Доклад

                               тема:

     «Ибрагьим Гьуьсейнован шииррат»

                     Гьазурайди : Алкьвадрин юкьван мектебдин

                                              лезги чlаланни литературадин муаллим:  

                                              Ахмедова Мальвина А.

                                           2026-йис

   Бажарагълу шаир, драматург, таржумачи Ибрагьим Гьуьсейнов I936- йисуз Сулейман-Стальский райондин Алкьвадрин хуьре муаллим Абдулкериман хизанда дидедиз хьана. Адан аял вахтар хайи хуьре акъатнай. Юкьван школа куьтягьайдалай гуьгъуьниз шиирар туькIуьрунал рикI алай жегьил СтIал Сулейманан тIварунихъ галай Дагъустандин гьукуматдин пединститутдин филологический факультетдин русско-дагестанское отделениедиз гьахьзава.                                                                                                                                                                                                                 

     Институт куьтягьайдалай кьулухъ, И. Гьуьсейнова кьве йисуз Советрин армиядин жергейра къуллугьзава, са куьруь вахтунда хуьре муаллимвиле кIвалахзава. Илгьамдикай пай ганвай, яратмишунрал рикI алай жегьил шаир Магьачкъаладиз хквезва. Ада «Дуствал» альманахдин редакторвиле, гзаф йисара Дагъустандин радиокомитетда лезги передачайрин редакторвиле зегьмет чIугвазва. Гьа са вахтунда шаирди шиирар, поэмаяр, тамашаяр теснифзава. Пенсиядиз фейидалай кьулухъ ам анжах са яратмишунрин кIвалахдал машгъул жезва.                                 

    Шаир I960-йисалай СССР-дин писателрин Союздин (гила Российская Федерация) член я. Шииратда кIвалахай яхцIурни цIуд йисуз И. Гьуьсейнова яхцIурдалай артух ктабар (абурукай муьжуьд - урус чIалал) чапдай акъудна, лезги шиират вилик тухуник вичин пайни кутуна. Агъадихъ бязи ктабрин тIварар кьан: «Рекьер-хулер» (I959), «Шарвили», «Кьве гъил», «Девлет», «Рекьер куьруь жезва», «Ватан», «Тезенаг», «Муьгъ», «Мирг», «Са дуьнья», «Бахтар пайзава», «Чарх» «Рекьер куьруь жезва», «Ватан», «Тезенаг», «Муьгъ», «Мирг», «Са дуьнья», «Бахтар пайзава», «Чарх», «Дуьньядин ялвар», «Дагъ», «ТIвар» (2006) ва масабур.

    И. Гьуьсейнова шиирар кхьиз гьеле мектебда кIелдайла башламишнай. I950-йисуз чапдай акъатай сифте эсердин т1варни «Волга» тир. Сад лагьай ктабни - «Рекьер-хулер» I959-йисуз чапнай. Гьа сад лагьай кIватIалдай аквазвайвал, ам анжах са вичиз хас рангар, художественный алатар гваз шииратдиз атай чIалан устад я.

    Критикади ва кIелдайбуру И. Гьуьсейнован сифте ктаб шаддиз кьабулнай, жегьил шаирдин гележегдик чIехи умуд кутунай. Поэзиядал рикI алай ксар ва пешекар критикар ягъалмиш хьаначир. Ктабдилай ктабдал И. Гьуьсейнован илгьам гужлу, къелем хци жезва. Ада кIелдайбур цIийи-цIийи эсерралди, зериф рангаралди, цIийи жанрайралди шадарзава. Гьа вахтарин важиблу месэлайрикай (Ватан, игитвал, дуствал, тIебиат, дуьньяда ислягьвал, тарих, муьгьуьббат, уьмуьрдикай веревирдер ва мсб.) шаирди анжах вичиз хас къайдада серес чIалар, поэмаяр, тамашаяр яратмишзава.

