Инфоурок / Другое / Другие методич. материалы / Дулат Бабатайұлының өмір жолы мен шығармашылығы

Дулат Бабатайұлының өмір жолы мен шығармашылығы


Напоминаем, что в соответствии с профстандартом педагога (утверждён Приказом Минтруда России), если у Вас нет соответствующего преподаваемому предмету образования, то Вам необходимо пройти профессиональную переподготовку по профилю педагогической деятельности. Сделать это Вы можете дистанционно на сайте проекта "Инфоурок" и получить диплом с присвоением квалификации уже через 2 месяца!

Только сейчас действует СКИДКА 50% для всех педагогов на все 184 курса профессиональной переподготовки! Доступна рассрочка с первым взносом всего 10%, при этом цена курса не увеличивается из-за использования рассрочки!

ВЫБРАТЬ КУРС И ПОДАТЬ ЗАЯВКУ
библиотека
материалов

Пәні: қазақ әдебиеті Сыныбы: 10 б Пән мұғалімі: Нұғманова В.М.
Сабақтың тақырыбы: Дулат Бабатайұлының өмір жолы мен шығармашылығы
 
Сабақтың мақсаты: Білімділік: ХІХ ғасырдағы тарихи жағдай, зар заман ақындары жайлы алған білімдерін тереңдету, Д.Бабатайұлының өмірі мен шығармашылығы жайлы мәлімет беру, өлең мазмұнымен таныстыру Тәрбиелік: Оқушыларды адамгершілікке, ата-баба мұраларын қадірлеп, сақтай білуге, елін, жерін қорғай білетін отанының птриот азаматы болып өсуге тәрбиелеу Дамытушылық: Оқушы ойын, дүниетанымын, сөздік қорын, рухани ішкі жан дүниесін дамыту
Сабақтың типі: Аралас сабақ Сабақтың түрі: Дәстүрлі сабақ Сабақтың әдіс-тәсілдері:Баяндау, мәнерлеп оқу, сұрақ-жауап, түсіндіру, талдау
Сабақтың барысы: І. Ұйымдастыру кезеңі
ІІ. Үй тапсырмасын сұрау ХIX ғасырдың бірінші жартысындағы қазақ әдебиеті.
ІІІ. Өткен сабақты қорытындылау Берілген тақырыптар бойынша сұралады.
1. ХIX ғасырдың бірінші жартысындағы әдебиеттің ерекшеліктері жайында.
2. Қазақ елінің саяси жағдайын сипаттап айт.
3. Романтизм деген не?
ІV. Жаңа сабақ 1731 жылы Кіші жүз ханы Әбілқайыр орыс патшасы Анна Ионовнаға ант беріп, бағынған болатын. Орта жүз ХҮІІІ ғасырдың екінші жартысында, Ұлы жүз ХІХ ғасырдың 60-жылдарында бағынды.
- әскери бекіністер салынды
- шаруаларды көшіріп әкелді
- қазақтың шұрайлы жердері тартып алынды
1822 жылы хандық аға сұлтандар
Дулат, Шортанбай, Мұрат Дулат шығармаларының негізгі сарыны – заман жайы. Ол қазақ жерінің патша үкіметіне бағынып, отаршылдық қамытып киіп, тәуелді болуына наразы.
Дулат Бабатайұлы 1802 жылы қазіргі Шығыс Қазақстан облысы, Аякөз ауданы, Сандықтас өңіріңде туып, 1871 жылы дүние салған. Жырау алғыр, зерек болып өседі. Жасында ауыл молдасынан оқып, арабша хат таниды. Дулат Бабатайұлының тікелей өзінің өмірбаянын немесе өмірінін белгілі бір кезеңін сипаттайтын туындылары аз. Әйтсе де жыраудың мінезі, ой өрісі мен ақындық мұраты жайында шығармаларына сүйеніп, сенімді тұжырымдар жасауға болады.
Бұл—ақынның автопортреті. Мұндағы "көзге түсер сиқы жоқ", ел тағдырын ойлап, сирек күліл, аз ұйықтайтын, атағы алыстарды шарлаған кемеңгер, ақылы дария, сөзі алтыннан ауыр Байғыз қарт — ақынның өзі.
Шынында да, ол өз заманының "байғыз қарты" атанған дана, "Көнелерден сұрасам, сөзін жинап, құрасам", — деп өзі айтқандай, ел тарихы, өмір сырынан жинаған білім, білігі де ұшан-теңіз кісі болған, ақындық атағы да қатты шықкан. Бұған жыраудың басқа өлең, толғауларынан да дәлел боларлық мысалдар табылады.
Дулаттың өлең-толғауларының мазмұны мен тақырыптың ауқымы өте кең және алуан түрлі. Бір өлең немесе толғауда айтылатын ойлар мен идеялар көп жағдайда баска өлең-толғаулардағы ой-сезімдермен үндесіп жатады.«Тегімді менің сұрасаң» - ескі заманды аңсайды. Абылай заманында елдің бірлігі бар еді, бүгін бәрі өзгерді. «Ешенге» - қожа-молдаларды сынайды.
Дулаттың бар сенімі жастарда. Ол жас батыр баяғыдай «тәуелсіз елдікті» орнатуға тиіс дегенді айтады.
«Ақтан жас» «Барақ төреге» «Сары шымшық» Дулат нәр алған арналар:
• Халықтық шығармалар
• Ұлттық поэзия үлгілері
• Көне түркі поэзиясы
• Бұқар, Ақтамберді жырауларды ұстаз тұтқан.
Дулат:
• өлеңді ауызша да, жазбаша да шығарған;
• қазақ поэзиясын мазмұн, тақырып жағынан байытқан;
• сол уақыттың ахуалын қаз-қалпында білдірген күрескер ақын;
• ойшыл
Дулат поэзиясының жанры:
• Арнау өлеңдер;
• Дидактикалық жырлар;
• Ертегі-аңыз сюжетіне жазылған толғаулар;
• Мысал сөздер
• Лирикалық монолог
• Сатира т.б.
Өлең, толғауларының тақырыбы:
• Ақындық туралы: «Тегімді менің сұрасаң»
• Арнау өлеңдер: «Бараққа», «Сүлейменге», «Ешенге», «Ақтанға», «Баласына айтқаны»
• Туған жер туралы: «Ақжайлау мен Сандықтас», «О,Сарыарқа, Сарыарқа», «Тауды екіге жарасың»
• Тарих көші туралы: «Ата қоныс Арқадан», «Әуелгі қазақ деген жұрт»
• Адамның іс-әрекеті, мінезі туралы: «Тырнақтай меңі болған соң», «Асқар таудың сәні жоқ», «Сөзім бар да, көзім жоқ», «Атаны бала алдады», «Май, май десе, май дейсің»
• Кәсіп туралы: «Ұста соққан темірдей»
• Жас кезеңі: «Он бес деген жас қайда»
Дастандары:
• «Еспембет»
• «Шаштараз»
Дулат шығармалары қазақ халқының екі жақты езгіге түскен ауыр халін суреттеуге құрылған.
 
