1162696
столько раз учителя, ученики и родители
посетили сайт «Инфоурок»
за прошедшие 24 часа
+Добавить материал
и получить бесплатное
свидетельство о публикации
в СМИ №ФС77-60625 от 20.01.2015
Дистанционные курсы профессиональной переподготовки и повышения квалификации для педагогов

Дистанционные курсы для педагогов - курсы профессиональной переподготовки от 1.410 руб.;
- курсы повышения квалификации от 430 руб.
Московские документы для аттестации

ВЫБРАТЬ КУРС СО СКИДКОЙ ДО 90%

ВНИМАНИЕ: Скидка действует ТОЛЬКО до конца апреля!

(Лицензия на осуществление образовательной деятельности №038767 выдана ООО "Столичный учебный центр", г.Москва)

ИнфоурокДругоеДругие методич. материалыМастер класс калмыцкий календарь

Мастер класс калмыцкий календарь

библиотека
материалов
Скачать материал целиком можно бесплатно по ссылке внизу страницы.

Кичәлин төр: Хальмг лит


Кичәлин күсл:

- «Хальмг лит» гидг төрин түрүн цәәлһвр болн олзлх үгмүдиг чееҗдән батллһн.

- Сурһульчнрин соньмсх урмд төрүлх.

- Тулгч схемар иш авад, келҗ чадхин эв-арһ даслһн.

  • Сурһульч эврән келҗ чаддгин дамшлтыг өргҗүллһн.

  • Сурһульчнрин ухалх болн шинҗлх чадвринь гүүдүлх.

- Эврә үндсни авъяс болн заңшалд соньмслһна сурһмҗ өгх.

- Төрскн келән дасх сурһульчнрин седкл өөдлүллһн.


Кичәлд кергтә тоотнь: компьютер, проектор, экран, таблицс, карточкс.


I.Мендллһн



II.























III.Шин төр

Багшин нүр үг.

Литин цәәлһвр.








































1-гч таблицар көдлх







Экранд модна зург.




Физминутка














Экранд схем



2-гч таблицар көдллһн.(Долан хонг)





Күүкд самбрт һарад, таблицд долан хонгин нерд бичнә.




Экранд «Өдрин цаг» таблиц








3 – гч таблицар көдллһн.







3 – гч таблицар көдллһн.



Батллһн. (самбрт һарад бичнә)






































Хойр багд эн даалһвр өггдҗәнә.




























Герин даалһвр





Темдг тәвлһн.



-Мендвт, күүкд!

-Күүкд, эндр өдрин то ямаран? (үкр сарин 14)

-Долан хонгин ямаран өдр? (Пүрвә өдр)

-Кедүдгч җил? (2013-гч җил)

-Юуна җил? (моһа )


Бичәтә тоотынь умшад, кичәлин төриг эврән келҗ үзтн.

Экранд: 2013 җил

Моһа җил

Үкр сарин арвн дөрвн. Пүрвә өдр.

Мөрн цаг.

Тиигәд эндрк мана кичәлин төр – Хальмг лит.


Чик хәрүһинь өгсндтн йир байрлҗанав! Ямаран керсү күүкд!


Күүкд, девтрән секәд, эндрк өдрин то, кичәлин төринь бичтн.

Үгин көдлмш

Лит- календарь



Кичәлин күслинь келҗ өгх.

  • Эндр кичәлд литин тускар медсән сергәһәд, шин кесг соньн тоот медҗ авхвидн. Хальмг литин тогтацин туск тодрха цәәлһвр өггдх.

-Күүкд, юуна төлә лит кергтә?


Хальмг лит

1.Хальмг лит - өвкнрин үлдәсн зөөр. Хальмг күүнә җирһлд лит ик чинртә орм эзлнә. Күн төрхлә,эк-эцкнь хурлд одад,зурхачд күүкдин төрсн өдринь, өдрин кемҗәһинь келәд, неринь заалһна. Хальмг күн ямр нег ик үүлдвр күцәхләрн, зурхачар өдринь, цагинь медүлнә.

Үлгүрнь: хүрмин өдр, Зулын, Цаһана өдриг бас зурхач келҗ өгнә.

Зурхач – литиг тогтадг күн (астролог) (записать в тетрадь)




2.Күүкд, ода бидн хальмг литин тогтацин тускар күүндхвидн.

Экранд: арвҗн - 60 җил – век

җил

сар

өдр


арвҗн гидг үг девтртнь бичүлх.


Хальмг литәр арвҗн 60 җилмүдәс тогтна.

