Инфоурок / Другое / Конспекты / Конспект мероприятия "Фольклор кас"

Конспект мероприятия "Фольклор кас"

Такого ещё не было!
Скидка 70% на курсы повышения квалификации

Количество мест со скидкой ограничено!
Обучение проходит заочно прямо на сайте проекта "Инфоурок"

(Лицензия на осуществление образовательной деятельности № 5201 выдана ООО "Инфоурок" 20 мая 2016 г. бессрочно).


Список курсов, на которые распространяется скидка 70%:

Курсы повышения квалификации (144 часа, 1800 рублей):

Курсы повышения квалификации (108 часов, 1500 рублей):

Курсы повышения квалификации (72 часа, 1200 рублей):
библиотека
материалов

«Летниковская основная общеобразовательная школа»

(филиал) Муниципального общеобразовательного учреждения

«Сернурская средняя (полная) общеобразовательная школа 2 имени Н.А.Заболоцкого»

















Фольклор кас



Выполнила: учитель марийского языка и литературы Якимова Н.Н.









Летник

2015

Фольклор кас

Пайрем касыш тунемше, туныктышо да ӱжмӧ уна-влак толыт. Чыланат марий вургеман улыт. Залым марий тӱран солык, сылне тӱр, пайрем сиян ӱстел-вдак сӧрастарат.

Чылалан коймо верыште эпиграф семын поэтесса Зоя Висвисын почеламут корнылажым возымо:

Марий йӱла! Мыняр куатым Пӧлеклышыч тӱжемле ий! Онар, Чоткар талешке-влакын Кундемыштышт эреак лий!

Тиде касым тунемше-влак вӱдат. Тунемше-влак пайремыш погынышо-влакым такмакже дене саламлат.

Кудыр вуян кукулан куэр лийже, Порсын вуян шӱшпыклан ломбер лийже, Фольклор касыш толшо-влаклан Икте коде, чылаланат, салам лийже.

1-ше ӱдыр: Поро кече, йолташ-влак.

2-шо ӱдыр: Таче ме тендан дене фольклор касыш погыненна.

1-ше ӱдыр: Шочмо кундемнан сылне семан муро сондыкшым почын ончалына, калыкын пӱсӧ ушан улмыжым ончыктышо туштым туштена.

2-шо ӱдыр: Тӱрлӧ темылан шочшо калыкмутым каласена.

1-ше ӱдыр: Тыгак ныжыл сем почеш тавалтена.

2-шо ӱдыр: Шочмо калыкнан устный творчествыже моткоч поян да сылне.

1-ше ӱдыр: Келге шонымашан тӱрлӧ йомак , ожнысо жап дене кылдалтше преданий ден легенде, шулдыран мут, оҥай тушто, пале-влак марий шемерын уш куатше, чон вийже нерген раш ойлат! Калык коклаште гын муро поснак чот шарлен.

2-шо ӱдыр: Тудо еҥын шӱм шижмашыжым, кӧргӧ шогымашыжым раш почын пуа. Муро айдеме дене пырля курым мучко ила.

1-ше ӱдыр: Тудо чыла вере йоҥга: пашате, каныме годым, пайремыште.

2-шо ӱдыр: Муро айдемын шӱм-чонжым, куанжым, ойгыжым, илыш нерген шонкалымыжым почын пуа.

1-ше ӱдыр: Муро нерген марий калыкын уста писательже Шабдар Осып возен:

Муро, муро, тый от лий гын, Мо ден илыш сӧраса? Мемнан гайже ура чоным Кузе почын каласа?

2-шо ӱдыр: «Могай сылне муро! Кеч мутшым нал,кеч семжым-яндар шӧртньӧ»,-манын Сергей Григорьевич Чавайн.

Йоча-влак мурым мурат.

1-ше ӱдыр: Пундыш ӱмбак лум вочмеке, туштым тушташат, йомакым колташат лиеш-манын тошто марий. Меат туштын мундыражым ярымлена. А туштым тушташ мемнан деке Туштанай кова толын.

Туштанай кова туштым тушта.

