Инфоурок / История / Другие методич. материалы / Монғолдардың қазақ жерін жаулап алуы

Монғолдардың қазақ жерін жаулап алуы



Московские документы для аттестации!

124 курса профессиональной переподготовки от 4 795 руб.
274 курса повышения квалификации от 1 225 руб.

Для выбора курса воспользуйтесь поиском на сайте KURSY.ORG


Вы получите официальный Диплом или Удостоверение установленного образца в соответствии с требованиями государства (образовательная Лицензия № 038767 выдана ООО "Столичный учебный центр" Департаментом образования города МОСКВА).

ДИПЛОМ от Столичного учебного центра: KURSY.ORG


библиотека
материалов

hello_html_m301fba15.jpg

Елеусизова Гулжанат Серікқызы Шығыс Қазақстан облысы, Аягөз қаласы «№5 жалпы білім беретін орта мектеп» коммуналдық мемлекттік мекемесінің тарих пәнінің мұғалімі. II санатты ұстаз.





7 класс оқушыларына «Монғолдардың қазақ жерін жаулап алуы» тақырыбын өткенде ауызша түсіндірілумен қоса құжаттар,көркем әдебиеттен үзінді енгізу,әңгіменің бейнелі болуы,әсерлі болуы өте тиімді тәсілдер.Оқушылардың Отан тарихына деген ынтасын,сабақтағы белсенділігін арттыру мақсатында мұғалім әңгімесінде тарихи оқиғаларды,құбылыстарды әсерлі түрде баяндау тарихи дәуірді түсінуге,жеке қайраткерлердің,қарапайым адамдардың көзқарасын шәкірттердің дұрыс бағалауына көмектеседі.Жаңа тақырыпты түсіндірместен бұрын мұғалім IX-XII ғасырларда өмір сүрген ортағасырлық мемлекеттердің,тайпалардың тарихына қысқаша шолу жасау қажет.Монғолдардың қазақ жерін жаулап алуы қазақ тарихын қалай өзгерткені жайлы оқушылардың білгені өте маңызды.


Орта ғасырлардағы Қазақстан тарихы

Сабақтың тақырыбы: Монғолдардың Қазақстан жерін жаулап алуы.

Сабақтың мақсаты:

  • Оқушыларға Қазақстанда Монғол империясының үстемдік етуі,империяның басқыншылық саясаты мен оның зардаптарының әсері жайында толық мағлұмат беру.

  • Оқушылардың белсенді ойлау қабілетін арттыру,алған білімдерін қажетіне сай пайдалана білуге,өз бетінше қорытынды жасауға дағдыландыру.

  • Қазақстан тарихындағы осы бір оқиға арқылы оқушыларды патриоттыққа , елжандылыққа, саяси сауаттылыққа тәрбиелеу.

Сабақтың түрі:Саяхат сабағы

Типі:Жаңа сабақ

Әдісі: сұрақ-жауап,баяндау,әңгімелеу

Көрнекілігі: карта «Монғолдардың Қазақстан жерін жаулап алуы»,сызба,суреттер,бейнефильмнен үзінді,М.Шаханов «Отырар опаты»өлеңінен үзінді

Пәнаралық байланыс:Дүние жүзі тарихы,география,әдебиет

Сабақтың барысы: І. Ұйымдастыру кезеңі

  • Оқу құралын тексеріп түгелдеу

  • Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.

ІІ.Жаңа сабақ

Еhello_html_m4b12211f.gifнді тақтаға назар аударайық!Мен сендерге мынадай кілт сөздерді ұсынамын,осы сөздерге сүйене отырып,бүгінгі өтетін тақырыпқа болжам жасап көрейік.

Бhello_html_m9ce9344.gifhello_html_m5bdcb8a.gifолжам тренингі:

hello_html_m4a77d41e.gif

hello_html_21540a8d.gifhello_html_m6171d52f.gif

hello_html_6a4ec13f.gif

hello_html_551f95bc.gif

hello_html_m78ab1f8e.gifhello_html_m685b2374.gifhello_html_3ff5c43e.gif



Сонымен бүгінгі өтетін жаңа тақырыптың аты өздерің айтып отырғандай «Монғолдардың Қазақ жерін жаулап алуы».

Бүгінгі сабағымыздың мақсаты:Монғол империясының басқыншылық саясаты мен оның зардаптарының әсері жайында толық мағлұмат алу және алған білімдеріңді өз қажеттіліктеріңе сай пайдалануға үйрену.Сабақтың жоспарымен таныстырып өтейін.

hello_html_m510ac9bb.gifhello_html_3a0da856.gif

hello_html_m282cf413.gif

hello_html_mb173b83.gif

hello_html_7f8578f7.gif


hello_html_8835ec2.gif

hello_html_m6f771ad3.gif

hello_html_m2cbd8a67.gif


hello_html_52654323.gifhello_html_7ffab0c7.gif





hello_html_43258577.gif



I.Монғол империясының құрылуы.