- Күүкд, орс литәр арвҗн кедү җилмүдәс тогтна?

- Чик,зун җилмүдәс тогтна.


Багшин цәәлһврин үг.

Эн таблиц 60 җилин эргциг үзүлҗәх таблиц. Арвҗн 12 җилмүдәс тогтна.. Җил болһн 12 сармудас тогтна.Хальмг литәр сар 30 өдрмүдтә.Орс литин сармуд 30,31, зәрмдән 28,29 өдрмүдәс тогтна. Җилмүд болн сармуд аңгудын нертә. Җил болһн тавн элементта: модн, һал, һазр, төмр, усн. Тавн элемент болһн өңгәрн йилһрнә. Өңг болһн дотран хойр әңгд хувагдна. Нег элементд дарандан йовх 2 җил орна. Тер хойр җил хоорндан йилһрнә. Түрүн җил- эр җил, хойрдгч җилнь – эм җил.

Үлгүрнь: 2008-гч җил – һазр шар хулһн җил; - эр җил.

2009-гч җил – һазр шаргчн үкр җил;- эм җил.


гчн- эм җил медүлҗәх суффикс.


3.Дамшлтын көдлмш.

Даалһвр: Күүкд, тана өмн бәәх таблиц хәләһәд, бийннь,эк- эцкиннь, ах дүүһиннь һарсн җилинь олад, ямаран җилд төрсинь, тер җилин элементынь олтн.

Үлгүрнь: Мини нерн Кермен Очировна. Мини эгч 1950-гч җилд төрлә.

1950-гч җил – модн көк бар җил, эр җил.

(2-3 кү сурх)

Күүкд, ода эн таблиц хәләһәд, дүнцүллһнә көдлмш давулхмн.Тиигәд, күүкд, хальмг литәр арвҗн гисн кедү җилмүдәс тогтна? Орс литәр кедү җилмүдәс тогтна? Сармудын, өдрин тооһинь дүңцүлхм.


4.Нә, күүкд, сәәнәр көдлвт, невчк амрхм.

Экранур хәләтн.

Арвһр- сарвһр модн арвн хойр ацта.

Ац болһн һучад хамтхаста. Эн юмб?

Эн зург шинҗләд, тәәлвринь олтн. (тәәлврнь 3 үгәс тогтна)

Чик! Җил,сар, өдрмүд.

Басл медрлтә күүкд!


Салькн,салькн үләнә, модна ацмуд нәәхлнә. Салькн, салькн номһрна, модна ацмуд урһна.

5.Долан хонг.


Экранд долан хонгин таблиц.

- Күүкд,эн үгмүд ю медүлҗәнә? (Долан хонгин өдрмүд)

- Долан хонгин өдрмүдин дарань чикий? (Уга)

- Самбрт һарад, долан хонгин өдрмүдиг даранднь бичтн.

- Күүкд,тадн латин кел болн англь кел даснат.Эн хойр келәр долан хонгин өдрмүд меддвт? (меднәвидн). Самбрт һарад, латин келәр бичтн. Англь келәр долан хонгин өдрмүд яһҗ нерәдгднә?Амн үгәр келҗ өгтн- Чик,йир сән! Йир медрлтә күүкд!


Долан хонгин өдр болһн һаргин нерәдлһтә. Һарг – планета

Сарң һарг, Мигмр һарг…

Долан хонгин нерәдлһинь девтртән бичҗ автн.

Күүкд, мана өвкнр йир гүн медрлтә бәәҗ гиҗ келҗ болхмн.



6.Өдр. Өдрин цаг болһна чинр.

Долан хонгин тускар күүндүвидн. Ода өдрин тускар күүндхм. Күүкд, экранур хәләтн. Хальмг литәр өдр 12 әңгд хувагдна. Әңг болһнь аңгудын нерәдлһтә. Нег әңгнь 2 часас тогтна.(показываю рис.жив.)

Үлгүрнь: бар цаг – 03 час40 минутас – 05 час 40 минут күртл.

Ода кедү цаг? Ямаран аңгин цаг? (моһа цаг)

Чик! Мини күүкд әвртә!

Һурвн час дөчн минутас тавн час дөчн минут күртл бар цаг (2-3 үлгүр)

Таблицан хәләтн.


Өдрин әңг болһн эврә онц чинртә. Эн кемҗәнд ю күцәҗ болхинь эс гиҗ ю эс күцәҗ болхинь медҗ болхмн.

Үлгүрнь: Ода кедү час? Ямаран аңгин цаг?

