Для всех учителей из 37 347 образовательных учреждений по всей стране

Скидка до 75% на все 778 курсов

Выбрать курс
Получите деньги за публикацию своих
разработок в библиотеке «Инфоурок»
Добавить авторскую разработку
и получить бесплатное свидетельство о размещении материала на сайте infourok.ru
Инфоурок Биология Другие методич. материалыДоминанттылық заңы. Екінші ұрпақта белгілердің ажырауы.

Доминанттылық заңы. Екінші ұрпақта белгілердің ажырауы.

библиотека
материалов
hello_html_m2a7690f7.gifhello_html_m2a7690f7.gifhello_html_m2a7690f7.gifhello_html_m2a7690f7.gifhello_html_m2a7690f7.gifhello_html_m2a7690f7.gifhello_html_m2a7690f7.gifhello_html_m2a7690f7.gifhello_html_m2a7690f7.gifhello_html_m2a7690f7.gifhello_html_m2a7690f7.gifhello_html_m2a7690f7.gifhello_html_m1abaf319.gifhello_html_m51b251fb.gif

23-сабақ

26-27.11.2014 ж 9 «а,ә,б» сынып Биология

Сабақтың тақырыбы

Доминанттылық заңы. Екінші ұрпақта белгілердің ажырауы. Ажырау заңы. Гомозиготалы және гетерозиготалы даралар.

Сабақтың жалпы мақсаты

Г.Мендельдің ажырау заңы туралы түсінік беру,есептер шығарып үйрену

Әдіс-тәсілдер

АКТ-ны пайдалану, топтық жұмыс, қызығушылығын ояту, миға шабуыл, кестемен жұмыс, мағынаны тану, ой толғау, белгі бойынша іздеу, сынақтан өткізу

Күтілетін нәтижесі

Ажырау заңын түсінеді. Дәптермен жұмыстанады. Деңгейі төмен және жоғары сұрақтарды қойып үйренеді.Оқушының сыни ойлауы дамиды, оқушы шығармашылығы, ізденісі дамиды, көшбасшылығы айқындалады


Уа-қыт

Мұғалімнің іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Дерек көздер, көрнекілік-тер


1

2 мин

Сыныпта ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыру

«Жылы жүрек-сәттілік, ізгілік тілегі»

Оқушылар шеңбер жасап бір-біріне гүл сыйлау арқылы жылы лебіздерін білдіреді

Гүлдер


2

2 мин

Топқа бөлу

Оқушыларды тамыр жүйесі арқылы 5 топқа бөлу

  1. Негізгі

  2. Жанама

  3. Қосалқы

  4. Кіндік

  5. Шашақ

суреттері

3

1 мин

Бүгінгі сабақтың критерийлерімен таныстыру

Қызығушылығын ояту

Миға шабуыл

Мағынаны тану

Ой толғау

Белгі бойынша іздеу

Сынақтан өткізу

1 ұпай

4 ұпай

1 ұпай

3 ұпай

5 ұпай

2 ұпай

Бағалау шкаласы

«5»-15 ұпай

«4»-10 ұпай

«3»- 5 ұпай






4

5 мин

Үй жұмысын сұрау

Кесте арқылы үй жұмысын сұрау



5

5 мин

І.Қызығушылықты ояту.

Мына суретте не бейнеленген

hello_html_m4e625a40.png

Оқушылар суреттегі

плакаттар

6

5 мин

ІІ. Миға шабуыл

Мендельдің екінші заңы: Белгілердің ажырау заңы.

Жаңа сабақты ашу үшін Мендельдің бірінші заңы негізінде қандай заңдылықтар ашылды?

Мендель «Бір немесе екі белгісінде айырмашылығы бар дараларды будандастырғанда қандай өзгеріс болады деп еді?»

Екі белгісі (сары тегіс және жасыл бұлдыр) дараларды будандастырғанда дараларды будандастыру қалай аталады?

Бірінші ұрпақтың гетерозиготалы (будандық) дараларын өзара шағылыстырса, екінші ұрпақта (Ғ2) белгілердің ажырауы жүріп, екі белгі де жарыққа шығады. Ажырау фенотипі бойынша 3:1, ал генотипі бойынша 1:2:1 арақатынасында байқалады, бұл Мендельдің екінші заңы. Мендельдің ІІ заңы:

Белгі: АА – сары, аа – жасыл.

