Инфоурок / История / Другие методич. материалы / Доклад "История кино в Нюрбинском районе"

Доклад "История кино в Нюрбинском районе"


библиотека
материалов


Из истории кино в Нюрбинском районе

В Нюрбинском районе впервые показали кино летом 1913 года. П. Никулин со своим кинематографом побывал в Нюрбе, в Олекминске. По пути следования демонстрировал кино в наслегах (из информационного бюллетеня «Кино Якутии» № 00-С от 1 ноября 2001г.).

В Нюрбинском районе начали показывать немое кино в 1929 году. Мотористом немого кино работал Васильев Иван Петрович (из книги «Нюрба», автор Анисимов Иван Алексеевич).

В 1940г. киномеханиками работали из Мальжегарского наслега Иванов Афанасий Андреевич, Афанасьев Иван Николаевич, Улинов Николай Антонович, Васильев Иван Семенович, Егоров Дмитрий Николаевич.

1946г. в Нюрбе впервые показан звуковой фильм «Клятва».

В разные годы работали начальниками отдела кино: Литвинцев В.Д, Слепцов М.Т, Копырин И.Н, Мартынов Е.А, Саввинов И.Н, Белоусов А.П.

В 1953-63 гг. Нюрбинская киносеть входила в отдел культуры. Посещаемость кино в нашем районе повысилась в 1970-80 гг. Увеличилось количество киноустановок, из которых 18 государственные, 8 профсоюзные, 3 ведомственные. 1963-64 г. впервые в Нюрбе показан фильм «Капитанская дочка» со стереофоническим эффектом.

1973-1988 гг. проработал директором киносети Ленинского района «Ветеран кино», «Ветеран тыла», «Отличник кинематографии СССР» Баттахов Николай Осипович.

22 мая 1974 г. открылся кинотеатр «Нюрба». Показан кинофильм «Товарищ генерал». Директор кинотеатра «Ветеран кино», «Отличник кинематографии СССР» Неустроев Агит Михайлович.

В кинотеатре проводились различные мероприятия: диспуты, тематические вечера, собрания, танцы, демонстрировались документальные, художественные фильмы в день по 4-5 сеанса. Киносеть охватывала все население Ленинского района.

1991-95 г. директором Ленинской киносети работал «Ветеран кино» Данилов Лука Васильевич. 1995-97 г. директором работал Степанов Семен Семенович.

Мы гордимся нашими ветеранами: «Отличник культуры РСФСР», «Отличник кинематографии СССР», «Почетный кинематографист России», «Ветеран кино Якутии» Игнатьева Мария Васильевна; ветеран Великой Отечественной войны, «Ветеран кино», «Почетный кинематографист России», «Почетный гражданин Нюрбинского улуса» Адиянов Григорий Прокопьевич; ветеран Великой Отечественной войны, «Ветеран кино», «Почетный гражданин Нюрбинского улуса» Торохов Владимир Егорович; «Почетный гражданин Нюрбинского улуса» Саввинов Николай Николаевич, Тихонова Валентина Васильевна.

Были присвоены звания: «Ветеран кино Якутии» 44 работникам, «Почетный кинематографист России» 9 работникам, «Отличник кинематографии СССР» 22 работникам.

1997 г. в ноябре был образован кино-видеоцентр «Иллюзио-Н». Директором работал Гоголев Олег Романович.1997г. образован кинопрокат «Иллюзио-Н»

1999-2001 г. директором работала Алексеева Светлана Серафимовна. По ее инициативе были возновлены показы кинофильмов. В связи с открытием кинопоказов в кино-видеоцентре «Иллюзио-Н» из г. Якутска приехала делегация, во главе с председателем комитета по кинематографии И.И. Готовцева.

В трудные годы рыночных отношений в кинотеатре работали: «Ветеран кино», «Почетный кинематографист России» Филиппова Марина Михайловна, «Ветеран кино», кавалер знака «Признание заслуг» Алексеева Светлана Серафимовна, «Ветеран кино», инженер Семенов Владимир Петрович. С Нюрбачана был перевезен и отремонтирован киноаппарат 23 КПК, на котором показывали широкоформатные фильмы. Проводились диспуты вокруг фильмов, на тему ЗОЖ, показывались документальные фильмы, мультфильмы для школьников. Было проведено турне по Вилюйскому улусу связи с 5-летием образования Государственного национального хранилища кинодокументов. Снимали кинохроники о Нюрбе, демонстрировали кино, проводились встречи по наслегам. Государственный комитет по кинематографии Республики Саха (Якутия), в лице Готовцева И.И. и глава Нюрбинского улуса В.А.Петрова подписали договор о сотрудничестве.

В 2000 г. при поддержке Главы Нюрбинского улуса Варвары Андреевны Петровой приобретен видеопроектор «Sanio». 12 апреля 2001 г. показан широкоэкранный индийский фильм «Встреча».

С 2001 г. директором МУ Киновидеоцентр «Иллюзио-Н» работала «Отличник культуры ЯАССР» Тихонова Розалия Михайловна. Проводились развлекательно-культурные мероприятия: видеодискотеки, тематические вечера, круглые столы, КВН для старшеклассников, различные диспуты, конкурсы.

5 мая 2005 года в г. Якутске состоялась презентация кинофильма « Журавли над Ильменем», где главную роль сыграла наша землячка Нюргуяна Михайлова.

В 2006 году при поддержке администрации Нюрбинского улуса и депутатов улусного собрания приобретен видеопроектор с DVD, системы Долби. Показывали фильмы по наслегам на большом экране, по договору с «Сахафильмом», с «Алмазфильмом».