Моһа цаг(ученики). (Я)Һазр тәкхд сән цаг. Шиидвр авхд бас сән цаг.(Умшулх)



7. Дамшлтын көдлмш.

Күүкд, би таднд иим даалһвр өгчәнәв.

«Мини өдрин диг – даран» гидг төрәр келвр тогтатн.

Таблицан хәләтн.

Үлгүрнь: 1.Чи юн цагла сернәч?

Би туула цагла сернәв.

Цааранднь мини өгсн сурврмудар һардвр кеһәд, келврән тогтатн. Невчк шулудтн.

2.Түрүн кичәл юн цагла эклнә?

Түрүн кичәл лу цагла эклнә.

3.Ямаран цагла үдин хотан иднәч?

Моһа цагла үдин хотан иднәв.

4.Кичәлмүд юн цагла төгснә?

Кичәлмүд мөрн цагла төгснә.

5.Герин даалһвран юн цагла күцәнәч?

Герин даалһвран мөчн цагла күцәнәв

6.Юн цагла орндан орнач?

Ноха цагла орндан орнав.

Эн даалһвриг хошадар күцәтн.

Ямаран баг түрүн болҗ хәрүһинь өгхинь тоолдгар тоолад, шүүҗ авхвидн. «Абчн- чибчн, келмн-зелмн, харда –барда чикн таш». Хәрүһинь соңсх.

Күүкд, 3-гч класст Санҗ көвүн бәәнә.Эн көвүн өдр болһн түрүн кичәлдән дутна. Юңгад дутвч гихлә, иим хәрү өгв.

Мини нерн санҗ.

Би моһа цагла сернав.

Герин даалһвран ноха цагла күцәнәв.

Хулһн цагла орндан орнав.

Күүкд, юңгад Санҗ түрүн кичәлдән дутна? Юн гиҗ санҗанат?

(Дегд ора орндан орна, дегд ора сернә)

Санҗд ямаран селвг өгх кергтә?(Өдрин диг-дараһан чиклх, цаглань орндан орх, цаглань серх,цаглань герин даалһвран күцәх.)


Күн болһн өдрин кех көдлмшән эртәснь цагар зуралхла, йир сән. Цуг сансн тооттн күцх. Тегәд ямаран ашлвр кеҗ болх? (Күн болһн эврәннь өдрин цаган зуралх зөвтә).



8. Экранд ишкә герин зург.

  • Күүкд. Ода невч амртн. Би нег соньн юм келҗ өгнәв. Өдгә цагт цагин кемҗәг часар меднәт.Урднь,кесг арвҗн хооран мана өвкнр өдрин цагин кемҗәг ишкә герин харачар түрүн нарна толян туслһар меддг бәәҗ. (Харач- утан һардг орм)

Хәләтн. Эн ишкә герин дотрк. Ишкә гер 12 әңгд хувагдна. Әңг болһн цагин кемҗәтә.

Үлгүрнь: нарна толян ишкә герин эн әңгд тусхла, эннь бар цаг медүлҗәнә.



  • Ода хулһн җил гиҗ келләвидн . Ямаран кевәр хулһн литд орсна тускар тадн меддвт? Тадниг невчк сергәхәр хальмг литин туск домгас тасрха үзүлнәв. Тадн эн домгиг медх зөвтәт.

Җилмүд хувахд хулһн темән хойр хамгин сүл ирв.Негхн җил үлдҗ.Эднд иим даалһвр өггднә. Кен түрүлҗ һарх нар үзнә, терүнд җил күртх. Мектә хулһн темәнә бөкн деер һарад, түрүн болҗ нар үзнә.

Тиим кевәр мектә хулһн аңхун темәг мекләд, хальмг литд орв.

-Тиим эсий? Хулһн йир байрта бәәнә!


  • Энүгәрн хальмг литин туск күүндврән төгсәһәд, эндрк кичәлд соңссан, үзсән, шинәс медҗ авсан сергәһәд батлхм.

Буруһан сурҗанав «Хальмг үнн» газетас интернетар соңсхвр ирв.

Нааран эс ирсндән икәр харм төрҗәнә. Маңһдур һарх газетд мана кичәлин тускар соңсхвр өгхәр бәәнә. Иим сурврмуд илгәж. Шулуһар хәрүһинь өгхитн эрҗәнә.

  1. Ямаран төрәр кичәл болв? (устно)

  2. Хальмг литин тогтацинь заатн. ( пустая пирамида)

  3. Лит кедү элементас тогтна? Ямаран? (пустой слайд)

  4. Хальмг литд кедү, ямаран аңгуд орна? (слайд с животными )

  5. Хальмг литд аңгудын нертә юн бәәнә?

