Добавить материал и получить бесплатное свидетельство о публикации в СМИ
Эл. №ФС77-60625 от 20.01.2015
Инфоурок / Русский язык и литература / Рабочие программы / Бұқар жырау
ВНИМАНИЮ ВСЕХ УЧИТЕЛЕЙ: согласно Федеральному закону № 313-ФЗ все педагоги должны пройти обучение навыкам оказания первой помощи.

Дистанционный курс "Оказание первой помощи детям и взрослым" от проекта "Инфоурок" даёт Вам возможность привести свои знания в соответствие с требованиями закона и получить удостоверение о повышении квалификации установленного образца (180 часов). Начало обучения новой группы: 24 мая.

Подать заявку на курс
  • Русский язык и литература

Бұқар жырау

Выберите документ из архива для просмотра:

Выбранный для просмотра документ Бұқар жырау.doc

библиотека
материалов

Б

hello_html_m5c790038.jpg

атыс Қазақстан облысы

Теректі ауданы

Қоғалытүбек ауылы

Қоғалытүбек негізгі жалпы білім беретін мектебі

қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі

Бахтыгереева Бибигул Тәукеновна


Сабақтың тақырыбы: Ел бірлігі – Бұқар толғауларының басты тақырыбы.

«Тілек» өлеңі.


Сабақтың мақсаты:

Білімділік: Бұқар жырау Қалқаманұлының өмірі жайлы әңгімелеу,

шығармаларына тән ел бірлігі мәселесіне тоқталу.

Хронологиялық кесте арқылы тарихи кезеңдерге

сипаттама беру. Ой қозғауға, өз пікірлерін ортаға

салуға дағдыландыру.

Дамытушылық: Оқушылардың қызығушылығын арттыру, өз ойларын

жүйелі сөзбен жеткізуге бейімдеу. Ауызекі сөйлеу

тілін дамыту, сөздік қорларын молайту.

Тәрбиелілік: Туған жерін сүюге, Отанын қорғауға тәрбиелеу,

бірлікке, татулыққа шақыру. Адамгершілік

қасиеттерді әрқашан жадында ұстауға тәрбиелеу.

Сабақтың түрі: Аралас сабақ

Сабақтың типі: Жаңа материалды меңгерту

Сабақтың әдісі: Баяндау, түсіндіру, сұрақ – жауап

Көрнекілігі: Интерактивті тақта, слайд презентациялары, видео – ролик.

Сабақтың барысы:

I. Қызығушылығын ояту. "Сыйлық жасау" атты тренинг ойыны.

а) Сәлемдесу

ә) Түгендеу

б) Класс тазалығына көңіл бөлу

в) Оқушылардың назарын сабаққа аудару;

Ел бастау қиын емес,

Қонатын жерден көл табылады.

Қол бастау қиын емес,

Шабатын жерден ел табылады.

Шаршы топта сөз бастаудан қиынды көргем жоқ – деген сөзді кім айтып еді? Бұқар жырау Қалқаманұлы.

г) Үй тапсырмасы. "Ой-қозғау". «Зымыран сұрақтарына» жауап алу.

1) Жоғары қарап оқ атпа,

Жуық түсер қасыңа

Жаманға сырыңды қосып сөз айтпа

Күндердің күні болғанда

Сол жаман айғақ болар басыңа.

2) Қазтуған жыраудың қандай жырларын білесің?

3) Жыраулар поэзиясы қай кезеңнен басталады? Оның басты өкілдері кім?

4) «Көшпенділер философы» деген сөз кім туралы айтылған? Бұл сөзді кім айтты?

5) «Айналайын Ақ жайық Ат салмай өтер күн қайда,Еңісі биік боз орда Еңеке кірер күн қайда», - деп арман айтқан өай жырау?

6) Есім ханның «қолына сүйесін; қолтығына демесін» болған кім еді? 7) Балпаң, балпаң кім баспас,

Басарға балтып шыдамас,

Батырмын деп кім айтпас,

Барарға жүрек шыдамас.Кімнің жыры?

