Добавить материал и получить бесплатное свидетельство о публикации в СМИ
Эл. №ФС77-60625 от 20.01.2015
Инфоурок / Начальные классы / Конспекты / Үлдчнә туск үг.

Үлдчнә туск үг.

  • Начальные классы

Поделитесь материалом с коллегами:

Үлдчнә туск үг.

Күн болн төрскн азр – усндан эӊкр, хару седклтә болдг. Төрскн азриннь, отг- әәмгиннь тууҗарнь икәр соньмсҗ, оньган тусхана. Хальмг улсин тууҗд олн җилмүдин эргцд хоршагдад йовсн, үйәс үйд келгдәд йовсн тууҗс, түүкс, домгуд дала. Ода цуг эн тоот әмтнә ухан – седклд үлдәд, өдгә цагин ик зөөр болҗана.

лдчнр.

1771 җилд Увш хан нүүхд нег нойн эврә нутгарн үлдҗ. « Нур уста, идгтә азр»,- гиҗ эн лдчн бәәсн азриг таасад, бүүрлдг бәәҗ. Увш хан нүүҗ одсна ард, үлдсн нойна әәмгиг уулын әмтн ирәд дәәләд, сәәхн күүкдинь, мал- геринь булаҗ авад, бий цокад, гүвдәд бәәхләнь тер нойн залу улсин то авад, дархчнр цуглулад Үлд кегүлнә. Цуг залусан цуглулҗ авад, үлдәр чавчлдад, дәәлддг сурна. Уулын улс ирхлә, бийән белдәд авчксн нойна әәмгин улс үлдән артан авад, мөрн деер сууад, дәәләд ирсн дәәсиг орн-нутгтнь күргҗ тууад диилвр бәрнә. Терүнә хөөн тер нутгт үлдсн нойн үлдәр дәәлддг цергән тесәд, бәрәд бәәҗ. Эн цергтәе «лдчнр» гидг нер өгч. Тегәд «үлдчн» гиәд келдгнь, тер үлдсн нойна бүрдәсн үлдәр дәәлддг церг болҗана.

«кх күн лдч ордг».

лдчн селән хаалин амнд бәәнә. Кезәнә хальмгуд мөрн тергәр, цар тергәр уйр, давс, нань чигн хот- хол авхар эн хаалар орс азрт оддг бәәҗ. Тегәд нег дәкҗ хулд кехәр орс азр орҗ йовсн улсин негнь зууран күндәр гемтҗ. Энүгән эдн лдчәр дәврҗ орад, нег өрк- бүлд үлдәҗ. Кергән күцәхәр цаарандан йовҗ одна, арднь үлдсн гемтә залу өӊгрҗ одна. Зөвәр цаг давсна хөөн,кергән күцәчкәд хәрҗ йовад, одак әмтн лдчнд үлдәсн гемтә залу нәәҗән авхар ирнә. Болв тертн сәәән хәәв,бидн терүгитн хальмг авъясар оршаад, буйинь келәд, эн туст кергтә цуг үүлдвринь күцәввидн гиҗ герин эзн улс келнә. Терүгинь медсн элгн- саднь эн өрк- бүлд әрүн ханлтан өргәд, яад болвчн лдчнд күрәд үкх кергтә гиҗ келсн юмн бәәҗ.Юӊгад гихлә үлдчнәхн өвкнриннь авъяс-заӊшалан сәәнәр меддг, бәрдг улс мөн.Тиигәд сәәән хәәхлә, эн азрт йоста хальмг зокалар үдшәәд оршана гисн учр-утхта үг бәәсн болҗана тер.

ЛДЧНӘ ТУСК ДУН.

гнь – Нуура Владимирин,

Айснь – Пүрбән Содмна

Манцын көвәд малар бүтәсн Төмр мет хату сүркә. Мазн баатрин ачнр Төрлин тууҗ байҗана Өндр көк теӊгрин дор Хөвин төлә насан нерәдҗ, Өргн теегән туурулна. Хөөткән дүүнр тосхана.

лдчн –лдчн лдчн - лдчн Өргн теегән туурулна. 2 дәкҗ Хөөткән дүүнр тосхана.

Бурхн экин өгсн билгәр лдин хурцар хортан дарҗ, Бумбин нутган кеерүлнә, клән диилсн үлдчнр Алдр Әрәсән туг дор Өөрдин тууҗд алтн үзгәр Алтн иргчүр зүткнә. Өвкин нерән үлдәнә.

лдчн- лдчн лдчн - лдчн Алтн иргчүр зүткнә. 2 дәкҗ Өвкин нерән үлдәнә



лдчн. Элст Москва хоорнд Эргнд, дота, аза Эн селән бүүрлнә. Энүнә таньлнь дала. Өргн хаалин амнд Энүг цуар меднә Өӊгән оньдин шинрүлнә. Эӊкрлҗ иигҗ келнә.

Һазадын дәәснә көлд Һашута зовлӊ үзләч. Һазртан җирл күләҗ Һалан хадлҗ тесләч.

hello_html_6111712d.png

Краткое описание документа:

Үлдчнәтуск үг.

