Добавить материал и получить бесплатное свидетельство о публикации в СМИ
Эл. №ФС77-60625 от 20.01.2015
Инфоурок / Другое / Другие методич. материалы / Серуен әдістемелік жинақ
ВНИМАНИЮ ВСЕХ УЧИТЕЛЕЙ: согласно Федеральному закону № 313-ФЗ все педагоги должны пройти обучение навыкам оказания первой помощи.

Дистанционный курс "Оказание первой помощи детям и взрослым" от проекта "Инфоурок" даёт Вам возможность привести свои знания в соответствие с требованиями закона и получить удостоверение о повышении квалификации установленного образца (180 часов). Начало обучения новой группы: 24 мая.

Подать заявку на курс
  • Другое

Серуен әдістемелік жинақ

Выберите документ из архива для просмотра:

Выбранный для просмотра документ Жаз.doc

библиотека
материалов

Жаз

1.Ауа- райын бақылау


Бақылау

Ауа -райына жүйелі түрде қадағалау жасау; маусымның сипатты белгісіне көңіл аударып және біріктіру; барлық жан жануарлардың белсенді өміріне, өсімдіктердің өсуіне және жарығына, жылудың төгілуіне байланысты орнату.

Маусым -жаз басы, алмалар гүлдеп болады, күннің төгілуі,ылғалдар -өсімдіктің толқынды өсуімен, құрт- құмырсқалардың, құстардың келуімен байланысты; 22-маусым ең ұзақ күн, ең қысқа түн екенін атап өткен жөн.

Шілде - ең ыстық уақыт; күндізгі күннің ыстығы түн суығына ие болады да, жиі күн күркіреу, жаңбыр болады.

Тамыз - күні ыстық, түні суық, температура азаяды. Суыту алғашқы қатуға әкеледі.

Балаларға жаз табиғатының өзгерісі жөніндегі білімін нығайту.


Жаңылтпаш:

Жаңбыр жауып келеді қар аралас,

Бір топ қатын келеді шал аралас.

Тауға қайың бітеді тал аралас,

Бір топ сиыр келеді тана аралас.


Тақпақ жаттайық:

«Жазғы шілде» І. Жансүгіров

Ой, балалар, балалар,

Шілдем,шілдем, шілде – айым,

Шырқап торғай күн сайын,

Жапырақтар жалпайды.

Ой, балалар, балалар,

Ойналық та, күлелік,

Үйретіп тай мінелік.


Қимылды ойын

«Тату, барлығы бірге»

Алаңның қарама қарсы жағына тепе теңдікті сақтай отырып, бір жолға қозғалуға балаларды үйрету; бір жылдамдықпен бірін бірі қуып жетпей, жүгіруді үйретіп дамыту.


Еңбек іс-әрекеті

Құмның үстіне құм себу және суару

Еңбекке қатысу , еңбекке баулу; бастаған ісін аяғына дейін жеткізуге үйрету.


Дидактикалық ойындар. Тәжірибе және эксперименттер

«Керісінше айт»

Балалардың сөздік қорына антоним сөздерін енгізу (жылы- суық, ыстық- суық, жарық -қараңғы және т.б.); айналаны қоршаған ортаны терең түсіне білу.


Өзіндік іс-әрекеті

Қуанышты жағдайларды тыныш қолдауға және құруға талаптандыру; дербестілікті және бастамашылықты көтермелеу.





2.Күнді бақылау


Бақылау

Күннің көзі жылу мен жарықтың негізгі көзі болатынын ұғындыру; күннің қозғалысымен шығуын қадағалауды жалғастыру, күннің ұзаруымен жылынуын белгілеу күн ұзын, күннің көзі ұзақ тұрады, жоғары көтерілсе ыстық болып, онан сайын ысиды. Күнің төгілуі ,ылғалдар -өсімдіктің толқынды өсуімен, құрт- құмырсқалардың, құстардың пайда болуымен

байланысты орната білу.


Жұмбақ:

Жұрттың бәрі оны сүйеді,

Бірақ қарағысы келмейді.

(Күн)


Тақпақ жаттайық:

Алақай, алақай!

Күн шықты, күн шықты,

Жер үстіне нұр шықты!


Қимылды ойын

«Ақ сүйек»

Өз бетінше ойынды ұйымдастыра білуге дамытуды жалғастыру, ереженің нормасын және тәртібін орындау.


Еңбек іс-әрекеті

Гүлді күту

Учаскеде өсетін өсімдіктерді өз бетінше қорғауға үйрету.Гүлге ұқыпты қарауға және сүюге тәрбиелеу.


Дидактикалық ойындар. Тәжірибе және эксперименттер

«Осындай бола ма, болмай ма?»

Сұраққа жауап беруге және жауабын түсіндіруге үйрету. Жазда қар жауа ма ? Күн шығып тұр,жаңбыр жауып тұр?

Эксперимент.Қараңғы және жарық жерде өсіп тұрған өсімдіктерді қадағалау, күнге тартылатын өсімдіктер қозғалысына көңіл бөлу.

Қорытынды: Өсімдіктер өсу үшін жарық қажет.


Өзіндік іс-әрекеті

Тұрақты балалар бірлестігін нығайтуға талаптандыру. Дербестілікті және бастамашылықты көтермелеу.












3. Желді бақылау



Бақылау

Ауа қозғалысы жөнінде бастапқы түсініктемені нығайту;желдің қалай құрылуы жөніндегі мәліметтерді толықтыру: жер қызады,жерден ауа қызады, одан әрі жоғарлайды, ал суық ауа оның орнын басады, содан соң жел тұрады. Желдің нашар, күшті жақтарын ажырата білуге үйрету; қандай белгілері бойынша желдің күштілігін анықтау қажет екенін түсіндіре білу; ағаш қозғалса күшті жел, шөп тербелсе әлсіз жел. Жазғы желді қысқы желмен салыстыра білуге үйрету. Табиғатқа қызығушылықты, қадағалауды дамыту.


Жұмбақ:

Қанаты жоқ – ұшады,

Аяғы жоқ – қонады.

(Жел)

Тақпақ жаттайық:

Желдет, желдет! Баласын жылат,

Жетіқара дауылдат! Тайтерісін қалтырат,

Өрісін құлат, Науа-астауын жылтырат!


Қимылды ойын:

«Қол ұстасып жүру»

Белгі бойынша ортаға қозғалуға, екі шеңбер құра білуге үйрету(орталар қарама қарсы жаққа айналады, қолдарын ұстамай бір жағына) . Ұжымдық сезімге тәрбиелеу.


Еңбек «с-әрекеті»

Үй өсімдігін отырғызу

Үй өсімдігін отырғызуға қатысу. Жұмыс аяқталған соң жұмыс орнын өз бетінше жинауға үйрету.


Дидактикалық ойындар. Тәжірибе және эксперименттер

«Ойлан, асықпа»

Тәрбиеші тапсырмасы бойынша сөз табу. «Күннің көзі» сөзіне- айқын, ыстық,жарық...; «аспан» сөзіне- бұлт,көгілдір,жаңбыр сәйке келетін сөз табу.

Тапсырма. Су бойынша желдің күштілігін анықтау.


Өзіндік іс-әрекеті.

Ойында балалардың өз бетінше бір бірімен араласа білуін, өзінің іс әрекетімен қылығын білдіруге, өз пікірінде тұруға, құрдасының ұсынысымен келісе алмайтынын көрсетуге үйрету.













4.Аспанды бақылау


Бақылау

Балаларға аспанның әсемдігін көруге үйрету; қадағалау барысында бұлтты ажырата білу, аспан бұлтты, бұлтсыз екенін айту керек. Табиғатта судың ауыспалы айналымы жөнінде түсініктемені толықтыру және бекіту; ең бастысы желдің бұлтты қалай қалыптастыратыны жөнінде түсініктеме беру. Бұлттың қозғалысы және өзгерісі жөнінде бақылағанда қадағалауды дамыту. Ашық аспанда бұлтты байқау жеңілірек, оның баяу қозғалатынын, бірте- бірте көбейіп, өзінің түрін өзгертетінін,мақтаға ұқсайтын массаға айналатынын, немесе, керісінше,азайып және еритінін атап өтуге болады.Табиғаттың әсемдігін тамашалауға тәрбиелеу.


Жұмбақ:

Көзі жасты – жылауық, келе жатыр бір алып.

Жабырқаса, жылайды, жадыраса құлайды.

(Бұлт)

Тақпақ:

-Ақсың, сұрсың, қарасың,

Қайда қалқып барасың?

-Жерге нөсер төгемін,

Өссін гүлдер, көп егін!

-Гүл-гүл жайнап өсер көк,

Нөсерлетсең, нөсерлет.


Қимылды ойын

«Дөңгелек лапта»

Екі топқа бөліне білуге үйрету, ойыншыларға допты лақтыру, ойын тәртбін сақтай отырып(сызықты баспай).Қозғалыс координациясын дамыту.


Еңбек әс-әрекеті

Атыз арасындағы шөптерді отау және жинау

Атыз маңайындағы жолдарды өз бетінше тәртіпке келтіру, тазалықты сақтау.


Дидактикалық ойындар. Тәжірибе және эксперименттер

«Не жөнінде айтылады»

Сипатты белгісі бойынша табиғат құбылысын шеше білу(жарқырайды, аспан, бұлыңғыр найзағай ойнайды).


Өзіндік іс-әрекеті

Балаларды өз бетінше ойын тақырыбын таңдауға, қоршаған ортаның жағымды жақтарын қадағалау кезінде алынған тәжірибе кезіндегі сюжетін дамытуға үйрету. Ойынның бірыңғай сюжетінде бейнеленген, әр түрлі қайнар көздерінен алынған білімдерін ұштастыруға үйрету.










5.Жауын, бұршақты бақылау


Бақылау

Жауынның алғашқы белгілерін байқау: бұлттар бұл қараңғы, қалың бұлттар. Жауынның қалай құрылатыны жөнінде түсініктемені бекіту(су тамшысынан құрылатын бұлт аспанда ұзақ тұрмайды, жерге жауын болып құлайды; егер тамшылар кішірек болса -жауын сіркірейді,ірі тамшылар - жауын жиі құяды; әр бағыта болса- тікелей, қисық).Жазда жауын әр түрлі болатынын түсіндіруді қалыптастыру. Жылдың жылы уақытында жауынның орнына бұршақ жаууы мүмкін –бұл мұз жауынның қатқан тамшылары. Егер бұршақ өте ауыр болса, олар жерге түседі. Қорытындылай келе, бұл ауа температурасына байланысты болатынын атаған жөн. Жерден жоғары ауа өте суық, ол жер буынын суытады. Жазда жансыз табиғат құбылысына қызығушылығын дамыту.

Жұмбақтар:

Тіл былдыр, үні сылдыр

(Жаңбыр)

Қырда қылыш жарқылдайды.

(Найзағай)

Мақал-мәтел:

Жаңбыр жауса – жер ырысы.

Тақпақ:

Жау Жаңбыр! Ж.Смақов

Жау-жау, жаңбыр, жау-жаңбыр,

Жауған жаңбыр – жауған нұр.

Жердің шаңы басылсын,

Гүлдің ауызы ашылсын.

Еккен егін көктесін,

Бізге нанды көп берсін!

Жау, жау,

Гүлденсін бау!


Қимылды ойын

«От- су»

Жүргізушінің есептеуді таңдау талабын нығайту; белгі бойыша әрекет етуге үйрету«От» бәрі отыра бастайды, «Су» айналым бойынша бір жаққа ағады.

Ойында жолдастарының және өзінің ойын нәтижесін дұрыс бағалауға үйрету.

Еңбек іс-әрекеті

Қажеттілік бойынша(аквариумда судың ауысуы)

Аквариумдағы суды ауыстыруда ересектерге көмектесу.қолайсыз жұмыстан қашпай, белсенді орындау.

Дидактикалық ойындар. Тәжірибе және эксперименттер

«Қайсысы ұқсайды»

Белгісі мен айырмашылығы бойынша пәндерді топтастыру; өз жауабын түсіндіре білу.

Эксперимент.Құм мен балшықтың су өткізуін көрсету.

Қорытынды. Құм арқылы су тез өтті және балшық арқылы өтпеді,


Өзіндік іс-әрекеті

3-4 адамнан құралатын ойын тобының бастапқы кеңістікті жағдайды ұйымдастыруға, рөлді бөлуге, ойын тақырыбын алдын ала келісуге балаларды дайындау.





6.Кемпірқосақты бақылау


Бақылау

Көкжиектегі әр түрлі иінге-кемпірқосаққа көңіл бөлу керек; кемпірқосақтың қалай құралатынын түсіндіріп толықтыру керек(аспан төңірегінде қарама қарсы орналасқан күннің көзі жауынның пердесін жарқыратқанда); кемірқосақты қарастыру, түрін атау, иіннысанды формасы бар екенін атау.Көңіл блуін және талғампаздығын дамыту.

Жұмбақ:

Жаңбыр жуды жерімді,

Көкте өрмек керілді.

(Кемпірқосақ)

Тақпақ:

Кепмпірқосақ. С.Оспанов

Қызыл-жасыл,

Дөңгелек

Кемпірқосақ көрген ек.

Бұлтқа апарар көпірдей

Тұра қалған ол кенет.

Қандай ғажап?

Керемет!

Өрмелейік деген ек.

Қайда кетті апыр-ау?..

Ғайып болды ол кенет.


Қимылды ойын

«Кім алысқа секіреді»

Ұзындыққа орнынан секіруді нығайту; жарысқа қызығушылығын дамыту. Жолдастарының сәттілігіне қуану.


Еңбек іс-әрекеті

Бөлімшеде ағып кетуді тазарту

Өз бастамасымен балаларды үлкендерге бөлімшедегі ағып кетуді тазарту кезінде көмектесуге үйрету; орнына өз бетінше еңбек құралдарын жинау.


Дидактикалық ойындар. Тәжірибе және эксперименттер

«Болады -болмайды»

Жанды және жансыз табиғат өзгерісі жөнінде, әр маусым жөнінде біріктірілген түсініктемені қалыптастыруды жалғастыру.


Эксперимент.Кемпірқосақтың құрылуы.Күннің көзіне арқамен тұрып, суды бүркіп шашу.

Қорытынды. Кемпірқосақ , күннің көзі жауын пердесін жарқыратқанда, ал адам қарама қарсы жағында болғанда құрылады.


Өзіндік іс-әрекеті

Ойынның ұйымдастырушылық мерзімінде (ойын барысында және қажеттілігі кезінде) рөлмен байланысты , балаларға бірбеттілік қатынастар мағынасын бөлуге көмектесу, бір -біріне көмектесуге талаптану, ілтипаттық білдіру,күтпеген жағдайдан алып шығу, қиыншылықтарды жеңу сияқты ойын рөлдеріне бейімдеу.





7.Күннің күркіреуін, найзағайды бақылау


Бақылау

Найзағайдың жарқылдауын бақылау, найзағай- бұл бұлт пен жердің арасында, бұлт арасында пайда болатын үлкен электр шашуы.Найзағайдың жекеленген гуілін тыңдап, ысқырыққа айналатынын байқауға болады; күннің күркіреуін елестетуді нақтылау, күннің күркіреуді табиғат құбылысы екенін түсіндіру, яғни қалың аспанда найзағай пайда болады, ол одан соң күн күркіреуге ұласады. Күн күркіреу әрбір найзағайдан соң болып отырады, одан кейін жауынның құюына ұласады, одан соң табиғат жанданады, ауа тазарады, ал өсімдіктер таза және жарқырайды. Қауіптіліктен құтылу үшін, күн күркіреу кезінде балаларға өздерін қалай ұстау керек екенін түсіндіру керек.


Жұмбақтар:

Әуеден күбі түсті,

Күбінің түбі түсті.

(Күннің күркіреуі)

Жөңкейді бұлттар дүркіреп,

Жауады жауын күркіреп

Аспанның жүзі жарқ етті,

Ақ найза жерге сарт етті

(Найзағай)


Мақал-мәтел:

Нөсер алдында найзағай ойнайды.


Тақпақ:

«Жау жаңбыр» Ж. Смақов

Жау-жау, жаңбыр, жау-жаңбыр,

Жауған жаңбыр – жауған нұр.

Жердің шаңы басылсын,

Гүлдің аузы ашылсын.


Қимылды ойын

«Бір аяқта секіру эстафетасы»( тәжік халық ойыны)

Сап түзеп, екі топқа бөліну. Бір біріне эстафетаны тапсыра отырып,бір аяқпен қуып жетуге қозғалуға үйрету.Сыпайыгершілікке, тартысты шын шешуге тәрбиелеу.


Еңбек іс-әрекеті

Тотықұс үшін бақажапырақ тұқымын жинау

Тотықұсты тамақтандыру үшін тұқымды өз бетінше жинауға тәрбиелеу. Табиғат бұрышында мекендеушілерге сезімін тәрбиелеу.


Дидактикалық ойындар. Тәжірибе және эксперименттер

«Ең алдымен не, одан соң?»

Өсімдіктерді күту жөнінде балалардың білімін нығайту(суару, отырғызу кезектілігі); құстардың көбеюі(жұмыртқа, құс, балапан).


Өзіндік іс-әрекеті

Әр балаға оларды қызықтыратын ісімен айналысуға мүмкіншілік беру.




8.Өзенді бақылау


Бақылау

Су айдынының өмірін бақылауға үйрету(бақалар қатты бақылдайды, суда кіщкентай балықтар көрінеді, судың бетінде суөлшеуіш қозғалады, өсімдік пайда болады,құстар жүзеді,қанаттарын тазалайды, дәндерді тереді ); су айдынының әсемдігін тамашалауға болады(су көп, күннің көзіне су жарқырайды, өзеннің айналасында шөптер, гүлдер өседі, олар өзенді жарқыратады, ағаш бұтақтары өзенге иіліп, оның бейнесі түседі). Жаздың басында су таза, көгілдір, өсімдік көп болатынына назар аудару керек, ал жаздың аяғында бұлдыр, өсімдік аз.Көгілдір суда құм, тас, өсімдік және шағын балықтар көрінеді. Су айдынына ілтипатты қарауға тәрбиелеу.


Жұмбақ:

Еркелеп жатамын, қаңтарда қатамын.

(Көл)

Мақал-мәтел:

Қалған көлге бақа айғыр.

Болжам: Егер жазда көлде су көтерілсе, онда бұл құрғақ ауа райына әкеледі.

Егер көлдегі балық секіріп маса ауласа, жаңбыр жауады.

Тақпақ:

Каспий бүкіл әлемде

Көл – ең үлкен,

Керемет!

Көл десеңіз, шамалы,

Кей жұрт нанбай қалады,

Көл теңіздер – Балқаш пен

Көпке мәлім Аралды!


Қимылды ойын

«Қарғы және бұрыл»

Орнынан жоғары секіруге үйрету. «Хоп!» белгісі бойынша кеңістікке бейімделу.


Еңбек іс-әрекеті

Тотықұс, аквариум үшін құм жинау

Балаларды ең үнемді жұмыстарға үйрету.

Еңбек қызметінің мәдениетіне тәрбиелеу.


Дидактикалық ойындар. Тәжірибе және эксперименттер

«Ұшады, жүзеді, жылжиды»

Құстардың, құрт құмырсқалардың, жануарлардың қозғалысы жөніндегі түсініктерін ұлғайту.


Эксперимент.Толқынның пайда болуы.

Қорытынды.Қолмен судағы соққы судың қозғалысын білдіреді, яғни толқындар желдің күштілігіне байланысты.


Өзіндік іс-әрекеті

Дәлізде ауа- райының жағдайын ескере отырып, сабақ және ойын үшін жағдай құру. Жағымды әдет ғұрпын қалыптастыру.




9.Жағадағы өсімдіктерді бақылау(қамыс,қураған шөптер, элодея)



Бақылау

Өмірде көптеген өсімдіктер үшін ылғалдың қажеттілігі жөнінде түсінігін қалыптастыру, себебі олар көлдің жағасында өседі: қамыс(ұзын және төзімді сабағымен өсімдік), қураған шөптер, элодея,тал; Сипатты белгілерін бөлуге және өсімдіктерді салыстыруға үйрету; жағада, су айдынында өздерін ұстай білуге үйрету: ересек адамдарсыз суға жақындамау, ағаштарды сындырмау, өзінен кейін шашпау.


Жұмбақтар:

Жазда жатсаң – көлеңкесіне алады,

Қыста жақсаң – жаның рахат табады.

(Ағаш)

Жазда тұрып жоғары, күзде жерге қонады.

(Жапырақ)


Қимылды ойын

«Орман, батпақ, өзен»(белорус халық ойыны)

Қоршаған әлем жөнінде білімін нығайту; белгі бойынша әрекет етуге үйрету: тәрбиеші жануар, құс, құрт- құмырсқа аттарын атағанда балалар олардың мекендейтін жерлерін көз алдарына елестетіп, сол маңайға жүгіреді; ойын дамыту(әр ортаны еске сақтау керек- орман, батпақ, өзен).


Еңбек іс-әрекеті

Ұқсатып жасау үшін жағада ұлутас, тастарды жинау

Ұқсатып жасау үшін, ұлутас, тастарды жинауды өз бетінше орындау. Жұмысты жоспарлауға, ұжымда еңбектенуге қалыптастыру.


Дидактикалық ойындар. Тәжірибе және эксперименттер

«Бөліктері бойынша біл»

Жағада өсіп тұрған өсімдіктер атауын нығайту, атын атау, суреттің бөліктерін қарастырып(мысалы, тек жапырақтар бейнесімен)атын атау.


Өзіндік іс-әрекеті

Өз ойын жүзеге асыруға , бірлескен ойында өз тәртібіне жауап беруге талаптандыру.

















10.Ағаштарды бақылау(қайың,терек,үйеңкі)

Жеміс ағаштарымен салыстыру(алма).


Бақылау

Бөлімшеде өсіп тұрған ағаштарды ажыратуға және атын атауға үйрету(жапырағы,түбірі, тұқымы бойынша); жазда ашық жасылды бұтақтардың көбейгеніне көңіл аудару керек, көлеңке түседі, сондықтан ыстық күндерде орманда салқын; Ағашты ұрығымен салыстыруға үйрету(мысалы, алма бағымен), бала бақшаның территориясында өсіп тұрған, айырмашылығын атасақ жемісі бар. Бұтақтың иілуіне қарай,ағаштағы жапырақтар бояуы мен түрлерінің әр түрлілігін салыстыру кезінде көрсету керек.Туған өлкесінің табиғатына сүйіспеншілік танытуға тәрбиелеу.


Жұмбақтар:

Жазда жатсаң – көлеңкесіне алады,

Қыста жақсаң – жаның рахат табады.

(Ағаш)

Жазда тұрып жоғары, күзде жерге қонады.

(Жапырақ)

Мақал-мәтел:

Бұтаға паналаған торғай да аман қалады.

Тақпақ:

«Көбейсін жасыл көшелер» М. Зайтов

Үйеңкі терек қарағай…

Бойлай өсті кұн сүйіп.

Көшемізде жағалай


Қимылды ойын

«Атам, менің атам»( армян халық ойыны)

Өз бетінше сергектік ойынын, физикалық сапасын, шапшаңдығын, ептілігін ұйымдастыру қажеттілігін жалғастыру.


Еңбек с-әрекеті

Ұқсатып жасау үшін мақта, бұтақ, түбірлерді жинау

Өз бетінше бұтақ, түбірлерді ұқсатып жасау үшін әдетке айналдыруды жалғастыру. Жинақталған материалдарды ұқыпты ұстауға тәрбиелеу.


Дидактикалық ойындар. Тәжірибе және эксперименттер

«Жапырағы бойынша ағашты таны»

Ағаш туралы білімін нығайту, жапырағы бойынша оларды тануға және ажыратуға үйрету.


Эксперимент.Екі өсімдікті қадағалау: біріншісін тыңайтқышпен тамақтандыру, екіншісін суғару.

Қорытынды. Өсімдіктер өсу үшін тыңайтқыш қажет.


Өзіндік іс-әрекеті

Ойын барысында балаларды ойыншықтарын айырбастауға, жинақтауға, ойын сюжетімен таңдап алынған тақырыпқа сәйкес әр түрлі қосымша материалдардың көмегіменойын үшін жағдай туғызу,өз қолдарымен жасаған ойыншықтарды қолдану.





11. Терек бүршігін бақылау


Бақылау

Табиғаттың ең жақсы құбылыстарын бақылаудың бірі – терек бүршігінің пайда болуы. Терек бүршігінің пайда болуы жаздың басталуын білдіреді. Ағаш тұқымы – терек деген пікірді қалыптастыру; толықсыған кезде желмен, сумен шайылады, жануарлардың терілеріне жабысып басқа жерде өскендіктен бүршік – тұқым деген білімді жетілдіру. Терек бүршігі пайда болған кездегі өзін далада қалай ұстаудың ережелерімен таныстыру.