В сентябре 2007 года была проведен первый республиканский кинофестиваль «Киинэ кэрэ эйгэтигэр». Гостями фестиваля были народная артистка РФ Степанида Борисова, наша землячка заслуженная артистка РС(Я) Маргарита Борисова, президент кинокомпании «Алмазфильм» заслуженный работник культуры РФ Николай Сантаев, кинорежиссер Сергей Зверев. В фестивале приняли участие кинофильмы из Нюрбинского, Верхневилюйского, Горного, Мегино-Кангаласского улусов, из г. Нерюнгри и г.Якутска. Гран-при фестиваля присвоена кинофильму «Мичил»( режиссер Алексей Афанасьев).

С 2010 г. на месте КВЦ «ИЛЛЮЗИО-Н» организован детский центр «ЮНИОН».

В связи с 100-летним показом первого кинофильма в Якутии, была издана книга «Киинэ уйэттэн уйэлэргэ», состовителями которого являются «Ветераны кино Якутии» Алексеева С.С, Данилова С.Н, «Почетный кинематографист России» Филиппова М.М. Книга состоит из воспоминаний первых зачинателей кинопоказа в Нюрбинском районе, работников Нюрбинской киносети. Презентация книги состоялась 19 сентября 2012 года.


Составила С.С.Алексеева


15 декабря 2012года.



Ньурба улууЇун киинэіэ ўлэлээн ааспыт ўлэЇиттэри уонна киинэ бэтэрээннэрин Ньурба улууЇун култууратын 90 сыллаах ўбўлўєйўнэн итиитик-истиµник эіэрдэлиибин, ўлэіитигэр уонна тус олоххутугар чэбдик доруобуйаны, дьолу-соргуну, Сахалыы Саргы, Урааµхайдыы Уруй буолуохтун!

Алексеева С.С., Саха сирин Киинэтин бэтэрээнэ уонна «Признание заслуг» знак бэлиэлээх.





Прокопьев Николай Антонович

Мин бу бииргэ торообут балта убайым туьунан кылгас ахтыы онрухпун ба5арабын. Убайым Прокопьев Николай Антонович 1932 сыллаах тору ох, дьуьунунэн кыьыл-манан,модьу-та5а улахан киьи этэ. Кини биьикки абабытынан бииргэ торообуттэрбит. 9 саастаабар ийэтэ олбутугэр этэрбэс кыбыныылаах биьиэхэ киирэн кэлбит уьу, сэрии сылларыгар ийэбин кытта кирпииччэ,испиискэ оноьуутугар тэннэ сылдьыспыт уьу \ийэм кэпсииринэн\.Биьиги убайбынаан бииргэ иитиллибиппит.

Убайым о5о сааьыттан киинэни наьаа собулуур этэ. Оччолорго атынан- обуьунан сылдьан киинэ кордороллоро,онно кини киномеханиктарга илии-атах буолан киинэ кордорсоро. Мореходнайга сулууспалаан кэлэн баран 1954 сыллаахха киномеханиктар курстарыгар уорэнэ барбыта. Уорэ5ин бутэрэн баран Якутскай Ханалаь$1гар улэтин са5алаабыта.Онно оло5ун аргыьын нуучча кыыьын Филиппова Неллини кытта холбоьон ыал буолбута.Кэргэнэ эмиэ киномеханик идэлээх этэ.Иккиэн бииргэ улэлээбиттэрэ. Итиннэ икки кыыс о5олонон Ньурба5а 1961 сыллаахха коьон кэлбиттэрэ. Ити сыл Онолдьо5о ананан тахсан киномеханиктаабыта 2 сыл. Тоттору Ньурба5а киирэн Убоян школатыгар уонна сайын парка5а улэлээбитэ. Бу кэлэн Ньурба5а уол о5оломмуттара. Кэргэнинээн иккиэн улэлэригэр эппиэтинэстээх этилэр. Оболорун ааттара:Улахан кыыс Наташа,орто кыыс Таня уол Костя диэн этилэр. 1968 сыллаахха Иркутскай уобаласка кэргэнин дойдутугар коспуттэрэ. Кини наьаа талааннаах киьи этэ:ырыаьыт,баянист,ункууьут бастына этэ. Наьаа учугэй майгылаах,кулэ-уэрэ сылдьар этэ.Кыралаан уьанар этэ,сайын буолла да балыктыырын бултуурун наьаа собулуурэ.Элбэх табаарыстардаах буолааччы. Бииргэ сулууспалаабыт табаарыстарын кытта элбэхтиксуруйсар этэ. 1984 сыллаахха Иркутскайтан тонной кэлэн биир сыл Уодэй кулуубугар киномеханиктаабыта. Улахан кыыьа врач идэлээх, орто кыыс учуутал, уол летчик идэлээх Иркутскай уобаласка ыал буолан улэлии-хамныы сылдьаллар. Онтон Булуу куоратыгар баран 1986 сыллаахха олбутэ.Кини сырдык моссуонэ биьиги сурэхпитигэр куруук тыыннаах буолуо5а.

Ахтыыны суруйда бииргэ торообут балта Каменькова Зинаида Антоновна олунньу 21 кунэ 2006 сыл



Герасимов Август Кононович

1934сыллаахха 111 Бордон нэьилиэгэр торообутум. Аранастаах кинопередвижкатыгар моториьынан улэбин 1955 сыл бэс ыйыттан са5алаан баран армия5а ьшьфыллан 1958 сылга уурайбытым.

Мин улэлиэм иннинэ Аранастаахха Саввинов Иван Нифонтович, Саввинов Николай Николаевич маннай санарбат киинэни кордороллор этэ. Босхо киинэ корор ба5аттан, динамигы илиинэн икки-ус буолан уларса сылдьан эрийэрбит. Эрийэ олорон аанньа да корбот этибит. Кэлин 3 диэн бензининэн улэлиир мотуор эьэн улэлэтэр этибит. Оччолорго моториьынан Михайлов Николай, Иванов Николай Евсеевич улэлиир этилэр. Кинилэр ый баьыгар-ата5ар кордорон ааьаллара, ардыгар биир киэьэ субуруччу икки хартыьшаны кордорор этибит.