Чевер мундыра мландым куча.(Кече)

Ок тӱкалте, ок пералте-окна гыч пура.(Кечыйол)

Сандалык кумдыкеш пурса ӱдалтын.(Шӱдыр-влак)

Шем ушкал кечым сеҥа(Пыл).

Шочын, кушкын, вӱраҥын, изи гыч кугу лийын, Шумат лӱман руш лийын.(Арня)

Кеҥежым сывыным чия, телылан кудаш пышта(Пушеҥге)

Шӱдӧ пачаш вургемым чиен, иктыжынат полдышыжо уке.(Ковышта)

Чондымо чонаным шортара.(Шоган)

Парня кутыш веле-терке упшым уашалын.(Поҥго)

Ик мундыра шым рожан.(Вуй)

Изак-шоляк пырля илат, ваш огыт уж.(Шинча)

Мо эн пушкыдо? (Кидкопа)

Вич изак-шоляк чыланат пырля пашам ыштат.(Вич парня)

Шкеже чара, а уло тӱням чикта.(Име)

Вӱдеш шочеш, вӱд деч лӱдеш(Шинчал)

1-ше тунемше: А тидыже могай чечен ӱдыр толын мемнан деке унала? Йоча-влак те паледа?

2-шо ӱдыр: Те чыланат тудым пеш сайын паледа.

Памплче мурым мура.

Пампалче: Йоча-влак, те йомакым лудаш йӧратеда? Йомак моткоч ожно шочын. Тудо тукым гыч вес тукымыш куснен толын. Эн тоштыжлан, акрет годсылан, вольык да янлык-влак нерген йомак-влак шотлалтыт. Тыгак юзо, илыш-йӱла дене кылдалтше йомак-влак улыт. Мыйын шуко сӱрет-влакем улыт. Тиде сӱрет почеш те йомакым пален налшаш улыда.

1-ше ӱдыр: Йомакым лудаш кӱлеш. Тудо мемнам ушан-шотан, поро чонан, пашам йӧратыше, чын верч пеҥгыдын шогышо лияш, кеч-могай нелылыкымат сеҥен лекташ туныкта.

2-шо ӱдыр: Йомак деч посна калык ойпогыш эше калыкмут пура. Айста ынде калыкмутым шарналтена. Паша нерген калыкмутым умбакыже шуйыза

Паша айдемым илаш…(туныкта)

Ойго дене йомат, паша дене…(поет)

Вашке паша..(важык кая)

Паша лийже куштылгырак, тудлан тӱлышт…(шукырак)

Шинча лӱдеш, кид…(ышта)

Айдемын лӱмжӧ паша ден…(чаплана)

Тачысе пашам эрлалан…(кодыман огыл)

Мо нелын ышталтеш, тудо шергын…(аклалтеш)

1-ше ӱдыр: Ынде тазалык нерен калыкмутым шарналтена.

Тазалык- эн кугу…(поянлык)

Кӧ кузе кочкеш, тугак…(пашам ышта)

Монча тазалыкым…(онча)

Мончаш ик гана пурет- кум кече…(от шоҥгем)

Таза еҥ деч таза йоча…(шочеш)

Паша ӱмырым…(шуя)

Сай кочкыш-таза…(вий)

2-шо ӱдыр:Шочмо эл, келшымаш нерген калыкмутым шуйыза

Шочмывел-ава, кеч-кӧланат…(шерге)

Кайыкат шке пыжашыжым…(ок мондо)

Калыкын могай улмыжым палынет гын, илымыжым ончал, йылмыжым…(тунем)

Еҥым пагалет гын, тыйымат…(пагалат)

Шкендым ушанлат ужмет годым, весым…(окмаклан ит уж)

Йолташ уке гын-кычал, уло гын…(арале)

Сай йолташын акшым неле годым…(палет)

1-ше ӱдыр: Калыкмутын кӱлешыже кугу. Тудын полшымыж дене кеч-могай шонымашат раш, умылаш йӧршын, чаткан каласен але возен пуаш лиеш. Калыкмут мыланна тунеммаштат, пашам ыштымаштат, пӱтынь илышыштат сай каҥашым пуа гын, а калыкпале кеч-могай пашам шоналтен ышташ ӱжеш.