8)Жырауларпоэзиясынан қандай ой аңғарылады. Ерекшелігі қандай?

9) ХVIII ғасырдағы тарихи жағдай қандай болды?

10) Бұқардың өмірі мен жыраулық өмірі туралы кім сыр шертеді?

11) Бұқар аталарыңның қандай өмір туралы толғаулары бар?

12) Хронологиялық кесте

Жылдары

Болған оқиғалар


Жоңғар қалмақтары қазақ жеріне шабуыл жасады

Бұланты өзенінің бойында болған шайқаста қалмақтар жеңіледі


Балқаш көлінің оңтүстігінде қайтадан айқас болады, бұл айқаста қазақтар жеңеді


Қалмақтар қазақтарға шабуыл жасайды


Тұтқындарын босатып, әр түрлі дипломатиялық қарым – қатынаста болады


Жоңғар қалмақтарына шабуыл жасайды


Қазақтар соңғы рет қалмақтарға қатты соққы беріп, жерлерін қайтарып алады
















1hello_html_m7e46ce27.gif - 1723 жылы, 2 - 1726 жылы, 3 - 1729 жылы, 4 - 1741 жылы, 5 - 1749 жылы, 6 - 1755 жылы, 7 - 1723 – 1741 жылдары

















II. Мағынаны тану.

Бұл сөз бүгінгі сабағымыздың эпиграфы болады:

«Айнала алмай ат өлсін,

Айыра алмай жат өлсін,

Жат бойынан түңілсін,

Бәріңіз де бір енеден туғандай болыңыз» - Бұқар жырау.

Қазақ поэзиясының тарихындағы ең соқталы тұлғалардың бірі Бұқар жырау шамамен 1668 жылы туады. Жыраудың әкесі Қалқаман батыр, ел билеуші емес, жеке басының ерлігімен ғана аты шыққан адам. Жыраудың қайда оқығаны, қандай өмір мектебінен өткені туралы нақты деректер жоқ. Біз тек Тәуке хан тұсында, онан кейінгі қазақ хандары Қайып, Болат, Сәмеке, Әбілмәмбет, Күшік, Әбілқайыр, Барақ және Абылайдың ақылды, қабырғалы биі, кеңесшісі болғанын білеміз. Тұңғыш биограф Мәшһүр Жүсіптің айтуына қарағанда Бұқардың сауып ішер малы, мініп-түсер аты да болмайды. Жырау 60-тан асқанша осы жаралы, кембағыл, кедейшілік, жоқшылық халде күн кешеді. Алайда өмірінің соңғы кезеңінде Бұқар жай ғана арқалы жырау, ақылшы аға емес, мемлекет істеріне елеулі ықпал етіп отырған қабырғалы биге, өз заманының ұраншысына айналады. Жырау бір ғасырдан астам өмір сүріп 1781 жылы шамасында қайтыс болады. Сүйегі Баянауылда, Далба тауының етегінде жерленеді.

Ел бірлігі – Бұқар толғауларының басты тақырыбы. «Тілек» өлеңі.


hello_html_m753480db.gif

Бұқар жырау толғауларын үлкен төрт топқа бөлуімізге болады.

1. Өмір жайлы талғаулары.

2. Адам өмірінің кезеңдері жайлы.

3. Ел бірлігі жайлы.

4. Абылай ханға арнаған толғаулары жайлы.

Бұқар ел тағдырын, ел бүтіндігін, бейбіт өмірін, тәуелсіздігін өз жырына арқау еткен. Соған дәлел бүгінгі біздің өтетін Бұқардың «Тілек» өлеңі.

  1. Бұқар жыраудың «Тілек» өлеңін үнтаспадан тыңдау.

  2. «Тілек» өлеңін оқушыларға оқытамын.

  3. «Тілек» өлеңіндегі он бір тілектің мағынасын аштыру.

hello_html_776158d5.gif












hello_html_m32ea6e16.gif














5. "Топтастыру".

а) Бұқар толғауларының өзектілігі неде?




hello_html_mb7c267e.gif






ә) Бұқар жырау туралы не білдім?


hello_html_26c0b665.gif







III. Толғаныс.

а) "Жуан-жіңішке"

hello_html_50efe031.gif
















ә) Үйге тапсырма.