Күнбол𝗁нтөрскн𝗁азр – уснданэӊкр,харуседклтәболдг.Төрскн 𝗁азриннь,отг- әәмгинньтууҗарньикәр соньмсҗ, оньган тусхана. Хальмг улсин тууҗд олн җилмүдин эргцд хоршагдад йовсн, үйәс үйдкелгдәдйовснтууҗс,түүкс,домгуддала.Ода цугэнтоотәмтнәухан – седклдүлдәд,өдгәцагиникзөөрболҗана.

𝐘лдчнр.

1771 җилд Увшханнүүхднег нойн эврәнутгарнүлдҗ. « Нур уста,идгтә𝗁азр»,-гиҗэн 𝖸лдчнбәәсн𝗁азригтаасад,бүүрлдгбәәҗ.Увшханнүүҗодснаард,үлдсннойнаәәмгигуулынәмтнирәддәәләд,сәәхнкүүкдинь,мал- гериньбулаҗавад,бий цокад,гүвдәдбәәхләньтернойнзалуулсинтоавад,дархчнрцуглуладҮлдкегүлнә.Цуг залусанцуглулҗавад,үлдәрчавчлдад,дәәлддгсур𝗁на.Уулынулсирхлә, бийәнбелдәдавчксннойнаәәмгинулсүлдән𝗁артанавад,мөрндеерсуу𝗁ад,дәәләдирсндәәсигорн-нутгтнькүргҗтуу𝗁аддиилврбәрнә.Терүнәхөөнтернутгтүлдсннойнүлдәрдәәлддгцергәнтесәд,бәрәдбәәҗ.Энцергтәе«𝖸лдчнр»гидгнер өгч. Тегәд «үлдчн» ги𝗁әдкелдгнь,терүлдсннойнабүрдәснүлдәрдәәлддгцергболҗана.

«𝖸кхкүн𝖸лдчордг».

𝖸лдчнселәнхаал𝗁инамндбәәнә.Кезәнәхальмгудмөрнтергәр,цартергәр𝗁уйр,давс,наньчигнхот- холавхарэн хаал𝗁арорс 𝗁азртоддг бәәҗ. Тегәднег дәкҗхулд кехәрорс𝗁азрорҗйовснулсиннегньзууранкүндәргемтҗ.Энүгәнэдн𝖸лдчәрдәврҗорад,негөрк- бүлдүлдәҗ.Кергәнкүцәхәрцааранданйовҗодна,ардньүлдснгемтәзалуөӊгрҗодна.Зөвәрцагдавснахөөн,кергәнкүцәчкәдхәрҗйовад,одак әмтн𝖸лдчндүлдәснгемтәзалунәәҗәнавхарирнә.Болв тертнсәә𝗁әнхәәв,биднтерүгитнхальмгавъясарорша𝗁ад,буйинькеләд, энтусткергтәцугүүлдвринькүцәввиднгиҗгеринэзнулскелнә.Терүгиньмедснэлгн- садньэнөрк- бүлдәрүнханлтанөргәд,я𝗁адболвчн𝖸лдчндкүрәдүкхкергтәгиҗкелснюмнбәәҗ.Юӊгадгихләүлдчнәхн өвкнринньавъяс-заӊшалансәәнәрмеддг, бәрдгулсмөн.Тиигәдсәә𝗁әнхәәхлә, эн 𝗁азртйостахальмгзокаларүдшә𝗁әдоршанагиснучр-утхтаүгбәәсн болҗанатер.

𝖸ЛДЧНӘТУСКДУН.

𝖸гнь – Нуура Владимирин,

Айснь – ПүрбәнСодмна

МанцынкөвәдмаларбүтәснТөмрметхатусүркә.МазнбаатриначнрТөрлинтууҗбайҗанаӨндркөктеӊгриндор Хөвинтөләнасаннерәдҗ,Өргнтеегәнтуурулна.Хөөткәндүүнртосхана.

𝖸лдчн –𝖸лдчн𝖸лдчн - 𝖸лдчнӨргнтеегәнтуурулна.2 дәкҗХөөткәндүүнртосхана.

Бурхнэкинөгснбилгәр𝖸лдинхурцархортандарҗ,Бумбиннутганкеерүлнә,𝖸кләндиилснүлдчнрАлдрӘрәсәнтугдорӨөрдинтууҗдалтнүзгәрАлтниргчүрзүткнә.Өвкиннерәнүлдәнә.

𝖸лдчн- 𝖸лдчн𝖸лдчн - 𝖸лдчнАлтниргчүрзүткнә.2 дәкҗӨвкиннерәнүлдәнә

𝖸лдчн.ЭлстМосквахоорндЭргнд,дота,𝗁азаЭнселәнбүүрлнә.Энүнәтаньлньдала.Өргнхаал𝗁инамндЭнүгцу𝗁армеднәӨӊгәноньдиншинрүлнә.Эӊкрлҗиигҗкелнә.

ҺазадындәәснәкөлдҺашутазовлӊүзләч.Һазртанҗир𝗁лкүләҗҺаланхад𝗁лҗтесләч.

Автор
Дата добавления 01.08.2015
Раздел Начальные классы
Подраздел Конспекты
Просмотров176
Номер материала ДA-000025
Получить свидетельство о публикации
Похожие материалы

Включите уведомления прямо сейчас и мы сразу сообщим Вам о важных новостях. Не волнуйтесь, мы будем отправлять только самое главное.
Специальное предложение
Вверх