Инфоурок / Обществознание / Другие методич. материалы / Рушания Низамованың “Нәҗип - Дума егете” поэмасына күзәтү
Обращаем Ваше внимание: Министерство образования и науки рекомендует в 2017/2018 учебном году включать в программы воспитания и социализации образовательные события, приуроченные к году экологии (2017 год объявлен годом экологии и особо охраняемых природных территорий в Российской Федерации).

Учителям 1-11 классов и воспитателям дошкольных ОУ вместе с ребятами рекомендуем принять участие в международном конкурсе «Законы экологии», приуроченном к году экологии. Участники конкурса проверят свои знания правил поведения на природе, узнают интересные факты о животных и растениях, занесённых в Красную книгу России. Все ученики будут награждены красочными наградными материалами, а учителя получат бесплатные свидетельства о подготовке участников и призёров международного конкурса.

Конкурс "Законы экологии"

Рушания Низамованың “Нәҗип - Дума егете” поэмасына күзәтү

библиотека
материалов

hello_html_m2361c391.jpg

Татар теле һәм әдәбияты мөгаллимәсе,Россия Федерациясенең атказанган укытучысы,балалар язучысы, Саҗидә Сөләйманова премиясе иясе

Рушания Низамовага багышланган I районкүләм фәнни –гамәли конференциясе




Фәнни-эзләнү эшенең темасы


Рушания Низамованың “Нәҗип - Дума егете” поэмасына күзәтү














Башкарды: МБГБУ “Кәкре күл урта

гомуми белем бирү мәктәбе”нең татар теле һәм әдәбияты укытучысы Даутова Гөлсирә Газинур кызы





2013ел




ЭЧТӘЛЕК


  1. Кереш.................................................................................................... 3

  2. Төп өлеш. Якташыбыз Рушания Низамованың иҗатына күзәтү

2.1. Кыскача биографиясе....................................................................... 5

2.2 Укытучы буларак эшчәнлеге................................................................. 5

2.3. Язучы буларак эшчәнлеге..................................................................... 6

2.4.“Нәҗип – Дума егете” поэмасына күзәтү............................................... 7

III. Йомгаклау............................................................................................ 9

IV. Әдәбият исемлеге............................................................................... 10


















КЕРЕШhello_html_m2361c391.jpg

Аксубай ! Аның турында берсеннән-берсе гүзәл җырлар чыккан, мавыктыргыч риваятьләр сөйләнгән. Аның матур табигатенә , ап-ак каеннарына, бормаланып-бормаланып аккан Сөлчәсенә кемнәр генә сокланмаган да таң калмаган. Бу гүзәллекне шагыйрьләр шигъри юлларга салган , композиторлар моңлы көйләргә күмгән , рәссамнар әкияттәгедәй матур картиналар иҗат иткән. Монда кем генә килсә дә , сихри матурлыкны күреп таң кала , юллары кабат монда китерә.

Аксубайның бәрәкәтле җир икәнен белмәгән кеше юктыр. Ә изге җир бик күп талантлар үстерергә сәләтле. Туган ягыбыз мул уңышлы иген басулары, киң күңелле кешеләре белән генә дан тотмый, аның абруен рухи байлык өләшүчеләр - шушы җирдә туып үскән күренекле шәхесләр күтәрә. Алар арасында кемнәр генә юк!

Районыбыздан чыккан күренекле шәхесләр арасында – Н.Думави, Х.Туфан, Н.Гыйматдинова, Р.Низамова, И. Зәйниев Һ.б..

Эшнең актуальлеге: Рушания Низамова безнең якташыбыз, без аның иҗатын күзәтеп барырга тиешбез.

Фәнни-тикшеренү эшемнең максаты – якташыбыз Рушания Низамованың иҗатын өйрәнү,“ Нәҗип - Дума егете ” поэмасына күзәтү ясау.

Максаттан чыгып, түбәндәге бурычлар билгеләнде:

1) Рушания Низамова турында материал туплау .

2) Аның иҗаты белән танышу.

3) Әсәрләрендә күтәрелгән темаларны өйрәнү.

Төп эшебездә өйрәнү объекты – Рушания Низамованың тормыш юлы, иҗади эшчәнлеге. Предметы - әдәбият фәне.

Фәнни эшемдә: өлешчә эзләнү, тикшеренү, чагыштыру, анализ кебек метод- алымнарын файдаландым.hello_html_m2361c391.jpg

Эзләнү базасы: китаплар, интернет.

Фәнни эшем кереш, төп өлеш һәм йомгаклаудан тора. Ахырдан кулланылган әдәбият исемлеге бирелде.


























hello_html_m2361c391.jpg



II.Төп өлеш. Якташыбыз Рушания Низамованың иҗатына күзәтү.


