"Хәзерге заман хикәя фигыльнең зат-сан белән төрләнеше"

Предпросмотр материала:

Тема

5нче сыйныф (рус төркеме)

Хәзерге заман хикәя фигыльнең барлыкта

зат-сан белән төрләнеше

Максат Белем

бирү:

Үстерү:

Тәрбияви:

1. Хәзерге заман хикәя фигыльнең барлыкта зат-сан

белән төрләнеше турында мәглүмат бирү

2. Хәзерге заман хикәя фигыльне барлыкта зат-сан

белән төрләндерә белү, дөрес язарга өйрәнү, укучы-

ларның уйлау, фикерләү сәләтен үстерү.

3. Үзара дуслык, ярдәмчеллек сыйфатлары тәрбияләү;

Планлаштырылган нәтиҗә:

Хәзерге заман хикәя фигыльнең барлыкта зат-сан

белән төрләнешен, кайсы сүз төркемнәренә кергән

сүзләрдән ясалуын, дөрес язылышын белү,

аларны тексттан табарга өйрәнү.

Төп төшенчәләр

ХӘЗЕРГЕ ЗАМАН ХИКӘЯ ФИГЫЛЬНЕҢ КУШЫМЧАЛАРЫ,

ЗАТ-САН КУШЫМЧАЛАРЫ

Предметара бәйләнеш

Татар әдәбияты, рус теле

Эшне оештыру төрләре

Фронталь, төркемләп эшләү ,өлешчә эзләнү

Дәреснең тибы: яңа белем алу

Техник җиһаз:компьютер, проектор, презентация,

таратма материал

Чыганаклар :
төп

- өстәмә

Күңелле татар теле: рус телендә төп гомуми белем

бирү мәктәбенең 5 нче сыйныфы өчен дәреслек(РУС

ТЕЛЛЕ балалар өчен) Р.З.Хәйдәрова,Г.М.Әхмәтҗа-

нова-Казан: “Татармультфильм” нәшр., 2023.

1. Презентация Power Point
2. Дидактик карточкалар.

Дәрес барышы:

Оештыру өлеше.(Уку эшчәнлегенә мотивация). Эшкә кызыксыну тудыру

-− Исәнмесез, балалар! Хәерле көн!
- Кәефләр ничек?
−Матур кәеф белән дәресне башлап җибәрик! Башкарган эшләрегез уңышлы булсын! Утырыгыз.

- Татар теле дәресен башлап җибәрәбез .Бүгенге дәресебездә без төркемнәрдә эшләячәкбез. Һәр төркемнең лидеры бар. Лидерларның максаты: төркемнәрдә эшне оештыру, үз төркеме әгъзаларының эшен бәяләү. (Цель лидеров: организовать работу в группах, оценить работу членов своей группы)

(Укучылар мөстәкыйль рәвештә үз эшләрен бәяләп баралар. Моның өчен аларга шәхси карточкалар бирелә. Һәр эш төреннән соң 0 дән алып 5 баллга кадәр бәяләр куелып барыла. Дәрес ахырында лидерлар шул балларны исәпкә алып, билгеләр куялар)

2. Актуальләштерү.

Алган белемнәрне тикшерү.

– Ә хәзер укучылар экранга карагыз. Биредә Г.Тукай шигырьләреннән өзекләр бирелгән. 1 нче төркем экрандагы беренче шигырь юлларын, ә 2 нче төркем икенче шигырь юлларын сәнгатьле итеп укый. Һәр шигырьдән фигыльләрне табасыз, нинди фигыль икәнен әйтәсез. ( Смотрите на экран. Перед вами отрывки из стихов Г.Тукая.1-я группа читают первое стих-е, а 2-я группа второе стих-е. Находите глаголы, определяете какой глагол)

1) -Әйдәле, Акбай, өйрән син, арт аягың берлән тор!

-Аума, аума! Туп-туры тор! Төз утыр! Яхшы утыр! (Г.Тукай. “Кызыклы шәкерт”)

2) –Син әле үс һәм укы күп,

Шунда аңларсың барын...(Г.Тукай.)

-Яхшы, укучылар. Инде җавапларыгызны тыңлыйк Бу нинди фигыльләр? (Болар- боерык фигыльләр) Инде икенче баганага игътибар итик.

Тор - встань, тор а- встает

Утыр- сядь, утыр а- сидит

Өйрән- учись, өйрән ә- изучает

Аума- не падай, аум ый- не падает

Үс- расти, үс ә- растет

Укы- учись ук ый- читает

- Инде икенче баганага игътибар итик.Чем отличаются эти слова? Действия когда выполняются? (Отличается с окончанием. Действия происходит сейчас. Если действия происходит в момент разговора, то глаголам в повелительной наклонения присоединяется окончания –а/-ә)

Еще есть такие глаголы, которые имеют окончания на гласный звук, то в настоящем времени они имеют форму –ый/-и

Сөйлә- говори сөйл и- рассказывает

Эшлә- делай, работай эшл и- работает

Кара- смотри кар-ый- смотрит

-Хәзер һәр төркем шушы сүзләрне кертеп икешәр җөмлә төзи.

-Рәхмәт, укучылар. Дәвам итәбез эшебезне.

