Добавить материал и получить бесплатное свидетельство о публикации в СМИ
Эл. №ФС77-60625 от 20.01.2015
Инфоурок / Химия / Рабочие программы / Кальций және оның қосылыстары
ВНИМАНИЮ ВСЕХ УЧИТЕЛЕЙ: согласно Федеральному закону № 313-ФЗ все педагоги должны пройти обучение навыкам оказания первой помощи.

Дистанционный курс "Оказание первой помощи детям и взрослым" от проекта "Инфоурок" даёт Вам возможность привести свои знания в соответствие с требованиями закона и получить удостоверение о повышении квалификации установленного образца (180 часов). Начало обучения новой группы: 26 апреля.

Подать заявку на курс
  • Химия

Кальций және оның қосылыстары

библиотека
материалов


Сабақ жоспары

Сынып: 9А , 9Ә сыныбы

Күн реті: 19.01.-20.01.2016 ж.

Сабақтың тақырыбы: Кальций. Кальцийдің қосылыстары.

Сабақтың мақсаты:

Білімділігі: Сілтілік металлдар жайлы білімді сатылай кешенді талдай

отырып дамыту. Кальцийді мысалға ала отырып жай зат ретіндегі қасиеттерін, қосылыстары олардың қолданылуы туралы мәлімет беру.

Дамытушылығы:

  • кальцийді басқа металдардан ажырата білу дағдыларын және

металдар туралы білімдерін толықтырып, дамыту;

  • өткен материалды қорытындылауға және жүйелеуге үйрету

  • есте сақтау қабілетін дамыту;

Тәрбиелігі: еліміздегі металдардың таралған жерлеріне, кенорындарына

тоқталып, патриоттық тәрбие беру, өз бетінше жұмыс жасай білуге тәрбиелеу, оқушының материалды меңгеруге саналы түрде жетуін қалыптастыру.

Сабақтың түрі: аралас сабақ

Сабақтың әдісі: баяндау, есеп шығару.

Пәнаралық байланыс: биология, география, тарих т.б

Көрнекіліктер: тірек-сызбанұсқа (кальцийдің сипаттаммасы мен оның физикалық және химиялық қасиеттеріне байланысты сызбанұсқа), сабақты толық қамту үшін карточкалар.


Сабақтың барысы:

  1. Ұйымдастыру кезеңі

  2. Жаңа сабақты қабылдауға дайындық

Сұрақ: ІІ топтың негізгі топша металдарына қандай элементтер жатады? Олардың периодтық жүйедегі орны.

Жауабы: Be, Mg, Ca, Sr, Ba, Ra.

Сұрақ: Металдардың химиялық қасиеттері тәуелділігі.

Жауабы: Металдардың химиялық қасиеттері олардың атомдарының құрылысына, яғни атом ядросының үлкендеу, валенттілік электрондар санының аздау болатынына тәуелді.

Сұрақ: Металдардың адам өміріндегі маңызы.

Жауабы: Қазіргі адам тіршілігі металдарды қолданумен тығыз байланысты. Адам организмінде ең кем дегенде 10 металдың болатыны анықталған. Олар: темір магний, мыс, кобальт, мырыш, марганец, кальций және т.б. Бұларды «тіршілік металдары» деп атайды. Мысалы, қан құрамындағы гемо – глобиннің, темірі бар қосылыс – гем және белок – глобиннен тұратыны, ал оттекті тасымалдайтын қан құрамындағы темір екені белгілі. Магний жүрек, қан тамыр жүйесінің қалыпты жұмысын қамтамасыз етуге қатысады.

Сұрақ: Металдар және олармен әрекеттесетін тотықтырғыш заттардың арасындағы реакция түрлері.

Жауабы: Металдар және олармен әрекеттесетін тотықтырғыш заттардың арасындағы негізгі 2 реакция түрі бар. 1) Қосылу реакциясы: бейметалдармен әрекеттесуі (оттекпен, күкіртпен, галогендермен), 2) Орынбасу реакциясы: күрделі заттармен әрекеттесуі (сумен, оксидтермен, қышқылдармен, тұздармен, сілтілермен (екідайлы қасиет көрсететін металдар), тотықтырғыш заттармен).

Сұрақ: Қосылу реакциясына мысал келтіріңіз.

