345639
столько раз учителя, ученики и родители
посетили сайт «Инфоурок»
за прошедшие 24 часа
+Добавить материал
и получить бесплатное
свидетельство о публикации
в СМИ №ФС77-60625 от 20.01.2015
Дистанционные курсы профессиональной переподготовки и повышения квалификации для педагогов

Дистанционные курсы для педагогов - курсы профессиональной переподготовки от 6.900 руб.;
- курсы повышения квалификации от 1.500 руб.
Престижные документы для аттестации

ВЫБРАТЬ КУРС СО СКИДКОЙ 50%

ВНИМАНИЕ: Скидка действует ТОЛЬКО сейчас!

(Лицензия на осуществление образовательной деятельности № 5201 выдана ООО "Инфоурок")

ИнфоурокДругоеКонспекты"Интонация" темасына татар теленнән дәрес эшкәртмәсе.

"Интонация" темасына татар теленнән дәрес эшкәртмәсе.

библиотека
материалов
Скачать материал целиком можно бесплатно по ссылке внизу страницы.

Предмет: Татар теле

Сыйныф: 5

Тема: Интонация һәм аның төп өлешләре (фраза басымы, пауза, логик басым, тойгы басымы, сөйләм көе).

Максат:

1.Интонация һәм аның төп өлешләре (фраза басымы, пауза, логик басым, тойгы басымы, сөйләм көе) турында төшенчә бирү.

2.Төрле жанрдагы текстларны сәнгатьле итеп уку күнекмәләрен үстерү.

3.Татар теле дәресләрендә туган телнең бөеклеген күрсәтү һәм аңа мәхәббәт уяту. Якташ язучыларыбыз иҗатына кызыксыну уяту.

Җиһазлау: дәреслек- Р.А.Юсупов, К.З.Зиннәтуллина, Т.М.Гайфуллина., компьютер, презентация.

Дәрес тибы: яңа материалны өйрәтү дәресе.

Дәрес методы:әңгәмә

Кулланылган структура: ФО БОКС СИНЕКТИКС, СИМАЛТИНИУС РАУНД ТЕЙБЛ.

Дәрес барышы:

1.Оештыру.

1.Исәнләшү.

Уңай психологик халәт тудыру.

Исәнмесез, хәерле көн укучылар!

Тел дигән дәрья бар, төбендә энҗе-мәрҗән бар,

Белгәннәр чумып алыр, белмәгәннәр коры калыр.

Укучылар, мин сезне белем дәрьясында гизәргә чакырам.

Әйдәгез, бер-беребезгә карап елмайыйк та, дәресебезнең күңелле, мавыктыргыч үтүен телик.

Укучыларның фикерләрен дәрескә әзерлеккә туплау.

2.Дежур укучы рапорты.

-Дежур укучыны тыңлыйм.

-Бүген 12нче декабрь, җомга көн. Класста мин, ............................................. дежур торам. Класста барыбыз да бар


2. Актуальләштерү.

Укучы чыгышы. М.Әхмәтҗанов шигырен сәнгатле уку.

Туган телгә өйрәттек.

Безнең авылга шәһәрдән

Кайтты бер кылтык малай.

Урысча гына сөйләшә,

Бер дә сер бирми алай.


Без дә төшеп калган түгел:

Урысчаны аңлыйбыз.

Тик “телеңне белмибез” дип

Шаяртабыз, алдыйбыз.


Җәй эчендә Айратыбыз

Урысчаны ташлады.

Безнең белән туган телдә

Сөйләшә дә башлады.


Кылтыклыгы да югалды,

Эрелеге дә бетте.

Шулай итеп, безнең авыл

Аны чын кеше итте.


Укучылар, шигырь нәрсә турында иде?

-Туган тел турында. Туган телнең кешене чын кеше итүе турында.

Укучылар , Гөлшат шигырне ничек сөйләде?

Көтелгән җавап:

-Матур итеп сөйләде.

-Сәнгатьле итеп сөйләде.

- Сүзләргә басымны дөрес ясады.

Әйе, балалар, Гөлшат сүзләргә дөрес басым ясап сөйләде. Ә нәрсә соң ул басым?

3. Яңа белем һәм күнекмәләр бирү.

Сүз басымы дип нәрсәгә әйтәләр.