Мақал-мәтел:

Бір тал кессең, он тал ек.


Жаңылтпаш:

Кеспе өссін тал,

Өссе өсімтал,

Өссе өссін тал

Кеспе, өссін тал.


Қимылды ойын

«Ақсақ үйрек» (украин ұлттық ойыны)

Алаңда бір аяғымен жүре білуді жетілдіру, мына сөзден кейін осындай қозғалыс жасау: «Күн шықты, ойын басталды»; ойын шарттарын сақтау(екі аяғын қатар жерге қоймау керек).


Еңбек іс-әрекеті

Алаңды терек бүршігінен тазарту

Балаларды алаңда тазалықты және тәртіпті сақтауға, қоғам мүддесіне жұмыс істеуге үйрету.


Дидактикалық ойындар. Тәжірибе және эксперименттер

«Қайсысы жеңіл?»

Қоршаған орта жайлы білімді жетілдіру; сұрақтарға жауап беру: Қайсысы жеңіл: капуста немесе қияр? т.б.


Өзіндік іс-әрекеті

Балаларды құрастыру ойынына қажеттілерді жинастыруға; ойында табиғи заттарды қолдануға үйрету.















12. Шырша, қарағай жөке ағаштарын бақылау. Жапырақты ағаштармен салыстыру.


Бақылау

Балаларды ағаштардың құрылымын салыстырумен қарастыруға қызықтыру – шырша мен қарағай; олардың белгілерін ажыратуға үйрету: бұтақтардың қалыңдығы мен орналасуы (қарағайда бұтақтары жоғары, шыршада төменіне дейін); олардың бояулары (қарағай – ақшыл, шырша - жасылдау); жапырақты және жөке ағаштарын салыстыру, ерекшеліктерін көрсету: жөке ағаштары жіңішке, ұзын және жапырақтары ине тәріздес қатты келеді.


Жұмбақ:

Үстінде жасыл тоны бар.

Балаларды қуантар.

(Шырша)

Тақпақ:

Шасыл шырша жанында

Би билейміз қуанып.

Тақпақ айтып, ән айтып,

Шаттанамыз бәріміз.


Қимылды ойын

«Шәпкеңді тап»

Жоғарыға секіруге үйрету; физикалық сапасын шапшаңдығын, ептілігін ұйымдастыру қажеттілігін жалғастыру


Еңбек іс-әрекеті

Жөке ағаштарының маңайын қазу

Жөке ағаштарын жинастыруға, ағаштарға жақсы қарауға шақыру. Жинақылыққа тәрбиелеу.


Дидактикалық ойындар. Тәжірибе және эксперименттер

«Бір сөзбен айт»

Заттарды жинақтауға үйрету, оларды өз сөздерінде қолдануды жалғастыру.


Эксперимент. Өсімдіктердің суға түрлі талаптарын көрсету. Әр түрлі өсімдікке бірдей деңгейде су құю.


Қорытынды. Әр түрлі өсімдікке әр түрлі деңгейде су қажет.


Өзіндік іс-әрекеті

Балаларды өзінің орнын сақтауға үйрету. Ойын жүрісінде қажет болған жағдайда 2-3 рөлдерді де орындауға үйрету; қарым-қатынас ережелерін білу – бірдей құқықты болу, басқару.









13. Бұтаны бақылау (жұпаргүл, балмұрын, долана, шие). Оларды салыстыру.


Бақылау

Балалардың бұта жайлы білімдерін бекіту және жетілдіру. Олардың жапырақтары, түстері, жемістері арқылы атауға үйрету. Салыстыру кезінде жұпаргүлдің жемісі болмайды, ал долана мен балмұрынның жемістері денсаулыққа пайдалы.


Мақал-мәтел:

Жақсы – елдің мақтаны,

Жұпаргүл – елдің мақтаны.


Тақпақ:

«Шие ағашы» С.Оспанов

Қарашы анау шиені:

Бойына су, нәр берген,

Сымбат берген, сән берген

Жерге басын иеді.


Қарашы анау шиені:

Жасыл бояу жағынған,

Қызыл моншақ тағынған

Оны бәрі сүйеді.


Қарашы анау шиені:

Теріп ал деп жемісін,

Бойы құйттай сен үшін

Бұтақтарын иеді

Қимылды ойын

«Жылдам орамал» (қазақ ұлттық ойыны)

Ойында өз ісінің және қалған ойыншылардың тәртібін дұрыс және әділ бағалауды үйрену. Балалардың күнделікті белсенді қозғалысқа деген қажеттеліктерін қалыптастыру.


Еңбек іс-әрекеті

Бақшаны суару

Балаларды өсімдіктерге жақсы қарауға үйрету. Жұмыс уақытында талпынуға, талаптылыққа, өсімдіктерге деген сезімталдылықты тәрбилеу.


Дидактикалық ойындар. Тәжірибе және эксперименттер

«Орын алған сұрақтар»

Сұраққа жауап беру, бұта жайлы көріністерід кеңейту, ойлау қабілетін дамытуды жетілдіру.


Өзіндік іс-әрекеті

Балаларды ойын уақытында бір-бірімен араласуды, ойыншылардың тәртібіне өзінің қарым-қатынасын білдіруге машықтау.







14. Шөп-шалаңды өсімдіктерді бақылау


Бақылау

Балаларды алаңда өсетін шөп-шалаңды өсімдіктермен таныстыру; өсімдіктің дамуы мен өсуі жайлы көріністерді қалыптастыру; өсімдіктің жеке құрылымымен таныстыру (тамыр, жапырақ, гүл), олардың әр өсімдікте әр түрлі екендігін түсіндіру: шөп-шалаңды өсімдіктер гүлдейді.


Мақал-мәтел:

1.Сусыз жердің шөбі аясыз.

Ұлсыз ердің малы аясыз.


2.Тікеннен гүл,

Заһардан бал.

Қимылды ойын

«Құлындар»

Белгі бойынша бірінің артынан бірі болып дөңгеленіп жүруге үйрету. Шыдамдылыққа үйрету.


Еңбек іс-әрекеті

Атыздардың арам шөбін отау.

Балаларды атыздардың арам шөбін отауға , жұмысты өз еркімен ықыласты жасауға үйрету.


Дидактикалық ойындар. Тәжірибе және эксперименттер


Эксперимент.. Екі атызға сым тарту(біреуінің арам шөбін жұлып тазарту,екіншісініңарам шөбін жұлмалау..


Қорытынды. Шөп-шалаң жоқ жерде жемістер жақсы өседі, яғни атыз жемістерге ылғалмен күннің жақсы жетуі үшін қажет.

«Не өседі, гүлденеді, толықсиды?»

Аталмыш жерде кең таралған өсімдіктер жайлы түсіндіру.


Өзіндік іс-әрекеті

Балаларды құрастыру ойынына қажетті лерді жинастыруға; ойында табиғи заттарды қолдануға үйрету.

















15. Емдік өсімдіктерді бақылау (жусан, қалақай, түймедақ)


Бақылау

Балаларды бала бақша алаңында өсетін емдік өсімдіктерді дұрыс тану мен білуге үйрету, ауруларға емдік өсімдікті қарапайым жолмен қалай қолдануды үйрету. Қай мезгілде өсімдіктерді жинау керек екенін, оларды қалай кептіру керектігімен таныстыру. Осы өсімдіктерден дәрі-дәрмек жасап, дәріханаларда сататынын түсіндіру.


Тақпақ:

«Егінек» С.Оспанов

Гүлді өсімдік көріп ек,

Деді әжем:

  • Бұл – егінек.

Сабағы ұзын, қабықсыз

Шөпке қарап қалыппыз.

  • Оған тиме, жаным-ай,

Жасайды одан дәрімай! –

Деді әжейім тағы да

Жақын келіп жаныма.


Мақал-мәтел:

Тікеннен гүл,

Заһардан бал.


Қимылды ойын

«Кім алда?»

Белгі бойынша бірінің артынан бірі болып дөңгеленіп жүруге үйрету. Кеңістікте орналасуды қалыптастыру.


Еңбек іс-әрекеті

Емдік өсімдіктерді топтастыру

Балаларды емдік өсімдікті жинауға шақыру, оларды табу. Бастаған істі аяғына дейін жеткізуге үйрену.


Дидактикалық ойындар. Тәжірибе және эксперименттер

«Таңда болмаған не жаңалық бар?»

Емдік өсімдіктер жайлы білімдерін жетілдіру. Бақылаушылық қасиеттерін дамыту.


Өзіндік іс-әрекеті

Балаларды ойын уақытында бір-бірімен араласуды, ойыншылардың тәртібіне өзінің қарым-қатынасын білдіруге машықтау.












16. Жидектерді бақылау (құлпынай, бүлдірген). Жабайы өсетіндерді салыстыру


Бақылау

Балаларды балабақша алаңында өсетін жидектермен таныстыру, олар жайлы білімдерін жетілдіру. Жидектердің ақшыл түстісін жұлуға болмайды ,себебі олар әлі піспеген, ал қызылдары – піскен, оларды жинауға болады, бірақ үлкендердің рұқсатымен. Жидектерді дұрыс үзуге үйрету. Жабайы өсетіндер – тауда, далада өсетін жидектер екендігін түсіндіру.


Жұмбақ:

Аспай піскен, қинамай түскен.

(Жеміс)

Жаңылтпаш: М.Әлімбаев

Піскен пісте,

Піс те,

Жерге

Түспе



Тақпақ:

«Қып-қызыл мына алманы-ай!» С.Оспанов

Қып-қызыл мына алманы-ай,

Алма емес, нағыз арман-ай.

Алманы үзіп алайын,

Өссеңші, бойым, сәл ғана-ай.


Қимылды ойын

«Кім дөңгелекті тез айналдырады»

Топта ойнаудың әдістерін, белгі бойынша ойнауды түсіндіру. Ұжымдық қасиеттерін қалыптастыру.


Еңбек іс-әрекеті

Құлпынай атызын қопсыту.

Өсімдіктерді өз еркімен күте білу. Өсімдікке деген сүйіспеншілігін қалыптастыру. Жинақылыққа тәрбиелеу.


Дидактикалық ойындар. Тәжірибе және эксперименттер

«Бұтадағы балалар»

Ағашта өсетін жемістерді ажырата білу.


Өзіндік іс-әрекеті

Балаларды өзінің орнын сақтауға үйрету.











17. Шөпті өсімдіктердің гүлденуін бақылау.


Бақылау

Бұл өсімдіктердің шалғындарда өсетінін, сол себепті жарықты жақсы көретінін түсіндіру. Балаларды алаңда өсетін шөп-шалаңды өсімдіктермен таныстыру; өсімдіктің дамуы мен өсуі жайлы көріністерді қалыптастыру; өсімдіктің жеке құрылымымен таныстыру (тамыр, жапырақ, гүл), олардың әр өсімдікте әр түрлі екендігін түсіндіру: шөп-шалаңды өсімдіктер гүлдейді.


Мақал-мәтел:

1.Ер – елінде, гүл – жерінде.

2.Ел ұлсыз болмас, жер гүлсіз болмас.

Жаңылтпаш:

Гүлім гүлге қарап күлімдеді.

Көгілдір гүлге қонған аралар гуілдеді.


Болжам:

Таңертең шөптер құрғақ болса – жаңбыр жауады дегенді білдіреді.


Тақпақ:

«Гүл» А. Меңжанова

Қызыл-жасыл гүл егіп,

Баптап, күттік, түрлеттік,

Апта сайын суардық.

Гүлдендірдік ауланы,

Аулада гүл қаулады.


Қимылды ойын

«Шалғындағы ешкі мен қойшы» (өзбек ұлттық ойыны)

Екі топқа бөліну, ойын ережесін сақтау (ешкіні ұстап, бір аяқта қозғалу, жүргізуші сенің нөміріңді атаған кезде ғана жүгіру). Шыдамдылыққа үйрету.


Еңбек іс-әрекеті

Емдік өсімдіктерді кептіру

Өсімдіктерді жинауда жинақылыққа үйрету, айналаға пайдаңды тигізу, өз еңбегінің өлшемін білу.


Дидактикалық ойындар. Тәжірибе және эксперименттер

Шатасу «Жидек – жапырақ», «Гүл-жапырақ».

Әрбір жидекепен гүлге келетін жапырақты таңдау, бастаған істі соңына жеткізуге үйрету.


Өзіндік іс-әрекеті

Әр балаға өзіне ұнайтын іспен айналысуға мүмкіндік беру.








18.Гүлдерді бақылау(сарыгүл,космея, жолбарыстық лалагүл).Мәдениетті өсетіндермен жабайы өсетіндерді салыстыру

Бақылау

Бақта және жазықта өсетін гүлдер туралы білімін жүйелеу және бекіту.Гүлдің құрамы неден тұратынын түсіндіру:Сабағы, түбірі, жапырағы, гүлденуі; гүлдер қалай көбейеді. Жаз басында гүлдер сары болады, содан соң ақ, жаздың аяғында ақшыл көк, қызыл болады; тәңертең гүл түбірі ашылады,кешке жабылады; түстердiң молшылығы және алуан түрлiлігiн меңгерту. Мәдени және жабайы өсетін гүлдердің ұқсас белгілерін байқап, тәрбиешінің басқаруымен балалар мынадай қорытынды жасауы мүмкін:гүлдің мәдени формасы ірі,бақта өсетін гүлдер түстері жағынан әр түрлі,себебі оларды адамдар күтіп,баптайды.Гүлдердің әсемдігін қызықтай білуге тәрбиелеу және топты безендіруге қанша гүл керек болса,сонша жинау.


Жұмбақ:

Құлпырса, қадірлейді, аялайды, қураса, сыпырғышқа жарамайды.

(Гүл)

Мақал-мәтел:

Күнсіз гүл өспес, күтусіз ұл өспес.


Тақпақ:

«Көктем келді гүл алып» Ө. Тұрманжанов

Көктем тілін ұғайық.

Қызғалдақты терейік,

Теріп үйге келейік.

Көбелектей киінген.

Гүлді көріп сүйінген.


Қимылды ойын

«Аю және ара»

Белгіні естіп тапсырманы жылдам орындай білуге,шыдамдылыққа ,шапшаңдыққа тәрбиелеу.

Еңбек іс-әрекеті

Топты әсемдеу үшін гүлдерді жинаймыз.

Әсемдікті сезіне білуге,гүлдерді түбірсіз жұлуға,бірлесіп еңбектенуге тәрбиелеу.



Дидактикалық ойындар. Тәжірибе және эксперименттер

«Қандай гүл екенін ойлап тап ?»

Балаларды сипаттама бойынша гүлдерді ойлап табуға; гүлдерді айыра білулерін бекіту.


Өзіндік іс-әрекеті:

Өздерінің еріктері бойынша ойын түрлерін таңдау.Ойын ойнау кезінде белсенділік таныта білуге тәрбиелеу.









19. Саңырауқұлақтарды бақылау. Суреттер бойынша анықтау:

(ақ, саңырауқұлақ, қоңыр саңырауқұлақ, түлкiшек

жеуге жарайтын, қозықұйрық, маслята ), зәрлi (шыбынжұт,жалған бозарыңқы улы саңырауқұлақ)

Бақылау

Саңырауқұлақтардың атауын толықтыру және нығайту (бөлімшеде өсетін улы саңырауқұлақ,сурет бойынша және қозықұйрық орманда өсетін саңырауқұлақ); құрылысына көңіл бөлу керек (шәпкесі әр түрлі, аяғы- ақ),саңырауқұлақтар нақты орындарда өседі, яғни нақты ағаш және қуыстарда өсуге бейімделген(терекқұлақ көктеректе, маслята қарағайда, ақ саңырауқұлақ қайыңда); зиянды және жейтін саңырауқұлақтарды ажырата білу керек. Ережесімен таныстыру: саңырауқұлақты, егер білмесең жұлмау керек; қажет болмаса жұлмау керек( тіпті зиянды саңырауқұлақты аңдар жейді); түбіріне зақым келмеу үшін саңырауқұлақты пышақпен кесу керек. Экологиялық мәдениетке тәрбиелеу.

Жұмбақ:

Сырты бүтін,

Іші түтін

(Саңырауқұлақ)

Мақал-мәтел:

1.Ас үстінен аттама

Астан үлкен емессің,

2.Тамақтан өткеннің бәрі тамақ.


Тақпақ:

«Саңырауқұлақ тергенде» С.Оспанов

Айтайын қызық сендерге:

Саңырауқұлақ тергенде

Тығылып жерге қалғандай,

Біреулер теріп алғандай,

Қойғандай елді жақтырмай,

Жатады екен таптырмай.


Қимылды ойын

«Адымдарды сана»

Адымдарды санауды бекiту; (адымдардың санын аз жасай отырып) тапсырма бойынша алаңда қозғалу. Кеңiстiкті бағдарлай білуге бекiту.


Еңбек іс-әрекеті

Қажеттілік бойынша

Учаскіде үнемі тазалықты сақтауға қоқыстарды жинауға тәрбиелеу (бұтақша және тағы басқалар.). Ұқыптылыққа тәрбиелеу.


Дидактикалық ойындар. Тәжірибе және эксперименттер

«Саңырауқұлақты кім бірінші жинайды?»

Жеуге келетін және жеуге келмейтін саңырауқұлақты ажырата білу және тани білу; өз таңдауын негіздеу.


Өзіндік іс-әрекеті

Ойын кезінде балалар іс-әрекеттерін бір-бірімен келісе отырып жетiлдiру.




20. Құрт- құмырсқаларды бақылау

(инелiк, ара, маса, шыбын, көбелек)


Бақылау

Шабындықта, бала бақша учаскесінде, ағаштарда, өзеннің айналасында шыбын-шiркейлердiң алуантүрлілiгі туралы балалардың ұсынысын біріктіру, көп түрлi қоңыздар, көбелектер, инелiктер, шыбын, ара, масалар өмiр сүретiн тағы басқа жерлерде; ашық белгісі бойынша құрт- құмырсқалар топтарының көрсетілген жиі кездесетін өкілдері бойынша атауында және айырмасында жаттығу(көлемі, бояуы, дененің жеке бөлігінде); құрт- құмырсқалар пайдасы жөнінде ұғымды толықтыру(аралар бал жинайды, өсімдіктерге зиянын тигізетін құрт- құмырсқаларды инеліктер жейді); «құрт -құмырсқа »түсінігін қалыптастыру,құрт- құмырсқаның мәнділік жалпы белгісін ажыратуға үйрету.

Құрт- құмырсқаларға ұқыпты қарауға тәрбиелеу.

Жұмбақтар:

1.Бар екен бір мақұлық ұннан майда, өз басын айдайды екен қиян жайға,

Ұстасаң үгітіліп жоғалады, дамылдап отырмайды ешбір жайға. (Көбелек)

2.Жүрген ізің байқалмаған, жүдеу қызым қайқаңдаған (Инелік)

3.Біреуге найза түйрейді, өзі де сондай күрейді (Ара)

Мақал-мәтел:

1.Балық жоқта бақа да балық.

2.Бақа батпағына,

Балық көліне.

Тақпақ:

«Көбелектің жыры» Н. Айтов

Қанатымды бір қағым,

Демде қайта жоғалам.

Десе гүлді дала бар,

Қос қанатым талмайды.

Мені көрсе балалар,

Қыр соңымнан қалмайды.

Жаңылтпаш:

Инелік илеуде иленбейді.

Итбалық итмұрынды иіскемейді.

Қимылды ойындар «Шалғындықта үш сайыс»

Бастапқы стартта орынды сақтап, жерде жатқан доға арқылы аттап өтуге үйрету; шыдамдылық және күштiң әсер етуiне мүмкiндiк туғызу.

Еңбек іс-әрекеті Гербариды жинау. Құрғату.

Ересектердің тапсырмасын жауапты және өз бетінше орындауға үйрету.

Өсімдіктерге сүйіспеншілігін туғызу.

Дидактикалық ойындар. Тәжірибе және эксперименттер « Кім қайда тұрады?»

Учаскеде қоректенетін шыбын-шiркейлер, жануарлар мекендерінің өмiр сүру ортасы туралы бiлiмдерін кеңейтiп бекiту; әуесқойлықтарын тудыру Өзіндік іс-әрекеті Ойын түрін таңдауындағы дербестiк, әрекеттiн жетiлдiру.


21. Зиян келтiрушi құрт-құмырсқаларды бақылау


Бақылау Шыбын-шiркейлердiң алуантүрлiлігі туралы балалардың ұсынысын жалпылау. Зауза қоңыз бақша және бөлiмшеде үлкен зиянды қандыағаштардағы жапырақтарда жиi кездесетiн зиян келтiрушiлер мен шыбын-шiркейлерді танып бiлiп және атау( құрт, шынжыр табан көкөнiс өнiмдерiнiң зиян келтiрушiлер болып табылады; қырыққабат жейтін ақ- көбелек қырыққабаттың жапырақтарын жейдi). Сырт пiшiнi ерекшелiктерi және тiршiлiк әсер етулер туралы өнер-бiлiм және ұсынысты кеңейту. Зиян келтiрушiлермен күрестiң әдiстерiмен көздестiру: сарымсақ тұнбасымен, күлмен суару, толарды жинау. Өсiмдiктер және шыбын-шiркейлердiң өмiрлері аралығында өзара байланыс пен өзаратәуелділікті орнатуға үйрету.

Жұмбақ:

1.Ұшқанда өлең айтады,

Қонғанда жер қазады.

Мұны да ойлап көрейік,

Шешуін кім табады?

(Қоңыз)

2.Шидім, шидім, шидім құс,

Ши басына қонған құс.

Қарқаралы қара құс,

Хан басына қонған құс.

(Шыбын)

Тақпақ:

«Қарақұрт» С.Оспанов

Өрмекшіден аумайды,

Өрмекпен жем аулайды.

Қарнында он үш нүкте бар,

Аяғында түк те бар.

Мекендер шөл даланы,

Малды, адамды шағады.

Жылы желді қалайды ол,

Қарақұрттан абай бол.

Қимылды ойын

«Ұшқалақтар» Балаларға (сол аяқты сілки отырып, оң аяққа алға секіру,одан соң оң аяқты сілки отырып, сол аяққа, ал қорытындысында сол аяқпен жылжу және біруақытта екі аяқпен жерге түсу) үш дүркін секiрудi орындауға үйрету.Сапаның адамгершiлiктi-ерiктiсiне тәрбиелеу:оң нәтижелердiң табысындағы шыдамдылықты, табандылықты көрсету.

Еңбек іс-әрекеті

Зиян келтiрушiлермен күрес (күлмен, сабын ерiтiндiсiмен жапырақтарды бүрку)

Тапсырманы ынталы, ұқыпты орындауға үйрету; ниет- нәтиже шығаруға тәрбиелеу. Еңбек құралдарын жұмыстан соң орнына қоюға үйрету.

Дидактикалық ойындар. Тәжірибе және эксперименттер

«Жұмбақтарға шешулер» «(құрт-құмырсқалар )

Жұмбақтарды шешуге талаптандыру, шешуін табу кезінде белсенді болу.

Өзіндік іс-әрекеті

Балалардың ойынының мазмұнын және тақырыбын біріктіру және дамыту. Ойын мағынасын жүзеге асыру және құру кезіндегі белсенділігіне тәрбиелеу.



22. Құмырсқаларды және құмырсқа илеуiн бақылау.


Бақылау Құмырсқалар және құмырсқа илеуiмен балаларды таныстыруды жалғастыру; бақылау кезінде құмырсқалардың үлкен жанұялармен өмiр сүретiніне көңiл аудару, сүйiр үйлердi салады - бiр тал шөптер, қылқан жапырақ, тағы басқа материалдардан (балапан құрттарды асырайды), (минутына 100 шынжыр табандары) зиянды шыбын-шiркейлерді құрта отырып, пайда әкеледі.Ауа райын құмырсқа илеуi арқылы болжауға болатын балаларға көрсету: егер барлық жолдары ашық және еркін жүрсе, онда жақсы ауа райының нысанын білдіреді.Балаларға құмырсқа илеуiн қоруы керек болатыны жөнінде қорытынды жасау.


Жұмбақ:

Екі басы жұдырықтай

Ортасы қылдырықтай.

(Құмырсқа)

Бір балуан өзі күшті, қайраты мол,

Өзінен үлкен затты көтерер ол.

Мейлі қыр, мейлі жота, мейлі төбе,

Қайқаңдап аса берер бәрінен де ол.

(Құмырсқа)

Тақпақ:

«Құмырсқа мен Мұрат» С. Оспанов

Таңнан кешке құмырсқа

Жалықпайды жұмысқа.

Ерінбейді Мұрат тек

Тұруға кіл бұрышқа.


