Инфоурок / География / Конспекты / Конспект к празднику "День птиц"

Конспект к празднику "День птиц"

библиотека
материалов

Кайык – мемнан йолташна.

Цель-влак:

  1. кайык-влакын к¢лешлыкышт нерген шинчымашым пегыдемдаш, идалыкын кажне жапаштыже нуным чыманен аралымаш кумылым шочыкташ, кайык-влак нерген т¢рлº оай шинчымашым келгемдаш;

  2. т¢няште моторлык ден сºраллыкым ужын, колын моштымашыштым виядаш;

  3. кайык-влакым аралаш, нуным пукшаш, илашышт пºртлам ышташ кумыладаш.

Мо к¢леш:

  • Плакат-влак: «Кайык-влак кыша», «Пыжаш да умша т¢рлº»,

  • Кроссворд «Кайык столовый»,

  • Кайык с¢рет да иллюстраций-влак,

  • Кайык с¢ретан вуйш¢дыш,

  • Кайык чучело-влак,

  • Кайык нерген книга выставке,

  • Йоча-влакын пашашт: сочинений, аппликаций, т¢р,

  • Кайык-влакын й¢кышт,

  • Кинофильм



Занятийын эртымыже

(«ШОШО» муро йога)

Туныктышо: Поро кече, пагалыме тунемше, туныктышо, уна да ача-ава-влак! Апрель тылзын икымше кечылаштыже мемнан элысе йоча-влак кайык пайремым пайремлат. Сандене, таче ме тендан дене 3-шо чырыкын проект пашан лектышыжым иктешлаш погынен улына.


(грамзапись «Чодыраште эр»)

1-ше в¢дышº: Кайык – тиде муро да чоештымаш. Тиде кумда пасун, г¢жлышº чодыран, к¢кшº курык ден нимучашдыме пустыне ден степьлан весела й¢кышт. Кайык муро Мланде ¢мбалне идалыкын кажне жапыштыжат, эрденат, я кастенат йога.


2-шо в¢дышº: Кайык – южын шочшыжо. Садланак, очыни, курык да пыл деч к¢шкº к¢за, теныз гоч чоешта.


1-ше в¢дышº: Кайык – шонанпылын икшывыже. Тудын пыстыл т¢рлº т¢с ден йылгыжалтмыже мемнан шинчам йымыктара, йомакысе к¢мылым шочыкта.

2-ше в¢дышº: Кайык – айдемын т¢‰ полышкалышыже. Чодыра ден пасулан, олык ден сад-пакчан т¢рлº шукш-копшаге, коля деч аралтышыже.


1-ше в¢дышº: Кайык – тиде моторлык да п¢рт¢сын йомакше. Кайык – мемнан изи годсо йолташна. Арам огыл тудын нерген шуко поэт- писатель почеламутым, легенде ден ойлымашлам серен, композитор мурым шочыктен. Кайык деч посна Мланде ¢мбалсе илыш – илыш огыл. Вот мо тыгае кайык!

«Шиште» муро

1-ше тунемше: 1923 ий гыч т¢‰алын, тычысе кече марте кажне ийын чыла школлаште март- апрель тылзын, шошо каныш годым, традицийыш пурышо «Кайык пайремым» пайремлат. Кайык айдемым чевер сын-кунжо, яндар й¢кшº дене веле огыл куандара. Нуным ончен, южышто тыге куштылгын чоештыме кумылым кажнын чоныштыжо шочыкта. Яндар й¢кан ш¢шпык, л¢ддымº т¢леген (сокол) калык ойпогын сылне образышт улыт. Кайык- влакын илышыштым эскерымаш, шокшо эл гыч мемнан кундемыш, я мº‰геш чоештен коштмаш, тачысе кечылан т¢нямбалне естественный наукым шымлымаште ик эн т¢‰ йодышлан шотлалтеш.


2-шо тунемше: Кайык-влык кугу пайдам ял озанлыклан кондат. Мутлан, мардеж й¢шº вараш (сарыч)50 кече жапыште 265 колям кочкеш, а кугу шаленге (мохноногий канюк)-415. Кееж мучкылан шемкорак-влак пакчан ик эн т¢‰ эгекым кондышо проволочный шукшын личинкыжым 24 тичмашат 5 миллион нарым пытара. Карме кочшо кайык олачечкем (мухоловка-пеструшка) 2 тылзе жапыште 50 т¢жем кармым ч¢‰га. А вет карме - мемнан ойгына. Тудо дизентерии, тиф черлам шаркалат.