  1. Тілек” өлеңін жаттау.

  2. Бұқар – ел бірлігі туралы жырлаған жырау” тақырыбында шығарма жазу.

б) Бағалау.


Краткое описание документа:

Сабақтың тақырыбы: Ел бірлігі – Бұқар толғауларының басты тақырыбы.                                               «Тілек» өлеңі.   Сабақтың мақсаты:                  Білімділік: Бұқар жырау Қалқаманұлының өмірі жайлы әңгімелеу,                                           шығармаларына тән  ел бірлігі мәселесіне тоқталу.                                                Хронологиялық кесте арқылы тарихи кезеңдерге                                          сипаттама беру. Ой қозғауға, өз пікірлерін ортаға                                          салуға  дағдыландыру.        Дамытушылық: Оқушылардың қызығушылығын арттыру, өз ойларын                                          жүйелі сөзбен жеткізуге бейімдеу. Ауызекі  сөйлеу                                        тілін дамыту, сөздік қорларын молайту.               Тәрбиелілік: Туған жерін сүюге, Отанын қорғауға тәрбиелеу,                                          бірлікке, татулыққа шақыру. Адамгершілік                                        қасиеттерді әрқашан жадында ұстауға тәрбиелеу. Сабақтың түрі: Аралас сабақ Сабақтың типі: Жаңа материалды меңгерту Сабақтың әдісі: Баяндау, түсіндіру, сұрақ – жауап Көрнекілігі: Интерактивті тақта, слайд презентациялары, видео – ролик. Сабақтың барысы:  I. Қызығушылығын ояту. «Сыйлық жасау» атты тренинг ойыны.      а) Сәлемдесу      ә) Түгендеу      б) Класс тазалығына көңіл бөлу      в) Оқушылардың назарын сабаққа аудару;                                           Ел бастау қиын емес,            Қонатын жерден көл табылады.                                           Қол бастау қиын емес,           Шабатын жерден ел табылады.                                           Шаршы топта сөз бастаудан қиынды көргем жоқ – деген сөзді кім айтып еді? Бұқар жырау Қалқаманұлы.       г) Үй тапсырмасы. «Ой-қозғау».  «Зымыран сұрақтарына» жауап алу. 1) Жоғары қарап оқ атпа, Жуық түсер қасыңа Жаманға сырыңды қосып сөз айтпа Күндердің күні болғанда Сол жаман айғақ болар басыңа. 2) Қазтуған жыраудың қандай жырларын білесің?                                          3) Жыраулар поэзиясы қай кезеңнен басталады? Оның басты өкілдері кім?                                            4) «Көшпенділер философы» деген сөз кім туралы айтылған? Бұл сөзді кім айтты? 5)  «Айналайын Ақ жайық Ат салмай өтер күн қайда,Еңісі биік боз орда Еңеке кірер күн қайда», - деп арман айтқан өай жырау?                                                                                                         6) Есім ханның «қолына сүйесін; қолтығына демесін» болған кім еді?                                                                                                    7) Балпаң, балпаң кім баспас, Басарға балтып шыдамас, Батырмын деп кім айтпас, Барарға жүрек шыдамас.Кімнің жыры?                             8)Жырауларпоэзиясынан қандай ой аңғарылады. Ерекшелігі қандай?                 9) ХVIII ғасырдағы тарихи жағдай қандай болды? 10) Бұқардың өмірі мен жыраулық өмірі туралы кім сыр шертеді? 