Маннай киинэ косторугэр табаах бо5ону тардар этилэр кордорор заалга. Кэлин ити тохтообута. Моторист эбээьинэьэ диэн хартыынаны перемоткалааьын, билиэт атыылааьына, корооччулэри киллэрии. Электричество баарыгар улэлииргэ сынньалан этэ. Хартыьшабытын ардыгар атынан киирэн таьаарар этим. Куннэ иккилии сеанс онорор этибит.Былаан харчынан экран кунугэр уонна сеанска аьара туолааччы. Оччолорго Аранастаахха детдомна суустэн лапа тахса иитллээччи бара, нэьилиэнньэ да ахсаана тыьыынча5а эрэ тиийбэт этэ.

Дьон сэргэ киинэ5э котуппэккэ кэриэтэ сылдьаллара . Оройуон культуратын отделын сэбиэдиссэйэ Николаев Афанасий Иванович миэстэтигэр тахсан улэлни- хамнаьы билсэрэ, велосипедынан тахса сылдьыбытын ойдуубун.Адианов Григорий куьун тахсан хас да хонон бултаан киирээччи убайбын кытта улахан табаарыстыы этилэр. Маалыкайга Григорьев Василий Марха5а Александров Прокопий Амакинка5а Савинов Николай Николаевич Чаппанда5а,Дьиикимдэ Елегяев Иван,Николаев Семен улэлээн ааспыттара. Прокатка Чэчэгэй Николай кэргэнэ улэлиир этэ. Урут улэлээн ааспыт убайым табаарыстарын корустэхпинэ наьаа уорэбин олуор сылдьалларыттан,кылгастык да буоллар ааспыты ахтан санаан ааьабыт. Эьигини барыгытын киинэ улэьиттэрин бырааьынныктарынан э5эрдэлиибин,оссо да уьуннук дьоллоохтук олороргутугар ба5арабын.

тыыл улэ ветерана Август Герасимов Кундээдэ 2005 сыл







Иванов Николай Евсеевич

Ахтыы 1945 - 1949 - 1954 сылга дылы.

Нюрба кино передвижной тыаларга сана санарар кино баар буолбута. Мин 1945 с 1 - Жархантан коьон киирэн Нюрба5а районнай детсадка атынан уу мае- от тиэйэр куонньук рабочайынан улэ5э киирбитим. Анаардас а5ам Иванов Евсей Павлович эдьиийим Настя балтым Паша, мин Николай буолан Ньурба утуо дьоннордоох. Детсад заведующая Мария Николаевна Аммосова диэн 4 уол оЗолоох аьыныгас оболорун танаьын биэрэн улэ5э ылан ол са5ана 15 саастаах уол улэ5э киирэн карточнай система уйэтэ ким улэлиир оччо5о ол са5ана ыйга хлеб сырай улэьиткэ 0,700 гр улэлээбэт дьиэ кэргэттэргэ 0,300 , 0,400 гр хлеб карточкатын биэрэллэр этэ. Мин а5ам туб.санаторийга сытар этэ. Настя, Паша уорэнэр этилэр. Мин Нюрба5а №1 оскуола5а 5 кылааска уорэнэ сылдьан оскуола директорыгар кордоьон уурайан улэ5э киирбитим. Нюрба сельсовета Романова Мария Егоровна ити детсадка улэлиирбэр справка биэрэн улэ5э киирбитим. Бу улэлиирбэр атынан уу - мае от тиэйэр этим. 2 оьох маьын хайытан кыстыыр этим. Кухня оьо5ор ас астыыр оьохторугар бэлэмниир этим. Болуотунан кэлбит маьы тиэйэн Булуу уутунан уьуннаран а5алар этилэр тэрилтэлэр ол са5ана биир детсад этэ 30 о5о сылдьар детсада онон Аан маннай улэ5э киирэн хамнастаах улэьит буолан нуорма хлеб ылар этим. Бу Октябрьскай уулусса5а тахсар урдук биэрэгэр ити сэриигэ барбыттар аартыктарыгар памятник турар билигин. Ити биэрэктэн тахсар урдук аартык суол омооно баар. Онно сугуруйэбин Ньурба Хотун Булуум урдук аартыга этэ. Онон арыый улэ5э уорэнэн Ким улэлиир ол аьыыр таннар этэ. Онон Ньурбам дьоно кундулэр уйэм тухары, сугуруйэбин.