Тыйымдар:

Құмырсқаның илеуін бұзсаң, үй ішіңе кесапаты тиеді.

Қимылды ойын

«Бота» Шығармашылық, ұйымдастырушы және бастамашылық қабiлеттiлiктердi жетiлдiру.Қимылды ойындарды өз бетінше ұйымдастыруға тәрбиелеу.


Еңбек іс-әрекеті

«Құмырсқа илеуi үшiн қоршаулар» Құмырсқа илеуiн балаларға қамқорлыққа алуға тәрбиелеу; жануарларды күту талабын жетiлдiру. Еңбек дағдыларын жетiлдiру.


Дидактикалық ойындар. Тәжірибе және эксперименттер

«Болмаған нәрсені кім көбiрек байқайды» Табиғатта маусымды құбылыстар туралы ұсынысты бекiту; елестету, ықыласты жетiлдiру.


Тапсырма. Қант шақпағын қою. Минуттан соң ештеңе қалмайды.


Қорытынды. Құмырсқалар тәттiні жақсы көредi.


Өзіндік іс-әрекеті

Игерілген норма мен ережелерді орындауға балаларды ойын барысындағы қарым қатынастарға икемдеу(тәртіп мәдениеті, достық сезім, ұжымдық қарым қатынастар).


23. Бақаны бақылау(қосмекенділер)


Бақылау

Бақаларды бақылау үшін банкіге салады. Бақылау барысында байқауға болады,бақаның терісі жұмсақ, жасыл түсті, оның тісі бар,олардың қосмекенділерге жататынын айқындау қажет, яғни ол суда да , құрғақта да өмір сүреді, бірақ уақыттың басым көпшілігін суда өткізеді- жүзеді,жерде секіреді, тамақтану барысында ол тілін бірнеше сантиметрге жібереді.

Тiлі сұйық кілегейімен жабылған, оған шыбын, масалар жабысады, құрттармен және шынжыр табандармен қоректенедi. Артқы аяқтары,алдыңғы аяқтарынан әлдеқайда ұзындау, сондықтан ол жүре алмайды, ол секiредi. Балаларға бақаның пайда әкелетiнiн атап өту: зиян келтiрушi- шыбын-шiркейлерді жейді. Бақаның пайда әкелетінін, құрт құмырсқаларды жейтінін, өсімдік жапырақтарын және сабағын жейтінін атап өту керек.


Мақал-мәтел:

1.Қалған көлге бақа айғыр.

2.Бақа батпағына

Балық көліне.


Тақпақ:

«Бақа» С. Оспанов

-Білесің бе,

Бақаны

Бақа деп неге атады?

-Өйткені олар әрдайым

«Бақ-бақ» десіп жатады.

Қимылды ойын

«Бақалар»

Алаң бойынша алға секіре, төрттағандап қозғалуға үйрету, орыннан ұзындығына секiре білуге үйрету. Секiрулердi табиғилық, жеңiлдiк және жаттығуларды орындауды дәлдiк дегенiне жете жетiлдiру.


Еңбек іс-әрекеті

«Құм салғыштан шашылған құмды учаскеден жинастыру» Учаскеде құмды өз ынтасымен жинастыруға үйрету; тазалыққа және ретке келтіру әдеттiн қалыптастыру.


Дидактикалық ойындар. Тәжірибе және эксперименттер

«Кім бұл тап?»

Сипатты белгілері бойынша учаскеде қоректенетін , құрт құмырсқаларды, құстарды, өсімдіктерді бейнелеп айтуға үйрету; заттың белгісі мен әрекетін білдіретін сөз құрамын ұлғайту.


Өзіндік іс-әрекеті

Балалардың ойын кезінде бір бірімен араласа білуін жетілдіру, өз әрекетімен қылықтарын көрсете білуге үйрету, өз пікірінде тұруға; өз қатарласының ұсынысымен келіспеушілігін дұрыс жеткізе білуге, оның рөлді, ойыншықтарды, міндеттерді дұрыс бөлуін қадағалау.





24. Кесiрткені бақылау


Бақылау

Кесiртке туралы ұғымды балаларға қалыптастыру,оның сыртқы бейнесінің ерекшеліктерін байқауға және қадағалауға үйрету(сұр, жанарларында қара оюы бар, шағын мөлшерде, ұзын денелі; басы кішкентай, мойны қозғалыста, аяғы қысқа, жіңішке, икемді құйрығы бар, қауіпті жағдайда сынып кетуі мүмкін; шағын жануарлармен қоректенеді: бақа, құрт-құмырсқа, кейде өсімдіктермен); тәртібінің ерекшеліктері жөнінде елестетуге болады(тез жүгіреді, жерде тұрады, бірақ біраз уақытын суда өткізеді).Бақыланатын обьектіге қызығушылығын арттыру.


Жұмбақ:

Ат басты,

Арқар мүйізді,

Бөрі кеуделі,

Бөкен санды.

Қос қанатты,

Құмырсқа ізді,

Бота тірсекті.

(Шегіртке)



Қимылды ойын

«Керме ау» (якутия халықтық ойыны)

Балаларды екі топқа бөлінуге үйрету(керме ау, балық), «Керме ау» белгісі бойынша қолды жібермей әрекет ету керек, балықты қоршайды, балықтар «көлде жүзеді. Ойын тәртібін сақтау керек: тізбекті үзбеу керек, тек «көлде» ғана балықты аулау керек , «.балықтыңүйінде» емес.

Еңбек іс-әрекеті

Көкөнiстерді тыңайтқыштармен суару

Өз еңбегiнiң маңыздылығын бiлу,нәтижеге жету талпынысын дамыту.Жұмысты ұқыпты,мұқият орындауға тәрбиелеу.

Дидактикалық ойындар.Тәжiрибе және эксперименттер.


«Кім ұшады,жүгіреді,секіреді?»

Жәндіктердің өмірі туралы балалардың түсініктерін кеңейту және тереңдету.Олардың қозғалыс ерекшелігін білу;білуге құмарлығын дамыту.


Өзіндік іс-әрекеті

Бірлескен іс-әрекетте белсенді тәртіп және мінез-құлық ережелерін қолдануға себептесу.










25.Құстардың (ақ наурызек,ұйрек,қараторғай,торғай) ұяларын және ән салуын бақылау.

Бақылау.

Телімде жиі кездесетін құстардың атауларын анықтау және тіркеп отыру, құстар дәл осы уақытта ұя салуын, жұмыртқа салуын, отыруын, жылытуын-балапандарды басып шығаруын;ұшуға үйрету, өз бетімен азық табу; балапандарды жаулардан қорғауын және тамақтандыруын белгілеп отыру. Олардың ұшып жүріп жәндіктерді ұстауына, ұяға балапандарға азығымен-жәндіктермен оралып келуіне назар аудару. Құстар өсімдіктерді сақтауға көмектеседі деген қорытындыға келтіру.Олардың дене пішіндерін салыстыру негізінде дауыстарын ажырата білуге үйрету, үстіңгі қабатында өзіне тән ерекшеліктерін айыру.Қозғалу әдісі олардың аяқ, қолдарының құрылысына байланысты екенін құстардың негізгі сезім мүшелері және олардың қызметі туралы ұғымды анықтау.Бақылау кезінде құстардың жаздың аяғында ұяларын тастап кететінін,алаңқайға тамақ табу үшін ұшып кететінін,жылы жаққа ұшуға дайындалатынын, үлкен топтарға жиналатынын анықтау.Құстарға ұқыпты қарым-қатынаспен және сүйіспеншілікпен қарауға тәрбиелеу.


Жұмбақтар:

1.Күндіз соқыр не деген?

Түнде қандай көреген.

(Үкі)

2.Қыстағы ақ мамыққа, жалғау жалға, жалықпа!

Сонда құс болып шығады, қане қай құс, анықта?!

(Қарға)

Тақпақ:

«Бұлбұл» С.Оспанов

Сайрап берді күн шықпай,

Шап-шағын құс шымшықтай.

Бар әуенді бұл білгіш –

Осы екен ғой бұлбұл құс!


Ырымдар.

Егер бұлыңғыр күндері құстар шықылықтап,шулап кетсе,бұл күннің ашылуына көрінеді.

Торғайлар жерге жиналса,құмға,шаңға аунаса – жаңбырға көрінеді.


Қимылды ойын

«Ұшатын тәрелке»

Балалардың көзбен шамалауын,дискіні лақтыруда және ұстауда қолдарын белсенді қимылдату мақсатына жету, кімнің тәрелкесі алысырақ ұшады немесе тәрелкесін көпке дейін түсірмеген жұп жеңеді.Ойында өзін және жолдастарын әділ және дұрыс бағалауға үйрету.

Еңбек іс -әрекеті

Қыстайтын құстарға бүршікті бұтақтарды,тұқымдарды жинау.Қыстайтын құстарға қамқор болуға,еңбектенуге тәрбиелеу, өз бетімен жұмыс істеуге тәрбиелеу.


Дидактикалық ойындар.Тәжірибелер мен эксперименттер.


«Бәрі үйлеріне»(белгілер бойынша үйді табу)

Жануарлардың мекенін суреттеуге үйрету,сипаттау бойынша табу.Әртүрлі сөз таптарларын тікелей мағынасымен қолдану ептілігін жетілдіру.

Өзіндік іс-әрекеті

Ойын кезінде балалардың өз әрекетерін басқа ойын әріптестерімен келістіру ептілігін дамыту.

26.Көкөністерді (қырыққабат, қызылша, қызанақ, бұршақ) қадағалау, оларды салыстыру.

Бақылау.

Бақшада өсіп жатқан көкөністер туралы түсініктерін анықтау және кеңейту , сыртқы келбетіне қарап тануғажәне оларды атауға үйрету. Негізгі өсу кезеңдері(дән , өскін , жетілген өсімдік , гүлшанақ ,гүл, жеміс), бірақ барлығында емес:бұршақ – бұршаққын,сәбіз гүлдемейді – жемісі жер астында және т.б.;өсу үшін қажетті жағдайлар туралы білімді бекіту(жылу,жарық,ылғал,күту,құнарландыру) өсімдіктердің нақты ерекшеліктерін атау арқылы сөз байлығын белсендету,салыстыру ептілігін дамыту.Балабақша жүйегінде өсіп жатқан көкөністерге қызығушылыққа тәрбиелеу.

Жұмбақтар:

1.Аласа тауда алуан алма,

Алқызыл болмай аузыңа салма.

(Қызанақ)

2.Үстіне тігіп көк шатыр,

Астында қызғылт дәу жатыр.

(Қызылша)

3.Бұл не деген көп киім,

Жетпіс қабат көк киім.

Жаңбыр одан өтпейді,

Қабат-қабат тоны бар,

Түймелеуге жетпейді.

(Қырыққабат)

Тақпақ:

«Қарбыз» Е. Елубай

Теңбіл-теңбіл қарбызды

Тентек Серік жарғызды.

Сонан соң оны жеді,

Жеді де былай деді:

-Сүйек болмаса, еті

Неткен тәтті, - деді

Ырымдар.

Сәбіз шөбі иіліп тұрса, жаңбыр болады.

Егер өсімдік баданаларының қабығы жұқа болса ,жұмсақ қыс болады.Қалың және қатқыл болса, қатал қыс болады.

Қимылды ойын

«Таяқ тастау»(башқұрт ойыны)

Бастапқы қалыпты сақтай отырып,таяқ лақтыру шеберлігін бекіту.

Еңбек іс-әрекеті.

Көкөніс жинау.

Көкөніс жннауда белсенді ат салысу,үлкендерге көмек беруге тәрбиелеу.

Дидактикалық ойындар.Тәжірибелер мен эксперименттер.

«Тұтам немесе тамырша»

Жеуге жарамды өсімдік бөлігін атауға үйрету(мысалы,сәбіз – жеуге жарамды тамырша және т.б.)

Тапсырма.Қызанақтың,қиярдың жапырақтарын санау.

Қорытынды.Жапырақтар саны әртүрлі болуы мүмкін.

Өзіндік іс-әрекеті.

2-3 рөлден тұратын құрбылармен бірлескен ойындарда бірігу ептілігін жетілдіру,рөлдерді бөлу,ойындық әрекеттерді орындау,ойынға сәйкес әрекет ету.



27.Термометр көмегімен ауа температурасын бақылау.


Бақылау.


Балалардың термометрді қолданып ауа температурасын өлшеу ептілігін бекіту,сынап бағанасы қызыл сызықтан жоғары болған кезде жылы екенін білдіретініне назар аудару. Қаншалықты бағана жоғары болса,сонша жылы болады; цифрлар неше градус жылы болып тұрғанын анықтауға көмектеседі; әрбір сызық бір градусты білдіреді.Даладағы және топтағы ауа температурасын өлшеу.Жазда далаға қарағанда топтағы температура төмен деген қорытынды жасау.Балалардың қызығушылығын,ақылды белсенділігін ояту.


Жұмбақ:

Бір нәрсе жер мен көктің арасында,

Көрінбес өзі түгіл қарасы да,

Білінбей жер үстінде жүрсе дағы,

Пайдалы адамзаттың баласына.

(Ауа)

Мақал-мәтел:

1.Жаздың бір күні –

Қыстың мың күніне татыр.

2.Тамшыдан тама берсе

Дария болар

3.Қыстағы қар жерге ырыс,

Жердегі ылғал – елге ырыс.


Қимылды ойын

«Дөңгелек бойынша пас беру»

Әртүрлі әдіспен бір-біріне доп лақтыру және ұстай білуді бекіту.Физикалық қасиеттерін – шапшаңдылық,икемділікті дамытуды.Үйлестіру қимылдарын жетілдіру.


Еңбек іс-әрекеті.

Қысқа көкөністерді тұздау.

Қысқа көкөністерді дайындау барысында үлкендерге шамасына қарай көмек көрсету.Жұмыс аяқталғаннан кейін жұмыс орнын өз бетінше жинай білуін бекіту.


Дидактикалық ойындар.Тәжірибелер мен эксперименттер.

«Не жылы,не суық?»

Күннің көзінде әртүрлі заттар түрліше қызатыны туралы ұғымын кеңейту,себебі-олар әр түрлі материалдан жасалған,қызығушылығын дамыту.


Өзіндік іс-әрекеті

Ойын барысында балалардың бір-бірімен қатынаса білуін жетілдіру.Өз қылықтарымен іс-әрекеттерін көрсету,өз пікірлерін қорғау.Құрбыларының пікірлерімен келіспейтінін әдепті түрде айта білуін дамыту.









28.Заттардың көлеңкесін бақылау.


Бақылау.


Күннің жоғары тұрғанын анықтау, заттардың көлеңкесін,таңертең балалардың өздерінің көлеңкесін күн әлі жоғары шықпағанда және күндіз,ол әлі бастан жоғары тұрғанда бақылауға болады,көлеңкенің ұзындығын өлшеу,көлеңкеде заттар суығырақ, күннің көзінде жылырақ болатынына көңіл аудару.Балаларды күн аспанда қозғалады деген қорытындыға келтіру.Бақыланған затқа қызығушылығын ояту.


Жұмбақ:

Мен жүгірсем, ол да жүгіреді,

Мен мүдірсем, ол да мүдіреді.

(Көлеңке)

Қимылды ойын

«Қақпашы»

Жарысу элементтері бар спорттық ойындарға қызығушылығын дамыту.


Еңбек іс-әрекеті.


Жиналған табиғи материалдардан панно құрастыру.

Белсенділігін дамыту,жұмыстың үнемді әдістерін үйрету,Еңбек қызметінің мәдениетін тәрбиелеу,өз еңбегінің нәтижесіне ұқыпты қарауға тәрбиелеу.



Дидактикалық ойындар.Тәжірибелер мен эксперименттер.

«Жануарды тамақтандыр»

Аталған жануарлар,жәндіктер,құстар қалай,немен тамақтанатыны туралы балалардың білімдерін бекіту.Жарысқа қатысу ықыласын,сұраққа тез жауап бере білуін дамыту.


Эксперимент. Таңертең және түсте көлеңке биіктігін өлшеу.


Қорытынды.Күн аспанда жылжығандықтан көлеңке биіктігі өзгереді.


Өзіндік іс-әрекеті.

Балалардың өзіндік ұжымының даму негізі ретінде дұрыс нысанды қарым-қатынас топтарын пайдалану.Ұялшақ,жасқаншақ балаларға ойынға кірісуге көмектесу,өте белсенді балалардың өзінің серіктестерінің ынтасын баспауын қадағалау.















29.Шөпті шауып жатқан бағбанды бақылау.

Бақылау.

Жайылымдағы өсімдіктер туралы білімді анықтау және бекіту,шөпті шауып жатқан бағбанды қадағалау,жайылымдағы шөп биік және шүйгін екенін және де оны үй жануарларына қысқа азық үшін шауып алатындығын атап өту;шабылған шөптен кепкен хош иісті пішен шығады.Адамдардың еңбек маңыздылығы туралы,азық өсімдіктерінің құндылығы туралы түсінікті қалыптастыру.Бұрын шөбі болған алаңқайды салыстыру,шөп қайтадан өскені,гүлдердің пайда болғаны туралы қорытынды жасау.Еңбек құралдарының атауларын анықтау:тырнауыш,айыр,пішен шабатын машина.Үлкендердің еңбегін құрметтеуді тәрбиелеу.

Жұмбақ:

  1. «Айт!» десе жүгірмес,

Су тисе сілкінбес.

(Шөп)

Мақал-мәтел:

1.Шебердің қолы көпке ортақ.

2.Орайы келсе орақ ор,

Кезі келсе кетпен шап.

3.Жас күніңде еңбек қылсаң,

Есейгенше жетілерсің.

Тақпақ:

«Кетпен» Ш.Сәниев

Мен – кетпенмін, кетпенмін

Мұраппен бір өткен күн.

Арық аршып, су басып,

Бау-бақшаға жеткенмін.

Ырым.

Егер шөп шуласа – ашық ауа райы болады.


Қимылды ойын

«Чехарда»

Аяқтарын екі жаққа созып, сүйіліп төрт аяқтап тұрған серіктестерінен секіріп өту шеберлігін бекіту.Күш-қуатты,шыдамдылықты дамыту.

Еңбек іс-әрекеті.

Шамаға шақ бағбанға көмектесу

Еңбек қызметі процесінде балаларда еңбекті сүю ,ортақ пайдаға еңбек ету ынтасын,жауапкершілікті тәрбиелеуді жалғастыру.


Дидактикалық ойындар.Тәжірибелер мен эксперименттер.

«Сипап,иіскеп біл»

Көкөніс,жемістерді сипап ажыратуды,гүлдерді иіскеп білуді үйрету;ойын ережелерін орындау.Адалдыққа тәрбиелеу.

Эксперимент.Шабылған шөпті күннің астында және көлеңке жерде қалдыру.

Қорытынды.Күннің астындағы шөп көлеңкедегі шөпке қарағанда тезірен құрғап қалды.


Өзіндік іс-әрекеті

Балалар қоғамы өмірінің ұйымдастыру нысаны ретінде тұрақты балалар ойындарының біріктіруін пайда болуы мен балалардың бір-бірімен жақсы қарым-қатынас қалыптастыру сияқты ойын дамуына үлес қосу.




30.Жолды жөндеу жұмысын бақылау.

Бақылау.

Балалардың үлкендер еңбегі туралы – жұмысшылардың жолды жөндеуі,еңбек мөлшері туралы ұғымдарын кеңейтуді жалғастыру(асфальттың ескі қабатын алу,ұсақталған тас қабатын төсеу,құм,катокпен тегістеу,ыстық смоланы құю,асфальт қабатын төсеу),механикаландыру рөлі(адамның ауыр еңбегін машиналар ауыстырады- каток,жүк машиналары және т.б.).Машиналар адам еңбегін жеңілдетеді қорытындыға келтіру.Еңбектену қажеттілігіне және еңбек адамдарын сыйлауға тәрбиелеу.

Жұмбақтар:

1.Арқасында ауыл жүр, ала тайым шауып жүр.

(Автобус)

2.Далаға құрған өрмегім, үстінен зулап келемін.

(Теміржол)

Жаңылтпаш:

Вова Васяның вагон ойыншығын алып,

Васяға вагон ойыншығын Вова бермеді.


Мақал-мәтел:

Жан қиналмай

Жұмыс бітпес.

Талап қылмай

Мұратқа жетпес.


Тақпақ:

Жолың болсын! Н. Айтов

Атам шықса сапарға

-Жолың болсын! – дейді апам.

Апам шықса сапарға

-Жолың болсын, - дейді атам.

-Жолың болсын дейді олар,

Үлкенге де кішіге.


Қимылды ойын

«Өрт сөндірушілер жаттығу үстінде»

Эстафетаны беру,колоннаға тұру,екі топқа бөліне білуді бекіту.Бір баспалдақ аралығынан екінші аралыққа өту,гимнастикалық қабырғаға шыға білу.Өзара көмектесуді өз бетінше дамыту.


Еңбек іс-әрекеті.

Көкөністерді жинағаннан кейін жүйелерді қазу.Көкөністерді егуге жерді дайындауға үйретуді жалғастыру,көкөністерді күте білуді жетілдіру.

Дидактикалық ойындар.Тәжірибелер мен эксперименттер.

«Неге»

Сұраққа дұрыс жауап беруді үйлестіруді бекіту,қоршаған әлем туралы білімдерін тереңдету және кеңейту.

Өзіндік іс-әрекеті.

Балалар ойынының мазмұны мен тақырыбын байыту және дамыту.Өз пікірін қорғай білуді жетілдіру,құрбыларының пікірлерімен келіспейтінін әдепті түрде білдіруді дамыту, рөлдерді бөлу қызметін,ойыншықтарды, міндеттерді бөлісуді дамыту.




31. Кішкентай балаларды бақылау .


Бақылау.


Балалар бөліміне бару. Балалардың жазда қалай киінетіндеріне назар аудару:жеңіл көйлектер,шолақ шалбар, бас киімдер – орамалдар, жеңіл қалпақтар(күннің көзі басты қыздырмас үшін), жазғы киімдер ашық түсті болуға тиіс екеніне көңіл аудару(қошқыл киімдер күн сәулесін тартады). Өлі табиғаттың жазғы құбылыстары туралы білімін бекіту, ауа райына, кезеңге байланысты киімдер, жыл мезгілдерінің киімдерін салыстыру,еске алу.Балалар арасында достық қарым-қатынасты қалыптастыру.Ізгілік және қамқорлық сезімін тәрбиелеу.


Мақал-мәтел:

1.Досы көпті жау алмайды,

Ақылы көпті дау алмайды.

2.Балапан ұяда не көрсе,

Ұшқанда соны алады.


Тақпақ:

«Іні» Е. Өтетілеуұлы

«Бір ісіме қапа ма»

Деп қарайды апама

Сипаттырып басынан

Еркелейді атама.


Қимылды ойын

«Жұппен жарыса жүгіру»

Белгі бойынша қолдарынан ұстасып жұппен жарыса шапшаң жүгіруді бекіту.Күнделікті белсенді қозғалтқыш қызметінің қажеттілігін қалыптастыру.


Еңбек іс-әрекеті


Ойыншықтарды жөндеудің жеңіл жұмыстарын өз ықыласымен жүргізуге балаларды үйрету,басталған істі соңына дейін жеткізу ықыласын тәрбиелеу.


Дидактикалық ойындар.Тәжірибелер мен эксперименттер.

«Салыстырулар»

Тәрбиеленушілермен ұсынылған пәндерді салыстыра білуді бекіту;пәндер туралы әңгімелерді құрастыра білуді жетілдіру.


Өзіндік іс-әрекеті.

Балаларда өз іс-әрекеттерін ойын бойынша әріптестерінің іс-әрекеттерімен келісе білуді дамыту.



Выбранный для просмотра документ Күз.doc

библиотека
материалов

Күз

  1. Ауа райын бақылау

Бақылау

Табиғаттағы күзгі өзгерістер туралы балалардың білімдерін қалыптастыру. Қ ы р к ү й е к – күн қысқарды, күн көзі жаздағыға қарағанда төмендеді, ал ауа температурасы болса тәулік ішінде бірден өзгереді. Күндіз ауа райы жылы, кейде тіпті ыстық та, бірақ түндер салқынырақ болып барады. Қ а з а н – суық түсе бастады, бұлыңғыр күндер көбірек болып жиі жаңбыр жауатын болды, күшті жел соғатын болды. Ауа температурасы төмендеді. Күн бұрынғыдан да қысқарды. Қ а р а ш а – күндер қысқарды, күн көзі жоғары көтерілмейді, күндер бұрынғыдан да суытты. Аспан бұлыңғырланып, қар аралас жаңбыр жиі жауады. Ауа температурасы 00 -тен төмен болып, жер қата бастайды, тоғандарды мұз жабады. Балалардың байқағыштықтарын дамыту, сөз белсенділігін арттыру.