3-шо тунемше: Кайыкиге - влак гын, утыж дене кочкаш йºратат. Садланак нуно 2-3 арня жапыште, пеш писын, 2 пачаш кушкыт. Шиште 4 шагат эр гыч 9 шагат кас марте 350 гана шке пыжашыж деке мом-гынат конда, а олачечкем сутка жапыште 650 гана толеш.

Идалык мучко кайык-влак мыняр осал шукш-копшагым пытарат, каласашат йºсº! Вот молан кайыкым аралымаш, нуным чаманымаш Элнан ик т¢‰ задачыжлан шотлалтеш.


4-ше тунемше: Кайык-влак Мланде шарнам сылнештарат. Нунын весела, яндар й¢кышт, чевер т¢сышт мемнан чоннам в¢чкат, кумылнан нºлтат. А шошо-кееж марте илен лекташышт кайык-влаклан моткоч неле. Неле, кунам лум чыла кочкышым петыра, кунам чот й¢штº. Айста, ме шогертенын кондымо увержым колыштына. Кузерак вара кайык-йолташна-влак чапашт, нерышт, почышт дене вуйым шийыт?


(«Лум к¢рыштº вуйшиймаш» инсценировка)

Шогертен: Тра-та-та-та! Мом мый ужынам, мом мый колынам! Йоча-влак нунылан мотор, яра кочмыверым ыштеныт, а нуно пошкудо лумк¢рыштº вуйым шийыт! скыртланат, кугешнылыт.

Куэтазля (Чечётка): (йол дене возкален). Кыне ден нºшмыжº лаптыртыме улыт. Келанен пурлашат огеш лий! Йылмеш в¢дотыза налеш ала-мо!


Киса: Шинчалан кояжым молан сакыман? Шинчал деч вет м¢шкырна коршта!


Сокыркиса (Пухляк):( к¢ч ден удырен) Мо! Мо тыгае? Кочкаш толынам от пале! Кас марте вет кынем лум йымалне пургедынам. Пºрт ¢мбаланже петыртышым ышташ ок лий ыле мо?


Шурнывоч (Овсянка): Мыят шужышо кодынам, кочкышым лум поран ¢штылын! Пºрт т¢реш тоям пераш ок лий ала! Кº тыге ыштен, тудын вуйыштыжо мардежвакш!


ªрш: ( поч ден с¢ретлен). Кушто ш¢кшудо кичке? Кушто полан, пызлыгичке? Кушто арбуз да кавун нºшмº?


Шогертен: Тра-та-та-та! Ой, мо лиеш гын, ой, ала-кº пеш сыра вет!


Туныктышо: Те, йоча-влак, наверне, тогдайышда. Мемнан коклаште кажныже кайыкын йолташыже лийшаш. А кузе тидым ышташ, ме кызытак пален налына.


(«Юзо полко» текстым лудмаш)

5-ше тунемше: Мый кайыкын повелительже улам. Шоналтем- мый декем нуно шкешт толыт. Шоналтем- кºгºрчен ден пºрткайык чоештат. Шоналтем – киса, але йошкар оан ºрш, я ильывуй.Чылан толыт- тыйын кумылет гына лийже! Уке, мый волшебник омыл. Мыйын юзо тоям уке, но юзо полкем гын уло.

Т¢жвач ончымаште тудо пеш проста: проста фанер да пу гыч ыштыме борт. Тудым эн ондак ыштыман, а вара т¢жваке сакыман. Тушко ш¢раш ден киндыпудыргым пыштыман. Тыге – вигак юзо вийым налеш. Тышке кºгºрчен ден пºрткайык тыманмеш чоештен лишемыт.

А шере коя падырашым луктыда гын, киса уналыкеш толеш. Пызлыгичкылан - ºрш ден ильывуй (свиристель).


6-шо тунемше: Ме тыгак ыштен улына. Тений проект пашам шуктымо амал дене ялыштына эше 10 наре кайык кочмывер ешаралтын. Кº пу гыч ыштен, кºн гын пластик бутылка, а южо йочаже торт коробкамат келыштарен.


Туныктышо:Йоча-влак, а мемнан дене могай кайык-влак уна лийыныт ? Айста ме нуным пален налына да кроссвордым ыштена.


