Инфоурок / Физика / Другие методич. материалы / Физика пәнінен сабақ жоспары"Радиактивті сәулелердің пайда болу табиғаты"

Физика пәнінен сабақ жоспары"Радиактивті сәулелердің пайда болу табиғаты"

Курсы профессиональной переподготовки
124 курса

Выдаем дипломы установленного образца

Заочное обучение - на сайте «Инфоурок»
(в дипломе форма обучения не указывается)

Начало обучения: 22 ноября
(набор групп каждую неделю)

Лицензия на образовательную деятельность
(№5201 выдана ООО «Инфоурок» 20.05.2016)


Скидка 50%

от 13 800  6 900 руб. / 300 часов

от 17 800  8 900 руб. / 600 часов

Выберите квалификацию, которая должна быть указана в Вашем дипломе:
... и ещё 87 других квалификаций, которые Вы можете получить

Получите наградные документы сразу с 38 конкурсов за один орг.взнос: Подробнее ->>

библиотека
материалов

Сынып: 9

Пән:физика

Радиактивті сәулелердің пайда болу табиғаты

Мақсаты:

  • Радиактивті сәулелердің пайда болу табиғаты жайлы түсінік беру;

  • Радиактивті сәулелердің пайда болу табиғатын өндірісте, формуласын есептер шығаруда қолдануға үйрету.


Күтілетін нәтиже

  • Радиактивті сәулелердің пайда болу табиғаты жайлы білімдерінкенейтеді;

  • Радиактивті сәулелердің пайда болу табиғатын өндірісте, формуласын есептер шығаруда қолдана білуге дағдыланаы.


Түсінік беру

-ыдыраудың жалпы формуласы:

hello_html_m465253a3.jpg

Х-ыдырайтын ядро;

A-массалық сан

Z-ыдырайтын элементтің зарядтық саны(реттік нөмірі)

- гелий ядросы

- пайда болған элемент

Ядролар ыдырағанда мына екі заң үнемі сақталады:

  1. Ыдырайтын ядроның зарядтық саны ыдырауда пайда болған бөлшектің зарядтық сандарының қосындысына тең (зарядтық санның сақталу заңы);

  2. Ыдырайтын ядроның массалық саны ыдырауда пайда болған бөлшектердің массалық сандарының қосындысына тең (массалықсанның сақталузаңы)

Мысалы:

hello_html_m17c13ca6.jpg

hello_html_22b8f13a.jpg

β –ыдыраудың жалпы формуласы:

hello_html_7c3bdcb.jpg

Мысалы:

hello_html_m200f3767.jpg


Тапсырмалар

Топтық жұмыс

Жеке жұмыс

І.Ұйымдастыру

    1. Сәлемдесу

    2. Түгелдеу

1.3. Топқа бөлу (1,2,3 сандарына байланысты 3 топқа бөлінеді)

ІІ. Үй тапсырмасын сұрау

Ядроның байланыс энергиясы жайында не білесіңдер?

ІІІ. Талқылау үшін сұрақтар беріледі

Радиоактивті сәулелер жайында не білесіңдер?

ІҮ. Топтық жұмыс (мәтінмен жұмыс)

Альфа-ыдырау

α-бөлшегінің табиғатын 1908 жылы Резерфорд көптеген эксперименттік зерттеулер нәтижесінде анықтады. Альфа-ыдырауы кезінде ядродан өздігінен α-бөлшек — гелий атомының ядросы Не (екі протон және екі нейтрон) ұшып шығады және жаңа химиялық элементтің туынды ядросы пайда болады. Альфа-ыдырау кезінде атом ядросы зарядтың саны hello_html_m19e78ada.png екіге және массалық саны hello_html_721ff615.png төртке кем туынды ядроға түрленеді. Жаңа элемент Менделеев кестесіндегі периодтық жуйенің бас жағына қарай екі орынға ығысады:

hello_html_2107112b.png

мұндағы hello_html_7e80da5a.png — аналық ядроның белгісі, hello_html_m2d955a38.png — туынды ядроның таңбасы. Гелий атомының ядросы болып табылатын α-бөлшек үшін hello_html_m3aec91e1.png белгісін пайдаландық.

Бета-ыдырау

β-сәулесінің табиғатын 1899 ж Резерфорд ашқан болатын. Ол шапшаң қозғалатын электрондар ағыны. β-бөлшекті hello_html_m9d4728b.png деп белгілейді. Массалық санның hello_html_11c1d81e.png болуы, электронның массасы массаның атомдық бірлігімен салыстырғанда елеусіз аз екенін көрсетеді. Ығысу ережесін бета-ыдырауға қолданайық.

Бета-ыдырау кезінде атом ядросының зарядтық саны hello_html_m19e78ada.png бір заряд бірлігіне артады, ал массалық сан өзгермейді. Жаңа элемент Менделеев кестесіндегі периодтық жүйенің соңына қарай бір орынға ығысады:

hello_html_6855a034.png

мұндағы hello_html_175774c7.png — электрлік заряды нөлге тең, тыныштық массасы жоқ электрондық антинейтрино деп аталатын бөлшек.

Бұндай ыдырауды электрондық β-ыдырау деп атайды. Радиоактивті электронды β-ыдырау процесі ядрода нейтронның hello_html_5fcbc8ab.png протонға hello_html_652757ab.png айналуы және осы кезде электронның hello_html_m9d4728b.png және антинейтриноның hello_html_68b08274.png қабаттаса түзілуі арқылы өтеді:

hello_html_43d2dbf.png

Ядроның ішінде электронның пайда болуы осы нейтронның ыдырауының нәтижесі екен. Бета-ыдырау кезінде туынды ядро мен электрон жүйесінің энергиясы ыдырауға дейінгі аналық ядро жүйесінің энергиясынан кем болып шығатынын өлшеулер көрсетті. β-ыдырау кезінде энергияның сақталу заңының орындалатына күмән туды. 1930 жылы В. Паулиp β-ыдырау кезінде, ядродан электроннан басқа тағы бір массалық саны (hello_html_11c1d81e.png) мен зарядының саны (hello_html_350e709.png) нөлге тең бөлшек бөлініп шығады деген жорамалды ұсынды. β–ыдыраудағы энергияның сақталу заңының бұзылуына себепші, жетіспей тұрған энергия осы нейтраль бөлшекке тиесілі екен.