«Тегімді менің сұрасаң», «Сүлейменге» деген өлеңдерінде билік басындағылардың орыстың ұлығын көрсе қыздай қылықты бола қалатынын, ал ол кетсе, халыққа қорқау қасқырдай ақырып шыға келетінін ашып көрсетеді. Елін сатқан атқамінерлер бейнесінің тұңғыш галереясын жасайды.
«Бараққа», «Тырнақтай меңі болған соң», «Әуелгі қазақ деген жұрт»
«Бірінші сөз» - өзін туған өлкесін қорғаған қызғыш құсқа теңейді.
«Бесінші сөз» немесе «Ата қоныс Арқадан» - елін қалмақтардан қорғап қалған қазақ тағдыры
«Хан – сарқыты Кененің»- Ақсақ Темірдей ханды тілейді.
 
«Ақтанға» - ақынның жастардан күтер үміті мен арманының көрінісі.
Шығарманы талдау
1. Өміріне шолу жасап, шығармаларына талдау жасау
2. «Аягөз, қайда барасың» өлеңін мәнерлеп оқу
3. Өлең мазмұнына , тақырыбына, идеясына талдау жасау
4. Сұрақ-тапсырмалар бойынша жұмыс
Ү. Қорытынды:
Өтілген тақырыпқа байланысты бірнеше сұрақтар қоямын.
1. Д. Бабатайұлы өмір сүрген уақыттағы қазақ елінің жай-күйі,тарихи жағдай қандай болатын?
2. Дулаттың шыққан ортасы,тегі туралы қандай ой пікір білдіресіңдер?
3. Д.Бабатайұлы нені айтып күйінді?
4. Ақынның өз ортасына деген көзқарасы қандай болды?

ҮІ. Бағалау
ҮІ. Үйге тапсырма: Өлеңдерін оқу, түсіну, талдау

Общая информация

Номер материала: ДБ-218776


Очень низкие цены на курсы переподготовки от Московского учебного центра для педагогов

Специально для учителей, воспитателей и других работников системы образования действуют 60% скидки (только до конца зимы) при обучении на курсах профессиональной переподготовки (124 курса на выбор).

После окончания обучения выдаётся диплом о профессиональной переподготовке установленного образца с присвоением квалификации (признаётся при прохождении аттестации по всей России).

Подайте заявку на интересующий Вас курс сейчас: KURSY.ORG

Похожие материалы

Только до конца зимы! Скидка 60% для педагогов на ДИПЛОМЫ от Столичного учебного центра!

Курсы профессиональной переподготовки и повышения квалификации от 1 400 руб.
Для выбора курса воспользуйтесь удобным поиском на сайте KURSY.ORG


Вы получите официальный Диплом или Удостоверение установленного образца в соответствии с требованиями государства (образовательная Лицензия № 038767 выдана ООО "Столичный учебный центр" Департаментом образования города МОСКВЫ).

Московские документы для аттестации: KURSY.ORG


Вам будут интересны эти курсы:

Курс профессиональной переподготовки «Библиотечно-библиографические и информационные знания в педагогическом процессе»
Курс «Администратор гостиницы»
Курс повышения квалификации «Методика написания учебной и научно-исследовательской работы в школе (доклад, реферат, эссе, статья) в процессе реализации метапредметных задач ФГОС ОО»
Курс повышения квалификации «Введение в сетевые технологии»
Курс повышения квалификации «Специфика преподавания конституционного права с учетом реализации ФГОС»
Курс повышения квалификации «Организация практики студентов в соответствии с требованиями ФГОС технических направлений подготовки»
Курс повышения квалификации «Организация практики студентов в соответствии с требованиями ФГОС юридических направлений подготовки»
Курс повышения квалификации «Маркетинг в организации, как средство привлечения новых клиентов»
Курс профессиональной переподготовки «Основы организации рекреационной деятельности и лечебного туризма»
Курс повышения квалификации «Методы и инструменты современного моделирования»
Курс профессиональной переподготовки «Корпоративная культура как фактор эффективности современной организации»
Курс профессиональной переподготовки «Политология: взаимодействие с органами государственной власти и управления, негосударственными и международными организациями»
Курс профессиональной переподготовки «Уголовно-правовые дисциплины: теория и методика преподавания в образовательной организации»
Курс профессиональной переподготовки «Информационная поддержка бизнес-процессов в организации»
Курс профессиональной переподготовки «Стандартизация и метрология»