     Жуьреба-жуьре йисара теснифай, чеб рикIел акъваздай бязи эсеррин тIварар кьан: «Къавахар», «Зи Шагь дагълар», «ЦIвелин тар», «Дагъ», «ВацIун каф хьиз жив къвазва са къатда», «Папакай кьиса», «Беневша», «Инсаф», «Шаир ва аллагь», «Садвал хьанач, садвиликай рахунар хьана» ва мсб.

     Шаирдин «Къавахар» эсердал акъвазин. Малум тирвал, къавахри бегьер гузвай туш. ЯтIани И. Гьуьсейноваз абурукай рахадай чна гуьзлемиш тийизвай са тереф жагъизва.

                                         Инсанди куь тум кутуна гьаятда.                                                                                                                                       

                                         Сеферчидиз къуй яргъамаз акурай                                                                                                                                                               

                                         Инал чпел вил алайди исятда -                                                                                                                                                                          

                                         Ичер тIуьрай, чехир хъурай, атурай!                                                                                     

      И. Гьусейнова рекьериз ва Ватандин къаматдиз еке фикир гузва. Адани, амай шаирри хьиз, «гъвечIи Ватан», «чIехи Ватан» чара ийизва. Жуван гъвечIи Ватан - хайи хуьр вуч ятIа яргъал рекьериз фейила, чир жеда. «Гъурбат ва Ватан» шиирда ихьтин цIарар ава:

                                           Сибирь яргъал Ватан я зи.

                                           Сибирь мукьвал гъурбат я зи.                                                                                                  

      Гьа и месэладихъ галаз «ГьикI жеда заз Иркутск ара-бир» (Иркутск шаирди армияда къуллугъ авур Сибирдин шегьер я) шиирни алакъалу я. «ГьикI жеда заз Иркутск шегъер ара-бир Им чи гъен хьиз зун экъечIай къапудай. Исятда захъ дидедин сес багьа тир Галукьдай хьиз фу нез хъша лугьудай».                                                                                                 

      И. Гьусейнов вичин хайи халкьдихъ, лезги чилихъ галаз алакъада авай шаир я. Адахъ и темадиз бахшнавай гзаф чIалар ава. Абурукай сад тир «Зи Шагь дагълар» шиирдал акъвазин. Философиядин веревирдералди тафаватлу и чIал символикадин куьмекдалди теснифнава.                                                                                                                                                 

                                           Зи Шагь дагълар, за лацу кьил                                                                                         

                                           Алгъурна квез икрамзава.                                                                                                               

                                           Зи хурава куь хуш шикил,                                                                                                                  

                                           Зи сиве квез салам ава...

                                           Зи Шагь дагълар, зи рехи кьил                                                                                            

                                           Куьн хьиз кьазва цифеди къе.                                                                                                      

                                           Ша, Шагь дагълар, жемир сефил.                                                                                               

                                           Paпl-paпI гурай живери къе.

      ТIвар-ван авай, машгьур шаирар хьайи Хайяма, Хафиза, Эмина, Туманяна ва масабуру хьиз, И. Гьуьсейновани инсандин кьадар-кьисметдикай, дуьньядиз атун - хъфиникай веревирдер ийизва. Ада абурукай садан фикирарни тикрарзавач, анжах вичиз хас къайдада и тема ачухарзава.

                                             ВацIун каф хьиз, зал жив къвазва са къатда,                                                               

                                             Алатзава, галукьиз зи кIвачерив.                                                                                     

                                             Ихьтин чIавуз рикIе суал-шак гьатда:                                                                                            

                                             Шумуд йисуз къугъвада зун живерив?