Иванов Николай Евсеевич 75 саас

Дьэ 1949 - 1954 с кино передвижной диэн Нюрба тыаларын кэрийэн сана санарар кино баар буолта. Саха сирин тыаларыгар районнарга ол са5ана маннайгы кино механик Саввинов Иван Нифонтович, Герасимов Кондратий Кононович, Саввинов Николай Николаевич, Фёдоров Яков Васильевич, Элегяев Фёдор Хорула5а улэлээбитэ. То&онохов Прокопий Малыкай, Марха. Кырдьа5ас моторист Александров Евсей стационарнай Нюрба кино кордорор моторист этэ. Мин 1949 - 1954сс мотористка уорэнэн 3 ыйдаах курска Якутскайга баран уорэнэн кэлтим. Бу бииргэ улэлээбит уоьэ уолаттарым уорэтэн илдьэ сылдьан ыйы быьа тыаларынан кордорон кэлэр этибит. Саха сирин культура Министертва кинофикация министра. Уураах таьааран сана санарар киноны кордорорго уураах Нюрба Райсовет, Райком ыйыытынан. Нюрба5а кинофикация диэн тэрилтэ баар буолта ол са5ана начальник кинофикация начальнигынан Сивцев, Капйрин, Чукров утуо дьоннор салайан улэлэтэллэр этилэр. Маннай тыаларга клуб улэьиттэригэр нэьилиэк советтарыгар, колхуос председателларыгар, биригэдьиирдэригэр уураах тахсан биьиэхэ биэрэн кун - аайы киинэни кордорорго тыаларга илдьэргэ харчытасуох икки колонной хаачыйаллара. Сайын тэлиэгэлээх о5уьунан, кыьын атынан ханнык да утары эппэт этилэр 1 - 2 сериялаах кинону соробор устуу киноны кордорор этибит. Дьэ мотор Л — 3 аппарат кино кордорор 5-6 тимир дьааьык банка, биир буочука бензин сырдык онноох. 1 сеанс кино5а 3 литр бензин 2 чаас кинону кордорор этибит. Мотору сайын таьырдьа улэлэтэр, кыьын кулууб истиэнэтин дьолон турбатын таьааран баран улэлэтэр этибит. Маннык сирдэринэн сылдьан кэлэр этибит: ( МТС - ка, Киров колхуоска, Антоновка Сталин,Тыалыкыга, Ворошилов колхуоска, Куочайга, Саалтааныга, Чаппанда, 1 Жархан, Молотов, Кыым колхуостар, бэстээх учаастагар, Омолдоон Куйбышев, Дьиикимдэ, Сулэ, Нюрбачан, 2 Бордон, уонна 2 Омолдоон, Аранастаах, 2 Жархан, Кугдаар, Молотов, Токос, Кундээдэ 3 ыал, санаторий. ) Дьэ ити уоьэ нэьилиэктэргэ 2-3 кун кордорон Аранастаах нэьилиэккэ детдомна туьунан. Мин со5отох моторист буолан бу уоьэ ахтыбыт киномеханиктары убаасткыр уолаттарым. 30-31 кун тыалары культура киинэ кордорон харчыны былааны толорон ый аайы культура сайдарыгар. Биирдии киинэбэ хас киьи корбутэ, о5олорго туьунан онон сурдээ5ин улэлээбит сылым буолар этэ. Тыа сельсоветыгар колхуос председателэ, клуб улэьиттэрэ характеристика биэрэллэрэ, райсовет культура отделыгар. Мин киинэ кордорон бутэн киэьэ колхуос бригадирыгар этэн атынан, о5уьунан сарсыарда барарга киьи анатан дьиэтигэр баран билсэн сарсыарда 10 чааска холобура бу уоьэ ахтыбыт тыаларга тэрилтэлэргэ колонной хааччыйалларын туруорсар этим. Ол иьин кино механиктар миигин солбуйан илдьэ сылдьар этилэр. Дьэ онтон сайдан клубтарга киинэ кордорон хас сеанс онорон уотка холбоон мотуору улэлэтэн анны элетростанция баар буолан олох сайдар буолта. Мин санаабар Саха сирин культура сайыннрабыт киинэлэр араас сэрии буолбутун кордорон «Молодая Гвардия», Сталинградская битва, Повесть о человеке уо.д .а. элбэхтэр онон культура5а ситиьии буолбута. Дьэ 1954 с почта5а почтальон сопровожДающайынан, остолобуойга общепитка уорэнэн 1957 - 1987 с пенсия5а тахсыахпар дылы улэлээбитим. Саха норуотун утуолээх атыы эргиэн туйгуна ударнига Иванов Н.Е.

Онон эьиги киинэ улэьиттэригэр олоххутугар дьолу соргуну ба5аран ахтыыбынан э5эрдэбин биэрэбин. Сир урдугэр баар бары утуону ба5аран олорон еуруйдум.

Нюрба, ул. Ленинградская 10 Иванов Николай Евсеевич Саха норуотун утуолээх улэьитэ 1941 - 45 с улэ - тыыл ветерана, атыы - эргиэн туйгуна, ударнига 75 саастаах.



Васильев Василий Антонович


Василий Антонович Сунтаар оройуонун Тубэй Дьаархан нэьилиэгэр 1931с. торообутэ. 16 бырааттыылартан ус буолан хаалбыттара А5алара сэрии иннигэр олбутэ. Онон ийэлэрэ со5ото5ун оЗолорун

иитэлээбитэ Эдьиийдэрэ Маайа уонна

Марфа Тубэй Дьаарханна олохсуйан оЗо- уруу тэнитэн олороллор Василий Антонович 1952 сыллаахха 7-с кылааьы бутэрэр

Онтон Дьокуускай куоракка баран уорэн эн моторист идэлээх кэлэр. Ити 1954 сыллаахха

1958 сыл куЬунугэр Ньурба оройуонугар Хатыы нэьилизпр киномеханигынан ананан кэлэн улэтин са5алыыр Хатыыга оло5ун анарыи

корсон. собулэьэн Тимофеева Христина Николаевналыын ыал буолар. I960 сыллаахха эдэр ыал уол о5олоноллор Коля диэн ааттыыллар Торообут дойду ахтыл5ана тардан ити дьыл Тубэй Дьаарханна коьоллор Идэтинэн киномеханигынан улэлиир. Икки сыл олорон баран тоттору Хатыыга коьон кэлэн хара олуор дылы киномеханигынан улэлиир. Дэлэ5э судургу «Механик Баьылай» диэн ааттыахтара дуо. Манна олорон киэьээни оскуола5а уорэнэн 8 кылааьы бутэрэр. Салгыы 1964 сылллаахха Якутскайдаа5ы киномеханиктар курстарын бутэрэр.

Василий Антонович бэрт сэдэх идэлээх дьоннортон биирдэстэрэ этэ. С)л саЗана кулууп икки эрэ улэьиттээ5э Кулууп сэбиэдиссэйэ уонна киномеханик.

  1. сыл буолар Сана Дьылыгар «Сана Дьылынан» диэн умайа I урар лаамналары онорон ыйаан дьону сохгорбутэ. 1963 сыллаахха ёлка чыпчынныы турарын онорбута. 1964 сыллаахха блкабыт аны эргийэ турар буолта.

Итини таьынан улэ бастыннарыгар анаммыт передовиктар дуоскапарын кинигэ курду к аьыллар стендэ онорбута. Кулууп олоЗор. нэьилиэккэ ыытыллар бары мероприятиеларга активнайдык, оро кото5уллэн кыттара.