1) Ш¢йжо чылт шонанпыл гае.

Мо тыгае мотор- чечен?

Пале, тиде- тыныс кайык,

Тыныс кайык - …….(кºгºрчен)

2)

3) Америкысе Бостон олаште тиде кайыклан калыкым шужен колымаш деч утарымыжлан памятникым шогалтеныт. (пºрткайык)

4) Вакшоза гай кож ошемын,

Йырым-ваш поран л¢шка.

Мемнан деке уна семын

Толын ильывуй т¢шка. (свиристель)

5) Ожо – чылт ужар лышташ,

Капше - мамык, пун падыраш.

Й¢штº годым чаманем-

Нºшмым, пудыргым пукшем (киса)

6) «Тый осал ит лий Макар-р!

Ит логал игем, кар-кар-р!»-

Эр годсек тыге кара

Куэ вуйышто….(корак)


7) Й¢к-й¢аным колыштеш,

Чыве муным шолыштеш.

Чоешта к¢ш, шыргыктен

Тиде с¢мсыр……..(шогертен)

8) Пºрткайыкын родо, тол, пырля коч

Л¢метше тыйын….шурнывоч (овсянка)

9) Й¢штº теле кечын чара, сокыр игым п¢ктен луктеш (важыкумша- клест)

10) Чодырасе акробат (казыля- поползень)

11) Печылык кужу вараш

Толын шинче шем ……вараш (ястреб)

12) Тиде кайыкын л¢мжº дене Йошкар- Ола ден Озан кокласе станцийым л¢мденыт….(пембе)

13) Йушто теле. Чылт йомак:

Сад пушенгыште - олма?

Але вара чевер пºрш?

Уке-уке! Тиде…..ºрш


7-ше тунемше: Айдемын тыгай пайдале пашажлан шошым кайык-влак пасу да чодырам, сад-пакчам шукш-копшаге деч аралымышт дене тауштат. Т¢няште чодырам шаркалыше кайык-влакат улыт. Нуно ик вер гыч весыш пушегыла ден вондерлан кичкыж ден саскажым коштыктат. Мутлан, Сибирьыште тыгай кайыклан кедровка шотлалтеш. Мемнан кундемыштат тиде сомылым ик оай кайык шукта.




8-ше тунемше: Март т¢‰алтыш. Чодыраште але лум кия, а пушегыште лышташнер оварга. Волгыж шуэш ала уке, шиште т¢шка пеш шолткыктат. Кече изишак ырыкта, киса муралта. А тидыже мо тыгае? Ала- кушто тораште куку муро гай шокта. Кушеч тудыжо тыгае эр толын? Вет пушеге лышташ лекме годым толшаш. Тунам ужар шукш- кукун т¢‰ кочкышыжо пеш шуко. Куку гае мурышо кайыкым палаш шонен, ончыко каена. Адакат оралгыше й¢к дене «ку-ку» малдалеш. Теве ончылнына изирак алан, покшелныже п¢нчº. Тушто чаа гайрак изи шем вуян, суррак т¢с дене авалтше шулдыран 6 кайык шинча. Нуно флейта й¢кым луктын ¢ж¢рын (иволга) мурыжым шуйдарат, турийын (жаворонок) мурыжат шергылтеш, пембын (зяблик) семжат йога, кукуат й¢кшым пуа. Но оай! Чылт кайык концерт!


( «ж¢в¢р», «Турий», «Куку» муро йога)

А-а-а –тидыже купш¢льº (сойка). Тыгай концертым нуно чодыракºргыштº кечанрак верыште йогалтарат. Кычкыркалыше купш¢льº телылын тумлегым да п¢кшым пушеге вож йымак, вондерла коклаш шылтымышт дене оай улыт. Шылтыме кочкышыштым чылаж годым кычал огыт верешт. Тыге тумер ден п¢кшерме ешаралтыт.


Туныктышо: Йоча-влак, ме таче мом гына уым пален ышна нал. Кажныже мо дене гынат ойыртемалтеш. Иктыже чатка кышан гын, весыже лоптыра. А умшаштым ончалза! Т¢с дене веле огыл, формыж денат икгай огытыл. Садланак вет, очыни, калыкыште «Кажне кайыкын шке мурыжо» малдалыт. А вет палыдымыже эшеат шуко, кудыжым орнитолог-влак шымлат. Ала илен толын тендан коклаштат кайык-влакым шымлыше лиеш. Тидланже тыршен тунеммаш, чытымаш, эн т¢‰жº эскерен моштымаш к¢леш.