- Сезнең каршыгызда табышмаклар. Аларны укыйбыз, тәрҗемә итәбез, җавабын табабыз.

Кош түгел - оча, СҮЗЛЕК: чага– жалит

Елан түгел - чага. Таба-находит

Чәчәкләргә кунып, Азык- пища, еда

Татлы азык таба. Елан-змея

Татлы- сладкий

Кунып-здесь: садится

- Кырлар буш кала, СҮЗЛЕК: буш кала- остаются пустыми,

Яңгырлар ява; Ява- идет

Җирләр дымлана- Дымлана- становится мокрой

Бу кайчак була? (Г.Тукай)

-Табышмаклардан Нишли? соравына җавап биргән сүзләрне табыгыз.

-Присоедините эти окончания другим глаголам, делайте выоды.

Төркемнәрдә таблицаны тутыра баралар.

Ответьте на вопросы.

Кил- эшлә- Утыр- сана- Эч-

Яз- уйна- Кайт- сөйлә- кара-

1) Хәзерге заман хикәя фигыль формалары ясагыз

1) Ничек язылалар?

2) –ый/-и кушыичалары нинди сүзләргә ялгана?

Кил-ә, эшл-и Утыр-а сан-ый эч-ә

Яз-а уйн-ый Кайт-а сөйл-и кар-ый

-а/-ә, -ый/-и кушымчалары ялгана

Калын сүзләргә калын

кушымчалар, нечкә сүзләргә нечкә кушымча кушылып языла. Ал+а, кил+ә, утыр+а

Сузык авазга беткән сүзләргә –ый/-и ялгана. Аша- аш-ый, эшлә- эшл-и

-Бу сүзләрне кертеп җөмләләр төзеп карыйк.

- Но при составлении предложении вы использовали еще другие окончания.Объясните какие аффиксы применили

- Димәк, дәресебезнең темасы: Хәзерге заман хикәя фигыльнең барлыкта зат-сан белән төрләнеше. (Склонение глаголов настоящего времени по лицам.)

-Дәрескә нинди максат куярсыз? (Хәзерге заман хикәя фигыльнең барлыкта зат-сан белән төрләнешен белү, аларның ясалышын һәм дөрес язылышын аңлау.)

- Дәреслекләрне ачып, таблицаны укыйбыз. Берлек сандагы төрләнешне карыйбыз.

1 нче бирем.

-Сезнең каршыгызда карточкалар. Шул карточкаларда эшлибез Экрандагы сүзләрдән хәзерге заман хикәя фигыльнең барлыкта зат-сан белән төрләндереп карагыз.

1 зат	белә	кала
11 зат
111 зат
1зат	эчә	башла
11зат
111зат

(төркемнәрдә эш)

2 нче бирем.

1. Дәфтәрләрне ачып, бүгенге числоны языгыз.

Күп нокталар урынына төшеп калган сүзләрне куеп,

дәреслектәге 2 нче күнегүне дәфтәрләргә күчереп языгыз.

3 нче бирем. Эзләнү эше.

1) Габдулла Тукайның “Су анасы”

әсәрендәге өзектән хәзерге заман хикәя фигыльнең барлыкта зат-сан белән төрләнешенә мисаллар эзләгез.(Ищите примеры на склонение по лицам глаголов настоящего времени)

Җәй көне, эссе һавада мин суда коенам, йөзәм,

Чәчрәтәм, уйныйм, чумам, башым белән суны сөзәм.

Экрандагы җаваплар белән үз җавапларын тикшерәләр.

Мөстәкыйль эш. Дөрес җавапны туры китереп, йолдызчыклар куеп барыгыз, шуларны тоташтырыгыз.

Карый , киләм, ашыйсың, эшлисең, уйный, эшлим, сөйлим

-Рәхмәт, укучылар. Эшләребезне тикшерәбез. Әгәр җавапларыгыз дөрес икән билгеләрне куябыз.

- Бүгенге дәрескә нинди максат куйган идек? Максатыбызга ирешә алдыкмы? -Бүген алган белемнәребез тормышта кирәк булырмы?

. -Шәхси крточкаларга билгеләр куябыз. Лидерларга тапшырабыз (Билгеләр белән укытучыны таныштыралар).

Өй эше.
1) 4 җөмлә төзеп, дәфтәрләргә яарга.

Дәрес тәмам, укучылар. Сау булыгыз

"Хәзерге заман хикәя фигыльнең зат-сан белән төрләнеше"

Родной язык

Конспекты

DOCX

11.02.2026

137

Родной язык

Конспекты

Файл будет скачан в формате:

DOCX

Автор материала

Фазылзянова Гульназ Фаридовна

учитель татарского языка и литературы

На сайте: 11 лет и 3 месяца
Всего просмотров: 46002
Подписчики: 0
Всего материалов: 26

46002
просмотров
26
материалов
0
подписчиков

Настоящий материал опубликован пользователем Фазылзянова Гульназ Фаридовна.
Инфоурок является информационным посредником. Всю ответственность за опубликованные материалы несут пользователи, загрузившие материал на сайт. Если Вы считаете, что материал нарушает авторские права либо по каким-то другим причинам должен быть удален с сайта, Вы можете на материал.