Скачивание материала началось

Предлагаем Вам установить расширение «Инфоурок» для удобного поиска материалов:

ПЕРЕЙТИ К УСТАНОВКЕ

Новый курс повышения квалификации!

Цифровая грамотность педагога. Дистанционные технологии обучения

Разработан летом 2020 специально для учителей

Успеть записаться

-50% До конца лета

Каждую неделю мы делим 100 000 ₽ среди активных педагогов. Добавьте свои разработки в библиотеку “Инфоурок”
Добавить авторскую разработку
и получить бесплатное свидетельство о публикации в СМИ №ФС77-60625 от 20.01.2015
Инфоурок Литература Другие методич. материалы"Латын қарпі" туралы баяндама

"Латын қарпі" туралы баяндама

библиотека
материалов

«Бекітемін»

Мектеп директоры: Е.Т.Боданов





Латын қарпіне көшу қазақ тілінің жаңа белесі





Баяндамашы: Бижанова Р.Е.



hello_html_m34dbce60.jpg



Елбасының «Болашаққа бағдар: Рухани жаңғыру» атты мақаласын оқыған едім. Елбасы өз мақаласында былай деп жазады: «Біріншіден, қазақ тілін біртіндеп латын әліпбиіне көшіру жұмыстарын бастауымыз керек» Латын әліпбиіне көшу мәселесінің айтылып келе жатқанына біраз уақыт болғанымен, бұл мәселе төңірегінде дау мен талас-пікір көп. Академик Ә. Қайдари, профессорлар Ә.Жүнісбек, С. Мырзабек, А.Мектептегі, А.Фазылжанова т.т. көптеген тілші-ғалымдар тарапынан ғана емес, басқа да сала адамдарын толғандырып, қолдарына қалам алғызып, отырған көкейтесті мәселе – латын әліпбиі мәселесі.

Еліміз тәуелсіздік алғаннан кейін академик Ә. Қайдари алғаш рет осы мәселені қозғап, орыс жазуына негізделген қазақ жазуының әліпбиінен латын әліпбиіне көшу туралы жазған еді. Латыннан бұрын қазақ тілінің таңбалық жүйесін жасауды шетелдік ғалымдар кириллицадан бастағаны белгілі. «Қазақ жазуының теориялық негіздері» атты 2010 жылы жарық көрген зерттеуінде Қ. Күдеринова қазіргі кириллицаға негізделген әліпбидің жобалары ХІХ ғасырдың соңына қарай жасала бастағанын жазады. Ол былай деп жазады: «Орыс графикасына негізделген ең алғашқы қазақ әліпбиі жобасын Н.И. Ильминский жасады. Н.И. Ильминский әліпбиіндегі қазақ тілінің өзіне тән дыбыс дауыстылардың таңбалары мынадай болды: (үстіне ноқат салды – Ғ.Қ.Хасанов) а – (ә), о – (ө), у – (ү), і – (і), ы – (ы), н – (ң), к – (қ), г – (ғ). Сөйтіп, зерттеуші он шақты қосымша белгі алғанымен, орыс әліпбиіндегі е, в, и, ф, ц, х, ч, щ, ъ, ь, э, ю, я таңбаларын (қазақ тілі дыбыстық құрамына тән емес дыбыс таңбаларын қолданбады» [2, 115]. Бұл әліпби В.В. Григорьев тарапынан сыналғанымен қазақ тілі дыбыстарын алғашқы әріптерге түсіру әрекеті еді. Оның алдында неміс ғалымы Г.Ю. фон Клапрот латын әріптерін қолдану арқылы қазақ дыбыстарын таңбалаған болатын. Оның 1825 жылы Парижде жарық көрген еңбегі «Қырғыз (қазақ) тілі» деп аталған еді. Неміс ғалым В.В. Радлов та өз еңбектерінде қазақ сөздерін кириллицамен таңбалаған еді.

Қазір қарап тұрсақ, алаш зиялыларының өзін екіге бөлген осы мәселе

Ашық хат авторларының басты уәждері мынадай: «Латын әліпбиіне Түркия 1928 жылы көшкен. Егеменді ел атанғаннан кейін Әзірбайжан, Өзбекстан, Түрікменстан республикалары латын қарпіне ауысты. Осы қатарға туысқан ел болғандықтан біздің де қосылуымыздың еш сөкеттігі жоқ.

Қазақ айтқандай, «елу жылда – ел жаңа, қырық жылда – қазан жаңа». Латынға көшу керек және Ә. Жүнісбек айтқандай сауат ашып көшу керек.

Ә. Жүнісбектің Қазақ латын әліпбиінің «Ұлттық жобасы»


hello_html_54d9d768.png



Бұл үдеріс – саяси реформа. «Кеңесіп пішкен тон келте болмас» деген сөз бар, Елбасы өз мақаласында қазақ тілін латын әліпбиіне көшіру қажеттігін айтып өтті. Ә. Жүнісбек бастаған ғалымдардың қазақ тілінің үндестік заңдарына сай әзірлеген латын әліпбиі жобасын қолдаймын.







Пайдаланылған әдебиеттер:

1. Н. Назарбаев. «Болашаққа бағдар: Рухани жаңғыру». Egemen.kz

2. Күдеринова Қ. Қазақ жазуының теориялық негіздері. – Алматы, 2010.