Проектнан ик ужашыже – тиде кайык нерген шымлымаш паша лийын. Айста, ме тендан дене пашанам шергалына.


Тумна: («Тумнан» й¢кшº йога) Мый тумна улам. Й¢д мучко 7-8 колям кучен кочкам. Мыйын ешем идалык жапыште 10 т¢жем наре колям пытарен, 20тонн пырчым арален коден.


Киса: («Киса» муро йога). А мый киса. Телымат, кеежымат пушегылаште эгекым ыштыше шукш-копшагым, нунын муныштым кочкын илем. Садлан телым, кунам пушегым лум леведеш, мыланна, киса –влаклан моткочак неле. Йоча-влак, те огыл гын, меш ужен колена ыле. Тау тыланда, «кайык кочмыверым» ыштымыланда!


Шырчык: («Шырчык» муро йога). Чодырасе да ял озанлыклан мыйынат, шырчыкын, полышыжо кугу. Шуко шукшым, май копшагым, лывым пытарем.

« Киса ден Шырчыкын мутланымышт» сценка

Киса: Поро жапет лийже, Шырчык та! Мº‰гº пºртыл толмет дене шакшын саламлем.


Шырчык: Тау! Мый моткоч куаненам.


Киса: Ну, кузерак вара у пºртет? Келша?


Шырчык: Мый тыманмеш ончалам. Йºра эше йоча-влак оажын кºргº велжым пужарен огытыл. Мыланна тыге козыра она ¢мбач тошкал лекташ сайрак. Кºргыжым шем чия дене чиялтымат пеш келша.


Киса: Пудажым сайын кырыме, рожлажым чыла петырыме, сайынракын ончыза.


Шырчык: Те чыным ойледа. ªрмаш веле, кунам пºрт ик-вел гыч вечыш л¢‰галт шинча. Тиде гана пешак сае, чапле.


Киса: Омарта ончылно пу пага укеже огеш ºрыктаре?


Шырчык: Нимаят! Тудо вет пырыслан пураш веле полша!


Киса: Кунам да кушто первый концертдам пуэда?


Шырчык: Таче, у омарта ¢мбалнем. Те вет паледа докан, мый шуко т¢рлº й¢кым луктын моштем. Ужавала кычкырем, шолдыргышо орава гай эырем, ш¢шкем. Тачысе концертемын программыштыже шокшо Африкыште колмо й¢к- влакым муралтем.

«Шырчык толын» муро йога

9-ше йоча: Шулдыран тана-влакын толмыштлан ме моткоч куанен улына. Вет нуно мыланна чевер шошым кондат. Толын веле шуыт, нуно «шокш кергалтен» пашалан пижыт: пыжышым оптат, ямде омартам келыштарат.


Шиште: Мыланем гын, нимогай пºртат огеш к¢л. Мый шке пеш мастар улам. П¢сºумшам дене тугай чапле п ºртым ыштем. Мый дечем вара изи кайык-шамычат юарлен илат.


ж¢в¢р: Мыйын шиште гай умшам чоткыдо огыл. Садлан мый шкеак пыжашым оптен толашем. Йоча-влак ида ойгыро, мыят тыланда полшем. Кажне кечын 300 наре шыа ден кармым пытарем.


Шемкорак: Мыйжым монден огыдал чай? Мый шемкорак шошо толмым эн ончыч увертарем. Пыжашым оптен, игым п¢ктем. Кочкышлан гын 52 меге тораш чоештен кертам, иканаште 70 шукшым кондем.


Куку: ( «Куку» й¢к шокта) Мый куку улам. Мый ом мошто муралтен, ш¢шпык семын ш¢шкалтен, но тендан кумылдам савырашак тыршем. А те паледа, мый 1 шагат жапыште 30-40 т¢жем наре пун шукшым авызлем?


Туныктышо: Шошым шемкорак-влак кондат, вара шырчык толеш. Тудын почеш турий, варсеге… Чыланат пашалан пижыт- пыжашым оптат. А пыжышыже могай гына огытыл.

(«Пыжаш т¢рлº» плакатым ончамаш)

10-ше тунемше: Пасушто лакыланрак верым муэш- теве турийын пыжашыже. Тыгаяк пыжаш сур ирмузын (куропатка), олыкышто пулдырчо кайыкын. Муныштат нунын шудо, шурно т¢сан.