Көркем сөз Санай бер, Қарай бер, Бояуы – жүз, Келді күз

***

Жиып-теріп болатын, Қамбаға астық толатын Қызыл қырман ойнайтын, Қай мезгіл деп ойлайсың? (Күз)

Ырым Қыркүйек құрғақ та жылы болса, қыс кешірек түседі Жаз жаңбырлы, ал күз жылы болса, қыс ұзақ болады

Қимыл- қозғалыс ойыны

«Орамалмен ойнау»

Еңбектену әрекеті

Учаскені қоқыстан тазарту

Тырнауышпен, күрекпен жұмыс істеу дағдыларын бекіту. Еңбек нәтижесіне барлығы бірдей жауап беру. Еңбектегі ұжымдық сезімді қалыптастыру

Дидактикалық ойыдар. Тәжірибелер мен сұрыптамалар жасау

Сөздік ойын «Ауа райы туралы айтып бер»

Балаларды ауа райын сипаттайтын сөздерді тауып айтуға үйрету (жылы, ашық, құрғақ, желді, жаңбырлы, бұлтты т.б.)

Өзіндік іс-әрекет

Әр балаға өзін қызықтыратын іспен айналысуға мүмкіндік беру

  1. Желді бақылау

Бақылау

Балаларға желдің неліктен соғатынын түсіндіру. Жел – бұл ауа қозғалысы. Желдің күшін өсімдіктердің қозғалысына қарап анықтауды үйрету (күшті, әлсіз; әлсіз жел жапырақты ақырын тербетеді, түсіп жатқан жапырақты сәл ғана жылжытады; күшті жел – ірі бұтақтарды шайқалтады, ағаштардың жапырақтарын жұлады). Өлі табиғат құбылыстарына қызығушылығын тәрбиелеу, балалардың ақыл - ой, тіл белсенділігін дамыту

Көркем сөз Қанаты жоқ – ұшады, Аяғы жоқ – қашады (Жел)

Жел де ауа кәдімгі, Жел дегенің тек бірақ. Ойға-қырға шапқылап, Байыз таппас ауа ғой. (М. Әлімбай)

Ырым

Жануарлар қай жағына жатса – сол жақтан жел соғады.

Егер түнге қарай жел күшейсе – ауа райы бұзылады



Қимыл- қозғалыс ойыны

«Жел мен жапырақшалар» Әр түрлі бағытта жүгіруді дамыту, белгі бойынша қимыл жасай білу.

Еңбектену әрекеті

Табиғат бұрышында өсімдіктерді өсіру үшін жер дайындау

Балаларды тапсырылған іске тыңғылықты қарауға үйрету. Жұмысты тату жасау, бір - біріне көмектесу

Дидактикалық ойындар. Тәжірибелер мен сұрыптамалар жасау.

«Жел» сөзіне анықтама айт»

Заттардың сапасын білдіретін сөздердің қорын кеңейту

Т ә ж і р и б е. Шардың желін шығару.

Қ о р ы т ы н д ы. Жел дегеніміз – кейде қатты, кейде баяу горизонтальды бағытта қозғалып соғатын ауаның ағымы.



Өзіндік іс-әрекет

Қуанышты тыныш жағдайды тудыру және оны сақтауға көмектесу; ынталарын және өз бетінше жұмыс жасай алатындығын көтермелеу













  1. Күнді бақылау

Бақылау



Балалар назарын күзгі күн көзінің қалай шығатынына, қалай қыздыратынына аудару. Күннің қай уақытында күн көзі қатты қыздырады және неліктен? Күннің орны мен күздегі күн ұзақтығының арасындағы өзара байланысты айту (күн жоғары көтерілмейді, күндер қысқарып барады). Табиғатқа деген байқағыштығын, білуге құштарлығын, сүйіспеншілігін дамыту.

Көркем сөз

«Анамыздай мейірлі күн, Аймалайды шыңда тұрып».

Май берейін, құрт берейін, Күннің көзі шық, шық! Алақай, алақай! Күн шықты, күн шықты, Жер үстіне нұр шықты!

Ырым

Егер таңертең күн қызарып шықса, ауа райы бұзылады, жаңбыр және жел болуы мүмкін.

Қимыл- қозғалыс ойыны

«Бұлт пен күн»

Батылдыққа, қауіптіліктен құтылу мақсатындағы жұмылу қабілетіне тәрбиелеу, еркін дамыту

Еңбектену әрекеті

Гүлзардағы еңбек. Гүлзарды солған өсімдіктерден тазарту

Балаларды қолынан келетін еңбекке араластыру. Ұйымшылдықпен жұмыс жасауға, бір - біріне кедергі жасамауға, ортақ тапсырманы орындауға үйрету. Еңбексүйгіштікке тәрбиелеу.

Дидактикалық ойындар. Тәжірибелер мен сұрыптамалар жасау

1-тапсырма «Күн жолын көрсет»

Балаларға шығыстан батысқа қарай күн жолын қолмен суреттеуге үйрету.

2-тапсырма «Күн таңертең, күндіз, кешке болған жерлерге тұр»

Кеңістікті бағдарлауға үйрету

Өзіндік іс-әрекет

Ынталарын, өз бетінше жұмыс жасай алатындығын көтермелеу.





















  1. Бұлтты бақылау





Бақылау

Балаларға бұлттар деген не екенін, олардың неліктен аспанда бірде ақырын, бірде тез жылжитынын түсіндіру. Ерте күзде аспан көбінесе көгілдір, таза болып аспанда бұлттар ақырын жүйткиді. Бұлттар қозғалысының жел күшімен байланысын айтуға үйрету.

Көркем сөз

Аспанға ұшар бу болып, Жерге қайтар су болып (Бұлт)

Ырым

Бұлттар төмен болса, жаңбыр жауады, күн суытады.

Қимыл- қозғалыс ойыны

«Біз көңілді балалармыз»

Балалардың қозғалыс белсенділігін, ойын тәртібін орындай білуін дамыту



Еңбектену әрекеті

Еңбек тапсырмалары

Өз өзіне қызмет ету; серуен соңында ойыншықтарды жинау. Еңбек ете алу қабілетін дамыту, үлкендерге көмек бергісі келетін тілегін тәрбиелеу



Дидактикалық ойындар. Тәжірибелер мен сұрыптамалар жасау

«Бұлтты суретте»

Бұлтты суреттейтін сөздерді тауып айтуға үйрету

«Аспан денелерін ата»

Күн, Ай, жұлдыздар, планеталар – аспан денелері екендігі жайлы балалардың білімдерін бекіту



Өзіндік іс-әрекет

Балалардың ойындарын қызғылықты етіп ойнауларын ұйымдастыруға көмектесу





























  1. Жаңбырды бақылау

Бақылау

Балаларға жаңбырдың неден болатынын түсіндіру, жаңбырдың қандай түрлері болатыны туралы түсіндіру (жылы, суық). Жаңбырдан кейін күн салқындайтынын, шалшықтар ақырын кеуіп кетінін атап айту. Табиғаттағы маусымдық өзгерістерді есте сақтауға үйрету.



Көркем сөз

Жау,жау, жаңбыр, Жау жаңбыр! Арық суы мол болсын! Өсімдіктер көп болсын! Жауған жерің шөп болсын!

Ырым

Шөпке қырау түссе, жаңбыр жауады

Қимыл- қозғалыс ойыны

«Төпешіктен төпешікке», «Дөңгелектен секіріп шық», «Кегляға тигіз» (верандада ойналатын ойындар)

Қос аяқпен секіруді, биік емес жерлерден секіруді үйретуді жалғастыру. Ойындарға спорттық құралдарын дайындауға үйрету.

Еңбектену әрекеті

Табиғи материалдардан қолдан жасалатын зат дайындау

Қарағай бүршіктерімен жұмыс жасап үйрету, балаларды бізді қоршаған табиғаттың әсемдігін көруге тәрбиелеу. Өз еңбегінен рахат алу.

Дидактикалық ойындар. Тәжірибелер мен сұрыптамалар жасау

Тәжірибе. Будың суға айналуы

Құралдар: спирт, су құйылған колба, шыны

Суды қайнауға жеткізу, колба үстіне жабылған шыныда бу пайда болады. Суыған кезде бу бөлшектері су тамшыларын құрап суға тамады.

Өзіндік іс-әрекет

Ауа райын есепке ала отырып дәлізде ойналатын ойындарды, іс-әрекеттері өткізуге жағдай туғызу. Жақсы тәртіп әдеттерін қалыптастыру.





















  1. Жапырақтардың түсуін бақылау



Бақылау

Балалар назарын жапырақтардың қызыл, сары, алтын түсті, жасыл-сары болып жерге түсіп, жерді жылы көрпемен жауып жатқанына аударту. Жапырақтардың түсу себебін түсінуге, жапырақтардың бөліктерін атауға үйрету. Жапырақтар көп мөлшерде немесе аз мөлшерде түсетінін, бұл көрініс жел күшіне байланысты екенін атап айту. Табиғаттың бір құбылысының екінші бір құбылысымен өзара байланысын көруді үйрету; күзгі табиғат әсемдігін қабылдауға үйрету.

Көркем сөз Ой, алақай, тамаша, Ағайынды бәрі, Шашу шашты жапырақ. Шықса – жасыл, Бақтың іші алаша, Түссе – сары (жапырақ) Аунар ма еді жатып ап!

Ырым

Егер жапырақтар ағаштан түгел түспей бұтақтарында қалып қойса, қыс суық болады. Жапырақтар кеш түссе, қыс қатты және ұзақ болады

Қимыл- қозғалыс ойыны

«Асық, бірақ түсіріп алма»

Балаларды қолындағы жапырақшаны түсірмей жүгіре алуға жаттықтыру. Физикалық сапасын дамыту: шапшаңдық, ептілік.

Еңбектену әрекеті

Учаскедегі жапырақтарды жинау

Балаларды жұмысқа белсенді қатысуға үйрету, жапырақтарды тырнауышпен тырнап, тасығышпен бір жерге жинастыру. Еңбексүйгіштікке, өз бетінше жұмыс жасай алуға үйрету.

Дидактикалық ойындар. Тәжірибелер мен сұрыптамалар жасау

«Аяқ астындағы жапырақтар қалай сыбдырлайтынын тыңдау»

Табиғаттағы маусымдық өзгерістерді байқауға, тыңдай білуге, түйін жасауға үйрету.

«Жапыраққа қарап ағашты таны»

Балаларды жапырақтың қай ағаштан түскенін анықтауға үйрету. Ойын ережесін сақтау (белгі берілгеннен кейін ғана жапырақ қай ағаштан болса, сол ағашқа жүгіріп бару).

Өзіндік іс-әрекет

Балалардың тұрақты бірлестіктерін нығайтуға көмектесу. Ынталарын, өз бетінше жұмыс жасай алатындығын көтермелеу.







  1. Тұманды бақылау



Бақылау

Балаларға неліктен тұман болатындығын түсіндіру. Тұман қалай пайда болатынын, қашан болатынын, қандай пайда келтіретінін еске түсіру. Екеуі де ұсақ, кішкене су тамшыларынан тұратындықтан бұлттар мен тұман – егіздер. Тұман қалың болғанда айналадағы заттар көрінбейді. Тұман әсіресе, таңертеңгі мезгілде, жер қатты суық болған кезде қалың болады.

Қоршаған әлем жайлы балалардың білімін кеңейту. Ойлау операцияларын, таным қызығушылығын дамыту.

Көркем сөз

Қаратаудың басында Киік кетіп барады. Қол-аяғы бауырына Тиіп кетіп барады. (Тұман)

Ырым

Егер тұман күн сәулесімен тез тарап кетсе, ауа райы тұрақты жылы болады.

Қыркүйекте таңертеңгі тұман болса, жылы болады

Қимыл- қозғалыс ойыны

«Тышқан аулау»

Шапшаңдығын, ептілігін, батылдығын дамыту

Еңбектену әрекеті

Табиғат бұрышына әдемі жапырақтардан гүл шоғын жинау

Табиғаттың әсемдігін көруге, оны сақтауға тырысуға тәрбиелеу

Дидактикалық ойындар. Тәжірибелер мен сұрыптамалар жасау

«Тұманды анықта»

Иллюстрациялар бойынша тұманның қандай екендігін (қалың, әлсіз) тануға үйрету.

Өзіндік іс-әрекет

Балалардың өз бетінше ойын үшін тақырыпты таңдай алуын дамыту.

























  1. Шықты бақылау

Бақылау



Күзде шықтың жиі түсетінін, оның барлық жерлерде күмістей болып жарқырап жататынын атап айту. Күзде неліктен таңғы мезгілде шық мол түсетінін және ақырындап жоғалып кететінін, ал кей кезде күні бойы сақталатынын балалармен бірге еске түсіру. Табиғат құбылыстарының өзара байланысын көрсету: күн шықты – шық жоғалды. Балалардың эстетикалық қабылдауын дамыту, табиғатқа деген сүйіспеншілігін тәрбиелеу.

Көркем сөз

Күзде болар, Қыста жоқ. Таңертең бар, Кешке жоқ. Кеш түгілі, Түсте жоқ. (Шық)

Ырым

Шық мол түссе, күн ашық болады.

Қимыл- қозғалыс ойыны

«Шықты баспа»

Ептілігін, аңғарымпаздығын дамыту

«Ыстық – суық»

Кеңістікті бағдарлай алуын, жедел қимылдай алуын дамыту.

Еңбектену әрекеті

Поделка жасау үшін табиғи материалдарды жинау.

Қолдан зат жасауға қажетті табиғи материалдарды жинауға үйрету. Балаларды ұжымдық іс-әрекетке шақыру.

Дидактикалық ойындар. Тәжірибелер мен сұрыптамалар жасау

«Шық тамшыларын жапырақтардан тауып алу»

Көлеңке жерлерден және тура күн сәулесі түсіп тұрған жерлерден шықты тауып алу.

Қорытынды. Күн көзінде шық тамшылары тез буланып кетеді.

Өзіндік іс-әрекет

Қатарластарымен 2-3 рөлден тұратын бірге ойналатын ойындарда бірігіп ойнай алуларын жетілдіру, рөлдерді бөлісе алуларын, ойын қимылдарын орындай алуларын, ойын мазмұнына сәйкес іс-әрекет жасай алуларын жетілдіру.















  1. Аспанды бақылау

Бақылау

Балалар назарын ашық, ашық сұр аспанға аударту, ол аспанды жиі бұлыңғыр, сұр бұлттар басып, жиі суық жаңбыр құятынын айту. Табиғаттың күзгі құбылыстары жайлы балалардың ұғымдарын кеңейту. Байқағыштығын, аңғарымпаздығын, салыстыра алуын дамыту. Балалардың сөздік қорын белсенді ету және байыту.



Көркем сөз

Тең, тең,тең киіз, Екі ортасы кең киіз. (Аспан, Жер)

Ырым

Аспанды бұлттар басса, ауа райының бүлінуі ұзаққа созылады

Қимыл- қозғалыс ойыны

«Ұшақтар»

Әр түрлі бағытта жүгіре алуларын дамыту (балалар алаңда жұмыс істеп тұрған мотор сияқты бір-бірін қанаттарымен қақпауға тырысып жүгіреді), белгі бойынша («Маторды қос!», «Отырғызу басталды!») қимыл жасай алуға үйрету.

Еңбектену әрекеті

Тәрбиешімен бірге құрғақ жапырақтарды жинау

Учаскедегі құрғақ жапырақтарды жинау, оларды шаруашылық аулаға шығару.

Құралдарды қолдана алу дағдыларын дамыту. Біріге еңбектене алуға тәрбиелеу. Жолдастарына көмек көрсету.

Дидактикалық ойындар. Тәжірибелер мен сұрыптамалар жасау

«Бұлтты күні, ашық күні аспан қандай болатынын айт»

Түрлі ауа райындағы аспанды суреттей алуын бекіту. Балалардың сөздік қорын байыту.

Өзіндік іс-әрекет

Үлкендердің азғана көмегімен балалардың ойынға ыңғайлы жерді таңдай білуін, ойын жағдайын ұйымдастыра алуын қалыптастыру. Ойында құмдағы құрылыстарды пайдалана білуін дамыту.



























  1. Күзгі өрмектің ұшуын бақылау



Бақылау

Жәндіктердің қоршаған ортаға бейімделуі туралы нақты ұғымдар беру. Ерте күзде көптеген өрмектің ұшуын көруге болады. Желсіз ашық күндері бұталарға, шөптерге, шарбақтарға ілінген өрмек жіпшелерінен олардың жас қожайындары – кішкене өрмекшілерді көреміз. Өрмекші ұшуға дайындалғанын түсіндіру, өрмекші сабақтың басына шығады да қарнын оған қысады, өрмек сүйелшелерінен жіңішке өрмек шығады, ал оны жылы ауа жоғары көтеріп алып кетеді. Өрмекші ауада жіппен қозғалып, оны жоғары көтереді, төмен түсіреді. Өрмекшілер осылайша қоныстанады.

Көркем сөз

Жұмбақ: Шидиген ұзын сирағы, Тастай керең құлағы. Сөйтіп жүріп көп жерге, Аспалы торлар құрады. (өрмекші)

Жаңылтпаш: Шын еңбекші – өрмекші. Өрмекші – шын өрнекші (М. Әлімбаев)

Ырым

Кемпір күздің бірінші күні ашық болса, күз жылы болады.

Қимыл- қозғалыс ойыны «Секіріп түс те, бұрыл» «Хоп!» деген белгі бойынша тез қимыл жасай алуын дамыту, жоғарыға секіруді орындай алуға үйрету. Кеңістікті бағдарлай алуын бекіту (жүргізушінің көрсеткен жағына бұрылу)

Еңбектену әрекеті

Ағаштардың түбін қопсыту Балаларды жұмысқа қажетті құралдарды дайындай алуға үйрету. Ортақ пайда үшін еңбектенуге, жолдасына көмек көрсетуге тәрбиелеу.

Дидактикалық ойындар. Тәжірибелер мен сұрыптамалар жасау

«Ерте күз белгілерін ата»

Ерте күз туралы балалардың білімдерін байыту және жүйелеу.

Т ә ж і р и б е. Көбелек құртын өрмектен шығару

Өрмекпен жабысып қалған жапырақтарды банкаға салып топқа әкелу.

Қ о р ы т ы н д ы. Көктемде коконнан ағаш жапырақтарын жейтін көбелек құрты шығады.

Өзіндік іс-әрекет

Балалардың ойын барысында бір-бірімен қарым-қатынас жасай алуын жетілдіру, қатарластарының іс-әрекеттеріне өз пікірлерін білдіру, өз іс-әрекеттері мен қылықтарын негіздеу.













  1. Топырақты бақылау.



Бақылау



Балалар назарын аяқ астына, жерге аудару. Құрғақ жылы күні топырақ жылы болады, қолға алсаң шашылғыш, түсі ашық сұр болады. Жаңбырлы күні ол қара түсті, тығыз, ылғалды болады. Алғашқы суық түсісімен топырақ тас сияқты болып қатып қалады.

Балаларды топырақтың ауа райына байланысты өзгеретінін көруге үйрету. Ойлай алуын, талқылай алуын, дәлелдей алуын дамыту; туған жерге ұқыптылық қатынасын тәрбиелеу.

Көркем сөз

«Қарашы күз келді, күз келді, Сары алтын жауыпты іздерді»

Қимыл- қозғалыс ойыны

«Арқан тарту»

Балалардың физикалық және моральдық еркін, достық қарым-қатынасын дамыту.

Еңбектену әрекеті

Гүлзардағы жұмыс (тәрбиешімен бірге)

Күзгі жерді қопсытуға қатыстыру. Еңбек етуге дұрыс көзқарасын тәрбиелеу.

Дидактикалық ойындар. Тәжірибелер мен сұрыптамалар жасау

Т ә ж і р и б е. Ауа райы жылы болғанда топырақты қолмен ұстап көру

Қ о р ы т ы н д ы. Топырақ жылы, оны күн қыздырды

«Қатені тап»

Жылдың әр мезгіліндегі топырақтың жағдайы жайлы балалардың не білетіндігін анықтау.

Өзіндік іс-әрекет

Балалар ойындарының тақырыбы мен мазмұнын дамыту және байыту. Өз ойын дәлелдей алуын жетілдіру; қатарластарының ұсыныстарымен, рөлді, ойыншықтарды, міндеттерді бөлісу бойынша оның іс-әрекеттерімен келіспеушілігін сыпайы формада білдіре алуын дамыту.



































  1. Алғашқы суық түскенін бақылау

Бақылау

Жерге алғашқы қыраудың түсуі – күз белгісі екеніне балалардың көңілін аудару. Таңертеңгілік жер, үй шатырлары күмістей аппақ болады. Күн суытып аяз күшіне ене бастады. Өзендер мен көлдердің бетіне мұз қатты. Мұз үстімен жүруге болатындай көрінеді, бірақ мұздың үстін аяқпен басқан сәтте - ақ ойылып ішіне түсіп кетеді.



Көркем сөз

Сұр бұлт, түсі суық, қаптайды аспан, Күз болып дымқыл тұман жерді басқан. (А. Құнанбаев)

Ырым

Қазанда жер жабылады, кей жер жапырақпен, кей жер қармен Сары шымшық ысқырса – шынымен күз болғаны

Қимыл- қозғалыс ойыны

«Пішінді жаса»

Шапшаңдыққа, ептілікке, ұқыптылыққа тәрбиелеу

Еңбектену әрекеті

Қажетінше

Учаскедегі ұқыпсыздық жағдайды көре алуға және тәртіпке келтіруге үйрету.



Дидактикалық ойындар. Тәжірибелер мен сұрыптамалар жасау

«Кім қызық ат тауып атайды»

Шығармашылық қиялын, тілін дамыту. Біреуі сын есім болып тұратын екі зат есімнен құралған жаңа сөздерді құрастыру (су, мұз – мұзды су; аяз, күз – аязды күз)

Өзіндік іс-әрекет

Ойын түрін таңдауда өз бетінше әрекет жасауын, бастама жасауын дамыту.



































  1. Тоғанды бақылау

Бақылау

Балаларға тоғанның күзгі жағдайы туралы, өсімдіктер мен жануарлардың өміріндегі күзгі өзгерістерді болдыратын себептер жайлы түсініктер беру.Тоғанның күзгі және жазғы жағдайын салыстыру; суда болатын тіршілік иелерін атау. Байқағыштығын дамыту. Туған табиғаттың әсемдігіне сүйсіне білуге тәрбиелеу. Өзендегі су суық екенін, су өсімдіктері өзен түбіне кеткенін, бақалардың көрінбейтіндігін айтып өту. Кей кезде ғана тегіс су бетінде көпіршіктер көрініп қалады. Бұл кішкене аш балықтар олар суға шегіртке, әлде маса қона ма деп күтіп жүр.



Көркем сөз

Суда оның өмірі, суда оның қорегі. Ол не? (балық)

«Тоңбайын деді де Көл мұздан тон киді»

Қимыл- қозғалыс ойыны

«Кішкене балықтар мен шортан»

Қимыл - қозғалыс белсенділігіне, белгі бойынша шапшаң қимыл жасауға үйрету. Ұжымда өзара дұрыс қарым-қатынасты қалыптастыру.



Еңбектену әрекеті

Табиғат бұрышындағы құстарды қыста қоректендіру үшін құм салып алу

Бастаған ісін аяқтауға үйрету. Айналадағыларға пайда келтіруге ынтасын тәрбиелеу.



Дидактикалық ойындар. Тәжірибелер мен сұрыптамалар жасау

«Жұмбақты шеш» (суда мекен етушілер)

Балаларды жұмбақтарды шешуге үйрету. Логикалық ойлауын дамыту (балықтар, өзен, шаян, бақа, ұлу, үйрек туралы жұмбақтар)

Т ә ж і р и б е. Ұлғайтқыш шыныдан құмды қарау.

Қ о р ы т ы н д ы. Құм еш затпен бір - бірімен өзара байланыспаған ұсақ және ірі құмшалардан тұрады.

Өзіндік іс-әрекет

Ойындарды құрудағы және жүзеге асырудағы белсенділігін тәрбиелеу.





















  1. Шалшықтарды бақылау

Бақылау

Балалар назарын таңертеңгілік шалшықтардың бетін мұз жабатынына аударту. Осы жағдайда судың қандай күйде екенін еске түсіру (қатты). Мұздың қасиетін анықтау (суық, сусымалы, мөлдір, жылы болса ериді). Табиғат құбылыстарының өзара байланысын көрсету: түнде аяз болды, шалшықтардағы сулар қатты, күндіз күн жылынды – мұз еріді. Танымдық қызығушылықтарын дамыту, тұрақты көңіл қоюын, байқағыштығын тәрбиелеу.