    1. Кыскача биографиясе.

Балалар язучысы Рушания Минабетдин кызы Низамова 1944 елның 1 гыйнварында Татарстанның Аксубай районы Яңа Дума авылында колхозчы гаиләсендә дөньяга килә. Авылның җиде сыйныфлы мәктәбен тәмамлап бер ел колхозда эшләгәч, Казанга килеп, киномеханиклар мәктәбенә укырга керә. Бер елдан шул ук Аксубай районының Югары Баланлы авылында киномеханик булып эшли башлый. Тиздән ул үз авылларында яңа ачылган кичке мәктәпкә өлкән вожатый булып эшкә күчә, бер үк вакытта мәктәпнең яшь киномеханиклар түгәрәген җитәкли. 1964 елда, кичке мәктәптә укып унберенче сыйныфны тәмамлагач, Р.Низамова, заман яшьләренең төзелешләргә китү шаукымына ияреп, бер төркем дус кызлары белән бергә Башкортстанның Салават шәһәре төзелешенә китеп бара, анда кыска мөддәтле курсларда укып, ташчы һөнәрен үзләштерә.
1967-1973 елларда Р.Низамова — Казан дәүләт университетының татар теле һәм әдәбияты бүлеге студенты. Уку елларында университетның «Әллүки» иҗат түгәрәгенә актив йөри, түгәрәкнең сәркәтип вазифаларын башкара, «Яшь ленинчы» (хәзерге «Сабантуй») газетасы битләрендә балаларга атап язган беренче шигырьләрен бастыра.




hello_html_m2361c391.jpg


2.2. Укытучы буларак эшчәнлеге.

Университетны тәмамлаганнан соң, 1973 елдан бирле Р.Низамова туган авылы Яңа Дума урта мәктәбендә татар теле һәм әдәбияты укытучысы булып эшли, мәктәпнең әдәби иҗат түгәрәген җитәкли. Укытуда һәм балалар тәрбиясендә ирешкән уңышлары өчен 1980 елда «Халык мәгарифе отличнигы» билгесе белән бүләкләнә, ә 1987 елда аңа «Россиянең атказанган укытучысы» дигән мактаулы исем бирелә.


2.3. Язучы буларак эшчәнлеге.

Рушания Низамова 7 нче сыйныфта укыганда беренче тапкыр шигырь, хикәя, пьессалар язып карый. Язмалары район газеталарында дөнья күрә. Шул чордан алып бүгенге көнгә кадәр кулыннан каләме төшми.

Ул - республика балалар матбугатында, «Татарстан яшьләре», «Мәдәни җомга», «Мәгърифәт» газеталарында, «Сөембикә», «Чаян» журналларында, күмәк җыентыкларда дөнья күргән күп кенә шигырьләр, хикәяләр, юморескалар һәм «Мин авылда укыйм» (1987), «Әниемне таптым» (1990) дигән повестьлар авторы. 1984 елда Татарстан китап нәшрияты «Әти җыры» исеме белән аның хикәяләр җыентыгын һәм 1987 елда «Мин авылда укыйм» повестен аерым китап итеп бастырып чыгара. Повесть «Ел китабы — 1987» бәйгесендә III дәрәҗә дипломга лаек була.
Р.Низамова — 1992 елдан Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы.

hello_html_m2361c391.jpg



2.4. “Нәҗип- Дума егете” поэмасына күзәтү.

Поэма “Туган авыл мәдрәсәсендә” дигән өзектә башланып китә.


И мәдрәсә, җылы сәндереңә

Күпме шәкерт килеп сыенган.

Буранлы кичтәге әкиятләрең

Күңелләргә тирән уелган.


Монда Р. Низамова Н. Думавиның авыл мәдрәсәсендә белем алуын һәм унбер яше тулгач, Кизләү мәдрәсәсенә белем алырга китүен тасвирлый.


Көзге юлдан арба тауга үрли,

Ай-һай ерак авыл арасы.

Белем дәрьясын кичәр өчен

Барасы да әле, барасы.


Киләсе өлештә Н. Думавиның Казанның Апанай мәдрәсәсендә белем алуы сүрәтләнә. Алдагы өлешләрдән күренгәнчә, егет 2 ел дәвамында казакъ далаларында белем бирә һәм яңадан туган ягына әйләнеп кайта.


Язлар җиткәч. Кошлар кайта илгә

Китмәгән дә кебек тоела.

Куанычтан өнсез калган ана

Шатлык яшьләренә коена.

hello_html_m2361c391.jpg

Кияү белән кәләш” бүлегендә Нәҗипнең Нурлылыхода исемле чибәр кызга гашыйк булуы һәм өйләнүе турында сүз бара.


Дөнья матур, дөнья гүзәл,

Шушы яшьләр шикелле.