P ♀ Aa x Аа ♂



Мейоз



Г аметалар А а А а



Ұрықтану



F2 Генотип АА Аа Аа аа сары сары сары жасыл

Фенотип 3 1



Дигибридті будандастыру

P ♀ AABB x ♂ aabb

Гаметалар AB ab

F1 AaBb AaBb



P ♀ AaBb x ♂ AaBb

Гаметалар AB, Ab AB ,Ab

aB , ab aB , ab



Белгі: А – сары түсті, а – жасыл түсті, В – тегіс пішінді, b – бұдыр пішінді

Ғ 2 дегі ұрпақтың Пеннет торында орналасуы:

/

AB

Ab

aB

ab

AB

AABB

AABb

AaBB

AaBb

Ab

AAbb

AAbb

AaBb

Aabb

aB

AaBb

AABb

aaBB

aaBb

ab

AaBb

Aabb

aaBb

aabb




Оқушылар сұрақтарға жауап береді.

сурет

7

3 мин

ІІІ. Мағынаны тану

1-есеп. Адамда қой көзді белгі, көк көздіге қарағанда басым, ал оңақайлық, солақайлыққа қарағанда доминантты белгі ретінде тұқым қуалайды. Бұл аталған жұп гендер әртүрлі хромосомада орналасқан. Көк көзді оңқай қыз, көк көзді солақай жігітке тұрмысқа шығады. Олардың екі баласы болған, біреуі көк көзді оңқай, екіншісі көк көзді солақай. Шешесінің генотипі қандай?

Шешуі: есептің шартын кестеге жазамыз.

Белгі

Ген

Генотип

Қой көзді

А

Aa, AA

Көк көзді

А

Aa

Оңқайлық

B

Bb, BB

Солақайлық

b

bb

Енді осы некенің үлгісін көрсетейік:

Р ♀ aаBb х ♂ aаbb

Г АB аb аb

Ғ1 aaBb-көк көзді оңқай

Aabb-көк көзді солақай

Жауабы: шешесінің генотипі-ааBb болады.


Оқушылар өсімдіктердің тамырларына қарай отырып кестені толтырады,тамырларды ажырата алады.

сызба

10

2

мин

VІ. «Сынақтан өткізу» әдісі

1-есеп. Адамда алыстан көрмеушілік белгі көруіқалыпты белгіде басым, ал қой қөзді белгі, көк көзді белгіден басымдылық көрсетіп тұқым қуалайды. Екі жұп гендер әртүрлі хромосомада орналасқан. Гетерозиготалы еркек, көк көзді көруі қалыпты әйелге үйленгенде қандай ұрпақ күтуге болады.

Шешуі: есептің шартын кестеге жазамыз

Белгі

Ген

Генотип

Алыстан көрмеушілік

А

АА, Аа

Көруі қалыпты

а

Аа

Қой көзді

B

BB, Bb

Көк көзді

B

Bb

Р ♀ aаbb х ♂ АаBb

Г ab AB Аb аb

Ғ1 АaBb Ааbb ааBb aabb

Жауабы: бұл некеден туылған ұрпақтардың генотипі және фенотипі 4 түрлі болады.


Топтық жұмыс

Оқушылар топ болып тапсырмаларды орындайды.

парақшалары

11

2 мин

VІІ. Рефлексия.

Өткен сабаққа кері байланыс жасау

Бүгінгі сабақ саған ұнады ма?

Бұл сабақта сен үшін не қиын болды?

Бұл сен үшін неге қиын болды?

Бұл қиындықты ненің көмегімен еңсердің?


Оқушылар А4 парақшаларына сұрақтарға жауап жазады

А4 парақшалары

12

2 мин

VІІІ. Бағалау

Сабақтың критерийлері арқылы балаларды әр топтың лидерлері бағалайды, сосын қорытынды баға шығарады

Бағалау парақшалары


13

1 мин

ІХ. Үйге тапсырма.

«Не үйрендім? Нені үйренгім келеді?»

Тақырыпты оқу кесте толтыру

Балалар стикерге бүгінгі сабақтан алған әсерін жазады. Оқушылар тақтадағы гүлдердің суреттері салынған плакатқа көбелек пішіндес стикерді жапсырады.

стикер



Курс повышения квалификации
Курс профессиональной переподготовки
Учитель биологии
Курс профессиональной переподготовки
Учитель биологии и химии
Найдите материал к любому уроку,
указав свой предмет (категорию), класс, учебник и тему:
также Вы можете выбрать тип материала:
Краткое описание документа:

23-сабақ

26-27.11.2014 ж9 «а,ә,б» сыныпБиология

Сабақтың тақырыбы

Доминанттылық заңы. Екінші ұрпақта белгілердің ажырауы. Ажырау заңы. Гомозиготалы және гетерозиготалы даралар.