Көркем сөз

Аспандағы көлеңке жерге суын шашады (бұлт пен жаңбыр)

Қимыл- қозғалыс ойыны

«Аяқтарыңды сулап алма»

Балаларды алға қарай тақтайшадан тақтайшаға ептілікпен секіріп үйренуге жаттықтыру. Балалардың тез қарқында қимыл жасай алуына қол жеткізу.

Еңбектену әрекеті

Қажетінше (табиғат бұрышындағы гүлдерді суару)

Өсімдіктерге жүйелі күтім жасау дағдыларына тәрбиелеу. Өз еңбегінің қажеттілігін сезіндіру. Еңбек дағдыларын дамыту.

Дидактикалық ойындар. Тәжірибелер мен сұрыптамалар

«Кім табиғат құбылыстары жайлы жұмбақтарды көп біледі»

Өлі табиғат құбылыстары туралы балалардың білімдерін бекіту, жұмбақтарды еске сақтауға үйрету.

Өзіндік іс-әрекет

Балаларға ойынға қатысушы сыңарларының қимылдарын өз қимылдарымен үйлестіре алуға үйретуді одан әрі дамыту.



































  1. Көбелектерді бақылау

Бақылау



Көбелектердің сыртқы тұрпаты, қозғалыс тәсілі, қоректенуі жайлы балалардың білімдерін бекіту. Жазда көбелектердің көп болатынын еске түсіру. Олардың енді аз қалғанын атап өту. Неліктен? (Ауа температурасы төмендейді – жәндіктер тығылады). Балаларды жәндіктерге зиян келтірмеуге үйрету, сонымен қатар жердегі барлық тіршілік иелерінің әсемдігін көріп қуана білуге үйрету.

Көркем сөз

Көбелек - ау, көбелек, Әдемісің керемет. Гүлге барып қона ғой, Өзің де гүл бола ғой

***

Ай, көбелек, көбелек, Қанатың неге дөңгелек?

Ырым

Егер ашық күні көбелек желсіз жерге тығылуға тырысса, бірнеше күннен кейін найзағай болады. Егер ірі көбелектер гүлдерге қонбаса, күн ашық болады; қонса – жаңбыр болады. Түнгі көбелек үйге кіріп кетсе, күшті жел тұрады.

Қимыл- қозғалыс ойыны

«Күн мен түн» (түнгі және күндізгі көбелектер)

Белгі бойынша қимылдай алуын дамыту, көбелектердің қимылдау тәсілін келтіре алу; ойын ережесін орындау.



Еңбектену әрекеті

Гүлзардағы гүл тұқымдарын жинау

Ең ірі, ашық, әдемі гүлдердің тұқымын жинау, стақанға (қорапшаларға) салып, сыртын жазып қою (өсімдіктер атаулары, гүлдің түсі, тұқымның жиналған орны және мерзімі). Ынтасын, ұжымда еңбек ете алуын көтермелеу.

Дидактикалық ойындар. Тәжірибелер мен сұрыптамалар жасау

«Егер сен көбелек болсаң»

Қиялын, есін дамыту, қорғансыз кішкене жәндіктің көзімен әлемді көре алғызу; көбелекті қорғау талабын, оларға сүйсіне қарауын қалыптастыру; сөйлеу мәнерін дамыту.

Өзіндік іс-әрекет

Балалардың өз бетінше ұжымын дамыту негізі ретінде қарым - қатынастары дұрыс формадағы топшаларды қолдану. Өте белсенді балалар өз жолдастарының бастамаларын басып тастамауын, момындарға көмектесуін, ұяңдарды ойынға араластыруын бақылау.

  1. Гүлзардағы гүлдерді бақылау (астра, ирис,календула, космея, георгина)

Бақылау

Гүл атауларын есте сақтату. Балалар назарын гүлдердің көбісінің гүлдеп болғанына аудару. Жазда қандай гүлдер гүлдегенін, олардың қаншалықты көп болғандығын еске түсіру (астра, ирис,календула, космея, георгина). Гүлдер азайып жатыр, ал жемістер саны көбейіп жатыр. Балаларға арыстанның есінеуі (львиный зев), ақкекіре (астра), настурция сияқты өсімдіктердің тек бір жаз ғана өсетінін және гүлдейтінін түсіндіру – оларды біржылдық өсімдіктер дейді. Басқа өсімдіктер көпжылдық – ирис, алтын шар (золотой шар), лилия; олардың тамырлары топырақта қыстайды. Эстетикалық талғамын, байқағыштығын қалыптастыру. Өсімдіктерді күтіп-баптауға тәрбиелеу.

Көркем сөз

«Гүлдер, гүлдер, гүлдерім, Қандай әсем түрлерің»

Ырым

Егер гүл таңертең ашылса күн ашық болады, түстен кейін ашылса – жаңбыр болады Астра – «астер», аудармасы «жұлдыз». Гүл жұлдызды еске түсіреді. Георгин – гүл өсіруші Георгиннің құрметіне аталған

Қимыл- қозғалыс ойыны

«Өз сыңарыңды қуып жет»

Белгі бойынша жүгіргенде өз сыңарын таба алуға үйрету. Алаңның бір жағынан екінші жағына қозғалу. Ережелер бойынша ойнай білулерін бекіту.

Еңбектену әрекеті

Кейбір өсімдіктерді тірі табиғат бұрышында бақылау мақсатында күршектерге қайта отырғызу Тәрбиешіге көмек көрсету үшін берілген тапсырмаларды дұрыс орындауға дағдыландыру. Бірге еңбек ете алуға тәрбиелеу.

Дидактикалық ойындар. Тәжірибелер мен сұрыптамалар жасау

«Суреттеу бойынша гүлді тап» Гүлді сыртқы түрінің, сабағының ұзындығының, гүлінің түсі мен формасының суреттелуі бойынша гүлдердің арасынан таба алуға үйрету.

Өзіндік іс-әрекет

Құммен ойнау Құмның қасиеті туралы білімдерін бекіту (сусымалы, ылғалды, жабысқақ). Құрастыра алушылығын дамыту. Біріккен іс - әрекетте тәртіп ережелері мен нормаларының белсенді қолданылуына мүмкіндік туғызу.





17. Құмырысқаларды бақылау

Бақылау

Құмырсқалардың тіршілік ету әрекеті, мекен ететін жерлері, өзара қарым-қатынастары туралы оқушылардың білімдерін анықтау, құмырысқалардың бір уақыттары азайып қалатынына көңіл аудару, олар жылуды сақтау үшін илеулеріне терең бойлай тығылады да кірер бетін жауып алады. Сонымен қатар, күзде олар ұзақ мезгіл – қысқа дайындалатынын жете түсіндіру.

Көркем сөз Екі басы жұдырықтай, Ортасы қылдырықтай (Құмырсқа)

Ырым

Егер де құмырсқалар илеулерінің көлемін әдеттегіден үлкен етіп жасаса – қыстың аяз болатынын білдіреді.

Қимыл-қозғалыс ойыны

«Батыл, еңбекқор құмырсқалар»

Өз қалаулары бойынша балаларды сары және қара түсті ұшатын немесе бауырымен жорғалаушы құмырсқалар деп ойнаушылар құрамына бөліп, тез тасымалдау, құру және т.б. ойын түрлерін өткізу.

Еңбектену әрекеті

Балалар еңбекқор құмырсқаларды бейнелейді:

Аула мен дәлізді тазалайды. Сыпырғышты дұрыс қолдануға дағдыландыру, еңбектенуге тәрбиелеу. Бұл еңбектің қажеттілігін түсіндіру.

Дидактикалық ойындар. Тәжірибелер мен сұрыптамалар жасау

«Айырмашылығы мен ұқсастығын тап»

Жәндіктердің басты белгілерін анықтау, салыстыру қабілеттерін дамыту (құмырсқа, көбелек).

Өзіндік іс-әрекет

Балалардың ойын барысында бір-бірімен араласу қабілеттерін іске асыру, өз әрекеттерін айтуға, ойларын білдіруге үйрету, құрбысының ұсынысына келіспеушілік танытуда әсіресе, рольдерді, ойыншықтарды, міндеттерді бөлген кезде өз ойларын дәлелмен жеткізуге дағдыландыру.











18. Кіші топтағы балалардың ойындарын бақылау

Бақылау

Ересек топтың балаларын кіші жастағы балалармен араласа білуге үйрету, олардың ісіне, ойындарына қызығушылық таныту. Балаларға балабақшада жас ерекшеліктері бойынша олардан да кіші жастағы балалар бар екенін айту, ескерту. Кішкентай бүлдіршіндердің жоғары топтағы балаларға қарағанда аз білетінін, оларға көмектесу керек екенін түсіндіру.

Көркем сөз

«Кішкентаймыз әлі біз, Бірге ойнаймыз бәріміз»

«Карусель»

Кіші және ересек жастағы балаларды бір-бірімен жақындасуға үйрету. Баяу және жылдам жүгіруге, сөзді қозғалыспен байланыстыруда білімдерін арттыру.

Еңбектену әрекеті

Балаларға ауланы қураған жапырақтардан тазартуға көмектесу

Балаларға көмек көрсете білуге тәрбиелеу; балалармен бірге еңбектену, ересек балалар тырмалармен жапырақтарды үйеді. Бүлдіршіндер жапырақтарды шелекке жинайды.

Дидактикалық ойындар. Тәжірибелер мен сұрыптамалар жасау

«Еркелетіп атау»

Балаларды бір-бірінің аттарын еркелетіп атауға үйрету, бір-біріне деген сүйіспеншілік қарым-қатынастарын қалыптастыру.

Өзіндік іс-әрекет

Бүлдіршіндер мен балалардың бірігіп ойнауы

Балаларды бір-біріне қайырымдылық жасауға, ойындарға белсенді қатысуға, бір-біріне көмектесуге, мейірімді бола білуге, жанжалдаспауға тәрбиелеу. Балаларды ойын тақырыптарын өз бетінше таңдай білуге, тәжірибелер негізінде сюжеттерді дамытуға, қоршаған орталардың жағымды тұстарынан мысал келтіруге, сонымен қатар көркем шығармаларды оқытудағы алған білімдерін қорыту.















19. Бақшада өнім жинауды бақылау

Бақылау

Қыркүйек айында бақшадағы көкөністерді жинау қажет, әйтпесе олар үсіп кетуі мүмкін. Балалармен өнімді жинағанға дейін бақшаны қарап шығу. Балалар түптерді қарай отырып, қазылмаған көкөніс орындарын біледі. Балаларға өнімнің мол екендігін айтып, жаз бойғы еңбектерінің зая кетпегенін баяндау (суару, жерді қопсыту). Көкөніс өте бітік (жақсы) шыққан; өнім күтімге байланысты болады. Кейбір көкөністердің (қияр, қызанақ, кәді) суық түскенше жиналатынын түсіндіру. Көкөніс атауларын, пішінін, дәмін, түсін, иісін ажырата білуге үйрету. Көкөністердің піскенін ажырата білуге көңіл аудару.

Көркем сөз

Сентябрь – Қыркүйек, Көкөніс жүрміз теріп.

***

Берекесін сыйлауға, Өлкемізге күз келді. Жемістерін жинауға Шақырады біздерді

Мақал-мәтелдер

Не ексең, соны орасың. Қыстың қамын жазда ойла.

Ырым

Егер көкөністердің қабығы жұқа болса – қыс жылы, қалың және қатты болса – аязды болады.

Қимыл-қозғалыс ойыны

«Бағбаншылар»

Жүгіріп жарыса отырып (топтарға бөліну), тапсырманы орындау (көкөніс дақылдарын жинау). Тапсырманы дұрыс және бірінші болып орындағандар жеңімпаз атанады, ойынның аяқталуы бойынша әр топтағы балалар құрамын санау.

Еңбектену әрекеті

Бақшадағы өнімді жинау

Сәбіз бен қызанақты ұқыпты қазып алу, қазылған көкөністерді жәшіктер мен себеттерге салу, сабақтарын бір жерге үю. Балаларды тату жұмыс жасай білуге, бір-біріне кедергі келтірмеуге, ортақ істі бірлесіп аяқтауға дағдыландыру.

Дидактикалық ойындар. Тәжірибелер мен сұрыптамалар жасау

«Көкөністерге қажетті сөздерді тап»

Көкөністерге қатысты қажетті сөздерді таңда: байланыстыра сөйлей білу, логикалық ойлау қабілеттерін дамыту.

«Үсті-асты»

Сабағына тамырын сәйкес теруге үйрету.

Өзіндік іс-әрекет

Балаларды ойын таңдай білуге, рольді бөлісуге қозғау салу; бастапқы пәндік-кеңістік оқиғасын ойын тобында 3-4 адамнан ұйымдастыру.

20. Құстарды бақылау (қараторғай, қара қарға, қаратамақ, қаз, үйректің ұшып кетуі)

Бақылау

Балалар бойында құстардың күз айында өмір сүру мәндерін өзгертетіні туралы ой қалыптастыру, ауа-райындағы өзгерістермен байланыстыру, балаларды өсімдіктер мен құстардың тіршілік ету әрекетіндегі өзгерістерді бақылауға үйрету, жәндіктердің болмауы, олар қоректенетін құстардың ұшып кетуі жайында әңгімелеу, балалар бойында құстарды өз қамқорлығына алу жайлы түсінік қалыптастыру.

Көркем сөз

«Қанатын қағып қаздар да, Көкпенен жүзіп өткен-ді»

Ырымдар

Қаз ұшса – жақында қар түседі.

Қараторғай ұзаққа ұшпаса – күз құрғақ болады.

Қаздар ұшса, қыстың жақындағаны.

Қимыл-қозғалыс ойыны

«Құстардың ұшып кетуі»

Балалардың тірек-қимыл белсенділіктерін іске асыру, сәйкес дыбыстар арқылы әрекеттер жасау және қимылдарға сөздер үйлестіру.

Еңбектену әрекеті

Бақшада түбірлерді қазу

Балаларды еңбектенуге тәрбиелеу, күректі қолдана отырып, сол аяқтың көмегімен жер түптерін қазу, жерді күрек сабының бойындай қазу. Қазылған құмды бір жағына үю. Күрекпен және тырмамен жұмыс жасай білуге үйрету.

Дидактикалық ойындар. Тәжірибелер мен сұрыптамалар жасау

Жыл құстарын атау (доппен ойын)

Допты лақтыру әдісі арқылы жыл құстарын тез атау.

Өзіндік әрекет

Балаларды өз рольдері мен серіктестерінің рольдерін есте сақтауға оқыту, ойын барысын толық орындауға және 1 сюжетте 2-3 рөл сомдауға үйрету; қарым-қатынас ережесін білу – бағыну, теңдік, басқару.

21. Торғай, сауысқан, бозторғай, сары шымшықтардың үйлерге келіп қонуын бақылау

Бақылау

Салқын біліне бастағанда құстар үйлерді паналайды. Олар адамдарға қор іздеп келеді. Құстың сыртқы түрі мен оның қоректенуіне, қозғалыстары мен өмір сүру қарекетіне көңіл аудару. Балалар бойында құстарға деген, сондай-ақ достарына, табиғатқа деген қамқорлық қасиеттерін ояту.

Көркем сөз

Торғай отыр томпиып, Құйрықтары шолтиып. Сауысқаның сақ отыр, Сары шымшық тағы отыр

Ырымдар

Сары шымшық үйге ұшып қонса – қыс мезгілінің жақындағаны.

Торғайлар орыннан орынға ұша берсе көп ұзамай жел тұрады.

Қимыл-қозғалыс ойыны

«Аққулар мен қаздар»

Балалардың тірек-қимыл әрекеттері мен сөйлеу қабілеттерін дамыту.

Еңбектену әрекеті

Құстарға арналған азық дайындау

Балалармен бірге құстарға азық жинау (шұңқыр түбі, орындар). Азықтарды нығыздап байлау, жүктелген жұмысқа жауапкершілікпен қарау.

Дидактикалық ойындар. Тәжірибелер мен сұрыптамалар.

«Сипаттауына қарап құсты анықта»

Балаларға түрлі құстарды салу арқылы жаттығу жасату, суреттеп бейнелеуден оларды бірден табу. Өзара сөйлесу дағдыларын дамыту.

Өзіндік әрекет

Ойын барысында балаларды достық, ұжымдық қарым-қатынас мәдениеті мен ережелеріне үйрету.







22. Ағаштарды бақылау (қайың, үйеңкі, терек, шырша, шетен ағашы, қарағаш)

Бақылау

Балаларға аулада өсіп тұрған ағаштарды айыра білге үйрету. Күз айында ағаштардың қандай өзгерістерге ұшырайтынын баяндау. Себебін сұрау? Жапырақты және қылқанды ағаштар туралы түсіндіру. Балаларға ағаштарды күтуге, олардан табиғат сұлулығының көркін сезінуге тәрбиелеу.

Көркем сөз Көше бойы аралас, Қаптап өскен қарағаш. Жемісі жоқ болса да, Саясы көп дара ағаш (А. Шаяхметов)

Өсіп тұрған бұл не? Жаз болса жайнап. Саясында ән салып, Құстар жүрген сайрап. Салқын түссе шешіліп, Қалады өзі жайрап. (Ағаш)

Ырымдар

Егер де қайың ағашының жапырақтары жоғарыдан бастап сарғайса күз ерте түседі, ал төменнен болса – кеш түседі.

Шетен ағашының жемісі көп болса – жаз жаңбырлы және қыс қатты болады, аз болса –күз құрғақ болады.

Қимыл - қозғалыс ойыны

«Аталған ағашқа жүгіру»

Сыртқы көріністері ұқсас бола тұрса да ағаштардың айырмашылығын табу, қандай ағаш аталды, және сәйкес келсе «бір, екі, үш – жүгіреміз біз!» деп дабылмен жүгіру.

Еңбектену әрекеті

Құстарды қыста тамақтандыру үшін ағаш дәндері мен талдарын жинау

Балаларды жұмыс жасай білуге үйрету, ол еңбектің мәнін түсіндіру.

Дидактикалық ойындар. Тәжірибелер мен сұрыптамалар.

Тәжірибе жасау. Түрлі ағаштардың жапырақтарын қарау, ұстау, көру арқылы ағаш жапырақтарының кедір-бұдыр ма әлде тегіс пе екенін анықтау.

Түйін. Ағаштардың жапырақтары әр түрлі.

Өзіндік әрекет

Ойынды ұйымдастыру кезеңінде (бастапқы және ойын барысында) балаларға роль таңдаудың, біреуге көмек жасау, қамқорлық көрсету, қиындықтан құтқару, тосқауыл болудың мәнін түсіндіру.

23. Тал ағаштарды бақылау (жұпаргүл, мойыл, итмұрын, шетен ағашы)

Бақылау

Түрлі тал ағаштарын және олардың атауларын ажырата білуге үйрету. Олардың бұтақтарының түстеріне көңіл аудару, мысалға жұпаргүл күз айында да өз бояуын жоғалтпайды. Шетен ағашы мен итмұрынның жемісін қарау. Оның әсіресе қыс айында өте пайдалы екенін жете айту, оның бойында дәрумендер көп. Сырттай бақылап қана емес, сондай-ақ табиғат көрінісін де тамашалау.

Көркем сөз

Айнала тал-терек, Желпиді желегін. (К. Сүлейменов)

Жұмбақтар

Итмұрын – өсімдіктің тікенегіне байланысты аталған. Жемісін жұлып алсаң, тікені қолыңа кіреді.

Шетен ағашы – онан көз ашиды, жапырақтары өткір, шұбар келген.

Қимыл-қозғалыс ойыны

«Соқыртеке»

Байлаулы көздерімен түрлі бағыттарда қозғала білуге үйрету. Ойын ережесін орындау (біреуді ұстап алу, ұсталған соқыртеке болады; соқыртеке шекарадан шығып кетпес үшін «от» деген сөзбен ескертеді). Кеңістікте бағдарын табуға үйрету.

Еңбектену әрекеті

Бұтақтар түбін қазу

Еңбектенуге үйрету, еңбек дағдысын қалыптастыру. Ұқыпты жасай білуге, достарына колғабыс ете білуге тәрбиелеу.

Дидактикалық ойындар. Тәжірибелер мен сұрыптамалар.

«Шатастырушы»

Ағаш бұталарының тұқымын салыстыруға үйрету, қандай бұтадан алынғанын айыра білу (тәрбиеші бұтақтар мен жапырақтардың орнын ауыстырып, балаларды шатастырады).

Өзіндік әрекет

Бірлескен ойындарда өздерінің қимыл-әрекеттеріне жауапкершілікпен қарау, ойын мақсатын жете түсіну.









24. Шөптерді бақылау (қалақай, қымыздық, жұмыршақ, алау, бетеге)

Бақылау

Балаларға салқын түскен соң шөптердің солатынын түсіндіру; біржылдық өсімдіктердің сабақтары мен түбірлері қурап қалады, тек келесі жылға ұрықтандыратын тұқымы қалады. Көпжылдық өсімдіктер жер бетінде қурайды, өмірлері жер астында сақталады, түбірінде, түйнектерінде, бастарында. Өсімдіктердің құрылыстары туралы білімдерін бекіту.

Көркем сөз

Дала кілемі. Ол не? (Шөп, өсімдіктер)

Ырым

Егер де қурай биік өссе – қыс қарлы болады.

Қимыл-қозғалыс ойыны

«Тақия тастамақ» (қазақтың ұлттық ойыны)

Тәрбиешінің дабылы бойынша дөңгелене отыру, жетекшіден оза отырып, дөңгелекпен айнала жүгіру (бірінші болып орнында тұру). Қимыл-қозғалысын дамыту: жылдамдыққа, күштілікке, ептілікке үйрету.

Еңбектену әрекеті

Құстарды қыста азықпен қамтамасыз ету үшін жұмыршақ, жолжелкен, алабота, қымыздық, түйе ошаған тұқымдарын жинау

Тұқымдарды қапшыққа жинауды үйрету. Құстарға қысқы азықтарын молынан, ұқыпты етіп жинау.

Дидактикалық ойындар. Тәжірибелер мен сұрыптамалар жасау

«Өсімдік бөлімдерін ата»

Өсімдіктерді тануға және бөлімдерін атауға үйрету (сабақ, жапырақ, түбір, гүлі, жемісі).

Өзіндік әрекет

Балаларды таңдалған тақырыпқа, ойын сюжетіне сәйкес, ұсынылған материалдың алуан түрлілігіне байланысты ойынды таңдай білуге, ойыншықтармен, басқа да заттармен алмасуға, құрастыруға үйрету; оқушылардың өздері жасаған ойыншықтарын қолдана білуге дағдыландыру.













25. Аула тазалаушының еңбегін бақылау

Бақылау

Балалар назарын балабақша ауласының тазалығына аудару. Балабақша тазалығы аула тазартушының міндетінде. Күзде жерге жапырақтар көп түседі, аула тазартушы айналаны жиі түскен жапырақ қалдықтарынан тазартуы қажет.

Аула тазалаушының ауланы қандай құралдарды (сыпырғыш, күрек, қоқысқа арналған контейнер) пайдаланып тазалайтынын бақылау. Балаларды аула тазалаушының жұмысын жеңілдету үшін балабақша ауласын таза ұстауға көңілдерін аудару.

Көркем сөз

Жақсы жерге жүреді, Жаман жерде жатады. (Сыпырғыш)

Мақал-мәтелдер

Еңбек түбі – береке

Қимыл-қозғалыс ойыны

«Айгөлек»

Балалардың қимыл-қозғалыстарын дамыту, ауызша дабылдар (есімдері) бойынша әрекет ету.

Сапқа тұрғызу.

Еңбектену әрекеті

Аула тазалаушыға көмектесу

Әр баланың күші мен мүмкіндігіне байланысты жұмыс бөлу. Үлкендердің еңбегін бағалауға тәрбиелеу.

Дидактикалық ойындар. Тәжірибелер мен сұрыптамалар жасау

«Жұмыс жасау үшін не қажет?»

Түрлі кәсіп иелеріне қажетті құрал-саймандар туралы балалар білімдерін бекіту.

Өзіндік әрекет

Құрылыс салуға (үй, кеме) қажет заттарды жинауға үйрету; ойын барысында табиғи материалдарды (құм, су және т.б.) қолдану. Балалар ойынының тақырыбы мен мазмұнын дамыту.









26. Өтіп бара жатқан адамдарды бақылау

Бақылау

Байқағыштығын, назар салуларын дамыту; күздегі өлі табиғат құбылыстарын түсіндіру, киім үлгілерінің маусымдық, ауа-райына байланысты өзгеретінін баяндау; балалардың сөздік қорларын байыту.