сыллаахха «Коммунистическайдыы улэлиэххэ, олоруохха» диэн девиьинэн Сунтаар оройуонун «Сардана» колхоьун 6 нэьилиз! эр гостроллаан кэлбиттэрэ. Василий Антонович пьеса5а оонньоон, гармошкаЗа доЗуьуоллаан, бэйэтэ ыллаан биир сурун тутаах киьинэн сылдьара. Нэьилиэккэ буолар араас бырааьынньыктары, субботниктары о.д.а. киинэЗэ устар идэлээх этэ. «Красногорск-4» аппаратынан устубута (16 мм).Аны кыьын кыстыктарынан, сайын сайылыктарынан киинэ кордорор этэ. Кыьын Улахан-Куолунэн, Уолбаннан, сайын Бэттиэмэннэн, Мэнэдьэгинэн киинэ кордоро барара..

«Украина-4» кинопроекторынан о5олору киинэ кордорорго

уорэтэрэ.

Устубут киинэлэрин «Дьоьогой о5ото» музейга уурулла сыталлар. Иллэн кэмигэр дуобаттыырын, 2 разрядтаах дуобатчыт этэ, бултуурун олус собулуурэ.

1978 с - общ^ственнай булт инспекторынан улэлээбитэ.

Хаартыска5а. туьэрэринэн, бэчээттииринэн эмиэ дьарыгырара. Оскуола о5олоругар куруьуок ыытара.

Ыалдьа-ыалдьа 1983 сылга дылы таптыыр идэтинэн утуо суобастаахтык улэлээбитэ.

Улахан уола Коля 1983 сылга кэргэннэммитэ. Улахан кыыьа Вера Якутскайдаа5ы 7№дээх ГПТУ-ну бутэрэн, а5атын туйа5ын хатаран, киномеханигынан 1983 сылтан улэтин сабалаабыта. Манна 1975 сылтан а5атын кытта бииргэ улэлээбит Тыасытова Любовь Афанасьевналыын 1989 сылга дылы улэлээбитэ. Онтон Эдьигээннэ баран иис уорэ5ин бутэрбитэ.

Василий Антонович бастакы сиэнин Сэмэнчиги олус коруон ба5арбыта да, онто туолбата5а. Сиэнигэр анаан танас-сап, о5о5о аналлаах иьит-хомуос боботун атыылаьан уурбутун Ньурбаттан о5олонон тахсыбыппар эбэтэ Христина, эдьиийдэрэ Вера, Лена буоланнар сугэн- кото5он а5албыттара бу баарга дылы.

Билигин улахан уола Коля алта о5о тапталлаах а5ата. Вера икки кыыс о5олордоох, Лена уоллаах кыыстаах. Кыра уола Накыынна вахтовик, олус коно майгылаах улэьит. Василий Антонович улэлээбит сылларын устатыгар Госкино, киинэ управлениетын, культура улэьиттэрин обкомун, райкомун элбэх грамоталарынан на5араадаламмыта. 1975 с - ударник комм, груда.

Улэ5э урдук ситиьиитии иьин 1976 сыллахха «СССР кинематографиятын туйгуна» значогунан бэлиэтэммитэ.

Утуо эйэ5эс киьибит, эьэбит туьунан ахтыы сиэннэриттэн сиэннэригэр бэриллэн билсэ турдуннар диэн ахтыы суруйдум.

Кийиитэ Васильева А.С.

Хатыы орто оскуолатын алын суьуох учуутала.

Ахтыы


1935с тохсунньу13 кунугэр УеЪээ - Булуу Далырыгар тереебутэ. Тулаайах хаалан 1942 - 45сс Аранастаах, Куочай детдомнарыгар сылдьыбыта. Ньурба5а интернатка олорон бастакы оскуола5а уерэммитэ.

Дьокуускай куоракка киномеханик идэтигэр уорэнэн кэлэн, Хакалас кулуубугар 1955с идэтинэн ананан киномеханигынан улэлээбитэ. Кэлин моториИынан улэлээбитэ. Киинэ эйгэтигэр 1966с дылы сылдьыбыта. Ол са5ана Уодэй нэьилиэгэр Ханаластан кыЬынын хайыЬарынан, сайынын велосипедынан сылдьан киинэ кердорор буолара. Биир сыл Уедэйгэ кеьен олорон улэлээбитэ. Оччолорго дьон киинэ^э маасабайдык сылдьара. Ол да буоллар киинэ улэЬиттэрэ агитациялыыр сыаллаах соруктаах араас еруттээх дьаЪаллары ыыталлара: араас плакаттары, стендалары онороллоро, киинэ биллэриитин тупсавайдык суруйаллара, фермаларынан сылдьан, Keheсылдьар установканнан киинэлэри кердереллере. Ону таЪынан, культура эйгэтин улэЬиттэрэ буолалларын быЬыытынан, бары ыытыллар улэлэргэ кехтеех буолааччылар.

БиЬиги а§абыт сценаттан туспэт ырыаЬыт этэ. Ол дьарыгын олохтон туоруор дылы бырахпата§а.

Кэлин прораб, шофёр идэлэригэр уерэнэн колхуоска, совхозка улэлээбитэ. Коммунистическай улэ ударнига, улэ ветерана буолан 1990с бочуоттаах сынньаланна барбыта. 1996с тыыл ветерана буолбута. 1997с Хангалас нэЬилиэгин бочуоттаах гражданина диэн ааты ылбыта.

Киномеханик идэтин кини кыыЪа Розалия ылбыта. Иннокентий Иннокентьевич оло§ун7 о§ото уонна угус сиэннэрэ салгыыллар. Сиэннэрэ одолоро киэн тутталлар.

АХТЫЫ щ

Александров Николай Александрович s

Олодум аргыЬа, тэннээх додорум, кэргэним Александров Николай Александрович туЬунан кылгас ахтыылар.