Жауабы: Бейметалдармен әрекеттесуі:

  1. Оттекпен:

hello_html_5d07e91f.gif

  1. Күкіртпен:

hello_html_c560669.gif

  1. Галогендермен:

hello_html_68c06b48.gif

Сұрақ: Орынбасу реакциясына мысал келтіріңіз.

Жауабы: Күрделі заттармен әрекеттесуі:

  1. Сумен:

hello_html_276e29ff.gif

  1. Оксидтермен:

hello_html_m13c98455.gif

  1. Қышқылдармен:

hello_html_767002af.gif

  1. Тұздармен:

hello_html_m3990034d.gif

  1. Сілтілермен (екідайлы қасиет көрсететін металдар):

hello_html_4d0076c.gif

  1. Тотықтырғыш заттармен:

hello_html_2a8ed3d6.gif

Сұрақ: Металдардың қышқылдармен әрекеттесуі.

Жауабы: hello_html_767002af.gif

Сұрақ: Металдарды тарихпен байланыстыру.

Жауабы: Металдар адамзат қоғамына ерте заманнан белгілі. Өркениетті өндірістің дамуына сәйкес және адамдардың металдарды игеруі мен қолданылуына орай тарихта бүтіндей металл дәуірлерінің аты қалды. Геология мен металлургияның негізін салған, металдарды зерттеуші Георгий Агрикола XVI ғасырда былай деп жазды: «Адамдар металдарсыз өмір сүре алмайды... егер металдар болмаса... адамдар жабайы аңдардың арасында ең аянышты өмір сүрген болар еді».

Сұрақ: Электрохимиялық кернеу қатары бойынша белсенді металдарды ата.

Жауабы: Cu, Hg, Ag, Pt, Au.

Сұрақ: Электрохимиялық кернеу қатары бойынша белсенділігі орташа металдарды ата.

Жауабы: Zn, Cr, Fe, Ni, Sn, Pb.

Сұрақ: Электрохимиялық кернеу қатары бойынша ең белсенді металдарды ата.

Жауабы: Li, K, Ca, Na, Mg, Al.


  1. Жаңа сабақты түсіндіру

Периодтық жүйедегі орны:




Атом құрылысы:

1. Ядро заряды- +20

2. Электрон саны- 20

3. Протон саны- 20

4. Нейтрон саны -20

5. Энергетикалық деңгей саны -4

6. Валенттілік электрондары- 2

7. Электрондық конфигурациясы 1s2 2s22р63s2 3p6 4s2


Табиғатта таралуы:

1. Жер қыртысындағы мөлшері бойынша алатын орны – V

2. Сульфаттар CaS04• 2Н20 ғаныш.

3. Карбонаттар - СаС03доломит СаС03 • 2MgC03

4. Фосфаттары - фосфорит Са3(Р04)2,  апатит Са5(Р04)30Н,  фторапатит Са5(Р04)3Ғ,  флюорит СаҒ2

5. Қазақстанда кездесетін кен орындары: Жамбыл облысындағы Қаратау тауларында, Ақтөбе облысындағы Шилісайда.


Қасиеті:



1. Кальцийдің қосылыстардағы тотығу дәрежесі тұрақты +2. Ол әр түрлі бейметалдармен әрекеттеседі:

hello_html_m57b7aab.gif

hello_html_8878155.gif

2. Ауамен қыздырғанда тұтанады, ал таза оттекте ашық жалынмен жанып, кальций оксидінің бөлшектерінен тұратын ақ түсті түтін түзеді:


hello_html_f70e342.gif

3. Белсенді металл ретінде кальций күрделі заттармен де реакцияға түседі. Мысалы, сумен қуатты әрекеттесіп, одан сутекті ығыстырып шығарады:

hello_html_54880c5e.gif


Алынуы:

Өнеркәсіпте кальцийді сілтілік металдар сияқты, тұздарының балқымасын электролиздеу арқылы алады:

hello_html_m79bfde46.gif


Қосылыстары:

hello_html_69d33820.gifақ түсті қиын балқитын зат. Техникада оны «сөндірілмеген әк» деп атайды. hello_html_d74a13a.gif

hello_html_5b68b199.gifнағыз негіздік оксид. Кальций сілтілік жер металл болғандықтан, оның оксиді сумен оңай әрекеттесіп кальций гидроксидін, яғни сілтісін түзеді:

СаО + Н20 = Са(ОН)2 + 70 кДж

hello_html_m2867807b.gifсуда аз ериді. Оның қанық ерітіндісі лабораторияда әк суы деген атпен жиі колданылады. Кальций гидроксиді ерітіндіде иондарға толық диссоциацияланады:

Са(ОН)2 = Са+2 + 2ОН-

Сілті ерітіндісінің түзілгені фенолфталеиннің таңкурай түске боялуынан байқалады. Кальций гидроксиді қышқылдармен және қышқылдық оксидтермен әрекеттесіп бейтараптанады.