                                             Шумуд йисуз зи кIвачик чил кумукьда?                                                                             

                                             Чиле гьатда яраб шумуд йисалай?                                                                                          

                                             Шумуд сефер гатфарар мад алукьда?                                                                                              

                                             И шак рикIе гьатнава зи мусалай?                                                                                        

                                             Зун живедлай физва - и жив сифте яз                                                                         

                                             Аватзава цIи баркаван цаварлай.                                                                                   

                                             Зунни физва зи уьмуьрдин цIарцIеваз,                                                                                    

                                             Зун физва бугъ алахьиз зи гафарлай.                                                                                                

      И. Гьусейнова вичин яратмишунра шаирвал, шаирдин везифа темадизни еке фикир гузва. «Шаиррин уьлкве» эсерда ада поэзиядин гьакъикъи гафунихъ зурба къуват авайди, халисан чIалан устаддиз гьамиша гьуьрмет авайди тестикьарзава:                                                                                                                                                                                                     

                                              «Дегьек гузва - шииррин ван                                                                                           

                                              Эл-жемятдин рикIе авай.                                                                                                                   

                                              Я ахвар я, я гъакъикъат                                                                                                                        

                                               Цавуз-чилиз са экв гузвай.                                                                                                             

                                               Зунни бахтлу са раят я                                                                              

                                               Азиз хандиз дегьек гузвай».                                                                                                                                            

       Инал «азиз хан» гафар хайи халкьдин синоним яз ишлемишнава. Шаирдин фикирдалди, чIалан устадри дуьнья ишигълаван авун лазим я.                                                                                                                                                                          

       XX лагьай асирдин 50-йисарин эхирда ва 60-йисарин сифте кьилера чи эдебиятдиз атай А. Саидова, Б. Салимова, А. Алема, Жамидина, Ханбичеди хьиз, И. Гьуьсейновани лезги шиирратдиз цIийивилер гъизва. ИкI, шаирдин «Са дуьнья» ктабда ганвай бязи шиирар («Садвал», «Негьрудин веси» ва мсб.) верлибрдин, яни рифмаяр авачиз яратмишнава.                                                                                                                                                                    

       ЦIийивилерикай рахаз хьайитIа, И. Гьуьсейнова кIелдайбуруз сонетарни сонетрин тажар, гъазеларни туюгъар, рубаиярни шаргаяр теснифнава. Сонетра ва верлибрдин кьайдада яратмишнавай эсерра шаир Ватандин, ватанпересвилин, муьгьуьббатдин ва маса месэлайрикай раханва.                                                                                               

                                                 ЧIехи хьанва чун,                                                                                                                                                  

                                                 Мелен чукьван хьиз,                                                                                                                                                                                        

                                                 Аватна къуьнерал                                                                                                                    

                                                 К1вал,                                                                                                                                    

                                                 Хуьр, Уьлкве.                                                                                                                      

                                                «ЧIехи хьанва чун» шиирдай».                                                                                      

       Шаир гьиниз фейитIани, гьина хьайитIани вичин хайи халкьдикай, хайи хуьруькай, лезги чиликай, Ватандикай фикир-хиял ийизва. «Ватан» шиирдай са чешне гъин:                                                                                                                 

                                                 Дуьньядин элкъвейвал,                                                                                              

                                                 Дуьньядин туькIвейвал,                                                                                                  

                                                 Физва инсанни,                                                                                                            

                                                 Живедин цIверекI хьиз,                                                                                                          

                                                 Къекъвезва дуьньяда.                                                                                          

                                                 Ялзава ватандихъ –                                                                                                     

                                                 Живедин цIверекIди,                                                                                                   

                                                 Ялзава Шагь дагъдихъ, рувахъ                                                                                    

                                                 Вири таб я, Ватан гьахъ!

    Ватан авачир инсан жедайди туш. Шаирдин фикирдалди, Ватан инсанди хуьзва, инсан Ватанди:                                                                               

                                                 Герек чIавуз дагъ хьухъ жуван ватандиз –                                                                  

                                                 Дамах ийиз жеда вавай уьмуьрдал,                                                                                 

                                                 Пайдах хьана хкаж жеда девирдал                                                                                     

                                                 Къурхулуни жеда ирид душмандиз.                                                                                 

                                                 Ватан чилер я, гьуьлер я, цавар я,                                                                                

                                                 Чи кьиблени я Ватан, гъакI чи сурни,                                                                                  

                                                 Чаз дуьньядин вилик авай хатурни,                                                                           

                                                 Чиди ватан, къушаринди лувар я.                                                                                              

                                                            «Дагъ» - сонетрин тажунай.