Көркем сөз

Жапырақ сиректеу, Ауа желкемдеу, Түн ұзақтау, Күн келтелеу

Қимыл-қозғалыс ойыны

«Түйілген орамал»

Дыбыс бойынша әрекет жасайды, орамалды екі қолмен асыра лақтыру және қағып алу. Қимыл-әрекетін дамыту: ептілік, дәлдік.

Еңбектену әрекеті

Аула мен дәлізді тазалау

Аула мен дәлізді тазалайды. Сыпырғышты, қалақты дұрыс қолдануға дағдыландыру, еңбектенуге, ұқыптылыққа тәрбиелеу.

Дидактикалық ойындар. Тәжірибелер мен сұрыптамалар жасау

«Түстерді ажырат»

Киімдерді табу және нақты түстерін ажырату дағдысын қалыптастыру.

Өзіндік әрекет

Ойын таңдауда өзіндік дербестігінің болуы. Ойындарды құру мен іске асыруда белсенділік танытуға тәрбиелеу.





















27. Балабақшаға азық-түлік әкелген жүргізушінің жұмысын бақылау

Бақылау

Балаларға жүргізушінің өз көлігін қалай күтетінін, оны қалай жөндейді, басқара білуі туралы әңгімелеу. Балаларға жүргізушінің өте ұқыпты болуы, жол қозғалысы ережесін жете білу қажет екенін түсіндіру.

Көркем сөз

«Бип-бип», «бип» дейді «Жол шетінде жүр» дейді Асығыс жүруге болмайды. Болмайды. Машина.

Мақал-мәтелдер

Көш көлікті болсын. Сабыр түбі сары алтын.

Қимыл-қозғалыс ойыны

«Самокатпен жарысу»

Бір аяқпен итеру арқылы тіке жүру, тепе-теңдікті сақтау. Жарыстарда самокатпен жүре білу дағдысын қалыптастыру.

Еңбектену әрекеті

Гербарий жасау үшін өсімдіктерді жинау

Атауларына, сыртқы белгілеріне байланысты бірнеше өсімдіктерді ажырата білуге үйрету. Балаларды ауладағы өсімдіктерді жинауға гербарийге түбірімен қазуды үйрету.

Дидактикалық ойындар. Тәжірибелер мен сұрыптамалар жасау

«Ойлан, тап, ата!»

Машинаның құрылысы туралы білімдерін жетілдіру. Балаларды машинаның негізгі бөлшектерін (двигатель, кузов, кабина, дөңгелек рамалары), кабина құрылғыларын (руль, құралдар, орындық, әйнек) атай білуге оқыту.

Өзіндік әрекет

Балалардың ойын барысында өздері мен серіктестерінің әрекеттеріне ынта қоюға үйрету.











28. Таяудағы көшелерді бақылау

Бақылау

Көше туралы білімдерін кеңейту. Балаларға көшеде көлік қозғалысының көптігін ескерту. Жолда жүру ережелерімен танысуды жалғастыру: бағдаршам дабылдары, жаяу өткелдер туралы білімдерін бекіту, көше мен тротуар жолдарын айыра білуге үйрету. Көшеде өздерін қалай ұстау керектігін түсіндіру.

Көркем сөз

Бас көшеде қырағы, Үш көзді дәу тұрады. «Бұзба көше тәртібін, Ашса кезек үш көзін, Ұрынасың апатқа» (Е. Елубаев) Айтты деп біл үш сөзін. Тоқта, Сақтан, Жол ашық. Жүрме жолға таласып. Қызыл көзін ашқанда, Сабыр сақта, баспа алға. Сары көзін ашқанда Қарап қалма аспанға, Жасыл көзін ашқанда, Жүре бергін жасқанба. (Ә. Табылдиев)

Мақал-мәтелдер

Сақ жүрсең, сау жүресің.

Бір күндік жолға шықсаң, үш күндік жол азық ал.

Қимыл-қозғалыс ойыны

«Өз орныңды тап»

Балаларды алаңда түрлі бағыттарда жүгіруге үйрету. Бағдаршам белгілері мен дабылдарын жаттату.

Еңбектену әрекеті

Кептіруге арналған өсімдіктерді дайындау және жаю

Қағазға жиналған өсімдіктерді ұқыпты жаю. Тәрбиешілермен бірге олады құралға бекіту. Ұқыптылыққа, бастаған істі соңына дейін жеткізуге үйрету, әдетке айналдыру.

Дидактикалық ойындар. Тәжірибелер мен сұрыптамалар жасау

«Бұл қандай белгі?»

Жол белгілерін айыра білуге және дұрыс атай білуге үйрету.

Өзіндік әрекет

Балалардың ойын барысында бір-бірімен араласу қабілеттерін іске асыру, өз әрекеттерін айтуға, ойларын білдіруге үйрету, құрбысының ұсынысына келіспеушілік танытуда әсіресе, рольдерді, ойыншықтарды, міндеттерді бөлген кезде өз ойларын дәлелмен жауап беруге дағдыландыру.





29. Температураның түсуін бақылау (термометрмен жұмыс)

Бақылау

Балаларға ауа температурасын бақылау үшін арнайы құрал термометр бар екендігін түсіндіру. Термометрдің құрылысы туралы (шкала, қызыл сұйықты бағана) баяндау. Жауын-шашынның ауа температурасына, ауа температурасының өсімдіктердің жағдайына әсерін байқауды үйрету, байқағыштықтарын, танымдық қызығушылықтарын дамыту.

Көркем сөз

Метеоролог Желдің күшін, екпінін, Бұлттың түсін, кескінін. Отырады бақылап, Қалт жібермей ешбірін.

Мақал-мәтелдер

Көктемгі әрекет-

Күздегі берекет.

Жаңбыр – егіншінің жаны.

«Ыңғайлы бол»

Екі аяқты серпу арқылы құралдан секіру. Ептілікті, жылдамдықты, төзімділікті дамыту.

Еңбектену әрекеті

Аулада еңбектену

Балаларды жұмыс уақытын үнемдеуге үйрету. Материалдар мен құралдарға ұқыпты қарауға тәрбиелеу.

Дидактикалық ойындар. Тәжірибелер мен сұрыптамалар жасау

Тәжірибе жасау. Ауа температурасын өлшеу. Балаларды ай бойы (тәрбиешілердің көмегімен) ауа температурасын өлшей білуге үйрету.

Түйін. Ауа температурасы үнемі төмендеп отырады.

Өзіндік әрекет.

Балаларды ойын таңдай білуге, рольді бөлісуге қозғау салу; бастапқы пәндік-кеңістік оқиғасын ойын тобында 3-4 адамнан ұйымдастыру.



Выбранный для просмотра документ Көктем.docx

библиотека
материалов

Коктем


1.Ауа райына бақылау жасау

Бақылау

Көктемгі ауа райы өте құбылмалы,бірақ күннен-күнге күн жылына бастайды.Ауа қысымы көтаріледі. Ашық күндер көп болып,күн сәулесін мол шашады.Аспан сұрғылт түсін ашық көк түске алмастырады.Көктемнің алғашқы айы мен соңғы айын салыстыра білуге үйрету. Ауа райының өзгерісін анықтап оны ажырата білуді жалғастыру. Балалардың байқампаздығын,табиғат пен қарым-қатынасын дамыту.

Көркем сөз

Жұмбақ

Күн ұзарып

Қар еріп,

Су сайларға толады

Айтыңдаршы бөбектерім

Бұл қай кезде болады? (көктемде)

Мақал-мәтел

Таудан су ақса, көктем келеді.

Болжам

Жерден әлі қар кеткен жоқ,ал жанға көктем секілді.

Тақпақ

Ой,балалар, балалар!

Жылы- жылы жел соқты

Жылғалардан су ақты

Қаңқыл-қаңқыл қаз кепті.

Қимылды ойын

«Қасқыр мен лақтар»

Белгі бойынша ұзындыққа секіруді жалғастыру(лақтар алаңда жүгіреді);жүргізуші қасқырдың көзіне түспей, алаңда жүреді.Ойын шартын бұзбау,ұсталғандары шетке шығады. Шапшаңдық пен бейімділікті дамыту.

Еңбек іс-әрекеті

Топырақты тұқым салуға дайындау.

Еңбектенуге деген қабілетін дамыту,бастаған ісін аяқтау,үлкендерге көмектесу.

Дидактикалық ойындар.Тәжірибе мен сараптама

«Ауа райын сипатта!»

Балалардың ауа райына байланысты сөзді таңдап алуды үйрету. (жылы,ашық,суық,құрғақ,желді,жаңбырлы,тұманды)

Өзіндік іс-әрекет

Ойын барысында балалардың бір-бірімен қарым-қатынас жасауын қадағалау, олардың іс-әрекеті мен қылықтарын білдіру,өз ойын іске асыру.









2. Күнге бақылау жасау

Бақылау

Күннің аңыздылығы адам өмірінде өсімдік пен жануарлар әлеміндегі алатын орны жайында түсінік қалыптастыру. Күн көзінің көктем кезіндегі белсенді өзгерісін көруге үйрету(жоғары көтеріледі, шуақтары жылу шашқанда, қарай алмайсын). Тақырып бойынша белсенді сөздікті дамыту.

Көркем сөз

Жұмбақ Мақал

Туған жердің күні де ыстық, Жұрттың бәрі оны сүйеді, Түні де ыстық

Бірақ қарай алмайды (күн)

Болжам

Егер күн көзі қыста тұманға батса- боранға,


Ал күн астынан қабатталған бұлт көрінсе- ауа райының бұзылуына.

Тақпақ

Күлімде,күн күлімде

Жер жасарып көгерсін

Кешегіндей бүгін де,

Қанат қақсын көгершін

Қимылды ойын

«Күн мен бұлт»

Шеңбер бойында жұппен тұруды жалғастыру, ойын ережесін сақтау. «Күн» деген сөзді естігенде қыдырып жүреді, ойнайды, «түн» сөзінде тығылады.

Еңбек әрекеті

Гүл тұқымын топыраққа егу.

Балаларға жұмыстың қарапайым,оңай түрін үйрету. Құрал-саймандарды ұқыпты ұстауға тәрбиелеу.

Дидактикалық ойындар. Тәжірибе мен сараптама

Тапсырма 1. Ауладан күнге қызған затты табу. Оның неден жасалғанын айту.

Қорытынды. Алдымен темір заттар қызады.

Тапсырма 2. Қай зат тез ысиды?

Қорытынды. Ақшылға қарағанда қара заттар тез ысиды.

Тапсырма 3. Ағаштың көлеңке жағымен күн түсетін тұсын ұстап көру.

Қорытынды. Күн түскен жақ жылы, ал көлеңке жағы суық.

Өзіндік іс-әрекет

Әр балаға өзін қызықтыратын іспен айналысуға жағдай туғызу.










3. Желге бақылау жасау.

Бақылау

Көктемгі жел құбылмалы. Егер солтүстіктен соқса өткір және суық болады. Мұндай желді көктемгі дауыл әкеледі, ағаштарды сықырлатып шайқалтады, терезеге қар соқтырады. Оңтүстік жел жылы леппен және ауа райын өзгертіп, жаңбыр жаудырады. Балалардың көктем мезгіліндегі құбылыстар жайында білімдерін кеңейту,желдің аспандағы бұлттарға олардың қозғалысына әсерін тигізетінін айту.

Көркем сөз

Жұмбақ Мақал-мәтел

Келсе де әні құлаққа, Көшерімді жел білсін

Өзін ешкім көрмейді Қонарымды сай білсін

Жусан,қамыс, құраққа

Тіптен маза бермейді.

Болжам

Наурыз айының жылы желі- жаздың жылы, жаңбырлы болуына әкеледі.

Тақпақ

Желдет, желдет!

Жеті қара дауылдат!

Өрісін құлат,баласын жылат

Тайтерісін қалтырат

Науа- астауын жалтырат!

Қимылды ойын

«Қақпақ пен таяқ».

Еңбек іс-әрекеті

Қажеттілік бойынша жұмыс

Балаларға топыраққа су құю барысында мұқият болуды,өз еңбегінің қажеттілігін түсіне білуге үйрету.

Өсімдікті күту барысында тыңғылықты жұмыс атқара білуге тәрбиелеу.

Дидактикалық ойын. Тәжірибе мен сараптама

«Жақсы,жаман»

Табиғатта болып жатқан құбылыстардың жақсы және қарама-қайшы тұстарын көре білуге үйрету.

Өлі табиғат пен тірі табиғаттың бір-бірімен байланысын;ойлау қабілетін,сөздік қорын дамыту.(Балаларға желдің әсерінен болған жағымды-жағымсыз жағдайды айта білуді ұсыну).

Тапсырма. «Бұлттардың қозғалысына байланысты жел күшін анықтау».

Өзіндік іс-әрекет

Көңілді тыныш сәтті қолдауды қарастырып, өзіндік жұмысты мадақтау













4. Аспанға бақылау жасау.

Бақылау

Балалардың көктемгі аспанға назар аударуларын талап ету. Аспанның қыста қандай болатынын, қазіргі кезі қандай екенін нақтылау. (Қыста аспан- сұр,ал қазір -көкшіл) Бақылау барысында көркем сөзді қолдануды үйрету.

Көркем сөз

Жұмбақ

Бір түкті кілем

Бір түксіз кілем (аспан мен жер)

Болжам

Егер көктемде ауа райының қалыптылығында таңертең дөңгеленген қабатты бұлттар көрінсе, ал кешке жоғалып кетсе- онда ауа райы жақсы, тұрақты болады.

Тақпақ

Қ.Аманжолов «Көктем»

Сансыз көкек сұңқылдап

Көктем келді ертерек

Нәзік үнмен сыңқылдап

Бұйра бұлақ еркелеп

Қимылды ойын

«Қазым,қазым қаңқылда!»

Ойын шартына сай түрлі қимылдар жасауға үйрету. Балалардың ойында қырағылық, шапшаңдық таныта білдіруіне назар аудару.

Еңбек іс-әрекеті

Тұқымды қарашірікке отырғызу.

Топырақты жәшіктерге өз беттерімен салуды үйрету, оған тұқым себу. Құралдарға деген ұқыптылықты тәрбиелеу.

Дидактикалық ойындар. Тәжірибе мен сараптама

«Көктемге арнап бояу табайық»

Балалардың жыл мезгілі туралы білімін тиянақтау-көктем табиғаттағы өзгеріс. Өсімдіктер мен жануарлардың көктемде бояуы қанық болатынын түсіндіру. Байланыстыра сөйлеуді дамыту.

Өзіндік іс-әрекет

Дәлізде ойынға,оқу іс-әрекетіне қолайлы жағдай туғызу. Ауа райының жағымды тәртіп дағдыларын қалыптастыру.

















5. Шоғырланған бұлтқа бақылау жасау.

Бақылау

Наурыз айының екінші жартысында алғашқы шоғырланған бұлттар пайда бола бастайды. Ауа райының жылуына байланысты олардың пайда болатынын түсіндіру. Қардың еруі қалай тез болса,бұлттар да сонша көбейе түседі. Олар қысты күндегідей аспанды толық баспайды. Тек шоғырланып жүреді. Осы бұлттар ұлпа мақтадай түрлі пішінде тегіс негізде болады. Шоғырланған бұлтты аспаннан көріп, қайталанбас сұлулығын байқай білуге үйрету. Шығармашылық қабылдауын дамыту.

Көркем сөз

Жұмбақ Тақпақ

Бір халық аспанда ұшқан аяғы жоқ Суырды көкте қылышын

Ұстаған қолдарында таяғы жоқ Нөсерлі қара бұлт төнді

Күніне талай жерге кетер кезіп Тарылтып жердің тынысын

Нәрсенің бұл секілді саяғы жоқ (бұлт) Тапа-тал түс болды ымырт


Қимылды ойын

«Кілттер»

Кеңістікті бағдарлап жылдам әрекет жасауға үйрету. Бастаушы шеңбер бойымен жүріп, кілт кімде деп сұрайды. Балалар жауап беріп орындарын ауыстырады. Бастаушы бос шеңберді жылдам алып қою керек. Шеңберсіз бос қалған бала бастаушы орнына болады. Балалардың ойынға деген қызығушылығын арттыру.

Еңбек іс-әрекеті

Ауладағы қарды тазалау.

Күрекпен жұмыс істей білу, қарды үю. Оны анықталған орынға апару. Еңбекті ынтамен жасауларын қалыптастыру.

Дидактикалық ойын. Тәжірибе мен сараптама

«Бұлт неге ұқсайды?»

Түрлі заттар мен жануарлардың келбетін таба білуге үйрету. Қиялын, шығармашылық қабылдауын дамыту.

Өзіндік іс-әрекет

Балалардың бірлескен мықты нәтижелі еңбегіне баға беріп,құптау.



















6. Қардың алғашқы еруін бақылау

Бақылау

Балалардың назарын қардың алғашқы еріген тұстарына аудару, неліктен барлық жерде бірдей қар кетпейді.(ең алдымен жазық жерлер мен төбелердің қары ериді, себебі ол жерге күн көзі мол түседі.) Күн сәулесі мен жарық жердің тұстары тез еритіндігі туралы балалардың түйсігіне түю. Байқампаздықты дамыту.

Көркем сөз

Болжам

Егер қар күрт еріген тұстарда көктемнің алғашқы гүлдері және өгейшөп өссе-онда наурыз айы мен көкек айының басы жылы болады.

Тақпақ

Көктем

Көкке бояп өңірді,

Көктем келді көңілді.

Бау-бақшада,орманда

Құстар әні төгілді.

Қимылды ойын

«Жүгір-отыр-жүгір!»

Белгі бойынша әрекет жасауды дамытуды жалғастыру.(«Жүгір!»-балалар алаңда жүгіреді, «Отыр!»-отырады);жылдамдықты(бұйрықты тез орындау). Күнделікті белсенді қимыл әрекетті қалыптастыру.

Еңбек іс-әрекеті

Терезе алдындағы бақша (суару)

Өз бетімен суару ережесін орындауды үйрету, топырақты қопсыту,су бүрку.Ұқыптылық пен еңбексүйгіштікті тәрбиелеу.

Дидактикалық ойын. Тәжірибе мен сараптама.

«Көктем ерекшеліктерін кім көп атайды?»

Ерте түскен көктемнің ерекшеліктерін атай білуге үйрету. Сөздік қорын молайту.

Тәжірибе. «Қай жердің қары тез ериді?»

Табиғат құбылысының себеп-салдарын түсіндіру.

Өзіндік іс-әрекет

Ойын барысында бірігіп 2-3 рөлден тұратын ойындарды құрдастарымен бірігіп ойнау. Ойын әрекетін орындау.

















7. Жылғалар мен шалшықтарды бақылау.

Бақылау

Балаларда қардың еруінен пайда болатын жылға мен шалшықтар туралы түсінігін қалыптастыру. Жылғаның басталатын тұсы мен ағар жолын тауып алу. Жылғаның сыңғырлап ағуын тыңдау.

Көркем сөз

Жұмбақ

Жылт-жылт еткен

Жырадан өткен.

(су)

Болжам

Егер қар тез еріп,су жылдам ақса-жаз жаңбырлы болады.

Сәуірде шалғын суы мол болса-шөп көп болады.

Тақпақ

Көркемдеген жер-көкті,

Көктем қандай тамаша!

Жерге әкеліп төсепті

Алуан гүлді алаша.

Қимылды ойын

«Батылдар»

Жылғалар мен шалшықтардан секіріп өту, ұзындыққа секіруді үйретуді жалғастыру, дұрыс қона білу.Секіру барысында тепе-теңдікті сақтай білуге тәрбиелеу.

Еңбек іс-әрекеті

Аула маңын қоқыстан тазарту

Ұжымда еңбектене білуді қалыптастыру,жұмысты жоспарлау,бақылауды іске асыру.Ұқыптылық пен белсенділікті тәрбиелеу.

Дидактикалық ойын. Тәжірибе мен сараптама

Тапсырма 1. « Қайық қайда жүзіп барады?»

Жылғаға қағаздан жасалған қайықты жіберіп,оның қайда жүзетінін бақылау.

Қорытынды. Су қайықты жүргізеді,жылғаның ағысына байланысты ағады.

Тәжірибе. «Батады, батпайды»

Түрлі материалдан жасалған заттардың қасиетін анықтау суда бататын, батпайтын;Сараптама арқылы балалардың бір қорытындыға келе білуін үйрету.Сөздік қорын молайту.

Тапсырма 2. Шалшықтың суын қолымен ұстап көру.

Қорытынды. Су өте салқын, себебі ауа да суық .Сондықтан өсімдік қыстан кейін жаңа оянады,бірақ өспейді.

Өзіндік іс-әрекет

Ойын барысында балалардың бір-бірімен қарым-қатынас жасауын қадағалау. Өзге балалардың жасаған қылықтарына баға бере білу.











8.Сүңгілерді бақылау.

Бақылау

Балалармен бірге сүңгілерді қарау.Сүңгілердің пішіні, көлемі әр түрлі болатынын атап өту. Олардың пайда болуын түсіндіру (қар ериді,су тамшылайды,бірақ үнемі бірдей,жылы емес;күн суық болғанда су тамшылары қатады,мұздақ төмен қарай өседі ). Балалардың көктемгі табиғаттың құбылысы жайында түсінігін кеңейту.

Көркем сөз

Жұмбақ

Отқа жанбайды,

Суға батпайды.

(мұз)

Болжам

Сүңгілер ұзын болса-көктем ұзақ болады.

«Үйсіз қоян»

Алаңда жалғыз аяқпен секіре білуді бекіту;белгі бойынша үйлерге кіру.(шеңбер үйлер),бірақ бір ойыншыға үй жетпейді, ол ойын бастаушы болып қалады. Кеңістікті бағдарлай білуге үйрету.

Еңбек іс-әрекеті

Аула сыпырушыға қар жинасуға көмектесу.

Балаларды салыстыруға үйрету:қай жердің қарын күреу қиындау-майлы қар немесе борпылдақ қар. Өз еңбегінің нәтижесіне қанағаттана білу сезімін қалыптастыру. Еңбектенуге деген құштарлықты тәрбиелеу.

Дидактикалық ойын.Тәжірибе мен сараптама.

Тапсырма 1. «Шелекке қанша су жиналады?»

Шелекті далаға бірнеше күнге қойып, төбеден аққан судың мөлшерін анықтау.

Қорытынды. Су біртіндеп көбейеді,яғни,қар күннен-күнге тез ериді.

Тәжірибе. Мұздақтардың астына шелек қойып, күн мол түсетін және күн түспейтін тұстарын бақылап, қай тұста шелек тез толды?

Қорытынды. Жарық жақтарымен таныстыру. Мұздақтардың ұзару себебін түсіндіру.

Тапсырма 2. Әртүрлі ауа райындағы тамшыны тыңдау.

Қорытынды. Аязды және бұлтты күндері тамшылар жоқ.

Өзіндік іс-әрекет.

Балалардың ойын мазмұны мен тақырыбын жетілдіруді дамыту. Өз ойларын жүзеге асыру,яғни ойында рөлдерге бөлуде ойыншық пен міндеттерді бөлісуде құрдастарының ойына келіспеушілік білдіру.














9. Өзендегі мұздың еруін бақылау.

Бақылау

Көктемде күн қызуын мол шашып, күн жылына бастайтынын түсіндіру. Өзен мен көлдерде сең жүре бастайды.

Балаларменмұздағы жарықтардың пайда болуын қарау.Мұз ластанады,өйткені жағадағы сулар жылғалар арқылы құйыла бастайды.Мұз үстімен адамдар жүрмейді.

Табиғат құбылыстарына деген байқампаздық пен қызығушылықты дамыту.Өз беттерінше қорытынды жасап,сөздік қорды байыту.

Көркем сөз

Жұмбақ

Отқа жанбайды

Суға батпайды (мұз)

Болжам

Егер көктемде су деңгейі көтерілмесе ,жаз ыстық болады.

Тақпақ

«Көктемгі су» Н.Айытов

Қаусатып қар боранды Сарқырады бұлақтар

Көктем қайтып оралды Құлпырды сай қыраттар

Таулар тастап ақ тонын Сағым ойнап,көзді алып

Көк торғынға оранды Жақын тартты жырақтар

Қимылды ойын

«Өзенге, жағаға» (Эстон халық ойыны)

Белгі бойынша қателеспей әрекет жасауды үйретуді жалғастыру (бастаушы бұйрық береді,бірақ өзі бөтен қимылдар жасайды). Өзенге секіру,жағаға секіру(жерде бір-біріне қарама-қарсы сызықтар). Ойын кезінде жаттығу жасауда күш пен жігерлікті дамыту.

Еңбек әрекеті

Балықтарға күтім жасау.(Қажеттілікпен жұмыс)

Аквариумдағы судың тазалығын қадағалау.Ондағы шөптер мен судың жағдайын қарап,күтім жасау.Балықтарды күтуге деген ықыласты дамыту.