Мин кэргэним Ньукуус, одолорум адалара, эЬэлэрэ Александров Николай Александрович 1936сылмаай ыйын 19 кунугэр Мархада Таркаайы нэ1шлиэгэр Борусов Александр уонна Пелагея Макаровна дьиэ кэргэнигэр бастакы одонон тереебутэ. Бу ыал барыта 5 одоломмуттара, икки кыра050 кыра саастарыгар олбуттэр, икки кыыс хойут - 1959 сыллаахха улахан кыыс, 1949 сыллаахха кыра кыыс эмискэ сурэхтэринэн ыалдьан елбуттэрэ .Хата мин кэргэним ыал баар-суох одото буолан хаалбыт. Адалара наЬаа уус киЬитэ yhy, маЬынан учугэйдик туттар этэ диэн кэпсииллэрэ. 1948 дуу, 1949 дуу сыллаахха ойодостотон ыалдьан эмиэ эмискэ елон хаалбыт. Онон биЬиги адабыт кыра сааЬыгар тулаайах хаалбыт. Содотох ийэдэ иитиллибит буолан, улэдэ сыстадас буола улааппыта. Содотох ийэтигэр коме буолаары, 7 кылаас кэнниттэн Якутскайга киномеханиктар оскуолаларыгар икки сыл уерэнэн, 1957сыл бутэрэн кэлэн, бастаан Онелдьеде, онтон Ханаласка, Уедэйгэ кинопере движкада улэлээбитэ.

БиЬиги адабыт идэтин толору баИмлаабыт, сурдээх дьодурдаах, улэтигэр наЬаа бэриниилээх киЬи этэ. Ону таЬынан нэЬилиэккэ ыытыллар араас политмаассабай сырдатар улэлэргэ наЬаа кохтоох беседалары, лекциялары сатаан аадар, кэпсиир киЬи этэ. Уус-уран самодеятельность активнай кыттыылаада, кинээс уола Бииктэр монологун наЬаа учугэйдик толороро.

Кини аппаратурата xahaHда алдьанан турбатада. Оччотооду бириэмэдэ киинэ билиэтин бэйэтэ атыылыыр, киирбит харчытын бэйэтэ туттарар этэ. Tohoда улэтэ ыараханын иЬин ыйга, кварталга былаанын куруутун ahapaтолорор этэ. Ыраах баар учаастактарга, фермаларга Kohopoсылдьан киинэ кердорер этэ. Киинэни хаЬан да аҕалан биэрбэт этилэр. Бэйэтэ ИЖ-56 мотоциклынан мае коляска оностон баран, хаарга-самыырга, ардахха- куйааска, тымныыга- бытардангна бэйэтэ таЬар этэ. Куруутун наЬаа рационализаторскай этиилэрдээх буолара, кулуупка киирэр аркада улахан баҕайы кинощит онорбута. Ол щита куруутун араас уотунан чыпчынныы турар буолара. Сана дьылга ёлканы эргийэ турар уонна араас уотунан кулумурдуур гынар этэ. Улэтигэр бэриниилээдин, дьовгно-сэргэдэ сымнадас-сытыары майгылаадын иЬин Ханалас олохтоохторо себулуур, убаастыыр, ытыктыыр этилэр.

1970 сыллаахха В.И.Ленин 100 caahbirapаналлаах медалынан, элбэх бочуоттаах грамоталарынан надараадаламмыта. Онтон кэлин улэтигэр урдук ситиЬиилэрин иГхин «Отличник кинематографии» знагынан уонна махтал суруктарынан надараадаламмыта.

Хомойуох иЬин, бу надараадатын ©лееру сыттадына атырдьах ыйын 29 кунугэр туппута. Ол надараадатын харадынан эрэ керен хаалбыта...

Одо кинотеатрын аЬан хара елуер дылы улэлэппитэ, элбэх о до киномеханик идэтин ылбыта. Уопсайынан, елерун билбит курдук, улэтигэр наЬаа бэриниилээх, идэтин толору баЬылаабыт, наЬаа чиэЬинэй киЬи этэ. Ол













Ходатайство

Адиянов Григорий Прокопьевич родился 17 ноября 1925 г в село Мухтуя Ленского района ЯАССР.В 10 лет остался без родителей.В 1936-38г. воспитывался в детском доме село Большая Марха ЯАССР. В1938г. его направили Якутстройтрест учиться на столяра.1942г.перешел на работу в Ленское речное пароходство кочегаром парохода Красный.1943г. был призван в армию.Воевал в составе 3-го Белорусского фронта и принимал участие в боях с Японией в составе Забайкальского фронта.В конце 1944г. направлен на западный фронт, где воевал в составе 135 стрелкового полка, 3-го Белорусского фронта. апреле 1945г. был отправлен на восток, где в составе 134 стрелкового полка 36 армии Забайкальского фронта в качестве стрелка- бронебойщика БТР принимал участие в форсировании Большого Хингана и Хайлера,дошел до Харбина. Был

Ранен и контужен . За боевые заслуги был награжден Слава 3 степени ,медалями За Победу над Германией и За Победу над Японией .Имеет благодарность от Верховного Главнокомандующего И.В. Сталина. В 1946г. в конце декабря демобилизовался. В 1947г. поступил в 6- месячный курс киномеханика.

В 1950г. вернулся в Ленинский район, где был назначен киномехаником кинопередвижки.С 1968г. и до выхода на пенсию работал шофером Нюрбинской киносети. С 1982-87г. работал охранником кинотеатра Нюрба.Григорий Прокопьевич проработал в системе кино 40 лет.

За годы работы показал себя , как человека честного, добросовестного к своим обязанностям, трудолюбивым, ответственным,ккуратным, общительным.