        И. Гьуьсейнов алай аямдикай хьиз, тарихдикай, гележегдикай фикирзавай шаирни я. Ада тестикьарзавайвал, гележег патал чна къенин югъ, дуьньяда ислягьвал хвена кIанда.                                                                                  

                                       Дуьнья пайи-паяр хьанва уьлквейриз,                                                                       

                                                ЦIар-цIарнава чилин шарни сергьятри,                                                                     

                                                Хуьруьн кIалуб цIар-цIардайвал гьаятри,                                                                     

                                                Чара хьанвай кьилди-кьилди мягьлейриз

                                                Амма вири дуьньяда са рагъ ава,                                                                                          

                                                Са сергьятдин са цIарни кваз такьазвай,                                                           

                                                Мукьваллай заз, яргъавай ваз аквазвай,                                                                        

                                                Гьак1ни гьардан кьилел цавун тагъ ала.                                                                           

                                                 И рагъ чIулав, и тагъ чIулав тахьурай,                                                                       

                                                 Лугьун регьят я, бес женг ни чIугурай                                                                        

                                                 Къуьн кутуна сятинин гьар акьребдик.                                                                     

      ЧIалан устад И. Гьуьсейнов са Европадин шаирри чпин эсерар яратмишзавай кIалубрал, жанрайрал (сонет, сонетрин таж, баллада ва икI мад.) саргьятламиш хьана акъваззавач, ада Шаркь патара гегьеншдиз машгьур хьайи кIалубрани (къошма, гъезел, рубаи) эсерар яратмишзава. ИкI, месела, шаирди вичин рубаийра дуьньядикай веревирдерни ийизва, муьгьуьббатдикайни рахазва, фурсухъанарни негьзава. Чешнеяр гъин:

                                                    Рубаи, ваз, гегьенш я дар дереяр.                                             

                                           Хкажда на ацIай рикIин пердеяр.                                                                                 

                                                    Вун гъвечIи я, амма гъвечIи къванери                                                                 

                                                    Яратмишна и Дербентдин къелеяр.                                                                                                 

                                                                                      *                                                                                                       

                                                    Телефонди зенг яна: «Вун я жал?»                                                                                    

                                                    Гару кIвалин пенжер яна: «Вун я жал?»

                                                    Гьич экв такваз чуьлдай физвай чIавуз зун                                                                                                                                     

                                                    МичIи цавуз эквер яна: «Вун я жал?»                                                                                          

                                                                                     *                                                                                                                           

                                                    На жув лам яз, заз къатир гьикI лугъуда?                                                                            

                                                    Са шив гвай на, зав кьве шив гьикI вугуда?                                                                                     

                                                    Гатун юкъуз садлагьана жив къвана                                                                                  

                                                     Авачир кIурт на гьикI твада далуда?                                                                                        

         И рубаийрай И. Гьуьсейнован хатI, гатун югъ хьиз, ашкара я. Шаирдин рубаияр хьиз, гъезеларни гуьзелдиз туькIуьр хьанва. Абур «Уламдин къван» тIвар алай ктабда гьатнава ва чпени жуьреба-жуьре месэлаяр къарагъарзава. Са чешне гъин:

                                                     Шаир, вуна тариф ая Ватандин,                                                                                 

                                                     Уьзуьагъвал артухардай инсандин.                                                                                     

                                                     Гьар камуна са нефесдин ялавдин                                                                                  

                                                     РикI пад ая жуван халкьдин душмандин.                                                                             

                                                     Чир хъуй адаз ви миллетдихъ дагъ хьтин                                                                           

                                                     Гьа вун хьтин син авайди кьакьан тир.                                                              

                                                     ...Ибрагьима веревирдер авурла,                                                                                   

                                                     Са касни жеч вичин Ватан такIанди!                                                                                      

      И. Гьуьсейнова вич халкьдин векил яз гьиссзава, гьавиляй ам халкьдин тIал-квал алай месэлайрикай датIана рахунни дуьшуьшдин кар туш.                                                                                                                                                         

                                                    Миллионни авач зи халкь –лезгияр                                                                           

                                                    Залай аслу я цур хьун, я къизил хьун –                                                                 

                                                    Жуван хивез къачуз чилин дердияр,                                                                                 

                                                     Зи буржни я жуван халкьдин векил хьун.

