Инфоурок / Русский язык / Другие методич. материалы / Казахский язык на тему Бастауыш болатын сөз таптары

Казахский язык на тему Бастауыш болатын сөз таптары


библиотека
материалов

Сыныбы: 8 «ә» Пәні: Қазақ тілі

Сабақтың тақырыбы: Қатемен жұмыс.Бастауыш болатын сөз таптары.

Сабақтың мақсаты:1. Білімділік. Жазбаша грамматикалық сауаттылығында жіберілген олқылықтарды жою, білімдерін нақтылау;
2. Дамытушылық. Ойын, есте сақтауын, көркем жазуын дамыту, талдау жұмыстары арқылы білім, білік дағдыларын жетілдіру;
3. Тәрбиелік. Ұқыптылыққа, аңғарымпаздыққа тәрбиелеу, өзіне деген сенімін арттыру.
Сабақтың барысы.
1. Ұйымдастыру.Оқушымен амандасып, түгендеу. Сабаққа назар аударту.
2. Сабақтың мақсатын қою.
Жазба жұмысын жазуда жіберілген қателермен жұмыс жүргізу.
Тілдік талдау арқылы теориялық білімін практикада қолдана білуге дағдыландыру.
3. Білімді тексеру кезеңі.
1. Диктантта жіберілген қателерді көру арқылы байқау, мұғалімнің түзетуі бойынша сол
сөзді салыстыру арқылы қате және қатесіз түрін табу.
2. Сөйлем мүшелеріне талдау.

3.Морфологиялық талдау.
Жаңа сабақ.

Сөйлем  мүшелері  атқаратын  қызметіне  қарай  тұрлаулы  және  тұрлаусыз  мүшелер  болып  екіге бөлінетінін  өткен  сабақта  айтқан  болатынбыз.  Біз  бүгін  тұрлаулы  сөйлем  мүшесінің  бірі  бастауышқа  кеңінен тоқталамыз. Оның құрамына қарай  түрлерімен, қай сөз  таптарынан   жасалатынын меңгереміз. Олай болса, бүгінгі  күннің жадын  жазып, тақырыпты жазып  алайық.
Тұрлаулы  мүше – сөйлем  құрауға  негіз  болатын  бастауыш  пен  баяндауыш.
Бастауыш – сөйлемде  айтылған  ойдың  иесі,  сөйлемнің  негізі,  басты  өзекті  мүшесі.

  • Бастауыштар  құрылысына  қарай  мынадай  болып  болып  бөлінеді:

Құрылысына     

                    қарай

Сұрақтары:  Кім? Не? Кімдер? Нелер? Кімім? Нем? Кімің?Нең?

              Дара

Омар қырман басында жүр.

Мен жазбаймын өлеңді ермек үшін

           Күрделі

Туған жерім – әйгілі Шалқар өңірі

Күле беру  ыңғайсыз.

            Үйірлі

Жұмысы жоқтық аздырар адам баласын



Енді, бастауыштың қай сөз  таптарынан  жасалатынына назар аударайық.

Бастауыш болатын

сөз таптары

Сөйлемдер

Зат есім

Абайлар Қарашоқыға түс ауа жетті.

Есімдік

Өзіміз де жүргелі отырмыз.

Сын есім

Көп қорқытады, терең батырады.

Сан есім

Берерменге бесеу көп.

Есімше

Әке көрген-оқ жонар,

Ана көрген-тон пішер.

Тұйық етістік

Тыңдау – мәдениеттіліктің белгісі.

Одағай

«Ә, құдай!» – күйзелгеннің белгісі.

Үстеу

Шапшаң асықтырады, соңыра кешіктіреді.

Олай  болса,   бәріміз  тақтаға  қараймыз.   Мына  сөйлемнен  тұрлаулы  мүшені  тауып көрейік:

Шығысқа қарай беттеген үлкен  кеме теңізді  тіліп келеді.
Мұндағы, бастауыш – кеме, баяндауыш – тіліп келеді.
Ал,енді сол тұрлаулы мүшелерді алып тастап оқып қарайық. Нені  байқадық? – Айтатын  ой аяқталды ма?
– Яғни, бұдан біз нені аңғардық? Бүгінгі  тұрлаулы  мүшелер сөйлем  құрауға негіз болады екен. Бұл тұрлаулы мүшелердің басты  ерекшелігі.
Кітаптарымыздан ережені оқимыз. Бастауыштың ережесі оқылады.
Мысалы: Құнанбай да тысқа шықты.  (Кім шықты?)
Бастауыш – Құнанбай,  баяндауыш – шықты.

ІV.  Дәптермен  жұмыс.
36 – жаттығу.  Жазбаша  орындалады.
Ауылдың маңы   –  терең  сай.   (күрделі)
Балалар  шуы   –    ең тәтті шу. (күрделі)
Асық  ойнаған  –  озар.
Доп  ойнаған – тозар.  (үйірлі)
Жығылған    тұра  алады.(дара)
Алтау ала болса –  ауыздағы  кетеді,
Төртеу  түгел болса – төбедегі  келеді.  (дара)
Оның  айтып отырғаны –  рас. (күрделі)
Ол    өзі –   мықты.  (күрделі).

37 – жаттығу.  Ауызша  орындалады.
1)       У қарағай – зат  есім.
2)       Ол  –  есімдік.
3)        Адамдар  –  зат  есім.
4)  Ол – есімдік
5)  Жылқы – зат есім
6)  Бұғылар, еліктер –  зат  есім.
7) Олар – зат  есім
Енді  бүгінгі  сабағымызға  байланысты  тапсырмалар  орындаймыз.

1.Зат есім         ……….    маған   амандасты.
2.Есімдік       Ертең  ……….  он үшке келеміз.
3.Сын есім   ……….. –  ісімен  жақсы.
4.Сан есім    ………..  екіге де, үшке де бөлінеді.
5.Есімше  ………..  білер  бір  сөзді.
6.Тұйық  етістік     ………..  оңай, істеу  қиын.
7.Одағай         ………… – жекіру   одағайы.
Яғни, балалар  байқап  отырғанымыздай,  бастауыш  көбінесе зат есімнен  жасалады  екен.

V. Бекіту.
Сонымен, балалар, біз  бастауыш дегенде  нені  айта  аламыз?

VІ. Үйге тапсырма.   Шығармашылық  деңгейдегі  тапсырманы  орындау.Сын  есімді,  сан  есімді,  есімшені,  тұйық  етістікті,  одағайды  бастауыш  етіп  сөйлем  құрап  келеміз

Бағалау.

Только до конца зимы! Скидка 60% для педагогов на ДИПЛОМЫ от Столичного учебного центра!

Курсы профессиональной переподготовки и повышения квалификации от 1 400 руб.
Для выбора курса воспользуйтесь удобным поиском на сайте KURSY.ORG


Вы получите официальный Диплом или Удостоверение установленного образца в соответствии с требованиями государства (образовательная Лицензия № 038767 выдана ООО "Столичный учебный центр" Департаментом образования города МОСКВЫ).

Московские документы для аттестации: KURSY.ORG


Общая информация

Номер материала: ДБ-241159

Похожие материалы



Очень низкие цены на курсы переподготовки от Московского учебного центра для педагогов

Специально для учителей, воспитателей и других работников системы образования действуют 60% скидки (только до конца зимы) при обучении на курсах профессиональной переподготовки (124 курса на выбор).

После окончания обучения выдаётся диплом о профессиональной переподготовке установленного образца с присвоением квалификации (признаётся при прохождении аттестации по всей России).

Подайте заявку на интересующий Вас курс сейчас: KURSY.ORG