3. Әзімбай Ғали. http://qazaqtimes.com/article/8505.

4. Латын әліпбиіне көшуге қарсымыз. «Жалын» журналы, №3, 2013.



 











































М.Сужиков атындағы №6 орта мектептің

бастауыш әдістемелік бірлестігінің

«Латын қарпіне көшу қазақ тілінің жаңа белесі»

атты оқырмандар конференциясының

Анықтамасы


Күні: 13.12.2017 ж

Қатысқандар саны: 24


Күн тәртібінде:

  1. «Латын қарпіне көшу қазақ тілінің жаңа белесі» баяндамасы. Баяндамашы: Бірлестік жетекшісі Бижанова Р.Е.


Тыңдалды:

«Латын әліпбиіне көшу арқылы тіл саласындағы жүйесіздіктен арыламыз. Бұл – қазақ тілінің жаңа белесі десек болады» – деді келелі жиынның алғашқы сөзін бастаған директордың оқу ісі жөніндегі орынбасары Прназарова Қ.О. –Қазақстан рухани жаңғыруға бет алды. Рухани жаңғыру – ұлттық кодтан бастау алады. Ал ұлттық код қайда дегенге келсек, ең алдымен, тілде сосын дәстүріміз бен салтымызды, мінезімізді айқындайтын тілде, ұлттық мәдениетте. Қазақ баласының тағылымы мол тарихында мәдени-рухани болмысы ізгілікпен әдіптеліп, қарапайымдылықпен шыңдалып, парасатпен шырайланған. Ұлттық кодымызда ізгілік, адалдық, перзенттік инабаттылық, адамгершілік, парыз, этикет, ақыл-парасаттылық кеңінен өрістеген, молынан қамтылған.

Күн тәртібіндегі «Латын қарпіне көшу қазақ тілінің жаңа белесі» атты баяндаманы бастауыш әдіс бірлестігінің жетекшісі Бижанова Р.Е. оқыды. Райкүл Ерханқызы елімізде қолданыста болған әліпбилер турасында тарихтан таратып айтқан баяндамасы мұғалімдер көңіліне қонды.
Отырыс барысында бастауыш сынып мұғалімі Ақманат Пазылқызы өз ойымен бөлісті. Оның сөзінше, латын әліпбиін меңгеру тек жастар ғана емес, аға буын өкілдері үшін де еш қиындық тудырмайды. «Бұл жолда біз

А. Байтұрсыновтың «Оқуға шақыру» атты өлеңін негізге ала отырып, алға қадам басуымыз тиіс» – деді ұстаз.

Бұл шара мұрағаттарда шаң басып жатқан латын әліпбиінде жазылған баға жетпес мұраларымызды зерттеуге мүмкіндік ашып қана қоймай, халықаралық ақпараттық кеңістікке шығуға, ғаламтор жүйесін еркін меңгеруге де жол ашатыны сөз болды.
Келелі конференцияда сауалдар мен қатар ұсыныстарын айтқан жандар да аз болмады. Дей тұрғанмен, олардың басым бөлігі латын қарпіне көшуге дайын екендігін және қолдайтындықтарын айтты.


Бірлестік жетекшісі: Бижанова Р.Е.



























М.Сужиков атындағы № 6 орта мектепте 13 желтоқсанда өткізілген «Латын қарпіне көшу қазақ тілінің жаңа белесі»

атты оқырмандар конференциясының фотогалереясы

hello_html_402ca315.jpg

hello_html_m1160247.jpg

hello_html_2392c5c7.jpg

Найдите материал к любому уроку,
указав свой предмет (категорию), класс, учебник и тему:
также Вы можете выбрать тип материала:
Общая информация

Вам будут интересны эти курсы:

Курс повышения квалификации «Методические аспекты при изучении литературы «серебряного века» в современной школе»
Курс повышения квалификации «История русской литературы конца 20 - начала 21 вв. и особенности ее преподавания в новой школе»
Курс профессиональной переподготовки «Русский язык и литература: теория и методика преподавания в образовательной организации»
Курс повышения квалификации «Подростковый возраст - важнейшая фаза становления личности»
Курс повышения квалификации «Методические аспекты при изучении русской литературы последней трети XIX века в современной школе»
Курс профессиональной переподготовки «Организация и предоставление туристских услуг»
Курс профессиональной переподготовки «Клиническая психология: организация реабилитационной работы в социальной сфере»
Курс профессиональной переподготовки «Организация логистической деятельности на транспорте»
Курс профессиональной переподготовки «Организация менеджмента в туризме»
Курс профессиональной переподготовки «Русский язык как иностранный: теория и методика преподавания в образовательной организации»
Курс повышения квалификации «Использование элементов театрализации на уроках литературного чтения в начальной школе»
Курс профессиональной переподготовки «Разработка эффективной стратегии развития современного ВУЗа»
Курс профессиональной переподготовки «Деятельность по хранению музейных предметов и музейных коллекций в музеях всех видов»
Курс профессиональной переподготовки «Организация и управление службой рекламы и PR»
Курс профессиональной переподготовки «Организация и управление процессом по предоставлению услуг по кредитному брокериджу»

Оставьте свой комментарий

Авторизуйтесь, чтобы задавать вопросы.