        И гафар гьахълубур тирди И. Гьуьсейнова лезги халкьдин эпосдин игит, къагьриман хва Шарвилидикай яратмишай поэмади, гзаф йисара вичин   тIварни кьун къадагъа тир, муьридизмдин илим арадал гъайи XIX лагьай асирдин сад лагьай паюна дагъвийрин азадвилин женгерин кьиле акъвазай Ярагъ Мегьамедакай теснифай «Узден» поэмади, риваятрал бинеламиш хьана кхьей балладайри ва маса эсерри тестикьардай мумкинвал гузва.     

       Шаирди чи халкьдик къалабулух кутазвай, лезги чил кьве патал паюнин месэладикай вичин гаф гьеле 70-йисара лагьанай. Акунрай, адаз са вахтара чи чилелай сергьятар тухудайди аян хьанвай. Фольклорда гьалтзавай психологический паралеллизмдин приемдикай менфят къачуна, са эсерда шаирди икI лугьузва:                                                

                                                        Зун и пата, вун а пата Самурдин,                                                                                        

                                                        Зун къузадиз, вун гуьнедиз килигиз.                                                                                

                                                        Зун Къубадиз, вун Куьредиз килигиз.                                                                                

                                                        Гьикьван хьурай мукьувал и сабурдин?                                                                                  

       И цIарар «Тезенаг» (I974) ктабда ганвай са сонетдай къачунвайбур я. Шииратдин халис устад И. Гьуьсейнова муьгьуьббатдикай вичиз хас художественный ибарайрин куьмекдалди яратмишай чIаларни таъсирлубур я. И гафарин къуватдиз шаирдин бязи шииррин цIарарал акъвазин:                                                                                                     

                                                         Варз лепеда къугъвазвай хьиз,                                                                                        

                                                         Вун къугъвазва рикIе зи.                                                                                               

                                                         Зун дердина ргазва хьи!                                                        

                                               Вун гъинава, бике зи?                                                                                                            

               Маса чешне:                                                                                                                                                                                          

                                                          Заз лагьана гьуьл дерин я,                                                                                          

                                                          Такур касдиз ви вилерин деринвал.                                                                                

                                                          ...За лагьана вирт ширин я,                                                                                           

                                                          Такур касдиз ви пIузаррин ширинвал.                                                                       

        Булахдин цин дад чир хьун патал ам вири хъун адет туш, са сукIрадавайди дадмишун бес я.  И. Гьуьсейнован ашкъидин чIаларикай инал гьайи чешнейрай чаз, маса шаиррин муьгьуьббатдин лирикадив гекъигайла, абурун тафаватлувал хъсандиз аквазва.                                                                                         

        2006-йисуз чапдай акъатай «ТIвар» кIватIалда ганвай шииррикай сада И. Гьуьсейнова перестройкадин ва адалай гуьгъуьнин йисара уьлкведал атанвай къулайсуз гьалдикай къалабулух кваз, наразивилелди кхьизва:       

                                                          Къекъверагар Дербент тирвал,                                                                     

                                                          Къекъверагар Москвада.                                                                                   

                                                          Метро тирвал, туьквен тирвал                                                                                         

                                                          Вирини, цIуд ялавда...                                                                                                           

                                                           ... Вири авай - фуни, ядни,                                                                                    

                                                          Дережани инсандин.                                                                                                 

                                                          Агакьнавай пучна гадни,                                                                                               

                                                          Гербни сергьят Ватандин?                                                                                        

        Вичин шииррикай сада И. Гьуьсейнова икI лагьанай:                                                                                                                      

                                                          Шаир, жува кьачу къелем.                                                                                       