Са(ОН)2 + CO2 = СаСО3↓ + Н2О

Газды одан өрі жібере берсе, лай көрінбей кетеді, өйткені суда ерімейтін орта тұз ерімтал қышқыл тұзға айналады:

СаСО3 + Н2О + СО2 = Са(НСО3)2

Жай заттармен әрекеттесуі:

Са + Сl2 = СаСl2 кальций хлориді

Са + Н2 = СаН2 кальций гидриді

2Са + О2 = 2СаО кальций оксиді

3Са + N2 = hello_html_f47921b.gif кальций нитриді

Ca + 2С =СаС2 кальций карбиді

Күрделі заттармен әрекеттесуі:

Ca + 2НОН = Са(ОН)2 + Н2

Ca + 2HCl=СаСl2 + Н2


Қолданылуы:

Кальцийді тотықсыздандырғыштық қабілетіне бола өнеркәсіпте кейбір бағалы және сирек кездесетін металдарды (Ti, V, Be, U, т.б.) алу үшін қолданады. Мысалы:

hello_html_m20fdceb.gif

Кальцийдің қоспалары табиғатта кең таралған. Кальций қосылыстарының бір-біріне айналуы, табиғаттағы кальцийдің айналымын іске асырады, сөйтіп, көптеген геологиялық процестер жүреді. Осылайша бір-біріне айналуының нәтижесінде кальцийдің қосылыстары адам өмірінде маңызды рөл атқарады. Кальцийдің қосылыстары құрылыста кеңінен қолданылады.


  1. Жаңа сабақты бекіту

Жаңа тақырыпты қорытындылау үшін мына реакция теңдеулерін жүзеге асырып, талдауды ұсынамын.


  1. Са→СаО→Са(ОН)2→СаСl2→CaSO4→Ca(NO3)2

2Ca + O2 = 2CaO

CaO + H2O = Ca(OH)2

Ca(OH)2 + 2HCl = CaCl2 + 2H2O

CaCl2 + H2SO4 = CaSO4 + 2HCl

CaSO4 + 2HNO3 = Ca(NO3)2 + H2SO4


Тақырыпты толық қамту үшін жасалған карточкалар (жалпы саны 6 карточка):

  1. А) Кальцийдің физикалық қасиетін айтып беріңіз. Ә) Күрделі заттармен әрекеттесуі, мысал келтіріңіз.

Жауабы: А) Кальций – күмістей ақ, жеңіл металл, тығыздығы (р)=1,54 г/см3 . Сілтілік металдардан қаттырақ зат, t°балқу = 851°С, керосиннің астында сақталады.

Ә) Ca + 2НОН = Са(ОН)2 + Н2

Ca + 2HCl=СаСl2 + Н2

  1. А) Кальцийді кез келген бейметалмен әрекеттестіріңдер. Ә) Мысал ретінде 2 реакция теңдеуін жазыңдар.

Жауабы: А) Са + Сl2 = СаСl2 кальций хлориді.

Ә) 3Са + N2 = hello_html_f47921b.gif кальций нитриді

Ca + 2С =СаС2 кальций карбиді


  1. А) Кальцийдің тұздары қайда және қандай мақсатта қолданылады. Ә) Алебастрдың түзілу реакциясын жазыңдар.

Жауабы: А) Кальцийдің қоспалары табиғатта кең таралған. Кальций қосылыстарының бір-біріне айналуы, табиғаттағы кальцийдің айналымын іске асырады, сөйтіп, көптеген геологиялық процестер жүреді. Осылайша бір-біріне айналуының нәтижесінде кальцийдің қосылыстары адам өмірінде маңызды рөл атқарады. Кальцийдің қосылыстары құрылыста кеңінен қолданылады.