Дидактикалық ойын. Тәжірибе және сараптама

«Алдымен не содан соң ше?»

Көктемде болатын құбылыстардың логикалық тізбегін бекітуді үйрету.(күн қызуын мол шашады,қар мен мұз ери бастайды т.с.с) Есте сақтау қабілетін дамыту,ізденімпаздыққа тәрбиелеу.

Ерікті іс-әрекет

Баланың даму негізінің жағымды сапасын жеке ұжымда қолданып іске асыру. Белсенді балалар өз құрдастарына,яғни ойын кезінде сылбыр балаларға қысым көрсетпей,ойынға араласып кетуіне қол ұшын бере білу.













10. Қар бетінің төмен түсуін бақылау

Бақылау

Қардың төмен түсуі күн сайын арта түседі, түсі сұрғұлт тартып, қар беті күртіктеніп,асты борпылдақ қар болатынын түсіндіру.Көктемгі қардың жағдайы туралы балалардың білімін бекіту.Табиғатта болып жатқан өзгерістердің себебі туралы айтып өту. Танымдық қызығушылықтарын дамыту.

Көркем сөз

Сылдыр қағып ақ бұлақ

Күйге салып жатты бақ

Таудан аққан өзенде

Гүрілдеді қаттырақ

Болжам

Егер қар тез еріп, жылғадағы су жылдам ақса, жаз жаңбырлы болады.

Тақпақ

Қары еріп даланың

Арықтардан су ақты

Ақ жүзіндей ананың

Көктем келді шуақты

Қимылды ойын

«Жолды тап»

Бағыт бойынша аулада кеңістікті бағдарлай алуды бекіту. Аулада ойын мәресінен финишқа дейін жүгіру.Кеңістікті бағдарлауды дамыту.

Еңбек іс-әрекеті

Өз қалауымен бірлескен еңбек әрекетіне қатыса білуге тәрбиелеу.Еңбек әрекетіне белсене қатысқан балаларды мадақтау.

Дидактикалық ойын. Тәжірибе мен сараптама

«Қар қандай,сипатта?»

Көктемдегі қардың өзгерісін бекіту:борпылдақ,сұр,лас.

Тәжірибе.Қарды күреу

Өзіндік іс-әрекет

Әр бала өз қалауы бойынша еріген қар бетіндегі қоқысты тазартады.


















11.Ағаштарға бақылау жасау

Бақылау

Балалармен бірге ауладағы ағашты қарау: ағаштың бүрлерінің астынан кішкентай жапырақ өскіндері өсіп келе жатқанын бақылау. Ағаштарды бүрлері мен бұтақтарына қарап айыра білуге үйрету. Терек пен аққайыңның бұтағын салыстыру(аққайыңның бұтағы жіңішке,иілгіш,қабығы қоңыр-қызыл,бүрі ұсақ, бұтақта бір-бірлеп орналасқан;терек бұтағы аққайыңға қарағанда жуан,қабығы сұрғылт-жасыл,бүрі ірі,ұзын, жабысқақ және хош иісті, бір-бірлеп өседі)Салыстыра білу қабілеті мен нақты белгілерін атай білуге үйрету.Табиғаттан алған әсерлерін қуанышты көңіл-күйлерін білдіре білу.

Көркем сөз

Мақал-мәтел

Бір ағаш кессең,жүз ағаш отырғыз

Болжам

Аққайың ағашы жөке ағашынан бұрын бүр жарса, жаз құрғақ болады. Көктемде аққайыңның шырыны көп болса,жаз жаңбырлы болады.

Тақпақ

Отырғыз ағаш көктемде

Жөн болар еңбек еткенің

Келмесе шамаң еккенге

Сындырма жұрттың еккенін

Қимылды ойын

«Ағаштан ағашқа»

Алға жылжу арқылы қос аяқтап секіре білуді бекіту.(кімде-кім аз секірсе сол,жеңімпаз)ойын барысында ойынды әділ бағалауға үйрету. Ойын барысында жолдастарымен ақылдаса білуді дамыу

Еңбек іс-әрекеті

Бұтақты кесуден кейінгі қалдықты жинау.

Еңбек нәтижесін көру,топқа бірнеше бұтақты жинап әкеп,келесі бақылауды ұйымдастыру.

Дидактикалық ойын. Тәжірибе мен сараптама

«Біздің үй қайсы,тап?»

Сипаттау бойынша ағашты таба білуге үйрету.

Өзіндік іс-әрекет

Ойын барысында жұбымен бірге бірлесіп,ойын нәтижесін бөлісе білуге үйрету.

12.Аққайыңның шырын бөлген уақытын бақылау.

Бақылау

Балалардың назарын аққайыңға аудару. Көктем келісімен ағаштардың шырындық қозғалысы болатынын атап өту. Бұл процесс көкетмде еріген қардың суын тамыры арқылы жұтып, шырын бөліндісі содан пайда болатынын түсіндіру. Ол қыс бойғы өсімдіктердің тағамдық қорының еруінен пайда болатын ерітінді. Балалардың қызуғышылығы мен қабілетін дамыту. Табиғатқа деген сүйіспеншілігін ояту.

Көркем сөз

Өсіп тұрған бұл не?

Жаз болса жайнап

Саясына ән салып

Құстар жүрген сайрап

Болжам

Көктемде аққайың шырын бөлсе, күннің жылы болуына байланысты. Егер шырын бөлінуі мол болса, жаз жаңбырлы болады.

Тақпақ

Көк орманда көп ағаш

Өскен жақсы аралас

Ең әдемі меніңше

Құс ұясы бар ағаш

Қимылды ойын

«Орман дақтары»

Балалардың өз бетінше ойынды ұйымдастыра білуін дамыту.Ағашқа арқасын беріп тұрған, қос қолымен қымтап ұстаған баланы қозғауға болмайтынын,. ойынға деген қызығушылықты арттыру.

Еңбек іс-әрекеті

Ағаштың жан-жағын дөңгелетіп қопсыту. Еңбек барысында еңбекке тәрбиелеу. Жалпы пайда үшін еңбектенуге үйрету.

Дидактикалық ойын.Тәжірибе мен сараптамалар

Тапсырма. Шырын бөліп тұрған ағашты тауып, бақылау.

Қорытынды

Ағаш қабығының астынан мөлдір сұйық бөлінеді,дәмі тәтті,ауада тотығады,қызғылт түске енеді.

Өзіндік іс-әрекет

Бірлескен іс-әрекет барысында ереже мен тәртіп нормаларын белсенді қолдана білуге ынталандыру.

13.Бақта өсетін ағаштардың гүлденуін бақылау.

Бақылау

Ағаштарды түсіне қарай қарау, жәндіктердің үймелеуін белгілеу, гүлдеген ағаштардың сұлулығын айыра білу,ағаштардың пайдасы жөнінде балалардың түсінігінде қалыптастыру. Эстетикалық талғам мен сезімді тәрбиелеу.

Көркем сөз

Мақал-мәтел

Төлден мал өседі

Шыбықтан тал өседі

Болжам

Мойыл ерте гүлдесе,ауа райының суықтығына. Шетен кеш гүлдесе,күз ұзақ болады.

Тақпақ

Қимылды ойын

«Секіргіш бақалар»

Керілген сымнан секіре білуді жалғастыру.(Тәрбиеші жіптің бір ұшын ұстап,жерге айналдыра дөңгелетеді,ал шеңберде тұрған балалар секіру керек).Балалардың физиологиялық ұйымшылдық,төзімділік қасиеттерін дамыту.

Еңбек іс-әрекеті

Ағаш түбін әктеу.

Ағаштың түптерін әктеу. Щетканы оң қолмен ұстап,жоғарыдан төменге қимылдар жасау.Берілген тапсырманы мұқият тыңдап,істі аяғына дейін жеткізу.Қиындық туа қалған жағдайда көмекке келу.

Дидактикалық ойындар. Тәжірибе мен сараптама

«Орманшы»

Бірнеше ағаштың түр-тұлғасын, бөліктерін:діңі,жапырағы,жемісі мен дәні болатынын еске сақтау.Өз білгендерін сөзбен жеткізе білу.

Өзіндік іс-әрекет

Ойын барысында бір-бірімен қарым-қатынас жасап,өз ойларын ортаға салып,құрдастарының шешіміне келіспеушілік білдіре білу,рөлдерге бөлу,ойыншықты бөлісе білуге дағдыландыру.



14.Жаңа өсіп келе жатқан көк шөпті бақылау.

Бақылау

Балалармен жаңа өсіп келе жатқан көк шөпті қарау.Күн көп түсетін жерде алғашқы шөптер қылтиып шыға бастайтынын бекіту.Күн қыза бастады,қар еріді,топырақ жылынды,көк шөп өсті, яғни балаларды осылай қорытынды жасай білуге үйрету.Табиғаттың оянуына байланысты балаларда көтеріңкі көңіл күйді ояту.Өсімдікті аялап,күте білуге үйрету

Көркем сөз

Жұмбақ

«Айт!» десе жүгірмес

Су тисе сілкінбес (шөп)

Мақал-мәтел

Адам жерге нәр береді Су көп болса,шөп бітік шығады.

Жер адамға нан береді

Болжам

Сәуірдегі топан су,жаздағы қалың шөптің белгісі.

Қимылды ойын

«Көк шөптегі хоккей»

Хоккей таяғымен допты домалата білуді бекіту,қақпаға соғу,бір орында тұрып кіргізу.Ойында достық көмекке келуді үйрету.

Еңбек іс-әрекеті

Ауладағы қураған шөпті жинау

Тырнауышпен жұмыс істеуді жалғастыру (шөпті белгілі бір орынға жинау, зембілмен оны апару). Жолдастарымен бірлесіп жұмыс атқарып,ұжымдық еңбекке деген қызығушылықтарын тәрбиелеу.

Дидактикалық ойындар. Тәжірибе мен сараптамалар

Тапсырма. Аулада қыстан кейінгі шыққан шөп орнын тауып алу.

Балаларды табиғатта болып жатқан өзгерістерді көре білуге үйрету.Сөздік-логикалық ойын дамыту,қойылған сұраққа жауап таба білуге дағдыландыру.

Өзіндік іс-әрекет

Балаларға өз беттерімен ойын тақырыбын таңдауды үйрету.Өз тәжірибесі негізінде бақылау барысынан алған жағымды тұстарды дамыту. Әр саладан алған білім көзін ойын кезінде көрсете білу.

15.Бақбақтың өсуін бақылау

Бақылау

Бақбақтың құрылымы жайлы балалардың білімдерін бекіту. Өсімдіктің өсуі және өсу реті туралы түсініктерін нығайту. Бақбаққа және басқа өсімдіктерге ықыласпен қарауды тәрбиелеу. Байқампаздықты дамыту.

Көркем сөз

Жұмбақ

Кіп-кішкентай қауғабас

Шашы түссе дауламас (бақбақ)

Болжам

Егер бақ-бақ ерте гүлдесе,жаз қысқа болады.

Тақпақ

«Бақбақ», А.Оразақын

Қимылды ойын

«Гүлдер»

Гүлдердін атауын пысықтау(ойыншылар өздеріне гүл атауын таңдап алады). Алаңда қозғалу біліктіліктері, белгіні сезіне білу(бастаушы басқа ойыншылармен алаң ішінде қозғалып жүреді, бастаушы гүлді атайды, аты аталған гүл-ойыншы қолын көтеріп қашады);ойын тәртібін сақтау(жаңа гүлді атай алмаған ойыншы бастаушыны ауыстырады).

Еңбек іс-әрекеті

Гүлзарлардағы гүлдері бағып,күту. Гүлдерді дұрыс суару дағдыларын бекіту.(таңертең не кешке суару, күн қызбай тұрғанда асықпай біркелкі суару). Гүлдерге ықыласпен қарауды тәрбиелеу.

Дидактикалық ойындар.Тәжірибе және сараптама,

«Тұқымның саяхаты»

Өсімдіктің өсуіне қажетті шарттарды бекіту. (тұқым-су,топырақ,жылы,сабақ,жапырақтар,гүл,гүлдің тұқымы пісіп жетілуде тұқымды жел ұшырады.)

Тәжірибе. Бақ-баққа «парашют» не үшін керек? Гүлдің құрылымы мен таралуы арасындағы байланыс.

Қорытынды. Тұқымдар өте кішкентай,жел «парашюттерге» алысқа ұшуға көмектеседі.

Өз бетімен іс-әрекет

Ойыншының тақырыбын балалар алдын ала талқылап, рөлдерді бөліп, 3-4 адамнан тұратын бастапқы заттық кеңістіктегі қозғалысты ұйымдастыру.

16. Бұталарды бақылау.(итмұрын,көгіс,қаражеміс,шетен,қызыл мойыл)

Бақылау

Бұталарды бұтақтарына және бүршіктеріне қарай айыра білу біліктілігін бекіту(көгістің бұтағы осал, сұр, бүршігі домалақ, тегіс,екеуі бірге өседі.)қолайлы шарттармен байланысын көрсету(көп жарық,жылу,ылғал). Табиғатты эстетикалық тұрғыдан қабылдауын дамыту,қорғауға ұмтылдыру.

Көркем сөз

Жұмбақ

Бір халық аспанда ұшқан аяғы жоқ

Ұстаған қолдарында таяғы жоқ

Күніне талай жерге кетеркезіп

Нәрсенің бұл секілді саяғы жоқ (бұлт)


Қимылды ойын

«Шегіртке»

Алға қарай екі аяқтап секіруді бекіту. Шапшаңдықты дамыту, тепе-теңдікті сақтауды үйрету.

Еңбек іс-әрекеті

Қураған бұтақтарды кесу,бұталардың түбін қопсыту. Қураған бұтақтарды кесу үшін балаларды қатыстыру(қураған бұтақтарды белгісі бойынша анықтау),өз еңбегінің мәнін түсіну. Үлкендерге көмектесу ықыластарын тәрбиелеу.

Дидактикалық ойындар. Тәжірибе мен сараптама.

«Ағаштар мен бұталарды отырғызу үшін не керек?»

Ағаштарды отырғызу үшін керек заттар мен құралдар туралы білімдерін бекіту.(ойын үшін әр түрлі ойыншықтар шығару;қасық,кубик,қуыршақ және т.б еңбек құралдары: тырнауыш,күрек.)

«Қалай аталады?»

Берілген суреттердің арасынан ағаштарды, бұталарды және гүлдерді топтау дағдыларын арттыру.

Өз бетімен іс-әрекет

Балаларға өз рөлін және басқа ойыншылардың рөлдерінің мазмұнын есте сақтауға үйрету. Ойын барысында балалар ауысып 2-3 рөлді ойнау алуы, ойын барысында бір-бірімен қарым-қатынас ережелерін білу, бой ұсындыру,теңдік басқару.

17.Шырша және қарағайды салыстыра бақылау.

Бақылау

Балалармен қарағайды қарау. Ағашты тауып атай білу. Қарағай мен шыршаны салыстыру;Ұқсастығы мен айырмашылығы. Ағаш биік, діңгегі тік, тегіс, қабығы сұр,қатпарлы. Ол ағаштың ішкі бөлігінің кеуіп кетуінен, зиянкестерден, әр түрлі зақымданудан сақтайды. Қабығы өсу барысында пайда болады. Ерте көктемде 2-3 күнде қарағайдың жіңішке бұтақтарында көк-жасыл түсті қылқан шоқтары пайда болады. Олардың арасында қызғылт немесе жасыл бүршіктер және сары масақтар көрінеді. Көктемгі табиғаттың сұлулығын ұғына білу біліктілігін арттыру.

Көркем сөз

Жұмбақтар

Тікен-тікен тік пісте

Қысы жазы бір түсте (шырша)

Болжам

Егер шырша мен қарағай бұтақтары төменге иілсе –жаңбырға.

Қимылды ойын

«Бүршіктен атта»

Бұйрықты орындау біліктіліктерін пысықтау-бүршіктен аттау,жүгіру(оң және сол жақпен),жүру-тоқтамау,кідіріссіз.Шыдамдылықтарын дамыту.

Еңбек іс-әрекеті

Қылқан жапырақты ағаштарды күту(қажетті жағдайда) балаларды діңгектің айналасын қопсытуға, қылқандарын жинауға қатыстыру.Еңбек құралдарына ұқыпты қарауды,іскерлік мәдениетті тәрбиелеу.

Дидактикалық ойындар.Тәжірибе мен сараптама.

«Бұтағына қарай ағашты табу»

Бөліктерден бүтін құрау. Бұтақтарға қарап ағашты атауды үйрету.

Өз бетімен іс-әрекет

Ойынды ұйымдастыру барысында (қажетті жағдайда және оның барысында )балалардың қарым-қатынастарының өнегелі болуын, өз рөлдерінің орнын білуін,бір-біріне достық сезіммен қарауын, қиын жағдайда бір-біріне көмектесе алуын, қайырымдылық қасиеттерін көрсете білуіне көмектесу.

18.Құстардың ұшып келуін бақылау

Бақылау

Балалардың назарын ең бірінші өз атамекеніне ұшып келетін құстың- ұзақ екеніне көңіл аударту. Олар суықтан қорықпайды, тамағын тауып алады. Жыл құстары туралы түсініктерін кеңейту. Жиі кездесетін жыл құстарының атауын, олардың ерекшеліктерін, ұқсастықтарын айыра білу. Құстардың пайдасы туралы білімдерін бекіту. Табиғат құбылыстарының арасындағы заңды байланысты көре білуге үйрету.

Көркем сөз

Жұмбақ

Түгі қара мақпалдай

Төсі ақ сыр жаққандай

Ұшса оқтай зулайды

Көктен жұлдыз аққандай (қарлығаш)


Болжам

Шағала ұшып келсе мұз кетеді.

Тақпақтар

Жасыл келіп жатты алап

Қуды көктем қыс күнін

Айыр құйрық ақ тамақ

Келді аяулы құс бүгін

Қимылды ойын

«Лашын мен ұябасар»

Балалардың бірінің артынан бірі сап түзей қозғалу біліктіліктерін бекіту.Келесі шарттарды орындату: бір-бірінен ажырап қалмау, лашын соңғы ойыншыны ұстайды, ұябасар лашынды қолымен ұстамайды. Ойынды өз бетімен ұйымдастыру қажеттілігін дамыту.

Еңбек іс-әрекеті

Алаңдағы құстарды тамақтандыру

Балаларды топ алаңына ұшып келген құстарды тамақтандыруға қатыстыру. Құстарға деген адамгершілік –әрекеттілікті тәрбиелеу.

Дидактикалық ойын. Тәжірибе және сараптама.

«Сауысқан да ,қарға да емес»

Сурет бойынша әр түрлі құстарды балалардың тани білуі. Қыстайтын және жыл құстарын айыра білу біліктіліктерін бекіту. Балалардың назары мен тапқырлығының дамуына ықпал ету. Ойынмен балалардың көңілін көтеру.

Өз бетімен іс-әрекет

Ортақ ойында өз тәртібі үшін жауапкершілікті тәрбиелеу, ойынның түпкі ниетін іске асыруға құлшыну.


19. Қараторғайдың үйшігі және қараторғайларды бақылау.

Бақылау

Қараторғайдың үйшігінде немен шұғылданып жатқанын бақылау;үйшіктен ескілерін лақтырып тастайды, қай кезде үйшіктегі торғайларды қуады. Қараторғайдың өз үйшігі алдында қалай ән салғанын қарау. Тұншыға айтады, қанаттарын қағады,басын шайқайды және тұмсығын кең ашады; әндері әр түрлі дыбыстарды еске түсіреді. Миялаған сияқты, әтештің шақыруы,болмаса арбаның шиқылы. Балалардың жыл құстары туралы білімін кеңейту және бекіту. Жыл құстарын қарсы алуға үлес қосуға тарту. Балалардың көңіл-күйлерін көтеру.

Көркем сөз

Тақпақ

«Ұзағым келдің бе?» Е.Ерботин

Көктемді хабарлап

Ұзағым,келдің бе?

Қойып ем даярлап

Ұяңды көрдің бе?

Болжам

Қараторғай көрсең- көтем келді дей бер.

Қимылды ойын

«Қарлығаш»

Балаларға ойын шартын сақтауды үйрету(ойыншылар шеңбердің ішіне жүгіре кіріп,қарлығашты босатуға тырысады, ал күзетші оны қорғайды) ойын барысында өз тәртіптерін әділетті де әділ бағалай білуге тәрбиелеу.

Еңбек іс-әрекеті

Гүлзардағы топырақты қопсыту

Гүлзардағы көктемгі топырақты қопсытуға балаларды қатыстыру. Еңбек етуге не қажеттігін балалардың өз бетімен шешуін үйрету. Бір-біріне кедергі жасамай, бірігіп еңбек етуге машықтандыру. Еңбек барысында ұйымшылдық сезімдерін қалыптастыру.

Дидактикалық ойын.Тәжірибе және сараптама.

«Құсқа үйшік тап»

Сурет бойынша әр құсқа сай үйшік табу. Құстардың қылығы олардың қоршаған ортаға бейімделуі туралы білімдерін кеңейту.

Өз бетімен іс-әрекет

Балаларды таңдап алған тақырып бойынша әр түрлі көмекші заттардың көмегімен құрастыруды, ойыншықтарды ауыстырып ойнауды,ойын барысында қолдана білуге үйрету;балалардың өздері жасаған ойыншықтарды пайдалану.

20.Ұяларды бақылау.

Бақылау

Балаларға көктемде көптеген құстар ұя салатынын айту,бірақ ұя құсқа үй болмайтынын естеріне салу. Ұя жұмыртқа салу,оны басу және балапандарын өсіру үшін қажет. Құстарға биік шөптер, ағаштың басы пана бола алады. Ұя жасау үшін құстардың қандай материал қолданатынын бақылау. (қауырсындар, жүн шүйкесі,бұтақшалар және т.б)Ағаш басындағы қарғаның ұясы мен шатырдың астындағы торғайдың ұясын салыстыру. Балалардың бақағыштығын және білуге құмарлықтарын дамыту.

Көркем сөз

Жұмбақ

Тал басында

Түндіксіз отау (құстың ұясы)

Болжам

Егер жыл құстары ұясын ағаштың күн жағына салса-суық жазға,ал көлеңке жаққа-жылыға.Егер қарға ағашқа ұясын төмен салса-үлкен су тасқынына,жоғары- күшті су тасқынына.

Егер ұзақ құсы ұясын реттеуге асықпаса-жылы күндерді күту ерте болады.

Тақапақ «Ұя»

Ұя жасап тақтайдан

Талға апарып байладым

Жыл құсының шаттанған

Күттім қашан сайрауын

Қимылды ойын

«Ұшу»

Сапқа тұру біліктіліктерін бекіту; ойынның шартын орындап бір аяқтан екінші аяққа секіру. Ойынға барлық балалардың қатысуын қамтамасыз ету.

Еңбек іс-әрекеті

Құстарға ұя жасауға көмектесу. Балаларға құстарға көмектесуді ұсыну, жемсалғышқа тамақ қана емес, әр түрлі жүн-жұрқаларды салғызу. Құстар оған қуанады, жұмысқа деген жауапкершілік пен ұйымшылдықты тәрбиелеу. Балалардың құстарға деген қызығуышылықтары мен сүйіспеншілігін дамыту.

Дидактикалық ойын.Тәжірибе мен сараптама.

Тәжірибе.

«Құстардың қанаттарының қүрылысы қандай?»

Құстың қанатын анықтап қарау(желпуіші бекітілген негіз) ,(қанат жеңіл,өйткені негіздің ортасы бос) олар неге ақырын ұшып түседі? Құс қанатын қаққанда не болады?(қанат жеңіл,серіппелі,қалықтай ұшады)

Табиғи жағдайдағы құс тіршілігін оның құрылысымен байланыстыру.

Өз бетімен іс-әрекет

Балаларға ойынға керек құрылыстарды салуға үйрету. (үй,кеме және т.б) Ойын барысында табиғи заттарды қолдану(құм,су және т.б) Балалар ойынының мазмұны мен тақырыбын толықтыру және дамыту.

21.Суда жүзетін құстарды бақылау.

Бақылау

Балалардың назарын өзендегі мұз кетпесе де шағалалардың ұшып келгеніне назарын аудару. Одан кейін жабайы үйректер де ұшып келеді.

Көркем сөз

Мақал

Құстың күші-қанатында,

Адам күші-достықта.

Тақпақ

Баласын ертіп соңынан

Сүңгіп,жүзіп үйретті

Су жұқпайтын тонына

Кім білмейді үйректі

Болжам

Егер жабайы үйректер күндіз қопа жағалауына кетсе-жаңбырға не желге.

Қимылды ойын

«Үйрек»

Алаң бойында қозғалыста жүріп белгі бойынша «ұяға кіру» алаңқайдағы бар балалар үйрек болып жеңіл ұшып жүреді.