Сұрақ:-Шыңғыс хан туралы не білесіңдер?Ол кім?

Слайд- Шыңғыс ханның суреті

Мұғалім: енді Шыңғыс хан туралы қысқаша деректеме тыңдайық

Деректеме «Шыңғыс хан»

Мұғалім: XIIғ.Монғол тайпалары Орхон мен Керулен аралығында мекендеді.

XIIғ. аяғы –XIIIғ.басында- әскери-феодалдық монғол мемлекеті құрылды.

Астанасы – Қарақорым.

II.Монғол империясының қоғамдық құрылысы.

Слайд



hello_html_m4b076d31.gifhello_html_4d450b59.gif

95 түмен


hello_html_4318547f.gifhello_html_m398c8856.gif

Мыңдық


hello_html_m35438f41.gifhello_html_m4cfcb0b0.gif

Жүздік


hello_html_8f6c254.gifhello_html_31f89f01.gif

Ондық




Мұғалім. Монғол мемлекетін Шыңғысхан жеке басқарды.

Ол империяны 95 түмен әкімшілік билікке бөлді.Әрбір түменде 10 мыңнан адам болды.Түмендер аймаққа бөлінді,әрбір мыңдық он жүздіктен,жүздіктер ондықтардан тұрды.Басқару жүйесі ондықтан басталды.Аймақтар мен түмендерді,мыңдықтарды басқару Шыңғысханныңең жақын туыстары мен оны қолдаушы ақсүйек нояндарға тапсырылды.


hello_html_m7255ff94.gif

Бұл қанаттар жоғарыда көрсетілген түмендерге бөлініп басқарылды.Ханның 10 мыңнан тұратын таңдаулы әскері болды.Шыңғыс хан әскери қызметтерге шығу тегіне қарамастан батыл да іскер адамдарды тағайындады.Әскери тәртіпті бұзғандарға өлім жазасы кесілді.

Монғол мемлекетінің саяси құрылымы

hello_html_7b104fb.gif

Ұлы хан

Шыңғыс ұрпақтары



hello_html_3b63535c.gifhello_html_m3d0a9f74.gif

hello_html_m12ae4c4f.gif

«Яса»(«Жаса»)

жазбаша

құқықтық нормалар мен заң ережелері

Ұлы хан мемлекет басшысы ретінде әскери заң шығарды және әкімшілік билік жүргізді



hello_html_mf4365a3.gif


hello_html_ee38f33.gifhello_html_m259bbcb6.gif

hello_html_59614de3.gif

Шыңғыс ханның өзі айтқан нақыл сөздері мен ел басқарудағы кейбір басты мәселелер жөніндегі шешімдерін тұрды

Әскери,азаматтық істерді орындаудағы жалпы заңдар,оларды орындамағандарды жазалаудың түрлі ережелерінен құралды


Құрылтай

Ірі әскери мәселелер,ішкі саясат,Шыңғыс ұрпақтарыарасындағы өлкелерді бөлу мәселелері шешілді







Монғол империясын Шыңғыс ұрпақтары биледі.Ең жоғарғы әміршісі Ұлы хан болды.Ұлы хан мемлекет басшысы ретінде әскери заң шығаруға және әкімшілік билік жүргізуге құқылы болды.Құрылтай ресми түрде жоғарғы өкімет билігінің жоғары органы болды,құрылтайда ірі әскери мәселелер,ішкі саясат,Шыңғыс ұрпақтары арасында өлкелерді бөлу мәселелері шешіліп отырды. Құрылтайда хан жариялау және оны салтанатты түрде таққа отырғызу рәсімдері жасалды.Ол жылына бір рет,жаз айында шақырылды.

Мемлекеттің басты заңы «Жаса»деп аталды.Бұл екі бөлімнен тұрған. Бірінші бөлім Шыңғысханның өзі айтқан нақыл сөздері мен ел басқарудағы кейбір басты мәселелер тұрды.Екінші бөлім әскери,азаматтық істерді орындаудағы жалпы заңдар және оларды орындамағандарды жазалаудың түрлі ережелерінен құралды.

III.Монғолдардың Қазақстанды жаулап алуы

Шыңғыс ханның жаулаушылық жорықтар жүргізудегі мақсаттары:

  • Билігін күшейту

  • Ішкі тартыстарды болдырмау

  • Ақсүйектердің талабын орындау

  • Халқын жаңа жайылымдармен қамтамасыз ету

Шыңғыс ханның соғысу тәсілдері:

  • Жорыққа шықпастан бұрын сауда керуенін жіберіп,ол ел туралы мәліметтер алған

  • Дінге қысым көрсетпеген

  • Жаулап алған елдердің соғыс техникасын, халқын шапқыншылық соғыстарға пайдаланған.