Назлы сөю хисләреннән,

Чәчәкләр дә исерде.


Поэманың киләсе өлешләрендә бу парның матур да, шул ук вакытта авыр да тормыш итүе турында языла. Әсәрнең соңгы юлларын Нәҗипнең рухи туган иленә әйләнеп кайтты дип тәмамлый.


Авыл өстендә нур уйный,

Нәҗип рухының нуры.

Меңләгән чакрымнар аша

Кайткан ул илгә туры.


Бу поэмадан без Рушания Низамованың Н. Думавиның язмышын бик ачык күзаллавын күрәбез.










hello_html_m2361c391.jpg



  1. Йомгаклау .

Хезмәтемне йомгаклаганда, шуны искәртеп үтәсем килә: чыннан да, Рушания Низамова– күпкырлы талант иясе. Талант ул, тыйнак кына калып, үзеңнең матурлыкка, киләчәккә булган мөмкинлекләреңне раслау Рушания Низамова моны үзенең иҗаты аша раслап күрсәтте . Шуңа да аның әсәрләренең эшләнеп беткәнлеге , хисләренең гамьлеге белән күңелне әсир итә. Без якташыбызның шундый кеше булуы белән бик шатбыз, аның белән чиксез горурланабыз.



















hello_html_m2361c391.jpg



  1. Әдәбият исемлеге :


1. Авыл таңнары газетасы.

  1. Әдипләребез/ Р.Н.Даутов, Р.Н.Рахмани.- Казан Татар.кит.нәшр., 2009.-735б.

  2. Нәҗип - Дума егете / Рушания Низамова .- Кзан: “Илһам” нәшрияты” , 2013.- 24б.

  3. Интернет ресурслар.


















10



Самые низкие цены на курсы переподготовки

Специально для учителей, воспитателей и других работников системы образования действуют 50% скидки при обучении на курсах профессиональной переподготовки.

После окончания обучения выдаётся диплом о профессиональной переподготовке установленного образца с присвоением квалификации (признаётся при прохождении аттестации по всей России).

Обучение проходит заочно прямо на сайте проекта "Инфоурок", но в дипломе форма обучения не указывается.

Начало обучения ближайшей группы: 18 октября. Оплата возможна в беспроцентную рассрочку (10% в начале обучения и 90% в конце обучения)!

Подайте заявку на интересующий Вас курс сейчас: https://infourok.ru

Краткое описание документа:

Аксубай ! Аның турында берсеннән-берсе гүзәл җырлар чыккан, мавыктыргыч риваятьләр сөйләнгән. Аның матур табигатенә , ап-ак каеннарына, бормаланып-бормаланып аккан Сөлчәсенә кемнәр генә сокланмаган да таң калмаган. Бу гүзәллекне шагыйрьләр шигъри юлларга салган , композиторлар моңлы көйләргә күмгән , рәссамнар әкияттәгедәй матур картиналар иҗат иткән. Монда кем генә килсә дә , сихри матурлыкны күреп таң кала , юллары кабат монда китерә. Аксубайның бәрәкәтле җир икәнен белмәгән кеше юктыр. Ә изге җир бик күп талантлар үстерергә сәләтле. Туган ягыбыз мул уңышлы иген басулары, киң күңелле кешеләре белән генә дан тотмый, аның абруен рухи байлык өләшүчеләр - шушы җирдә туып үскән күренекле шәхесләр күтәрә. Алар арасында кемнәр генә юк! Районыбыздан чыккан күренекле шәхесләр арасында – Н.Думави, Х.Туфан, Н.Гыйматдинова, Р.Низамова, И. Зәйниев Һ.б.. Эшнең актуальлеге: Рушания Низамова безнең якташыбыз, без аның иҗатын күзәтеп барырга тиешбез. Фәнни-тикшеренү эшемнең максаты – якташыбыз Рушания Низамованың иҗатын өйрәнү,“ Нәҗип - Дума егете ” поэмасына күзәтү ясау. Максаттан чыгып, түбәндәге бурычлар билгеләнде: 1) Рушания Низамова турында материал туплау . 2) Аның иҗаты белән танышу. 3) Әсәрләрендә күтәрелгән темаларны өйрәнү. Төп эшебездә өйрәнү объекты – Рушания Низамованың тормыш юлы, иҗади эшчәнлеге. Предметы - әдәбият фәне. Фәнни эшемдә: өлешчә эзләнү, тикшеренү, чагыштыру, анализ кебек метод- алымнарын файдаландым. Эзләнү базасы: китаплар, интернет. Фәнни эшем кереш, төп өлеш һәм йомгаклаудан тора. Ахырдан кулланылган әдәбият исемлеге бирелде.

Общая информация

Номер материала: 36069032239

Похожие материалы