Логотип Инфоурока

Получите 30₽ за публикацию своей разработки в библиотеке «Инфоурок»

Добавить материал

и получить бесплатное свидетельство о размещении материала на сайте infourok.ru

Инфоурок Другое КонспектыКонспект педагогической гостиной "Зохёолнуудни- хуби заяамни"

Конспект педагогической гостиной "Зохёолнуудни- хуби заяамни"

МОУ «Ортуйская средняя общеобразовательная школа»











Педагогическая гостиная

(педагогическа айлшалалга)



Доржо-Ханда Цынгуева

«Зохёолнуудни – хуби заяамни…»












Учитель бурятского языка и литературы

Бадмажапова Баярма Бальжинимаевна

учитель II категории





Межрегиональная научно-практическая конференция

«Бурятский язык: история и современность»

с.Цаган-Челутай, 2013 год




Педагогическа айлшалалга


«Зохёолнуудни - хуби заяамни»

Аалихан дуунай хүгжэм доро Доржо-Ханда Цынгуевагай «Эхэ тухай домог» гэhэн шүлэг 9 – дэхи классай hурагша Догонова Долгор уншана.


I. Хүтэлбэрилэгшэ:

- Хүндэтэ айлшад! Та бүгэдэниие уужам тэнюухэн Урта нютагаймнай hургуулиин түрүүшын багша, уран зохёолшо, Россин уран зохёолшодой холбооной гэшүүн, Ж.Балданжабоной нэрэмжэтэ шангай лауреат Цынгуева Доржо–Ханда Цынгуевнада зорюулагдаhан уулзалгада ерэhэндэтнай халуунаар амаршалнабди.

Мүнөөдэрэйнгээ уулзалгаяа поэдэй гүн сэдьхэлэйнь оёорhоо, ухаан бодолhоо бүрилдэн гараhан, нэгэтэ бэшэ сэдьхэлдэнь эзэлүүдгүйгөөр ороодхидог «Эхэ тухай домог» - оор эхилээбди. Үнэхөөр поэдэй намтарые тэрэнэй бэшэhэн шүлэгүүд сооhоо мэдэжэ абаха ёhотой гэhэн сэсэн үгэ бии ха юм даа.

Цынгуева Доржо –Ханда Цынгуевна алдар суута Урда – Ага нютагта 1938 ондо айлай ехэ, хойноо долоон баатар хүбүүдые дахуулhан басаган боложо түрэhэн намтартай. Айлай ехэ γхин хадаал ДХ.Цынгуевна эжыдэээ тулга боложо ябаһан, хожом басаган хγнэй жаргал харида ёһотой гэдэг буряадай заншалаар хадамда гаража ошоходоо, ходол эжыдээ һанаагаа зобожо ябаһан. Өөрөөшье эхын жаргал эдлэжэ, наhанайнгаа нүхэр Цыремпилов Шулуун Санжаевичтай долоон hайхан үхибүүдые энхэргэнээр γндылгэжэ, хγлынь дγрөөдэ, гарынь ганзагада хγргэһэн. 7 γхибγγдэйнь дүрбэн басагадынь уян зөөлэхэн, номгон тэгшэхэн эжынгээ нэрэ хүндыень үргэжэ, багшын нангин хэрэгыень үргэлжэлүүлжэ, найдамтай ябанал даа.

(слайды про семью, детей)



II. Хүтэлбэрилэгшэ:

Аяар холын 1958 он… Энэ жэлдэ манай Урта hайхан нютагта эхин шатын hургуули нээгдэhэн түүхэтэй. Энэ hургуулиин байгуулагдаhан сагhаа ажаллажа эхилhэн түрүүшын багша Уртынгаа hургуулида наhанайнгаа амаралтада гаратараа хүдэлөө. 30 гаран жэлэй туршада үглөө бүри хүлеэжэ байhан олон шабинартаа ДХ.Цынгуевна яаран ошожол, тэндээ үдэрөө үнгэргэдэг, сүлөөгүй ажалтай байгаа гээшэ ааб даа. Заахан, үшөө юумэ мэдэхэгүй үхибүүдтэ үзэг бэшэг, тоо бодолго зааха гээшэ бэлэншье ажал бэшэл даа. Бүхы арга шадалаа, сүлөө сагаа шабинартаал зорюулдаг hэн, тиимэhээ hурагшадыншье оролдосотойгоор номоо үзэдэг байгаа.

- Эгээ тγрγγн нээгдэһэн Уртын эхин шатын hургуулиин hурагша Эрдынеев Рабдан Жимбаевичта γгэ γгэнэбди.

- Мγн баһа анха тγрγγшынхиеэ hургуулиин богоһо алхажа ороходонь, «А» γзэг шудалхадань ехэ нγлөө γзγγлһэн тγрγγшын багша тухайгаа нэгэ хэды γгэ хэлэхыень Эрдынеева Сэсэгма Владимировнае уринабди.