11) Бұқар аталарыңның қандай өмір туралы толғаулары бар? 12) Хронологиялық кесте Жылдары Болған оқиғалар   Жоңғар қалмақтары қазақ жеріне шабуыл жасады        Бұланты өзенінің бойында болған шайқаста қалмақтар жеңіледі   Балқаш көлінің оңтүстігінде қайтадан айқас болады, бұл айқаста қазақтар жеңеді   Қалмақтар қазақтарға шабуыл жасайды   Тұтқындарын босатып, әр түрлі дипломатиялық қарым – қатынаста болады   Жоңғар қалмақтарына шабуыл жасайды   Қазақтар соңғы рет қалмақтарға  қатты соққы беріп, жерлерін қайтарып алады                                         1 - 1723 жылы, 2 - 1726 жылы, 3 - 1729 жылы, 4 - 1741 жылы, 5 - 1749 жылы,  6 - 1755 жылы, 7 - 1723 – 1741 жылдары                                 II. Мағынаны тану.        Бұл сөз бүгінгі сабағымыздың эпиграфы болады: «Айнала алмай ат өлсін, Айыра алмай жат өлсін, Жат бойынан түңілсін, Бәріңіз де бір енеден туғандай болыңыз» - Бұқар жырау.      Қазақ поэзиясының тарихындағы ең соқталы тұлғалардың бірі Бұқар жырау шамамен 1668 жылы туады. Жыраудың әкесі Қалқаман батыр, ел билеуші емес, жеке басының ерлігімен ғана аты шыққан адам. Жыраудың қайда оқығаны, қандай өмір мектебінен өткені туралы нақты деректер жоқ. Біз тек Тәуке хан тұсында, онан кейінгі қазақ хандары Қайып, Болат, Сәмеке, Әбілмәмбет, Күшік, Әбілқайыр, Барақ және Абылайдың ақылды, қабырғалы биі, кеңесшісі болғанын білеміз. Тұңғыш биограф Мәшһүр Жүсіптің айтуына қарағанда Бұқардың сауып ішер малы, мініп-түсер аты да болмайды. Жырау 60-тан асқанша осы жаралы, кембағыл, кедейшілік, жоқшылық халде күн кешеді. Алайда өмірінің соңғы кезеңінде Бұқар жай ғана арқалы жырау, ақылшы аға емес, мемлекет істеріне елеулі ықпал етіп отырған қабырғалы биге, өз заманының ұраншысына айналады. Жырау бір ғасырдан астам өмір сүріп 1781 жылы шамасында қайтыс болады. Сүйегі Баянауылда, Далба тауының етегінде жерленеді. Ел бірлігі – Бұқар толғауларының басты тақырыбы. «Тілек» өлеңі.   Бұқар жырау толғауларын үлкен төрт топқа бөлуімізге болады. 1.      Өмір жайлы талғаулары. 2.      Адам өмірінің кезеңдері жайлы. 3.      Ел бірлігі жайлы. 4.      Абылай ханға арнаған толғаулары жайлы.        Бұқар ел  тағдырын, ел бүтіндігін, бейбіт өмірін, тәуелсіздігін өз жырына арқау еткен. Соған дәлел бүгінгі біздің өтетін  Бұқардың «Тілек» өлеңі. 1.     Бұқар жыраудың «Тілек» өлеңін үнтаспадан тыңдау. 2.     «Тілек» өлеңін оқушыларға оқытамын. 3.     «Тілек» өлеңіндегі он бір тілектің мағынасын аштыру.                                                   5. «Топтастыру». а) Бұқар толғауларының өзектілігі неде?                   ә) Бұқар жырау туралы не білдім?               III. Толғаныс.        а) «Жуан-жіңішке»                               ә)  Үйге тапсырма. 1.     “Тілек” өлеңін жаттау. 2.      “Бұқар – ел бірлігі туралы жырлаған жырау” тақырыбында шығарма жазу. б)  Бағалау.
Автор
Дата добавления 05.04.2014
Раздел Русский язык и литература
Подраздел Рабочие программы
Просмотров2942
Номер материала 59625040429
Получить свидетельство о публикации

Выберите специальность, которую Вы хотите получить:

Обучение проходит дистанционно на сайте проекта "Инфоурок".
По итогам обучения слушателям выдаются печатные дипломы установленного образца.

ПЕРЕЙТИ В КАТАЛОГ КУРСОВ

Похожие материалы

Включите уведомления прямо сейчас и мы сразу сообщим Вам о важных новостях. Не волнуйтесь, мы будем отправлять только самое главное.
Специальное предложение
Вверх