Сабақтыңжалпы мақсаты

Г.Мендельдің ажырау заңы туралы түсінік беру,есептер шығарып үйрену

Әдіс-тәсілдер

АКТ-ны пайдалану, топтық жұмыс, қызығушылығын ояту, миға шабуыл, кестемен жұмыс, мағынаны тану, ой толғау, белгі бойынша іздеу, сынақтан өткізу

Күтілетін нәтижесі

Ажырау заңын түсінеді. Дәптермен жұмыстанады. Деңгейі төмен және жоғары сұрақтарды қойып үйренеді.Оқушының сыни ойлауыдамиды, оқушы шығармашылығы, ізденісі дамиды, көшбасшылығы айқындалады

Уа-қыт

Мұғалімнің іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Дерек көздер,көрнекілік-тер

1

2 мин

Сыныпта ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыру

«Жылы жүрек-сәттілік, ізгілік тілегі»

Оқушылар шеңбер жасап бір-біріне гүл сыйлау арқылы жылы лебіздерін білдіреді

Гүлдер

2

2 мин

Топқа бөлу

Оқушылардытамыр жүйесі арқылы5 топқа бөлу

  • 1.Негізгі
  • 2.Жанама
  • 3.Қосалқы
  • 4.Кіндік
  • 5.Шашақ

суреттері

3

1 мин

Бүгінгісабақтың критерийлерімен таныстыру

Қызығушылығын ояту

Миға шабуыл

Мағынаны тану

Ой толғау

Белгі бойынша іздеу

Сынақтанөткізу

1 ұпай

4 ұпай

1 ұпай

3 ұпай

5 ұпай

2 ұпай

Бағалау шкаласы

«5»-15 ұпай

«4»-10 ұпай

«3»- 5 ұпай




4

5 мин

Үй жұмысын сұрау

Кесте арқылы үй жұмысын сұрау

5

5 мин

І.Қызығушылықты ояту.

Мына суретте не бейнеленген

Оқушылар суреттегі

плакаттар

6

5 мин

ІІ. Миға шабуыл

Мендельдің екінші заңы: Белгілердің ажырау заңы.

Жаңа сабақты ашу үшін Мендельдің бірінші заңы негізінде қандай заңдылықтар ашылды?

Мендель «Бір немесе екі белгісінде айырмашылығы бар дараларды будандастырғанда қандай өзгеріс болады деп еді?»

Екі белгісі (сары тегіс және жасыл бұлдыр) дараларды будандастырғанда дараларды будандастыру қалай аталады?

Бірінші ұрпақтың гетерозиготалы (будандық) дараларын өзара шағылыстырса, екінші ұрпақта (Ғ2) белгілердің ажырауы жүріп, екі белгі де жарыққа шығады. Ажырау фенотипі бойынша 3:1, ал генотипі бойынша 1:2:1 арақатынасында байқалады, бұл Мендельдің екінші заңы. Мендельдің ІІ заңы:

Белгі: АА – сары, аа – жасыл.

P♀AaxАа♂

Мейоз

Г аметаларАаАа

Ұрықтану

F2ГенотипАААаАааасарысарысарыжасыл

Фенотип31

Дигибридті будандастыру

P♀ AABBx ♂ aabb

ГаметаларABab

F1AaBbAaBb

P♀AaBbx♂ AaBb

ГаметаларAB,AbAB ,Ab

aB ,abaB , ab

Белгі: А – сары түсті, а – жасыл түсті, В – тегіс пішінді, b – бұдыр пішінді

Ғ 2 дегі ұрпақтың Пеннет торында орналасуы:

♀/ ♂

AB

Ab

aB

ab

AB

AABB

AABb

AaBB

AaBb

Ab

AAbb

AAbb

AaBb

Aabb

aB

AaBb

AABb

aaBB

aaBb

ab

AaBb

Aabb

aaBb

aabb

Оқушыларсұрақтарға жауап береді.

сурет

7

3 мин

ІІІ. Мағынаны тану

1-есеп. Адамда қой көзді белгі, көк көздіге қарағанда басым, ал оңақайлық, солақайлыққа қарағанда доминантты белгі ретінде тұқым қуалайды. Бұл аталған жұп гендер әртүрлі хромосомада орналасқан. Көк көзді оңқай қыз, көк көзді солақай жігітке тұрмысқа шығады. Олардың екі баласы болған, біреуі көк көзді оңқай, екіншісі көк көзді солақай. Шешесінің генотипі қандай?