  6. Долан хонгин өдрмүд заатн.

7.


Эн даалһвриг шулуһар күцәхин төлә бидн 3 багд хувагдхмн. 1-гч баг 2-3 сурврмудт хәрү өгх, 2-гч баг 4-5-гч сурврмудт, 3-гч баг 6-7 сурврмудт хәрү өгх.

Ода 1-гч багас эклхмн. Эднә хәрүһинь соңсхм.

2-гч багин хәрү соңсх.

3-гч багин хәрү соңсх.


Чик хәрү өгсндтн икәр байрлҗанав! «Хальмг үнн» газетин көдләчнрин нерн деерәс цугтадтн ханлтан өргҗәнәв.Тана белдсн хәрүһитн би интернетар илгәчкнәв.



Эндрк кичәлдән соньн юм медҗ авсан тодлад, школын газетд соңсхвр орулҗ өгтн.

Иим сурврмудт хәрү өгтн.

  1. Хальмг Таңһч Әрәсән ханьд орсна 400 җилин өөн кедүдгч җилд темдглгдх?

  2. Тер җилин туск цәәлһвр өгтн.


Ямаран шин үгмүд медҗ аввт?

Таднд эн кичәл таасгдв?



Тегәд мана кичәл төгсв. Сәәнәр көдлсндтн ханлтан өргҗәнәв. Цагин агчм болһниг хәәрләд, олзтаһар эдлтн.

Менд байрта харһцхай!




8


Общая информация

Номер материала: ДБ-376579

Похожие материалы

Вам будут интересны эти курсы:

Курс профессиональной переподготовки «Библиотечно-библиографические и информационные знания в педагогическом процессе»
Курс повышения квалификации «Правовое обеспечение деятельности коммерческой организации и индивидуальных предпринимателей»
Курс повышения квалификации «Интеллектуальная собственность: авторское право, патенты, товарные знаки, бренды»
Курс повышения квалификации «Основы местного самоуправления и муниципальной службы»
Курс повышения квалификации «Экономика и право: налоги и налогообложение»
Курс повышения квалификации «Организация практики студентов в соответствии с требованиями ФГОС технических направлений подготовки»
Курс профессиональной переподготовки «Организация деятельности по подбору и оценке персонала (рекрутинг)»
Курс повышения квалификации «Финансы предприятия: актуальные аспекты в оценке стоимости бизнеса»
Курс повышения квалификации «Использование активных методов обучения в ВУЗе в условиях реализации ФГОС»
Курс профессиональной переподготовки «Основы организации рекреационной деятельности и лечебного туризма»
Курс профессиональной переподготовки «Методика организации, руководства и координации музейной деятельности»
Курс профессиональной переподготовки «Теория и методика музейного дела и Охраны исторических памятников»
Курс профессиональной переподготовки «Организация процесса страхования (перестрахования)»
Курс профессиональной переподготовки «Гражданско-правовые дисциплины: Теория и методика преподавания в образовательной организации»
Курс повышение квалификации «Информационная этика и право»

Благодарность за вклад в развитие крупнейшей онлайн-библиотеки методических разработок для учителей

Опубликуйте минимум 3 материала, чтобы БЕСПЛАТНО получить и скачать данную благодарность

Сертификат о создании сайта

Добавьте минимум пять материалов, чтобы получить сертификат о создании сайта

Грамота за использование ИКТ в работе педагога

Опубликуйте минимум 10 материалов, чтобы БЕСПЛАТНО получить и скачать данную грамоту

Свидетельство о представлении обобщённого педагогического опыта на Всероссийском уровне

Опубликуйте минимум 15 материалов, чтобы БЕСПЛАТНО получить и скачать данное cвидетельство

Грамота за высокий профессионализм, проявленный в процессе создания и развития собственного учительского сайта в рамках проекта "Инфоурок"

Опубликуйте минимум 20 материалов, чтобы БЕСПЛАТНО получить и скачать данную грамоту

Грамота за активное участие в работе над повышением качества образования совместно с проектом "Инфоурок"

Опубликуйте минимум 25 материалов, чтобы БЕСПЛАТНО получить и скачать данную грамоту

Почётная грамота за научно-просветительскую и образовательную деятельность в рамках проекта "Инфоурок"

Опубликуйте минимум 40 материалов, чтобы БЕСПЛАТНО получить и скачать данную почётную грамоту

Включите уведомления прямо сейчас и мы сразу сообщим Вам о важных новостях. Не волнуйтесь, мы будем отправлять только самое главное.