Слайд

Жылы

Болған оқиға

1207-1208ж.ж.

Жошы Енисей қырғыздарын,Сібір халықтарын басып алды.

1207-1209ж.ж.

Таңғұт,Турфан кінәздіктерін,ұйғырларды басып алуы

1211-1215ж.ж.

Қытай жерін бағындырды

1217ж.

Күшлікке қарсы Жебе ноянды аттандыруы

1218ж.

Монғолдардың Жетісу жеріне енуі

1219ж.

150 мың әскерді Ертіс,Сырдарияға аттандырып,Отырардықоршап алуы

1219-1220ж.ж.

Сыр бойындағы қалалардың толығымен монғолдарға бағынуы


Отырардың күйреуі атты бейнефильмнен үзінді.

М.Шахановтың «Отырар опаты» өлеңінен үзінді оқылады.

Оқушы:

Алты ай бойы ерлік салтқа төрін берген Отырар

Алты ай бойғы алапатта жеңілмеген Отырар.

Ақыл ойын жалындатқан,өнер,ғылым шамын жаққан

Ұлы қала Азияның маңдайына сыймады.

Безбүйрек жау сәбилерді,

Шал-шауқанды,кемпірді,

Тіпті жүкті әйелдің де ішін жарып өлтірді.

Құзғын,қарға ғана тынбай шарлап мұңлы аспанды,

Отырардың аянышты зарлы өмірі басталды,

Айдай әлем мойындаған даңқы бар,

Жүз елу мың халқы бар,

Нән қаланың асқақ әні осыменен шектелді...


IV.Жаулап алу зардаптары

  • Жетісу аймағында шапқыншылыққа дейін 200-ден астам елді-мекендер болса,одан кейінгі XIII-XIVғ.ғ.20-ға жуық елді мекен қалды;

  • Баласағұн қаласының орны мүлдем жоғалып кеткен;

  • Егін шаруашылығының жүйесі бұзылды;

  • Халықтардың этникалық құрамы мүлде бұзылды;

  • Қазақ халқы қалыптасуының аяқталуы 200 жылға кешеуілдеді;

  • Мәдениеттің дамуына кедергі болды.

V.Ұлыстардың құрылуы.

Шыңғысхан жаулап алған жерлерін өзінің төрт баласына бөліп берді.Қазақстан жері оның үш баласының қол астына қарады.Бөліп берілген жерлер ұлыс деп аталды.

hello_html_m10220c7d.gif

Кіші баласы Төле Монғолия жерін билеген.Шыңғыс ұлдары өз ұлыстарын тәуелсіз иеліктерге айналдыруға тырысты. 1227 ж. Шыңғыс хан қайтыс болғаннан кейін ,оның орнына Үгедей отырды.Империя бірнеше тәуелсіз мемлекеттерге ыдырап кетті.

Бұл сабақтың жалғасы келесі сабақтарды жалғасын табады.

Бекіту.

Сонымен 6-аялдамаға да жеттік.Бұл аялдаманың ерекшелігі 1962 ж. Кендітау жерінде Гурван көлі жағасында үлкен мәрмәрдан ескерткіш орнатылған,онда төмендегі Шыңғысханның өсиет сөзді оқып шығу үшін,алдымен бірнеше тапсырмалар орындауымыз керек.Тапсырмалардыорындамас бұрын қатар бойынша 3-топқа бөлінеміз.Әр топқа дұрыс жауап берген үшін ұпай беріледі.Көп ұпай жинаған топ «Жеңімпаз»болып есептеледі,сонымен қатар ескерткіштегі өсиет сөзді ашады.Ал,сайысымызды бастайық!

1-тапсырма.Сұрақ-жауап.

1.Монғол империясын құрған кім?Шыңғыс хан

2.Темүжінді не себепті «Шыңғыс хан» деп атаған?Керей ханы «Монғолдарды жеңіске жеткізетін Жеңісхан болсын»деп бата берген.

3.Империяның қоғамдық құрылысы қандай болды? Түмен ,мыңдық,жүздік,ондық.

4.Монғолияның аумағы неше әскери әкімшілікке бөлінді? 3

5.Оларды ата? Баруңғар,Кул,Жоңғар.

6.Ұлы хан деген кім?Мемлекет басшысы.Әскери заң шығарды,әкімшілік билік жүргізді.

7. «Яса», «Жаса»дегеніміз не?Жазбаша құқықтық нормалар мен заң ережелері.

8.Құрылтайда қандай мәселелер қаралған?Ірі әскери мәселелер,ішкі саясат,Шыңғыс ұрпақтары арасындағы өлкелерді бөлу мәселелері шешілді.