Көтелгән җавап:

-Күп иҗекле сүзләрдә иҗекләр бертөрле әйтелмиләр. Аларның берсе, башкаларыннан аерылып, көчлерәк әйтелә. Бу күренеш басым дип атала

Шигырьгә карыйк әле, балалар. ШӘҺӘРДӘН сүзендә басым кайсы иҗеккә төште? Дөрес, соңгы иҗеккә төште. Ә ни өчен соң ул соңгы иҗеккә төште?

Чөнки татар телендә басым соңгы иҗеккә төшә.

АҢЛЫЙБЫЗ сүзендә басым кайсы иҗеккә төшә?

-Басым 2 нче иҗеккә төшә. Ә ни өчен икенче иҗеккә төшә? Нигә соңгы иҗеккә түгел?

- Чөнки хәзерге заман хикәя фигыльләрдә басым зат- сан кушымчасы алдына төшә.

1.Нәрсә ул иҗек?

Көтелгән җавап:

-Сөйләм барышында сүз иҗекләргә таркала. Иҗек-әйтелешнең иң кечкенә кисәге. Һәр иҗек бер сузык авазга нигезләнә.

ШӘҺӘРДӘН сүзен иҗекләргә аерып карыйк әле. Беренче ШӘ- иҗеге нинди иҗек?

-Дөрес, ачык иҗек.

-ҺӘР-,-ДӘН иҗеге нинди иҗек?

-Дөрес, ябык иҗек.

-Балалар, сез Гөлшатны матур сөйләде, басым ясап сөйләде дип әйттегез.

-Тагын нинди үзенчәлекләр күрдегез?

-Әйе, балалар, Гөлшат сөйләгәндә аның тавышы бер төрле генә хәрәкәт итмәде. Кайбер урыннарда ул тавышын күтәреп, ә кайбер урыннарда күтәреп җибәрде. Аерым урыннарда сүзләрне көчлерәк, я көчсезрәк, я сузыбрак, я тиз генә итеп әйтте. Сөйләгәндә, тавышның төрлечә хәрәкәт итүен ИНТОНАЦИЯ диләр. Фәнни телдә әйткәндә Гөлшат шигырне ничек итеп сөйләде?

-Әйе, ул шигырне интонацияле сөйләде.

Шигырь юллары проекторда яктыртыла

Гөлшатның интонация белән укыган шигырендә без басымның мәгънә ягыннан бәйләнгән берничә сүзгә төшүен күрдек. Андый басым- фраза басымы дип атала.

-Гөлшат шигырне укыганда тукталган кебек урыннар булдымы, яисә ул бер дә туктап тормый гына сөйләдеме?

-Кайсы урыннарда моны күзәттегез?

Дөрес,фраза басымына тупланган сүзләр үзара пауза белән аерылалар.

Пауза дип сөйләм барышында вакытлыча тукталыш ясауны әйтәләр.Фраза басымына тупланган сүзләрдән тыш, эндәш һәм кереш сүзләр, тиңдәш кисәкләр, аерым җөмләләр пауза белән аерылалар.

Логик басым дип мәгънәсе буенча иң әһәмиятле сүзгә төшә торган басымны атыйлар. Ул еш кына хәбәргә төшә. Башка кисәккә төшсә, ул кисәк хәбәр алдыннан янәшә куела.

Әй, матур да сөйләде соң, Гөлшат! Монда басым кайсы сүзгә төшә?. Дөрес, көчле тойгы белән әйтелгән сүзгә төшә. Мондый басым- Тойгы басымы дип атала

Тойгы басымы- көчле тойгы белән әйтелгән җөмләләрдәге аерым сүзләргә төшә торган басым. Балалар, игътибар итсәгез, Гөлшат сөйләгәндә үзенчәлекле бер як бар иде. Ул шигырьне ничек итеп сөйләде? Көйләп сөйләде. Әйе балалар, ул сөйләгәндә тавышын үзгәртеп сөйләде.

Сөйләм көе дип җөмләләрне әйтү максаты буенча төрләрен, сөйләм эчтәлегенә мөнәсәбәтен белдерә торган тавыш үзгәрешен атыйлар. Беренче җөмләдә Гөлшат тулы интонация белән сөйләде. Ул җөмләдә башта тавышын түбәннән башлады, югарыга җиткәч, түбәнгә төште.

Бу сөйләм төре- Тулы интонация дип атала.

Гөлшат шигырен матур сөйләдеме? Җөмләсендә без күтәрелүче интонацияне күзәттек.

1.Тулы интонация, ягъни күтәрелү өлеше, югары ноктасы һәм төшү өлеше булган интонация

2.Күтәрелүче интонация, ягъни тавыш күтәрелеп, югары ноктада туктап кала торган интонация.

