Добавить материал и получить бесплатное свидетельство о публикации в СМИ
Эл. №ФС77-60625 от 20.01.2015
Инфоурок / Другое / Конспекты / Конспект на тему "Шежіре тілі"
ВНИМАНИЮ ВСЕХ УЧИТЕЛЕЙ: согласно Федеральному закону № 313-ФЗ все педагоги должны пройти обучение навыкам оказания первой помощи.

Дистанционный курс "Оказание первой помощи детям и взрослым" от проекта "Инфоурок" даёт Вам возможность привести свои знания в соответствие с требованиями закона и получить удостоверение о повышении квалификации установленного образца (180 часов). Начало обучения новой группы: 26 апреля.

Подать заявку на курс
  • Другое

Конспект на тему "Шежіре тілі"

библиотека
материалов

Шежіре тілі (лекс,фраз)


Жазба дүниенің аса маңызды түрі – шежірелер болған. Шежірелер құрылысы, баяндау стилі, көлем жағынан әр түрлі болып келеді. Ата – бабалардың аттары хронологиялық тәртіппен тізген схема түрінде қысқа түрлері де, тарихи шығарма трінде келетін күрделі туындылар да болды. Схема түріндегі түпнұсқа сақталмаған, ал күрделі түрінен жалайыр руынан шыққан Қадырғали бидің шежіресі бар. Қадырғали бидің шежіресі «жамиғат ат – тауарих» атты шығармасы – қазақтың ескі жазба әдеби тілін танытатын бірден – бір құнды ескерткіш. Оның тіліне қарап

16ғ соң кезінде қазақ жазба дәстүрін сипаттауға болады.

Бұл шежіре құрылымы 3 бөліктен тұрады: мадақ сөз немесе арнау сөз; Шыңғыс ханның арғы-бергі шежіресі, Рашид ад диннен еркін аударма; «алла тағала жәрдем беріп» естіген білгеннен өзі теріп жазуы.

Қадырғали Жалайырдың «жамиғат ат – тауарих» лексикасы мен фразеологиясы

Қадырғали туындысы тілінің лексикалық негізін қыпшақ тобына жататын түркі сөздері құрайды. Мысалы: осы тұстағы өзге түркі ескерткіштердегі ау, ел болып келетін сөздер, мұнда аң(аңға чықты), қол, үй түрінде қыпшақша, оның ішінде қазақша тұлғада жұмсалған. Жеке сөздермен қатар тұрақты немесе лексикалық тіркес болып келетін сөдер қазақ тіліне тән қолданыстар кезедседі: қыз берді, ел болды, азабқа қалды, хуш келді.

Қадырғали шежіресінің қазақ тіліне жақындататын оны әдеби тілі деп танытатын – қ.т фразеологизмдері: аяқ асты болды, қыз айттырды, тілеуін тіледі.

Ескерткіш тілінің лексикалық қазынасына тән тағы бір сипат – сөздердің жарыспалылығы, яғни бір мағынадағы сөздің көне- жаңа, қыпшақтық – оғыздық, түркілік-арабтық, түркілік – парсылық, арабтық – парсылық түрлері ретінде бірінің орнына бірі қоданыла берген. Түркі-араб(парсы): белгілі/мәшһүр, мың/һазара, кіші/нафар.

Шежіреде араб – парсы сөздері көп: дерексіз ұғым атаулары: ет,қыл,бол деген сияқты көмекші етістіктермен тіркесіп қимыл атауын жасайды. Олар түркі тіліндегі эквивалент орнына қолд: түркінің талау сөзінің орнына ғарат қылу.

Жылнамада монғол – қытай сөздері де бар.Лауазым атаулары, қызмет иелерінің атаулары, сипаттама атаулар: нойан гүрген «күйеу бала), ноқай иыл – ит жылы.

Шежіре тілінде қытай сөздері көп емес – 5-10сөз. Жалқы есіммен қатар қолданылатын лауазым атаулары: фужин-түркіше хатун, индоевропа тілдерінен 2 сөз: көрәл – корольдық, улкрстан – христиандар.




Автор
Дата добавления 27.11.2015
Раздел Другое
Подраздел Конспекты
Просмотров194
Номер материала ДВ-199852
Получить свидетельство о публикации

"Инфоурок" приглашает всех педагогов и детей к участию в самой массовой интернет-олимпиаде «Весна 2017» с рекордно низкой оплатой за одного ученика - всего 45 рублей

В олимпиадах "Инфоурок" лучшие условия для учителей и учеников:

1. невероятно низкий размер орг.взноса — всего 58 рублей, из которых 13 рублей остаётся учителю на компенсацию расходов;
2. подходящие по сложности для большинства учеников задания;
3. призовой фонд 1.000.000 рублей для самых активных учителей;
4. официальные наградные документы для учителей бесплатно(от организатора - ООО "Инфоурок" - имеющего образовательную лицензию и свидетельство СМИ) - при участии от 10 учеников
5. бесплатный доступ ко всем видеоурокам проекта "Инфоурок";
6. легко подать заявку, не нужно отправлять ответы в бумажном виде;
7. родителям всех учеников - благодарственные письма от «Инфоурок».
и многое другое...

Подайте заявку сейчас - https://infourok.ru/konkurs


Выберите специальность, которую Вы хотите получить:

Обучение проходит дистанционно на сайте проекта "Инфоурок".
По итогам обучения слушателям выдаются печатные дипломы установленного образца.

ПЕРЕЙТИ В КАТАЛОГ КУРСОВ


Идёт приём заявок на международный конкурс по математике "Весенний марафон" для учеников 1-11 классов и дошкольников

Уникальность конкурса в преимуществах для учителей и учеников:

1. Задания подходят для учеников с любым уровнем знаний;
2. Бесплатные наградные документы для учителей;
3. Невероятно низкий орг.взнос - всего 38 рублей;
4. Публикация рейтинга классов по итогам конкурса;
и многое другое...

Подайте заявку сейчас - https://urokimatematiki.ru

Похожие материалы

Включите уведомления прямо сейчас и мы сразу сообщим Вам о важных новостях. Не волнуйтесь, мы будем отправлять только самое главное.
Специальное предложение
Вверх