2-шо ӱдыр: А шошо нерген могай калыкпалым паледа?

Шыжым эҥер вашке кылма-шошат вашке толеш.

Шыжым лум эр возеш гын, шошо ондак толеш.

Шиште кужун перкала-шошо кужун шуйна.

Шемгорак толмеке, лум эше тылзе кия.

Турня вашке толеш-шошо эр лиеш.

Толмекыже, кайыклудо тӱшка тӱрлӧ могырыш чоҥештылеш-шошо юалге да кужу лиеш.

Мӱкш эр чоҥештылаш тӱҥалеш-шошо шокшо лиеш.

Корак-влак эр шошым йӱштылыт гын, шошо шокшо лиеш.

Кож имым кышка гын, кок арня гыч вӱд налеш.

Пий вӱта вуйыш кӱза-кугу вӱд лиеш.

Кутко шуэже гыч лектеш гын, лум тарвана.

1-ше ӱдыр: Пӱртӱсым жаплыме нерген ойӧрӧ-влакым палыза.

Тулыш, шокшо салмаш шӱведаш ок йӧрӧ-колымекет шокшо салмам нулыктатат

Кӱсотышто пум руаш ок йӧрӧ-ешлан эҥгек лиеш.

Вӱдым памаш гыч лап возын йӱаш ок йӧрӧ-капышкет йӧра лектеш.

Ужар лышташым йӱлаташ ок йӧрӧ-ужаргат чонан.

Кинде шултышым кодаш ок йорӧ-еҥ кочкеш гын, виетым налеш.

Чодыраште пундышым чума шок йӧрӧ-йолетым кишке чӱҥгалеш

Йӱксым, кайыккомбым пушта шок йӧрӧ-нуно юмын кайык улыт.

Койыш-шоктыш дене кылдалтше ойӧрӧ-влакым палыза

Кӱзӧ гыч кочкаш ок йӧрӧ-осал лият.

Омса лондемыш шинчаш ок йӧрӧ-тулыкеш кодат.

Йолым рӱзен шинчаш ок йӧрӧ-иям рӱзет.

Эрден эр мураш ок йӧрӧ-шортат.

ӱстелым яра кид дене ӱшташ ок йӧрӧ-нужна лият.

Шотлен кочкаш ок йӧрӧ-юмо шотлен пуэн огыл.

Корныш лекме почеш пӧртым ӱшташ ок йӧрӧ-корнышто пиал ок лий.

ӱпым шерге гыч кышкаш ок йӧрӧ-вует коршта.

Киндым кинде ӱмбак пыштен пӱчкаш ок йӧрӧ-илышетым пӱчкат.

Тулвондым коҥга шеҥгек шогалте-шкаланет тушманым кычалат.

Омсаш тӱкалме йӱк шокта. Оласе марий ден пошкудо марий толын пурат.

2-шо тунемше: А тидыже эше могай уна-влак толныт?

Кок йоча «Мик-Мек» мыскарам ончыктат.

Ик марий ялыште илен.Шочмо ялышкыже толын да йӧршын шочмо йылмыж дене ынеж ойло.

Оласе марий. Я теперече в городе илем. В городе курочкам только кушаю.

Ялысе марий. (койдарен) Ялышкыже шукылан тольыч мо?

Оласе марий. Чово это? Мынь вет по-марла-то ок моштем.

Ялысе марий.Надолго к нам?

Оласе марий.Да-да, я на длинный отпуск приехал.

Ялысе марий.(лишемын) Э-э, Микмыр шольо толыныс! Пеш йӧра, пеш йӧра. Кузе вара илет, Микмыр шольо?

Оласе марий.Меня теперече Микмыр огыл, а величают Мик!

Ялысе марий.Мом манат?

Оласе марий.Я-Мик. Меня в городе культурный народ так величает.

Ялысе марий.(койдарен) Мек манат? Могай Мек?

Оласе марий. Темната.Не Мек, а Мик (ошкылеш).

Ялысе марий.Тый шке темната улат.Олаштетше тыйым Мик-Мек маныт(кая).