- Суг хамта олон жэлдэ бэлэхэн бэшэ багшын ажал эрхилжэ ябаhан багшын ажалай ветеран, хγндэтэ Галсанова Дулмажаб Очировнада γгэ γгэхыемнай зγбшөөгыт. Нэгэ хэды γгөөр ДХ.Цынгуевнагай ажалайнь дγршэл тухай, хамта хγдэлhэн тухайгаа хөөрэжэ γгыт даа.

- Һайнта даа!

- Гγлмэр залуу багша басаган Очирова Ирина Баировна Уртын дунда hургуули хγдэлхэеэ ерээ. Багшын ажалай дγршэл заажа γгэhэн заабаришан багша тухайгаа γгэ хэлыт даа, Ирина Баировна.


Уян сэдьхэлтэй, энхэргэн эмээхэй багшаяа hурагшадынь баhал адли дүтөөр hанадаг, сэгнэдэг байна. Түрүүшын hурагшадайнь нэгэн Вера Саганова «Багшадаа» гэhэн шүлэг- зорюулга бэшэhэн байна. Энэнь буряад литературада дурлал тγрγγлhэн, уран гоёор бэшэжэ, найруулжа hургаhан багшын нγлөө гээшэ. Багшынгаа уран зохёолшын замые γргэлжэлγγлжэ ябаhан hурагшынь шүлэгые манай hургуулиин багша Эрдынеева Аюна Владимировна уншажа үгэхэнь (шүлэг уншагдана):

Багшадаа

Хүндэтэ багшамнай, түшэгхэмнай

Хүхиhэндөө байжа болоот, магад,

Хоёрхон нюдэнэйнь нулимсахан

Хайшаашьеб мэлмэрэн дуhалнад.

Орос гүрэнэй уран зохеолой

Оюун бэлигтэ гэшүүн гэгдэжэ,

Уран зохеолшын нэрэдэ хүртэжэ,

Угтан абабат хүндэтэ заяагаа

Ухаан бодолой гүнзэгы оеорhоо

Удха зохеолой эршэ хүсэн

Уянгата сэдьхэлэй номууд

Уряалан байна манай урда

Нангин заяантнай, хэhэн хэрэгтнай

Наранай элшэ туяадал мүнхэрөөл.


Һүүлшынгээ хэшээл үнгэргэhэн классайнь эрхим hурагшадайнь нэгэн болохо залуу эрдэмтэн Жаргал Намтаров дэлисэ – эрдэм олоходонь дэгжээhэн багшаяа магтан, 60 жэлэйнь ойдо зорюулжа, «Зориг хүсэлөө зохёол дээрэ табиха hэм…» гэhэн статья «Буряад үнэн» газетэдэ бэшэhэн байна. «Багшынгаа хэблэлдэ гаргуулhан «Һүүлшын хэшээл» гэhэн шүлэгынь ехэ hонирхон уншаа hэм. Юундэб гэхэдэ, багшамнай hүүлшын хэшээлээ манай класста үнгэргөөд, наhанайнгаа амаралтада гараhан байна. Наhанайнгаа гушаад hайхан жэлые багшын ажалда зорюулhан тухайгаа, мэргэжэлдээ ехэ дуратай байhанаа уран шүлэгшэ түрэhэн урмандаа уран гоё буряад үгэнүүдэй дээжые суглуулан холбуулжа, багшам бүлэглэн бэшэнэ гээд статья соогоо бэшэнхэй.

(слайд).

(ДХ. Цынгуевагай «Һүүлшын хэшээл» поэмэ 8 классай hурагша Уржинова Насаг уншана.)


III. Хүтэлбэрилэгшэ:

-ДХ.Цынгуева олохон жэлдэ шүлэгүүдые найруулан бэшэдэгшье hаа, уншагшадай үзэмжэдэ тэдэнээ табидаггүй байгаа.«Өөрынгөө шүлэгүүдые

эрхим бэлигтэй поэдүүдэй шүлэгүүдтэй зэргэсүүлжэ хараад, олоной урда табихаяа хүсэдэггүй байшооб» гээд, мэдэрэлэйнгээ элшын эртэлэн задараагүйдэ гуниглан:

Хожомдон эхилhэн

холбоо гүрлөө мүрнүүдым

Хожомой сагта

зон арадни сэгнэhэй

Үри бэедэм

үнэтэ эдлэл болон,

Үргэн замайнь

одо заяан дэбжэhэй…- гээд поэтесса шүлэглэнэ.