11-ше тунемше: Шуко кайык аза шепка гай пыжашым опта. Теве ¢ж¢в¢рым налына. Чылт тыгай.


12-шо тунемше: Шемкорак пыжашым пушеге вуйыш опта. Тудын тукымжо гыч олагорак (ворона) ден чаат (галка) к¢кшака верым йºратат.


13-шо тунемше: Уло тыгай кайыкат, кудыжо пыжашым пушенгыште але шудо логаште ок опто. Теве вараксимым налына. Тудо корем серлаште рожым ш¢ткалымыж дене серлага.


Туныктышо: Айста изиш адакат ушнам пудыратылна, йодышлан вашмутым кычалына.

  1. Могай кайык мемнан дене мландышкат, в¢дышкат, укшышкат ок шич, эн писын чоештылеш. в¢рзº

  2. Могай кайыкын пунжо олмеш чешуя? Пингвин

  3. Могай кайык эн кугу? Африканский страус

  4. Эн изи кайык? Колибри, кожказыля -королёк

  5. Могай кайык почшо дене мура? Куптага - бекас

  6. Могай кайык пыжашым кол лу гыч ышта? Колгайык – зимородок

  7. Могай кайык лум йымалне малат? Музо-рябчик, к¢дыр- тетерев

  8. Телылан ошемше кайык? Ош ирмузо - белая куропатка

  9. Могай кайыкын ачаже йошкар т¢сан, аваже – ужаргырак? Важыкумша- клёст

  10. Мемнан дене телым эртарыше 8-10 кайыкым каласе? Киса- синица, ºрш- снегирь, шиште- дятел, пºрткайык- воробей, шогертен -сорока, важыкнер – клёст, купш¢льº- сойка, унчыликиса- поползень, куэтазля – чечётка, казыля- чиж, коршагывуй - щегол, шурнывоч – овсянка

  11. Могай кайык санитарлан шотлалтыт? Олагорак- ворона, чаа- галка, шогертен- сорока, курныж- коршун….




Кеч кайык ок пале шомакым,

Ок пале нотымат.

Тек мура шыман, йомартлын

Кеежым телымат.

Мура куэрыште чечкемыш,

Ломберыште куку.

Муат пыжашым - кора кай ºрдыш

Пийлан т¢каш ит пу.

Тый кайык пыжашышке ит ончо,

Илышым вет локтылат,

Шокшо мунымат ит т¢кº-

Молан тудо тылат?

Арня- кокыт эртымеке,

Тый сад-пакчашке тол-

Сºралым ужын эскермеке,

Й¢кыштым шымленрак кол.

Изи игыжым пукшаш,

Шкенжын м¢шкыржым темаш.

Толеш лого тыманмеш

Шукшым ч¢‰га шер теммеш.

Шурнывоч да к¢чыкпоч

Печыгайык, ¢ж¢в¢р.

Чыла шукшым пытарат,

Олмапунам аралат.

Мура куэрыште чечкемыш,

Ломберыште куку.

Муат пыжашым - кора кай ºрдыш

Пийлан т¢каш ит пу.

Кайык пыжашым огына локтыл.

Тыгай мемнан шомак.

Тек кайык-влакын яндар й¢кышт

Пакчаштына йогат.



Только до конца зимы! Скидка 60% для педагогов на ДИПЛОМЫ от Столичного учебного центра!

Курсы профессиональной переподготовки и повышения квалификации от 1 400 руб.
Для выбора курса воспользуйтесь удобным поиском на сайте KURSY.ORG


Вы получите официальный Диплом или Удостоверение установленного образца в соответствии с требованиями государства (образовательная Лицензия № 038767 выдана ООО "Столичный учебный центр" Департаментом образования города МОСКВЫ).

Московские документы для аттестации: KURSY.ORG


Общая информация

Номер материала: ДБ-241761

Похожие материалы



Очень низкие цены на курсы переподготовки от Московского учебного центра для педагогов

Специально для учителей, воспитателей и других работников системы образования действуют 60% скидки (только до конца зимы) при обучении на курсах профессиональной переподготовки (124 курса на выбор).

После окончания обучения выдаётся диплом о профессиональной переподготовке установленного образца с присвоением квалификации (признаётся при прохождении аттестации по всей России).

Подайте заявку на интересующий Вас курс сейчас: KURSY.ORG