара хаамаш бу, средства массовой информаци, компьютерш ю, телефонаш ю.

Т1аккха уьн т1е д1а а х1оьттина, чолхе предложенеш бохуш воллу хьо, хьайга ладог1ийта, царна юккъехула чекх а ваьлла, цуьнан сине д1акхача веза хьо, и компьютер харцош, и  телефон дош доций хоуьйтуш. Хьо мила ву хаийта деза ахь хьайн хааршца а, хьехамца а.

 Церан дегнашка боьду некъ карийча урок тийналлехь хир ю, хаттарш мехала хир ду.  

Тахана хьехархо вац гуттар а дешархошна дийца дезарг. Дешархой бу шайна хьалха лаьттачу хаттаршна жоьпаш лохуш, лехамийн новкъахь алссам къахьега дезаш. Вайн декхар-уьш цу новкъа бахар, цаьрга шайн хаарш гулдайтар.

Урокан кеп  хоржуш, ас тидаме оьцу дешархойн хаарш. Ледара а, дика а доьшуш болу дешархой тидамехь латторо аьтто бо сан, айса сатийсинчу жам1ашка кхача. Тайп-тайпанчу белхийн кепех пайдаоьцуш вовшахтоьхначу уроко г1о до суна эвсаре а, пайде а хин йолчу кепара урокан хенах пайдаэца.

 Иштта д1ахьош болчу балхо кхачайо со х1инцалерачу лехамашка.

1оттабаккхаман-диалоган технологех ю кейс-технологи. Цунах пайда оьцу  ас сайн урокашкахь. Айса  проблемни хьал а кхуллуш, иза кхочушдаран некъ лахар, гойту.

Масала:  5-чу классашкахь жима дийцар деша доладой, царна уггар хазделлачу меттехь соцунг1а а йой, т1едиллар до царна, аша муха чекхдоккхур дара и дийцар шаьш хилча цуьнан авторш. Иштта болх д1ахьо  дешархой шина тобане боькъе, х1ора тобано шен дийцаран чаккхенан кеп юьйцуш. Цул т1аьхьа  дерриге а дийцар д1адоьшу.

Критически ойлаяр кхиоран технологих (технология развития критического мышления) ю синквейн.

Синквейн – иза пхеа мог1анах лаьтта, къастамечу кепаца язйинчу, жимачу байтан кеп ю.

Коьртачарех ду х1инцалерачу урокашкахь рефлексин муьрехь тайп-тайпана белхаш бар: йоццачу ханна дешархоша эссе язъяр, синквейн язъяр, шена хетарг алар, яцйина предложени т1еюзар, ша диллинчу суьртехь шен ойла гайтар.

Иштта бечу белхаша, къасттина ненан мотт хьехарехь, дешархой вовшашца хьасене хуьлуьйту, шен накъостан ойла хийра ца хета, ша бинчу а, шен н6акъосташа бинчу а белхийн нийса мах хадо 1ема, шен ойла йийцаре йилла 1ема, кхечуьнга ладог1а 1ема. Цул сов, дешархой 1ема шаьш а, кхечара бечу белхан нийса хьесап дан а, информационни хаамаш язбан а, конспекташ х1итто а.

Нохчийн меттан а, литературин а хьехархо:

МБОУ «СОШ №42» Илясова Зина Хамидовна.

Просмотрено: 0%
Просмотрено: 0%
Скачать материал
Скачать материал "Доклад «Х1инцалера урок а, х1инцалера урокан лехамаш а»"

Методические разработки к Вашему уроку:

Получите новую специальность за 2 месяца

Директор дома творчества

Получите профессию

Технолог-калькулятор общественного питания

за 6 месяцев

Пройти курс

Рабочие листы
к вашим урокам

Скачать

Скачать материал

Найдите материал к любому уроку, указав свой предмет (категорию), класс, учебник и тему:

6 582 002 материала в базе

Материал подходит для УМК

Скачать материал

Другие материалы

Сценарий "Китапханә ачу бәйрәме"
  • Учебник: «Литературное чтение (?д?би уку) учебник для образовательных организаций с обучением на русском языке, для изучающих татарский язык как родной (на русском и татарском языках) (в 2 частях)», Гарифуллина Ф.Ш., Мияссарова И.Х.
  • 19.05.2023
  • 375
  • 6
«Литературное чтение (?д?би уку) учебник для образовательных организаций с обучением на русском языке,  для изучающих татарский язык как родной (на русском и татарском языках) (в 2 частях)», Гарифуллина Ф.Ш., Мияссарова И.Х.

Вам будут интересны эти курсы:

Оставьте свой комментарий

Авторизуйтесь, чтобы задавать вопросы.

  • Скачать материал
    • 20.05.2023 163
    • DOCX 24.1 кбайт
    • Оцените материал:
  • Настоящий материал опубликован пользователем Илясова Даамат Хамидовна. Инфоурок является информационным посредником и предоставляет пользователям возможность размещать на сайте методические материалы. Всю ответственность за опубликованные материалы, содержащиеся в них сведения, а также за соблюдение авторских прав несут пользователи, загрузившие материал на сайт

    Если Вы считаете, что материал нарушает авторские права либо по каким-то другим причинам должен быть удален с сайта, Вы можете оставить жалобу на материал.

    Удалить материал
  • Автор материала

    Илясова Даамат Хамидовна
    Илясова Даамат Хамидовна
    • На сайте: 6 лет и 8 месяцев
    • Подписчики: 1
    • Всего просмотров: 132946
    • Всего материалов: 25

Ваша скидка на курсы

40%
Скидка для нового слушателя. Войдите на сайт, чтобы применить скидку к любому курсу
Курсы со скидкой

Курс профессиональной переподготовки

Копирайтер

Копирайтер

1000 ч.

Подать заявку О курсе

Курс повышения квалификации

Основы герменевтического анализа текста на уроке литературы

36 ч. — 144 ч.

от 1700 руб. от 850 руб.
Подать заявку О курсе
  • Сейчас обучается 23 человека из 16 регионов

Курс повышения квалификации

Особенности преподавания родного (русского) языка и родной литературы в образовательной организации

36 ч. — 144 ч.

от 1700 руб. от 850 руб.
Подать заявку О курсе

Курс повышения квалификации

Изучение классической русской литературы в современном контексте на уроках с учетом реализации ФГОС СОО

36 ч. — 144 ч.

от 1700 руб. от 850 руб.
Подать заявку О курсе
  • Сейчас обучается 31 человек из 19 регионов

Мини-курс

Эффективные стратегии текстовых коммуникаций в бизнесе

6 ч.

780 руб. 390 руб.
Подать заявку О курсе

Мини-курс

История России: ключевые события и реформы

8 ч.

1180 руб. 590 руб.
Подать заявку О курсе
  • Сейчас обучается 39 человек из 18 регионов

Мини-курс

Фитнес: теория и практика

5 ч.

780 руб. 390 руб.
Подать заявку О курсе