Үлы итальян ғалымы Э.Фермидің ұсынысы бойынша бұл бөлшекті нейтрино v (итальянша neitrino — кішкентай нейтрон) деп атаған. Нейтриноның электр заряды мен тыныштық массасы нөлге тең болғандықтан, оның затпен әрекеттесуі әлсіз, сондықтан эксперимент арқылы тіркеу аса қиыншылық туғызды. Ұзакка созылған ізденістер нәтижесінде тек 1956 жылы ғана нейтриноны тіркеу мүмкін болды. Ал антинейтрино осы нейтриноның антибөлшегі болып табылады. Электрондық β--ыдыраудан басқа позитрондық β+-ыдырау процесі де өтуі мүмкін. Позитрондық радиоактивтік кезінде ядродағы протонның біреуі нейтронға айналып, позитрон hello_html_m572f3a37.png мен электрондық нейтрино v бөлініп шығады:

hello_html_2bf87945.png

Ядроның зарядтық саны hello_html_m19e78ada.png бірлік зарядқа кемиді, нәтижесінде элемент Менделеев кестесіндегі периодтық жүйенің бас жағына қарай бір орынға ығысады:

hello_html_m4fe5d63d.png

мұндағы hello_html_m572f3a37.png позитрон, электронның антибөлшегі, массасы электронның массасына тең.

Аналық және туынды ядролар — изобаралар.

Гамма-ыдырау

1900 жылы Вилaрд ядролық сәуле шығарудың құрамындағы үшінші компоненттің бар екенін тапты, оны гамма (у)-сәуле шығару деп атаған. Гамма-сәуле шығару магнит өрісінде ауытқымайды, демек, оның заряды жоқ. Гамма-сәуле шығару радиоактивтік ыдыраудың жеке бір түрі емес, ол альфа және бета-ыдыраулармен қабаттаса өтетін процесс. Жоғарыда айтқанымыздай, туынды ядро қозған күйде болады. Қозған күйдегі ядро атом сияқты, жоғарғы энергетикалық деңгейден төменгі энергетикалық деңгейге өткенде, hello_html_52a3aa80.png энергиясы бар гамма-квантын шығарады, мұндағы hello_html_m7d865192.png —қозған, hello_html_m6743070e.png — қалыпты күйдегі энергиялар. Ядродан шығатын ү-сәулелері дегеніміз — фотондар ағыны болып шықты.

Гамма-ыдыраудың формуласын жазайық:

hello_html_m4e3aabf.png

мұндағы hello_html_m7fb45d22.png — қозған аналық ядро, hello_html_7e80da5a.png — оның қалыпты күйдегі нуклиді.  γ-сәулесінің толқын ұзындығы өте қысқа болып келеді: λ = 10−8 / 10−11 см. Сондықтан радиоактивті сәулелердің ішінде γ-сәулесінің өтімділік қабілеті ең жоғары, ол 10 см қорғасын қабатынан өтіп кетеді. Гамма-кванттың өтімділік кабілеті өте жоғары, ауадағы еркін жүру жолының ұзындығы 120 м.

Ү. Топтық жұмыс(есептер шығару)

47-ж. №2, №3

VІ. Жеке жұмыс

Радиоактивті сәулелердің қолданылуын түсіндір?




4

Талдау

Альфа және ветта ыдырауды салыстыр?




5

Жинақтау

Радиактивті сәулелердің пайда болу табиғатын түсіндір?


6

Бағалау

Альфа және ветта ыдырауды білу біз үшін маңызы қаншама?






Жасаған жұмыстарын 2 жұлдыз, 1 ұсыныспен бағалау.

ҮІ. Кері байланыс (не үйрендім, не қиын болды, сұрақ.)

Самые низкие цены на курсы переподготовки

Специально для учителей, воспитателей и других работников системы образования действуют 50% скидки при обучении на курсах профессиональной переподготовки.

После окончания обучения выдаётся диплом о профессиональной переподготовке установленного образца с присвоением квалификации (признаётся при прохождении аттестации по всей России).

Обучение проходит заочно прямо на сайте проекта "Инфоурок", но в дипломе форма обучения не указывается.

Начало обучения ближайшей группы: 22 ноября. Оплата возможна в беспроцентную рассрочку (10% в начале обучения и 90% в конце обучения)!

Подайте заявку на интересующий Вас курс сейчас: https://infourok.ru


Общая информация

Номер материала: ДБ-042245
Курсы профессиональной переподготовки
124 курса

Выдаем дипломы установленного образца

Заочное обучение - на сайте «Инфоурок»
(в дипломе форма обучения не указывается)

Начало обучения: 22 ноября
(набор групп каждую неделю)

Лицензия на образовательную деятельность
(№5201 выдана ООО «Инфоурок» 20.05.2016)


Скидка 50%

от 13 800  6 900 руб. / 300 часов

от 17 800  8 900 руб. / 600 часов

Выберите квалификацию, которая должна быть указана в Вашем дипломе:
... и ещё 87 других квалификаций, которые Вы можете получить

Похожие материалы

Получите наградные документы сразу с 38 конкурсов за один орг.взнос: Подробнее ->>