За долголетнюю, безупречную работу, за преданность выбранной профессии было присвоено звание Отличника кинематографии СССР Ударник Коммунистического труда, Ветеран труда Ветеран кино Якутии награжден юбилейными медалями, Почетными грамотами Госкомитета Совета Министров СССР по кинематографии . культуры РСФСР и ЯАССР, Орденом Отечественной войны 1 степени ,

За активное участие Великой Отечественной войне 1941-45гг.и в годы послевоенного строительства, и в связи с празднованием 40-50- 60-летие Победы Советского народа над фашистской Германией ,имя Григория Прокопьевича Адиянова 7 мая 1985г. было занесенот в книгу Почета Нюрбинского улуса ( решением Президиума улусного собрания от 7 мая 1985г пртокол 8 п. 1)

Был награжден многими благодарственными письмами от Президентов России Б.Н. Ельцина и Вю В. Путина.

Все это свидетельст вует о высоких моральных качествах Адиянова Григория Прокопьевича.















КИИНЭ САЙДАР КЭСКИЛЛЭЭХ

Ахтыы Светлана Серафим овна Алексеева

Киинэ- кэрэ эйгэтэ олохпут аргыһабуолан ,талан ылбыт идэбитигэр алтыһан ааспыт дьоннорбут, эдэр сааспыт доҕотторо,дьүөгэлэрбит Саха сирин киинэтэ көстүбүтэ 100 сыллаах өрөгөйдөөх үбүлүөйүнэн итиитик- истиҥник эҕэрдэлиибит! Барыгытыгар дьолу – соргуну , үлэҕитигэр ситиһиини,доруобуйаны ,сиэннэргит, оҕолоргут сылаас өйөбүллэригэр , мичээрдэригэр угуттанан өр сылларга оҕолоргутугар күүс-көмө буолуҥ.

1977с. Киномеханиктар училищеларын бүтэрэн төрөөбүт дойдубар Сунтаарга Аллагаҕа ананан үлэлээбитим.Комсомольскай секретаарынан талбыттара.Араас биэчэрдэри, агитбригадалары тэрийэн, зонанан үлэлэри,ДНД үлэтин ыытарбыт.Оройуон худож-самодеятельноһыгар 3-с миэстэ булбуппут.

Аллага нэһили эк буоларыгар нэһилиэк кинигэтигэр киллэрбиттэрэ.1980с. олоҕум доҕорун Алексеев Егор Прокопьевиһы көрсөн 4 оҕолонон ,атахтарыгар туруортаан ,үөрэхтээх дьон оҥортоон 4 минньигэс сиэннэр, өссө да эбиллиэхтэрэ кэскили кэҥэтиэхтэрэ турдаҕа.1987с. Ленскэй киинэ прокатын отдела буолан киинэ техническай хаачыстыбатын , көстүөн сөбүн, алдьаммытын бэрэбиэркэлиир дуоһунастаах этим.Лиэнтэчнэй 1 киинэ 7- 10 чааска арахсара, ол аата киинэ механик аппараакка 10 иитэрэ.Индийскэй 1-2 сиэрийэлээх киинэ 14-16 чаастаах , биир тимир бааҥкаҕа 7 чаас киирэр.Ленскэйтэн самолетунан , массыынанан таһаллара. Киинэ пленка хаппатын-куурбатын (усадка ) тоҥмутун ириэрии бэйэтэ туспа технологиялаах.Киинэ пленка

Хатта да алдьанар ,тоһутталана сылдьар буолар , киинэлэр 1-2-3 категорияҕа арахсаллар.1 категориялаах сабыс саҥа буруолуу сылдьар буолар.Манна киномеханик киинэ паспорын көрөр уонна бэрэбиэркэлиир.Алдьаммыт буоллаҕына этэр оччоҕо акт оҥоһуллар. Ыстарааба биир ыйдаах хамнаһыҥ.

Ньурбаҕа киинэҕэ үлэлии киирэрбэр олук уурбут дьүөгэм Еремеева Альбина Тимофеевна буолар.Кэлбиппэр директор Николай Осипович Баттахов үөрэ-көтө көрсүбүтэ. Игнатьева Мария Васильевна

Бочуоттаах сынньалаҥҥа барбытыгар киирбитим.Николай Осипович –күлэ-үөрэ көрсүбутэ, оҕо тэһийиэ суоҕа, онон уолаттаар радиота киллэриҥ диэбитэ ,киһиэхэ- үлэһиккэ кыһамньылаах ,ирдэбиллээх , эйэҕэс үтүө сүбэһит, күлэ-үөрэ сылдьар киһи . Наһаа үчүгэйдик үлэлээн ааспыппыт, былаанннаах от үлэтэ, хортуоска субботнига көхтөөхтүк буолара.Киинэбитин күҥҥэ 4-5 сеанс көрдөрөллөрө, үчүгэй киинэҕэ билиэккэ тииспэккин ,уһун уочарат буолара.Бастакы күн блатнойдар сылдьаллара.Кинотеатрга киинэ көстөрүгэр бастаан уот бытааннык умуллар , онтон занавес аһыллар уонна дьэ киинэ көстөн барара.Бүттэҕинэ аргыый сырдаан кэлэрэ занавес сабыллара наһаа да үчүгэй буолара оччолорго.Дьон киинэҕэ сылдьыыта 1970-76сс.муҥутаан элбээбитэ . Сыыйа олох сайдан 1976-77с улууска телевидение киирэн ,1990 сылтан видео тарҕанан ыал видеомагнитофоннанан араас киинэни дьиэтигэр көрөр кыахтаммыта. Киинэҕэ сылдьыы сыл тан сыл аҕыйаабыта .Ол эрэн дьон киинэҕэ кэлэ,билсиһэрэ, кэпсэтэрэ , алтыһара .Билиҥҥи кэмҥэ киһи-киһини кытта алтыһара –кэпсэтэрэ кэмчи буолла.Рынок киинэ тэрилтэтин ыараханнык хаарыйда.Марина Михайловналыын уоппускаттан тахсыбыппыт, бары уоппускаҕа , атын үлэҕэ барбыттара реорганизация оҥорбуттара.Наһаа ыарахан кэмнэр ааспыттара …1997с Киновидеоцентр Иллюзио-Н ки новидеопрокат тэриллибитэ.Директорынан Гоголев Олег Романович анаммыта.Видеопрокат заведующайынан анаммытым.Новосибирскайтан 1500 шт. ви деокассета аҕалбыттара.Рыногы киллэрбиттэрэ. Нолуоктары төлөөбөккө уурайбыттара.1999с-2000с директор эбээһинэһин толорооччунан үлэлээбитим. Тэрилтэ счетын сабыталаан кэбиспиттэрэ.Рыногы таһаарбыттара.Ону астарарга элбэх үлэ -сыра барбыта.Улахан экраннаах