3.Төшүче интонация, ягъни югары ноктадан башланып, түбәнгә төшеп баручы интонация.

Көенә карап:

* хәбәр итү интонациясе;

* санау интонациясе;

* каршылык интонациясе;

* көттерү интонациясе;

* аныклау интонациясе дигән төрләрен дә бүлеп чыгалар.

Дәфтәрдә эш.

Дәфтәрләрне ачтык, бүгенге число, теманы язабыз. Китаптан 59 бит, 109 нчы күнегүнең 1, 2, бүлеген дәфтәрләргә күчереп язабыз.

1.Еллар үтәр, бәлки берзаман шушы нәни кызчык зур музыкант яки биюче булыр, бәлки аңа дөнья кул чабар. 2. Карабаш авылы янында Зәй елгасының уң як яры буйлап таулар тезелгән.

Өй эше бирү.

Мәҗбүри өй эше карточкалар буенча эш.

Әдәби әсәрләрдән хәбәр итү, санау, каршы кую, көттерү, аныклау интонациясе кергән җөмләләр язып килергә.

Кыш турында шигырь язып килергә.

Ныгыту.

ФО БОКС СИНЕКТИКС структурасын куллану.

Балалар, мин сезгә битләр бирәм. Бу битләр гади түгел, монда сезгә тиз генә рәсем ясарга кирәк булачак. Ясаган предметыгызның берсе хәрәкәт итә торган булырга тиеш.

Бу битләр чиратлап һәрберегездә дә булып чыгарга тиеш. Сез анда үз фикерегезне язасыз.

Җөмләләрне уку.

Общая информация

Номер материала: ДВ-387120

Вам будут интересны эти курсы:

Курс повышения квалификации «Подростковый возраст - важнейшая фаза становления личности»
Курс «Менеджер по продажам»
Курс «Логистика»
Курс повышения квалификации «Педагогическая риторика в условиях реализации ФГОС»
Курс повышения квалификации «Формирование компетенций межкультурной коммуникации в условиях реализации ФГОС»
Курс профессиональной переподготовки «Экскурсоведение: основы организации экскурсионной деятельности»
Курс повышения квалификации «Организация практики студентов в соответствии с требованиями ФГОС юридических направлений подготовки»
Курс профессиональной переподготовки «Организация деятельности по подбору и оценке персонала (рекрутинг)»
Курс профессиональной переподготовки «Основы организации рекреационной деятельности и лечебного туризма»
Курс повышения квалификации «Методы и инструменты современного моделирования»
Курс профессиональной переподготовки «Организация деятельности секретаря руководителя со знанием английского языка»
Курс профессиональной переподготовки «Организация деятельности специалиста оценщика-эксперта по оценке имущества»
Курс профессиональной переподготовки «Методика организации, руководства и координации музейной деятельности»
Курс профессиональной переподготовки «Технический контроль и техническая подготовка сварочного процесса»
Курс повышение квалификации «Информационная этика и право»

Благодарность за вклад в развитие крупнейшей онлайн-библиотеки методических разработок для учителей

Опубликуйте минимум 3 материала, чтобы БЕСПЛАТНО получить и скачать данную благодарность

Сертификат о создании сайта

Добавьте минимум пять материалов, чтобы получить сертификат о создании сайта

Грамота за использование ИКТ в работе педагога

Опубликуйте минимум 10 материалов, чтобы БЕСПЛАТНО получить и скачать данную грамоту

Свидетельство о представлении обобщённого педагогического опыта на Всероссийском уровне

Опубликуйте минимум 15 материалов, чтобы БЕСПЛАТНО получить и скачать данное cвидетельство

Грамота за высокий профессионализм, проявленный в процессе создания и развития собственного учительского сайта в рамках проекта "Инфоурок"

Опубликуйте минимум 20 материалов, чтобы БЕСПЛАТНО получить и скачать данную грамоту

Грамота за активное участие в работе над повышением качества образования совместно с проектом "Инфоурок"

Опубликуйте минимум 25 материалов, чтобы БЕСПЛАТНО получить и скачать данную грамоту

Почётная грамота за научно-просветительскую и образовательную деятельность в рамках проекта "Инфоурок"

Опубликуйте минимум 40 материалов, чтобы БЕСПЛАТНО получить и скачать данную почётную грамоту

Включите уведомления прямо сейчас и мы сразу сообщим Вам о важных новостях. Не волнуйтесь, мы будем отправлять только самое главное.