Ә) hello_html_m76d0968.gif

гипс алебастр

  1. А) Кальцийдің адам өміріндегі маңызы. Ә) Реакция теңдеуін аяқтаңдар: hello_html_m1596d594.gif

Жауабы: А) Кальций — ұлпалық сұйық, қан құрамында болады, оның иондары көптеген ферменттік процестердің жүруін қамтамасыз етеді, бұлшық ет пен нерв жүйесінің қозғыштығын төмендегіп, жасуша мембранасынын, өтімділігін азайтады, жүрек қызметін реттеуде маңызды қызмет атқарады.

Ә) hello_html_m1596d594.gif

  1. А) Кальцийдің табиғатта кездесуі. Ә) Реакция теңдеуін аяқтаңдар:

hello_html_m1596d594.gif

Жауабы: А) Жер қыртысындағы мөлшері бойынша алатын орны – V. Сульфаттар CaS04• 2Н20 ғаныш; Карбонаттар - СаС03доломит СаС03 • 2MgC03; Фосфаттары - фосфорит Са3(Р04)2,  апатит Са5(Р04)30Н,  фторапатит Са5(Р04)3Ғ,  флюорит СаҒ2. Қазақстанда кездесетін кен орындары: Жамбыл облысындағы Қаратау тауларында, Ақтөбе облысындағы Шилісайда.

Ә) hello_html_m1596d594.gif

  1. А) Кальцийге қандай реакциялар тән. Ә) Мысал ретінде бірнеше реакция теңдеулерін жазыңдар.

Жауабы: А) Кальцийге қосылу, орын басу және айырылу реакциялары тән. Кальций – бейметалдармен, металдармен, қышқылдармен, оттегімен және сумен реакцияға түсе алады.

Ә) 2Ca + O2 = 2CaO

CaO + H2O = Ca(OH)2

Ca(OH)2 + 2HCl = CaCl2 + 2H2O

CaCl2 + H2SO4 = CaSO4 + 2HCl

CaSO4 + 2HNO3 = Ca(NO3)2 + H2SO4


  1. Үй тапсырмасын беру

146-152 беттегі §32-33 оқу . Келесі тапсырмаларды орындау:

  1. CaO → CaCl2 → CaCO3 → CaO → Ca(OH)2

  2. 20г кальций оксиді сумен әрекеттескенде, түзілген негіздің массасын есептеңіз

3) 30г кальций ауада жанғанда түзілетін кальций оксидінің СаО мөлшері қанша?


  1. Бағалау


7


Автор
Дата добавления 28.01.2016
Раздел Химия
Подраздел Рабочие программы
Просмотров838
Номер материала ДВ-387878
Получить свидетельство о публикации

"Инфоурок" приглашает всех педагогов и детей к участию в самой массовой интернет-олимпиаде «Весна 2017» с рекордно низкой оплатой за одного ученика - всего 45 рублей

В олимпиадах "Инфоурок" лучшие условия для учителей и учеников:

1. невероятно низкий размер орг.взноса — всего 58 рублей, из которых 13 рублей остаётся учителю на компенсацию расходов;
2. подходящие по сложности для большинства учеников задания;
3. призовой фонд 1.000.000 рублей для самых активных учителей;
4. официальные наградные документы для учителей бесплатно(от организатора - ООО "Инфоурок" - имеющего образовательную лицензию и свидетельство СМИ) - при участии от 10 учеников
5. бесплатный доступ ко всем видеоурокам проекта "Инфоурок";
6. легко подать заявку, не нужно отправлять ответы в бумажном виде;
7. родителям всех учеников - благодарственные письма от «Инфоурок».
и многое другое...

Подайте заявку сейчас - https://infourok.ru/konkurs


Выберите специальность, которую Вы хотите получить:

Обучение проходит дистанционно на сайте проекта "Инфоурок".
По итогам обучения слушателям выдаются печатные дипломы установленного образца.

ПЕРЕЙТИ В КАТАЛОГ КУРСОВ


Идёт приём заявок на международный конкурс по математике "Весенний марафон" для учеников 1-11 классов и дошкольников

Уникальность конкурса в преимуществах для учителей и учеников:

1. Задания подходят для учеников с любым уровнем знаний;
2. Бесплатные наградные документы для учителей;
3. Невероятно низкий орг.взнос - всего 38 рублей;
4. Публикация рейтинга классов по итогам конкурса;
и многое другое...

Подайте заявку сейчас - https://urokimatematiki.ru

Похожие материалы

Включите уведомления прямо сейчас и мы сразу сообщим Вам о важных новостях. Не волнуйтесь, мы будем отправлять только самое главное.
Специальное предложение
Вверх