9.Монғол шапқыншылығының қандай зардаптарын білесіңдер?

10.Қазақстан жері қандай монғол ұлыстарына кірді?Жошы,Шағатай,Үгедей

2-тапсырма.

Келесі сайыс «Тұлғаны таны»деп аталады.Тақтада 3 қатарға 3 тұлғаның портреттері және сұрақтар берілген.1 минуттан уақыт беріледі.

Жошы Шыңғыс хан Абылай хан

1.Бұл кім?

2.Қай уақытта өмір сүрді?

3.Бұл тарихи тұлғаның Қазақстанға қандай қатысы бар?

3-тапсырма. «Сандар да сөйлейді» деп аталады.

Мен жылдарды көрсетемін , сендер қандай оқиға болғанын анықтайсыңдар

1.1155ж. 5.1211-1215ж.ж. 9.1219-1220ж.ж.

2.1206ж. 6.1217ж.

3.1207-1208ж.ж. 7.1218ж.

4.1207-1209ж.ж. 8.1219ж.

4-тапсырма.Картамен жұмыс.Аталған жер-су аттарын картадан көрсету.

1.Жент 2.Отырар 3.Сығанақ 4.Таңғұт,Тұрфан кінәздіктерінің жері

5.Жетісу өңірі 6.Бұхара 7.Шығыс Дешті Қыпшақ 8.Арал,Сырдария

9.Ертіс өзені,Алтай,Тарбағатай

5- тапсырма Проблемалық сұрақ: -Монғолдар қазақ жерін жаулап алмаса не болар еді?

Сайыс нәтижесінде жеңімпаз топқа «Жеңімпаз»,ал жеңілген топтарға алдағы сайыстарда жеңістен үміт үзбесін деп «Үміт» мақтау қағазымен марапатталады.

Қорытындылау.

Монғол жаулаушылары Қазақ жеріне енуі 2 бағытта жүрді:

1.Шапқыншылық,басқыншылық бағытта;

2.Шыңғыс хан ұрпақтары Қазақ хандығындағы хандар тарихының бастауы болды.Монғолдар Қазақ жерін жаулап алғаннан кейін,түркіленіп,Қазақ хандығының түп негізі болғаны сөзсіз.

Бағалау,мадақтау.

Жолдама

Жұмыстың түрлері

Менің үлесім

Баға

1.

Сұрақ-жауап



2.

«Тұлғаны таны»



3.

Хронологиялық жұмыс



4.

Картамен жұмыс



5.

Проблемалық сұрақ



Мен мақсатыма жеттім: Иә, Жоқ

Мhello_html_4a1802d7.gifhello_html_e8c3ca7.gifhello_html_7767a6a6.gifенің өзімді бағалауым

544



Үйге тапсырма.

§26 оқу.106 -беттегі сұрақтарға жауап беру .Шыңғыс ханға мінездеме жазып келу.Жошы және оның ұрпақтары туралы мәліметтер жинастыру.Тақырып бойынша тірек – сызбалар құрастырып келу.







Очень низкие цены на курсы переподготовки от Московского учебного центра для педагогов

Специально для учителей, воспитателей и других работников системы образования действуют 65% скидки при обучении на курсах профессиональной переподготовки.

После окончания обучения выдаётся диплом о профессиональной переподготовке установленного образца с присвоением квалификации (признаётся при прохождении аттестации по всей России).

Подайте заявку на интересующий Вас курс сейчас: KURSY.ORG


Краткое описание документа:

"Выдержка из материала:

7 класс оқушыларына «Монғолдардың қазақ жерін жаулап алуы» тақырыбын өткенде ауызша түсіндірілумен қоса құжаттар,көркем әдебиеттен үзінді енгізу,әңгіменің бейнелі болуы,әсерлі болуы өте тиімді тәсілдер.

Оқушылардың Отан тарихына деген ынтасын,сабақтағы белсенділігін арттыру мақсатында мұғалім әңгімесінде тарихи оқиғаларды,құбылыстарды әсерлі түрде баяндау тарихи дәуірді түсінуге,жеке қайраткерлердің,қарапайым адамдардың көзқарасын шәкірттердің дұрыс бағалауына көмектеседі.

Жаңа тақырыпты түсіндірместен бұрын мұғалім IX-XII ғасырларда өмір сүрген ортағасырлық мемлекеттердің,тайпалардың тарихына қысқаша шолу жасау қажет.Монғолдардың қазақ жерін жаулап алуы қазақ тарихын қалай өзгерткені жайлы оқушылардың білгені өте маңызды.

Общая информация

Номер материала: 21093111933

Похожие материалы

Получите наградные документы сразу с 38 конкурсов за один орг.взнос: Подробнее ->>