1993 ондо Д-Х.Цынгуевагай түрүүшын суглуулбари «Талын уянга» гэhэн нэрэтэйгээр хэблэгдэhэн байна. 1994 ондо «Хуби заяанай эрьесэ» гэжэ согсолбори Улан-Удэ хотодо хэблүүлээ. Энэ ном соонь Уртын налюурта үгытэй Сумаагай хоёрдохи үринь боложо түрөөд, хожом Далай ламын айладхалаар үндэр түрэлтэ Ганжарбын гэгээндэ тодорhон тухайнь түүхэтэ зохеол оруулагданхай. Ганжарбын гэгээнэй эхын умайhаа унаhан тоонто дээрэнь субарга бодхоогдоhон юм (слайднууд). Мүнөөшье манай нютагайхид энэ субаргадаа ошожо мүргэдэг. Тус түүхэтэ зохёолойнгоо удхаар Доржо-Ханда Цынгуева киносценари бэшэhэн юм. Энэнь кино болгогдожо гараха гэжэ найданабди.

- Мγнөө танай анхаралда «Ганжарбын гэгээн» гэhэн зохёолhоонь хэhэг.

Ород уран зохеолшо Борис Макаров олохон шүлэгүүдыень оршуулжа, ород яhанай уран зохеолдо дуратайшуулда Д-Х.Цынгуевагай нэрэ нээhэн байна. Оршуулагдаhан шүлэгүүдынь «Разлетаются птицы мои», «Волшебные зеркала», «Лебединый полет», «Степные березы» гэhэн номууд болгогдон хэблүүлэгдээ, мүн баhа Забайкалиин, Шэтын, Агын поэдүүдэй шүлэгүүдэй сборнигууд соо олоороо хэблэгдэнхэй (слайднууд). 2011 ондо «Зэбын дуун» гэжэ ном хэблэгдэн гараа.

Доржо-Ханда Цынгуевагай хэблэгдээгүй шүлэгүүд олон (300-аад), hүүлэй үедэ бэшэгдэhэн «Мүнгэн хутага» романиинь hаяар хэблэгдэхэ түсэбтэй.


IV. Хүтэлбэрилэгшэ:

- Поэтессын бэшэhэн уран шүлэгүүдынь дуунууд болгогдон, арад зоной сэдьхэл хужарлуулан байдаг: «Ургыхан», «Урда-Агам», «Урта нютагни», «Хүдөө нугада», «Ушарсам ерээрэй»,«Уртамни», «Сагаалган» г.м.

- «Уртамни» гэhэн дууень Уртын дунда hургуулиин багшанар гүйсэдхэнэ. Үгэнь ба хүгжэмынь Доржо-Ханда Цынгуевагай.


V Хүтэлбэрилэгшэ:

Доржо-Ханда Цынгуевна 2007 оной хабар хүндэ үбшэндэ дайрагдажа наhанhаа нүгшөө. Согтой солгеон шүлэг, удха зохеолнуудайнь түлөө, далитай жэгүүртэй дуунуудайнь түлөө багшаяа hанажа,дурсажа ябахамнай дамжаггүй.

Тэнжэжэ шадал ороходоо,

тэнжээhэн эхэеэ hананхайбди.

Дэлисэ эрдэм олоходоо,

Дэгжээhэн багшаяа магтанхайбди.

Иимэ үндэр мэдэрэлтэй, дүүрэн талаан бэлигтэй, уран үгэтэй багшатай байhандаа омогорхонобди.








Багшадаа

Хүндэтэ багшамнай, түшэгхэмнай

Хүхиhэндөө байжа болоот, магад,

Хоёрхон нюдэнэйнь нулимсахан

Хайшаашьеб мэлмэрэн дуhалнад.

Орос гүрэнэй уран зохеолой

Оюун бэлигтэ гэшүүн гэгдэжэ,

Уран зохеолшын нэрэдэ хүртэжэ,

Угтан абабат хүндэтэ заяагаа

Ухаан бодолой гүнзэгы оеорhоо

Удха зохеолой эршэ хүсэн

Уянгата сэдьхэлэй номууд

Уряалан байна манай урда

Нангин заяантнай, хэhэн хэрэгтнай

Наранай элшэ туяадал мүнхэрөөл.













Просмотрено: 0%
Просмотрено: 0%
Скачать материал
Скачать материал

Найдите материал к любому уроку, указав свой предмет (категорию), класс, учебник и тему:

5 479 481 материал в базе

Скачать материал

Другие материалы

Вам будут интересны эти курсы:

Оставьте свой комментарий

Авторизуйтесь, чтобы задавать вопросы.

  • Скачать материал
    • 24.10.2018 260
    • DOCX 56 кбайт
    • Оцените материал:
  • Настоящий материал опубликован пользователем Бадмажапова Баярма Бальжинимаевна. Инфоурок является информационным посредником и предоставляет пользователям возможность размещать на сайте методические материалы. Всю ответственность за опубликованные материалы, содержащиеся в них сведения, а также за соблюдение авторских прав несут пользователи, загрузившие материал на сайт

    Если Вы считаете, что материал нарушает авторские права либо по каким-то другим причинам должен быть удален с сайта, Вы можете оставить жалобу на материал.

    Пожаловаться на материал
  • Автор материала

    • На проекте: 4 года
    • Подписчики: 5
    • Всего просмотров: 5491
    • Всего материалов: 8