1-ше тунемше: Мыскара келшыш? Илышыште мыскаран кӱлешлыкше уло мо? (Уда койышым тӧрлаш полша, илаш весела). Ожно марий-влак тӱрлӧ модыш дене модыныт. Айста меат изиш модына.

Копа перымаш.

Модшо-влак чумырген шогалыт.Ик еҥ (вӱдышӧ), модшо-влак дек тупынь савырнен,кидкопажым кырыкташ шогалеш. Тудо копажым тупышкыжо пышта, а модшо-влак кокла гыч иктыже тудым копаж гыч чот пера. А вӱдышӧ палышаш: кӧ перен. Палыше еҥже вӱдышӧ лиеш, ок пале гын, модыш умбакыже тугак шуйна.

Шергаш.

Модшо-влак кидкопаштым урзылен, ончыкышт пыштен, радам дене шинчат. Кок еҥ модшо-влак ваштареш шогалеш: иктыже-шергашым шылтыше, весыже-шергашым кычалше. Шергаш шылтыше шергашым налын, кӱшкӧ нӧлталын, чылалан ончыкта, «Урзышкыда пышташ тӱҥалам» манын, ик мучаш гыч вес мучаш марте радам дене урзо еда тушкен кая, ты годым кӧе-гынат копашкыже пыштен кода, мучашке шумекыже, яра копажым ончыкта. Шергаш кычалше палышаш, кӧн копашке шергаш логалын. Муэш гын, тудо шергаш пуэдаш шогалеш, йолташыже шергаш кычалше лиеш. Муын огыл гын, уэш кычалеш. Кум гана йоҥылыш каласа гын, мурен-куштен ончыктышаш. Тулеч вара шергашым шылташ тӱҥалеш, а кӧ дене шергаш, тудо кычалше лиеш.

Кӧ шыргыжеш?

Модшо-влак, икте-весыштын кугыварняштым кучен, йыр шогалыт. Тыге пуйто вакшкӱ лиеш.Чылан ик могырышкыла пӧрдыт: «пайрем чеслан»-«мелналан»-«ложашым йоҥыштат». Вӱдышӧ почеш ойлат але муралтат:

Мый вакшкӱм пӧрдыктем,

Ложашым йоҥыштем.

Кӧ ончен шырия-

Кӱ моклака мия.

Кӧ шыргыжеш –ончем,

Саҥгажым пыч-пыч тӱчем!

Тьфу, тьфу, тьфу!

Тиде мут деч вара чыланат шыпланат, нигӧ огеш мутлане, огеш воштыл. Жап эртыме семын, южыжын чытышыже пыта-воштыл колта. Тыгайжым тӱрлӧ семын наказатлат: муралтен, кушталтен пуаш йодыт, але вӱдышӧ саҥгаж гыч тӱча.

2- шо тунемше:Тыгак ожно «Шыгыле», «Сокыртага», «Вӱдла йогымаш» да т.м. модыш-влак дене модыныт.

1-ше тунемше: Калык ойпого чонышто ила.Чын, ила. Ила тудо, шкенжым палдарен, шокшо шӱм-чонышто, кап-кыл вӱршерыште, яндар вуйушышто.

Тек эре курым гыч курымыш куснышо, уэмдалтше, вашталтше, нигунамат йомдымо калыкын Шӱлышыжӧ, Мастарлыкше, Поянлыкше илышнам сӧрастарыше Вий, Куан да ӱшан лийын шога.














Самые низкие цены на курсы переподготовки

Специально для учителей, воспитателей и других работников системы образования действуют 50% скидки при обучении на курсах профессиональной переподготовки.

После окончания обучения выдаётся диплом о профессиональной переподготовке установленного образца с присвоением квалификации (признаётся при прохождении аттестации по всей России).

Обучение проходит заочно прямо на сайте проекта "Инфоурок", но в дипломе форма обучения не указывается.

Начало обучения ближайшей группы: 25 октября. Оплата возможна в беспроцентную рассрочку (10% в начале обучения и 90% в конце обучения)!

Подайте заявку на интересующий Вас курс сейчас: https://infourok.ru

Общая информация

Номер материала: ДБ-280094

Похожие материалы