Телевизорынан ветерааннарбын ыҥыртаан сахалыы киинэни көрдөрөн саҕалаабыппыт.Элбэхтик туруорсан

Киновидеоцентр Иллюзио-Н дьиэтэ таһа иһэ өрөмүөннэммитэ.Улахан экраҥҥа көрдөрөр баҕаттан Дьокуускайтан инженер аҕалтаран,Нюрбачаантан 23 КПК көтүртэрэн аҕалан туруортаран ,улахан экрааҥҥа киинэ көстүбүтэ.2001с Саха культуратын туйгуна Тихонова Розалия Михайловна анаммыта.Манна араас .темалаах киновидеодискотекалары , төгүрүк остуоллары,диспуттары ,киинэлэри,ностальжи киэһэлэрин ыытарбыт.Дискотека бырааһынньыктарга түүн 2 чааска дылы оҥорорбут , Саҥа дьылга түүн 1 чаастан сарсыарда 7 чааска дьиэҕэр кэлэҕин.Свехсрочнай төлөммөт , отгул да көрүллүбэт этэ.Видеопрокат Иллюзио-Н үлэлэтэн ,оскуола оҕолоругар дискотекалары ,тыаларынан киинэлэри, видеолекторийдары ,араас конкурстары,көрсүһүүлэри оҥорорбут.А лмазфильм, Сахафильм киинэлэрин договорга ылан көрдөрөн испиппит.Любовь моя, Ильмен үрдүнэн туруйалар,Куот уо.д.а.Дьон с үрдээҕин киинэҕэ тардыһар сылдьыа эбит.Сунтаар бастакы киномеханига Кемпендяйигэ Кырбый уйатыгар Г.Е.Ткаченко 90 сылыгар аналлаах улахан мероприятие буолбута онно сылдьыбытым.Үөһээ-Бүлүүгэ Ньурба делегациятыгар киирсэн ыһыахха сылдьан турардаахпын.Якутскайга семинаарга 2 –тэ сылдьыбытым.Аргыс ансамблы кытта гастролга Түбэй-Дьаархаҥҥа баран ситиһиилээхтик кыттан кэлбитим.Кэнники кэмҥэ цивилизованнай дойдуларга да биһиги Сахабыт Сиригэр киинэ сайдан эрэр , элбэх киинэлэр уһулуннулар ,сайдыы тэтимигэр сөп түбэһэр кинотеатрдар баар буоллулар.Биһиги Ньурбабытыгар таас улахан кинотеатр баар буолуо.Кииинэ сайдар кэскиллээх. Билигин киинэ ветераннара И ллюзио-Н- ҥа үлэлиир Юниоҥҥа баҕарыа этибит элбэх киинэлэри устан , киинэлэри договордаһан аҕалан көрдөрүү , программалары суруйан киирсии.КЦ Кыталык аһыллыаҕыттан Талба талааннар фольклорнай ансамблыгар сылдьабын.Үлэм ситиһиилэрэ Ветеран кино Якутии,знак Признание Заслуг , ветеран культуры Нюрбинского улуса , оройуоннааҕы Килбик кийииттэр конкурс ,Далбар Хотун конкурс ка кыттан Күбэй дьахтар үҥкүү-ырыа ансамблыгар сылдьан Францияҕа Хрустальнай Лира 1 бириэмийэтин ылан сүрдээҕин сүргэбит көтөҕүллэн кэллибит.Киинэ өссө сайдыа, билиҥҥи сайдыы кэмигэр саҥа цивилизованнай модернизованнай цифровойкиновидеоаппараттар,таас улахан кинотеатрдар тутуллуохтара.Үлэлээн ааспыт дьоннор, ветераннар ону кэтэһэбит, эрэнэбит.Инники кэлэр ыччаппытыгар эрэлбит улахан ЮНИОН оҕо киинигэр.Итинник салҕыы сайдан, элбэх киинэлэрдэ көрдөрөн, киинэ устан ,фестиваллары оҥортоон уонна да атыны толкуйдаатахха ,өйөөтөхтөрүнэ тахсыа этэ.Барыгытыгар ситиһиини, доруобуйаны үбү- харчыны баҕарабын.


Только до конца зимы! Скидка 60% для педагогов на ДИПЛОМЫ от Столичного учебного центра!

Курсы профессиональной переподготовки и повышения квалификации от 1 400 руб.
Для выбора курса воспользуйтесь удобным поиском на сайте KURSY.ORG


Вы получите официальный Диплом или Удостоверение установленного образца в соответствии с требованиями государства (образовательная Лицензия № 038767 выдана ООО "Столичный учебный центр" Департаментом образования города МОСКВЫ).

Московские документы для аттестации: KURSY.ORG


Общая информация

Номер материала: ДВ-237762

Похожие материалы



Очень низкие цены на курсы переподготовки от Московского учебного центра для педагогов

Специально для учителей, воспитателей и других работников системы образования действуют 60% скидки (только до конца зимы) при обучении на курсах профессиональной переподготовки (124 курса на выбор).

После окончания обучения выдаётся диплом о профессиональной переподготовке установленного образца с присвоением квалификации (признаётся при прохождении аттестации по всей России).

Подайте заявку на интересующий Вас курс сейчас: KURSY.ORG