Шешуі: есептің шартын кестеге жазамыз.

Белгі

Ген

Генотип

Қой көзді

А

Aa, AA

Көк көзді

А

Aa

Оңқайлық

B

Bb, BB

Солақайлық

b

bb

Енді осы некенің үлгісін көрсетейік:

Р♀aаBbх♂aаbb

ГАBаbаb

Ғ1aaBb-көк көзді оңқай

Aabb-көк көзді солақай

Жауабы: шешесінің генотипі-ааBb болады.

Оқушылар өсімдіктердің тамырларына қарай отырып кестені толтырады,тамырларды ажырата алады.

сызба

10

2

мин

VІ. «Сынақтан өткізу» әдісі

1-есеп. Адамда алыстан көрмеушілік белгі көруіқалыпты белгіде басым, ал қой қөзді белгі, көк көзді белгіденбасымдылық көрсетіп тұқым қуалайды. Екі жұп гендер әртүрлі хромосомада орналасқан. Гетерозиготалы еркек, көк көзді көруі қалыпты әйелге үйленгенде қандай ұрпақ күтуге болады.

Шешуі: есептің шартын кестеге жазамыз

Белгі

Ген

Генотип

Алыстан көрмеушілік

А

АА, Аа

Көруі қалыпты

а

Аа

Қой көзді

B

BB, Bb

Көк көзді

B

Bb

Р♀aаbbх♂АаBb

ГabABАbаb

Ғ1АaBbАаbbааBbaabb

Жауабы: бұл некеден туылған ұрпақтардың генотипі және фенотипі 4 түрлі болады.

Топтық жұмыс

Оқушылар топ болып тапсырмаларды орындайды.

парақшалары

11

2 мин

VІІ. Рефлексия.

Өткен сабаққа кері байланыс жасау

Бүгінгі сабақ саған ұнады ма?

Бұл сабақта сен үшін не қиын болды?

Бұл сен үшін неге қиын болды?

Бұл қиындықты ненің көмегімен еңсердің?

Оқушылар А4 парақшаларына сұрақтарға жауап жазады

А4 парақшалары

12

2 мин

VІІІ. Бағалау

Сабақтың критерийлері арқылы балаларды әр топтың лидерлері бағалайды, сосын қорытынды баға шығарады

Бағалау парақшалары

13

1 мин

ІХ. Үйге тапсырма.

«Не үйрендім? Нені үйренгім келеді?»

Тақырыпты оқу кесте толтыру

Балалар стикерге бүгінгі сабақтан алған әсерін жазады. Оқушылар тақтадағы гүлдердің суреттері салынған плакатқакөбелек пішіндес стикерді жапсырады.

стикер

Вам будут интересны эти курсы:

Курс повышения квалификации «Организация и руководство учебно-исследовательскими проектами учащихся по предмету «Биология» в рамках реализации ФГОС»
Курс повышения квалификации «ФГОС общего образования: формирование универсальных учебных действий на уроке биологии»
Курс повышения квалификации «Медико-биологические основы безопасности жизнедеятельности»
Курс повышения квалификации «Методические аспекты реализации элективного курса «Антропология и этнопсихология» в условиях реализации ФГОС»
Курс повышения квалификации «Государственная итоговая аттестация как средство проверки и оценки компетенций учащихся по биологии»
Курс повышения квалификации «Основы биоэтических знаний и их место в структуре компетенций ФГОС»
Курс профессиональной переподготовки «Анатомия и физиология: теория и методика преподавания в образовательной организации»
Курс повышения квалификации «Гендерные особенности воспитания мальчиков и девочек в рамках образовательных организаций и семейного воспитания»
Курс профессиональной переподготовки «Биология и химия: теория и методика преподавания в образовательной организации»
Курс профессиональной переподготовки «Организация производственно-технологической деятельности в области декоративного садоводства»
Курс повышения квалификации «Составление и использование педагогических тестов при обучении биологии»
Курс повышения квалификации «Инновационные технологии обучения биологии как основа реализации ФГОС»
Курс профессиональной переподготовки «Организация и выполнение работ по производству продукции растениеводства»

Оставьте свой комментарий

Авторизуйтесь, чтобы задавать вопросы.