                                                          Ви гьарайдиз таб гудай,                                                                                               

                                                          Герек жен вахъ зигьин бегьем,                                                                               

                                                          Дуьньяни ваз яб гудай.                                                                                              

       Шаирди къени хайи халкьдиз ва багьалу Ватандиз вафалудаказ къуллугъзава, адан къелемдикай хкатзавай эсерар кIелдайбуру гьевеслудаказ кьабулзава.                                                                                  

      Гьелбетда, булахдин цин дад чир хьун патал ам вири хъун адет туш, са сукьрада авайди дадмишун бес я. Ибрагьим Гьуьсейнован чIалариз килигайла, чаз адан бажарагъдин деринвал вири терефрихъай хъсандиз аквазва                                

        1) 14- февраль 1997-йис. «Лезги газет» Касбуба Азизханован «Шаирдин девлет» макъаладай : « Шаирдин сесинихъ, ам раху-нин къайдадихъ еке мана ава. Ибрагьим Гьуьсейнов трибунадихъ экъечIайла, залда секинвал гьатдай. Ада тади квачиз, гьар са гафунин гъавурда акьадайвал вичин шиирар хуралай кIелдай. Яб гузвайбуру адан гьар са гафуниз, ашди чIем кажумдайди хьиз, яб гузвай. Кхьиз хьун - им са алакьун я, хуралай жуван гафар инсанрин рикIерин деринрив агакьарун - маса алакьун я, кIусни регьят тушир».

   2) Шагь-Эмир Мурадов: « Ибрагьим Гьуьсейнов шиирратда вичин рехъ жагъанвай ва мягькемдиз а рекьяй виликди физвай шаир я. Ада чи гьакъикъатдин вири патариз фикир гузва, югъ-къандивай вичин шаирвилин алакьунар гегьеншарзава, цIийи дережайрив агакьарзава. Гележегда чна адавай генани гуьрчег шиирар, манадиз дерин поэмаяр гуьзетзава».

     3) 28 март 1998-йис. «Лезги газет» Келентар  Келентарвидин «Ви шииррин лувараллаз» макъаладай: « Етим Эмина ва С. Сулеймана дуьньяда лезги халкь авайди гзаф чкайриз хабарна. Абуру халисан шииратдин чIалал,халкьдин чIалал еке устадвилелди вичин халкьдин дердерикай, игитвилерикай, уьмуьрдикай ва абурун адетрикай лугьузвай. Авазва ахьтин шаирар, вун хьтин, абурун рехъ давамарзавай,хайи шииратдиз цIийи фикирар,гьиссер,цIийи къаматар, цIийи кIалубар гъизвай. Ви шииррай заз аквазва, ви рикIе югъдини йифди шаирдин къалабулухдин цIай кузва, тахьайтIа хъсан шиирар кхьиз хьунни мумкин туш».

   4)1981-йис «Дуствал» альманах Рагьим Кельбиханов: «Сифте, винелай килигайла, И.Гьуьсейнован эсерар регьятдиз гъавурда акьадайбур хьиз жеда.

   Гьакъикъатда, адан чIалари дикъетдивди кIелун, абурун манадиз фикир гун тIалабзава. Гзаф вахтара абурун мана, чилин кьелечI къатуник чуьнуьхарнавай багьа къашар хьиз, чуьнуьхарнаваз жезва».

   5) 28 -март 1997-йис «Лезги газет» Исамудин Гусейнован « Жуван хцел дамах ая, Лезгистан» макъаладай: гьикьван за хъсан шаирар хкягъайтIани, абурун арада чарасуз Ибрагьим Гьуьсейнов жеда. Эгер алай аямдин машгьур ва бажарагълу шаиррин тIварар кьунин лазимвал хьайитIа, абурун арада, са шакни алачиз, виридалай кьилинди Ибрагьим Гьуьсейнов жеда.

   Сад лагьайди, ам вири патарихъай чирвал авай инсан я, иллаки лезги тарихдикай ва медениятдикай, шииратдин тежрибалу устад, 40-лай виниз ктабар акъуднавай.   

   Кьвед лагьайди, чIехи шаир яз, Ибрагьим Гьуьсейнов гьамиша халкьдихъ гала, адахъ галаз шадвилерни пашманвилер пайзава, вичин халкьдин хивез къвезвай гьар са татугайвилериз акси экъечIзава».)

   Рагьметлу шаирди вичиз лезги халкьдин рикIе гьамишалугъ яз гуьмбет хкажнава: ялавлу шиирралди, камаллу насигьатралди, къени къилихралди, акьалтIай бажарагъдалди...

   Вичин уьмуьрдин эхиримжи йикъалди ада яратмишунрин рекье бегьерлудаказ зегьмет чIугуна. Адан къелемдикай цIудралди ктабар, очеркар, критикадинни публицистикадин макъалаяр хкатна. Шаирдин эсерар Дагъустандин халкьарин ва урус чIалариз таржума авунва. Лезги шииратда ада кIвенкIвечи чкайрикай сад кьазва.

   Ибрагьим Гьуьсейнован яратмишунрин алем таъсирлу лирикадалди, цIийи темайралдини месэлайралди, жанрайралдини строфический композициядин кIалубралди, фасагьат чIалалди девлетлу я.)

   Халисан шаирдин зегьмет- им регьят кIвалах туш. И.Гьуьсейноваз, мумкин я, кьве сеферда четин тир, вучиз ла-гьайтIа ада вичин вилик шаирвилин четин месэла эцигнавай: инсаниятдин рикIевай дерт акъудун, аниз шадвал хкун.

   Шаирдиз шиират- им умуми чукIур тежедай кIвал я. Гьар са халисан шаирди эдебиятда вичин гел тада,аниз са цIийивал гъида. Ибрагьим Гьуьсейнов и карда квелди тафаватлу я?

  Шаирди эдебиятдиз гъанвай цIийивилерикай рахайтlа, ада сифте  баллада, сонетарни сонетрин тажар, гъезеларни туюгъар, рубаиярни шаргаяр гъана).

  Баллада- шииратдин ва гьикаятдин эсердин са жуьре. Тарихдин вакъиадикай ва я къагьриман инсандикай дерин гьис-сер аваз кхьенвай, сюжет авай эсер.

  Сонет- 14 цIарцIикай ибарат, махсус кьетIенвилер авай шиирдин са жуьре.

  Сонетрин тажар- 14 сонетдикай ва абурун эхиримжи цIарарикай туькIуьрнавай 15-сонетдикай ибарат хьанвай чIехи эсер.

   Гъезел- кьве цIарцIин бейтерикай ибарат хьанвай, абурун кьадар 3-лай тIимил ва 12-лай гзаф тушир, 11 гьижадин цIарарин, гьар бендинин эхирда тикрар жезвай рифма авай лирикадин ва я философиядин эсер.

   Туюгъ- кьуд цIарцIин, 1,2 ва 4-цIарар са рифмада авай шиир.

    Рубаи- кьуд цIарцIикай ибарат, дерин фикир-фагьум, философия квай шиир.

    Шарга- куьруь шиирдин са жуьре я: рифмаяр сад хьиз ванзавай, амма жуьреба - жуьре мана авай гафарикай туькIуьрзава.

   Шаирдин алакьунриз, адан бажарагълувилиз виридалайни хъсан адан къелемдин юлдашри къимет гуда.

    Рагьметлу шаирди вичиз лезги халкьдин рикIе гьамишалугъ яз гуьмбет хкажнава: ялавлу шиирралди, камаллу насигьатралди, къени къилихралди, акьалтIай бажарагъдалди...

    Вичин уьмуьрдин эхиримжи йикъалди ада яратмишунрин рекье бегьерлудаказ зегьмет чIугуна. Адан къелемдикай цIудралди ктабар, очеркар, критикадинни публицистикадин макъалаяр хкатна. Шаирдин эсерар Дагъустандин халкьарин ва урус чIалариз таржума авунва. Лезги шииратда ада кIвенкIвечи чкайрикай сад кьазва.