Еңбек іс-әрекеті

Суда жүзуші құстарды көпірде тұрып тамақтандыру. Жем мен өсімдік тұқымдарын жемдеу үшін алдын ала дайындау.Суда жүзуші құстарға өз бетімен жем беру әдеттерін тәрбиелеу,

Дидактикалық ойын.Тәжірибе мен сараптама.

«Кімге не дәмді?»

Суретке қарап әр құстың тамағын тауып,көрсету. Шағала-балық,үйрек-балдыр,көкқұтан-бақа,торғай-жем,жапалақ-тышқан және т.б

Тәжірибе. «Суда жүзетін құстардың тұмсығы неге осындай?»

Құстардың тіршілігі мен құрылысы арасындағы байланысты анықтау.

Қорытынды. Үйректердің, қаздардың және аққулардың тұмсығы жалпақ,ұзынша болады:ол жемін ұстап алуға, сүзгіден өткізуге, суда өзжемін табуға көмектеседі.

Өз бетімен іс-әрекет

Ойын таңдау барысында балалардың дербестігін дамыту. Ойынның мазмұнын құруда және барысында белсенділікті тәрбиелеу.


22. Жәндіктерді бақылау(қызылқоңыз, жазғытұрғы

қоңыз,солдатиктер,маса)

Бақылау

Балалардың жәндіктердің тіршілік орны,қозғалу тәсілдері және сыртқы түрлерінің ерекшелігі туралы білімдерін пысықтау; Сараптама жасауға үйрету.Себеп-салдарлы байланыстарын анықтау,қорытынды жасау,байқампаздықтарын, қызығушылықтарын дамыту. Тақырып бойынша сөздік қорларын жинақтау.

Көркем сөз

Жұмбақ

Шидім,шидім,шидім құс

Ши басына қонған құс

Қарқаралы қара құс

Хан басына қонған құс (шыбын)

Болжам

Ауа райы бұзыларда қоңыздар ызылдайды, егер қатты ызылдаса-ашық жылы ауа райына. Маса жарыққа қарай ұшса-суыққа.

Тақпақ



Қимылды ойын

«Көбелектер, бақалар,көкқұтан»

Алаңқайда қолдарын жоғары-төмен қозғалыста көбелек болып айналу дағдыларын пысықтау; төрт тағандап секіру-бақа,бір аяқпен тепе-теңдіті сақтап тұру-көкқұтан. Тепе-теңдікті сақтап кеңістікте қозғалыс үйлестігін жетілдіру.

Еңбек іс-әрекеті

Гүлдің өсіндісін құмыраға отырғызу.

Тәрбиешінің тапсырмасын орындау дағдыларын пысықтау. Бастаған істерін аяқтау, жұмыс істеу ниеттерін тәрбиелеу.

Дидактикалық ойын.Тәжірибе мен сараптама.

«Төртінші артық»

Балалардың топтау, салыстыру, қорытындылау дағдыларын дамыту; жәндіктер туралы білімін пысықтау.

Өз бетімен іс-әрекет

Балалардың ойын барысында бір-бірімен қарым-қатынасын,өз іс-әрекеттерін және қылықтарын көрсете білу, өз ойын,көзқарасын,мүддесін қорғай алу;құрдастарының ұсыныстары мен келіспеушілігін сыпайы түрде көрсету біліктіліктерін арттыру.


23.Улы өсімдіктерді бақылау.(жабайы итмұрын,меңдуана)

Бақылау

Балаларға улы өсімдіктер туралы түсінік беру. Бұл өсімдіктер барлық жерде өсуі мүмкін:жол жиегінде;сурет және белгілері,тәрбиеші суреттемесі бойынша өсімдіктерді айыра алуға үйрету. Меңдуананың сабағы жуан,тарам-тарам,жабысқақ, талшықтары жағымсыз иісті, гүлдері сарғыш көгілдір жиектерімен;жаз бойы гүлдейді,күзге қарай жемістері піседі-қорабындағы тұқымдары қара-сұр көкнәрға ұқсас.Бұл өсімдіктің ең улы бөлігі. Жабайы итмұрынның сабақтары жіңішке,тегіс,жапырақтары қысаң,ашық-жасыл түсті,гүлдері ұсақ,сары түсті.Өсімдіктің жасыл-сұр түсті бұршаққа ұқсас тұқымы-улы бөлігі болып табылады.

Көркем сөз

Тақпақ

Итмұрындар самсаған,

Қызыл гүлдей жайнайды

Аузыңа оны салсаң-ақ

Үйірер тіл,таңдайды

Қимылды ойын

«Көтермек»(қазақ ұлттық ойыны)

Балалардың күшін,шыдамдылығын дамыту.(ойыншылар шынтақтарын қоса бір-біріне сүйене бір-бірін көтеруге тырысады).Жарысқа қызуғышылықтарын қолдау.

Еңбек іс-әрекеті

Арам шөптерді жұлу

Арам шөптер туралы түсініктерін кеңейту(қалуел,алабота,бидайық және т.б);шөпті отау(екпе шөпке кедергі жасамау,жарықты және ылғалды алмау үшін).Бастаған істерін аяқтау дағдыларын тәрбиелеу.

Дидактикалық ойын. Тәжірибе және сараптама

«Кім зерделі?»

Өз ойларының қателігін таба білуге үйрету.Улы өсімдіктер туралы білімдерін бекіту.(Мысалы:меңдуананың гүлдері сары,ал жабайы итмұрынның гүлі-кішкентай.Інжугүлдің жапырағы жалпақ,ал алқаныкі жасыл. Жабайы итмұрынның тұқымы домалақ,ал алқаныкі қара және т.с.с)

Өз бетімен іс-әрекет

Рөлдерді,ойыншықтарды,міндеттерін бөлу барысында құрдастарының ұсыныстарымен келіспеушілігін сыпайы түрде көрсету біліктіліктерін арттыру.



24.Шоқыларды бақылау.

Бақылау

Балалармен алыстан көрінген шоқыларды қарау. Шоқы –бұл дөңгеленген тау биіктігі екені туралы түсінік беру. Бұрынғы кезде шоқылардың орнында қатты шыңдар болған,бірақ уақыт өткен сайын табиғатта тастар бұзылады. Ол ауа райының өзгеруі,су мен өсімдіктердің өзгеруіне байланысты.Табиғат тудырған әр түрлі заттарды айыра білуді үйрету. Балалардың эстетикалық сезімдерін,отанға деген махаббаттарын дамыту.

Көркем сөз

Жұмбақ

Жерде тұрып бөркіммен,

Аспанға кебемін. (шоқы)

Мақал-мәтел

Шыңды жүрген жеңеді.

Қимылды ойын

«Омпы»

Асық соғуда балалардың көз мөлшерін дамыту,ұйымшылдық және дербестігін тәрбиелеу.

Еңбек іс-әрекеті

Қажеттілігі бойынша

Балаларға тапсырмаларды өз бетімен орындауға үйрету. Біріккен еңбек іс-әрекетінде ат салысу тілектерін тәрбиелеу.

Дидактикалық ойын. Тәжірибе және сараптама

Тәжірибе. «Су тасты қозғайды»

Қатқан су тасты қалай қозғайтынын білу. Балалар аузымен суды толтырып сабан талына құйып түбін ермексазбен жауып тоңазытқышқа қояды.

Қорытынды:тығын ермексазды су орнынан қозғалтып(сабан талындағы судың көлемі үлкейген тығынды орнынан жылжытқан)

Өз бетімен іс-әрекет

Балалардың ойын барысында бір-бірімен қарым-қатынасын,өз ойын,көзқарасын,мүддесін қорғай алу;құрдастарының ұсыныстарымен келіспеушілігін сыпайы түрде көрсету біліктіліктерін арттыру.




25. Наурыз шешектерін бақылау( өгейшөп, інжугүл)

Бақылау

Балалардың көктемнің алғаш гүлдері туралы түсініктерін бекіту. Бұл көпжылдық өсімдіктер, яғни олар көп жыл бойы өседі және гүлдейді. Олар қыстың күні қардың астында сақталады,күн жылына олар оянады да олардың тамырынан сабағы және жапырақтары өседі. Ерте гүлдеуші өсімдіктерді ерекшеліктеріне сай анықтауды және атауды үйрету; өсімдіктердің ұқсастығын және ерекшелігін салыстыра білуді үйрету. Ерте гүлдеуші гүлдер өсуге қажетті жағдайлар болса тез өсетіні туралы түсініктерін бекіту. Алаңқайды күн әдемі қыздырса-жер еріп жылынады.

Көркем сөз

Жұмбақ

Жасыл жіпте-ақ қоңыраушалар

Жасыл түйінде-ақ бұршақтар(інжугүл)

Неге олар бұлай аталады?

Өгейшөп -жапырақтары оң жағынан жылы,жұмсақ-ана сияқты,сол жағы-суық,өгей шеше сияқты.

Болжам

Егер өгейшөп гүлі түнге қарай жапырақтарын тығыз жапса-ауа райы бұзылады.

Қимылды ойын

«Көктемгі гүлдер»

Екі топқа бөліне білу;гүлдердің атауын бекіту.(ойыншылар өздеріне ат таңдайды-гүл атауын);ауызша белгіні сезіне білу(бірінші топтың балалары гүлдердің атауын атайды;аталған «гүлдер» жан-жаққа қашады);ойын шартын сақтау. (барлық гүл атаулары аталғаннан кейін топтар орындарымен ауысады)

Еңбек іс-әрекеті

Гүлзарда,бақшада атыз қазу

Балаларды атыз қазуға қатыстыру,бұл жұмыстың маңыздылығын түсіндіру,әр баланың жұмысқа қатысуы жүйелі болуын қадағалау.

Дидактикалық ойын.Тәжірибе және сараптама

Тәжірибе. «Өсімдік өсу үшін не қажет?»

Өсімдікке қажет сыртқы ортаның негізін көрсету.(су,күн,жылу)

Қорытынды:Күн қыздырады,қар еріді,жер жылынды,бірінші гүлдер пайда болды.

Өз бетімен іс-әрекет

Балалардың топқа бөлініп ойнауы,бір-бірімен дұрыс тату-тәтті қарым-қатынаста болып балалар ұжымының бірлестігінің дамуына негіз болады.

26. Топырақты бақылау.

Бақылау

Алаңқайдың қай жерлері тез кебетіні жөнінде балаларға түсінік беру:құмды жер ме,әлде сазды жер ме. Сазды жерлерге су көп сіңеді,сондықтан көпке дейін кеппейді,ал құмды жер суды өткізеді,сондықтан тез кебеді.Қай жерде өскін тез өседі соны бақылату,соны көре білу.

Көркем сөз

Жұмбақ

Оны басып жүреді,

Оны кескілейді

Бірақ ол ренжімейді

Мейірімділік білдіреді. (топырақ,аңыз)

Болжам

Сәуірдің суы болса, көк көп болар,

Жайылымда сәуірде су болса-мая-мая шөп болар.

Мақал-мәтел

Мал баққандыкі,жер баптағандыкі

Қимылды ойын

Балалар таңдауымен.

Қимыл әрекетін дамыту;бірлескен ойыннан қанағат алу.

Еңбек іс-әрекеті

Топырақты құнарландыру

Балаларды өсімдіктерді дұрыс және ұқыпты құнарландыруға үйрету;белгілі мөлшерде нәрлі ерітінділерді құю. Еңбек ету біліктіліктерін тәрбиелеу.

Дидактикалық ойындар. Тәжірибе және сараптама

Тәжірибе «Топырақтағы ауаны анықтау»

Бақшадағы саз бен топырақтың қасиетін анықтау. (саз бен топырақтың бір-бір кесегін суға салу;топырақта көпіршіктер пайда болады, ал сазда ештеңе болмайды)

Қорытынды. Саз қатты тас сияқты онда ауа аз, ал топырақ тығыз емес, сондықтан өсімдік өсу үшін онда ауа бар.

Өз бетімен іс-әрекет

3-4 топтан тұратын ойыншылардың бастапқы затты кеңістіктегі ойындарының атауын алдын-ала келісіп ұйымдастыру,рөлін бөлісу іс-әрекетін балалардың өздері басқаруын қадағалау.


27.Балықтарға бақылау жасау

Бақылау

Өзен жағасында отырған балықшыларға балалардың назарын аударту. Олар немен айналысып жатыр? (балық аулап жатыр) Балықшының құрал-сайманын қарап алу(қармақ,балыққа арналған шелек,құрттар салынған бәнкі). Балықшылардың өзенге қармақ лақтыруын және оны тағатсыздана күтіп, балықтың қармаққа қабуын бақылау. Балаларды табиғат байлықтарына ұқыпты қарауға үйрету. Өзенде балық көп болған жағдайда, өзен суы таза, мөлдір болатыны жайлы түсінік беру. Байқампаздық пен сезімталдықты дамыту.

Көркем сөз

Жұмбақ

Аузы бар,тілі жоқ,

Терісі бар,жүні жоқ

Тірегі бар,ізі жоқ

Қанаты жоқ ұшпайды

Су астында қыстайды.

(балық)

Тақпақ

Ақ балық-ау, ақ балық!

Қармағыңды қап ,балық!

Қимылды ойын

«Қармақ»

Шыр айналған жіптен секіре білуді бекіту,жіп ұшына құм салынған қап байланады. Зейінді дамыту.

Еңбек іс-әрекеті

Гүлзарға гүл тұқымын отырғызу

Тұқым туралы түсінігін бекіту, өздерінің тұқымды еге білуін жетілдіру. (тұқымды бармақтай шұңқырға арақашықтығын 3 см етіп қайта топырақпен көму,су құю. Ұқыптылыққа тәрбиелеу.

Дидактикалық ойын.Тәжірибе мен сараптама.

«Біз қайда болғанымызды айтпаймыз,не істегенімізді көрсетеміз»

Тапқырлық пен байқампаздықты дамыту.

Өзіндік іс-әрекет

Бірлескен ойын барысында өз тәртібіне жауапкершілікпен қарау.Ойын іске асыру.

28. МАИ инспекторын бақылау

Бақылау

Балаларды қозғалысты реттеуші МАИ инспекторының жұмысымен таныстыру.

Үлкен көшелерде және бұрылыстарда қозғалысты басқаруда МАИ қызметкері-полицей көмектесетінін және оны реттеуші деп атайтынын оны балаларға түсіндіру. Бағдаршам сынып қалған уақытта ол өте қажет. реттеуші таяқшасы бар. Түнге қарай ол таяқша жарқырап тұрады:жүргізуші және жаяу жүргіншілер реттеушінің белгісін анық көреді. Жол ережелерін қайталау;бағдаршам белгілері туралы білімдерін бекіту;балалардың назарын, ұқыптылығын,сезімталдық,сақтық сезімдерін тәрбиелеу.

Көркем сөз

Мақал-мәтел

Таныс жол-қысқа

Кім жолды білсе-сол адаспайды

Жақсы жолсерікпен жол да қысқа.

Тақпақ

Бағдаршам

Бас көшеде қырағы

Үш көзді дәу тұрады

Ашса кезек үш көзін

Айтты деп біл үш сөзін

Тоқта,Сақтан,Жол ашық

Жүрме жолға таласып

Қызыл көзін ашқанда

Сабыр сақта,баспа алға

Сары көзін ашқанда

Қарап қалма аспанға

Жасыл көзін ашқанда

Жүре бергін,жасқанба

Қимылды ойын

«Үш ғажайып түс»(қызыл,сары,жасыл)

Балаларды үш топқа бөліне білуді үйрету,топтардың үш түсті (қызыл,сары,жасыл) таңдап алып допты өз тобының балаларына қуып жүріп беру. Бағдаршамның белгілері туралы білімдерін бекіту.

Дидактикалық ойындар. Тәжірибе және сараптама

«Қала көшесі»

Балалардың жол жүру ережелері және көше тәртібін сақтау ережелері туралы білімдерін анықтау және бекіту.

Еңбек іс-әрекеті

Көкөністер көшетін отырғызу

Балаларды көшеттерді атызға отырғызу жұмысына жұмылдыру:суару,жер жұмсақ болу үшін,отырғызылған көшеттерге қамқорлықпен қарауды тәрбиелеу.

Өз бетімен іс-әрекет

Балалардың ойындарды өз бетімен таңдап алу біліктіліктерін арттыру.



29.Ересектердің бақшадағы еңбегін бақылау.

Бақылау

Балаларда көктемде топырақты дайындап, көкөніс егу науқаны басталатыны жайында түсінігін қалыптастыру.Тынымсыз еңбек ету нәтижесінде адамдар көкөністі өсіріп күтуде мол өнім алу мүмкіндігіне ие болатынын, балаларға түсіндіру.

Көркем сөз

Мақал-мәтел

Еңбек етпесең, елге өкпелеме,

Егін екпесең, жерге өкпелеме.

Тақпақ

Бітік егін өсіріп,

Еліне бақ сыйлаған.

Егінші ісін дөс біліп,

Ол-халыққа сыйлы адам.

Қимылды ойын

«Арқан тартыс»

Күш-жігерді дамыту,қарсыласын өз жағына тартуда шыдамдылық таныту.

Еңбек іс-әрекеті

Гүлзарға гүл отырғызу

Гүл отырғызатын орынды таңдап алып оны суару. Еңбек мәдениетін қалыптастыруды үйрету.(еңбек құралдарын қолданужұмыс орнын таза,ұқыпты ұстау).

Дидактикалық ойын.Тәжірибе мен сараптама

«Бауда не өседі,бақшада не өседі?»

Өсімдікті өсу орнына байланысты топтастыру.Балалардың ойлау қабілеті мен сөздік қорын дамыту.

Өзіндік іс-әрекет

Ойыншық пен рөлдерді бөлісуде мәдениетті түрде келіспеушілік тұстарын білдіріп, өз ойын іске асыра білу.



30. Үй құрылысын бақылау

Бақылау

Балалардың назарын құрылыс алаңына аудару. Үй құрылысында түрлі құрылыс машиналары қолданылады; Экскаваторлар,бульдозерлер,қада қағу жұмысында крандар, бетондық жұмыста бетон араластырғыш. Құрылыс алдында жерді қазып тұғыр орнатады. Құрылыс материалдары жоғарыға кран машиналары арқылы көтеріледі. Кран машинасының үлкен қолы бар,ол стрела деп аталады.Краншы кран машинасында отырып жұмыс басқарады. Ауыр жүкті қалың трос сымымен көтереді. Еңбекке деген құрметті тәрбиелеу.

Көркем сөз

Мақал-мәтел

Жан қиналмай,

Жұмыс бітпес.

Талап қылмай,

Мұратқа жетпес.

Тақпақ

Үлгілерге қараймын,

Үй іргесін қалаймын.

Өрнектерін оямын,

Терезесін қоямын.

Қимылды ойын

«Бояушы мен бояулар»

Тепе-теңдікті сақтау(ойын барысында гимнастикалық орындықта тұру); жүгіру, тез қимылдау, оқу іс-әрекетінен алған дағдыларын жүзеге асыру.

Күнделікті белсенді қимыл әрекетті қалыптастыру.

Еңбек іс-әрекеті

Алаңдағы құм мен қоқысты жинау

Қоршаған ортаны күнделікті мезгілмен жинап, жан-жағына пайдасын тигізу.

Дидактикалық ойын.Тәжірибе мен сараптама

«Ауылға үй құраймыз»

Балалардың құрастыру дағдыларын дамыту, кеңістікті бағдарлай білуге үйрету,қиялын,жұмыс барысында құмды қолдана білу,құрылыс жиынын, безендіру элементтерін еңгізу.

Өзіндік іс-әрекет

Ойын барысында балалардың күнделікті алған білім дағдыларын іске асыра білу. Мәдени тәртіп пен ұжымдық байланысты жетілдіру.





Выбранный для просмотра документ Қыс.doc

библиотека
материалов



Қыс

1: Ауа-райын бақылау.

Бақылау

Жансыз табиғатта балаларға қыс жөніндегі өзгеріс туралы түсінігін қалыптастыру.

Желтоқсанда ең қысқа күн, күннің көзі сирек қонақ, ауа-райы бұлыңғыр, жиі қар жауады, бірақ ол ерімейді. Бірақ қар терең емес, одан түскен жапырақтар және құрғақ өсімдіктер көрінеді. Ауаның температурасы нөлден төмен.

Қаңтарда күн көбейеді,айқын жарқырайды, бірақ күннің көзі жылытпайды, ең күшті аяздар тұрады, барлығы қармен жабылған, ағаштарға қырау тұрады.

Ақпанда күшті жел соғады, боран болады: ақпан айының соңында күннің қосылғаны байқалады, ең алғашқы мұздар пайда болады, күннің көзі жан-жағына шуағын шашады.

Қыс табиғатының әсемдігіне, сүйіспеншілікке тәрбиелеуге талаптандыру.


Жаңылтпаш

Қыс қыспаса қыс па,

Құс ұшпаса құс па?

Ырым

Қыс жылы болса-жаз салқын болады.

Өлеңдер

«Қыс» А.Құнанбаев.

Қимылды ойын.

«Кегліні құлат»

Кегліні құлата отырып, клюшка көмегімен нысанаға шайбаны лақтыра білуді бекіту. Белсенділікке тәрбиелеу.

Еңбек қызметі

Қардан демалыс орнын тазарту.

Өзінің іс-әрекетін жолдастарының іс-әрекетімен келістіру, ұжымда тапсырманы өз бетінше орындауға үйрету.Еңбек ету ынтасына тәрбиелеу.


Дидактикалық ойындар. Тәжірибелер және эксперименттер.

«Ауа-райы»сөзіне анықтаманы ірікте»

(Қарлы, аязды, суық,күн шуақты, желді және т.б.)

Тапсырма. Балаларға қар бетінде жүріп өтуді және аяқ астында қалай сықырлайтынын тыңдауды ұсыну.


Өз бетінше іс-әрекеті

Әр балаға оны қызықтыратын ісімен айналысуға мүмкіншілік беру.



2. Қар басуын бақылау

Бақылау

Балаларға қар басуы жөнінде түсініктеме беру. Қар басуы кезінде бұлттардың пайда болатынын түсіндіру, айнала қараңғыланады және қар түсе бастайды; аспаннан жапалақтанған тасқыны ұшқандай сезіледі (ұлпа, ақ, жеңіл).Жан-жағымыз қозғалысқа толған және тыныштық .Қар, жүн көрпесі секілді, жерді қымтайды.

Қар кесектелген немесе жеке қиыршақталған секілді жауып тұр ма, соны ажырата білуге үйрету. Сөйлей білуді, ойлауды, елестетуді дамыту.Жансыз табиғаттың құбылысына қызығушылығын тәрбиелеу.Ауа-райы әсемдігіне эстетикалық қарым-қатынасты тудыру.

Жұмбақ.

Ұстай қалсаң еріп кетер,

Әуре болма теріп бекер.

(қар)

Болжау

Қар түссе-күн жылынады

Жаңылтпаш

Қыста боран борар, қар борар,

Қыздар шәлі орамал оранар.

Өлең.

«Алғашқы қар» А Оразақын.

Қозғалыстағы ойын

«Қармен аулау білу»

Балаларды қардан айналудан,(ортада) шектелген алаңнан қозғала білуге үйрету.Нысанаға қарды ата білуге бейімдеу. Ойын ережесін айқын орындауға үйрету.


Еңбек қызметі


Қардан қарлы дуал жасау

Өз бетінше шана, жәшіктер, ағаш күректер дайындау.Қоғамдық жұмыс уақытында бір-біріне кедергі келтірмеу.Қиыншылықтарды жеңе білу.


Дидактикалық ойындар. Тәжірибелер және эксперименттер.

« Қар қиыршықтарын қарастыр»

Тәжірибе.балалар қар қиыршықтарын қарастыруда.

Қорытынды. Барлық әр түрлі қар қиыршықтарында сәуле саны бірдей.

Қармен тәжірибе.Стаканға қар салып топқа алып келу.

Балалардың қардың қасиеті жөніндегі ойларын ұлғайту және дамыту.Өз бетінше қорытынды жасауға үйрету. Әуесқойлығын және қызығушылығын дамыту.




Өз бетінше іс-әрекеті

Тыныш қуанышты жағдайды қолдауға және құруға талаптандыру; дербестілігін және бастамашылығын көтермелеу.


3.Желді бақылау.

Бақылау


Балаларға қыста желдің суық өткір екенін түсіндіру.

Флюгер түтіннің бағыты ағаш бұтағының қозғалысы бойынша желдің күштілігін анықтауға болатынын үйрету.

Қысқы желдің жазғы желден ерекше белгілерін ажырата білуге үйрету.

Жұмбақ

Бір нәрсе көрінбейді бар ғой өзі,

Адамзат ол нәрсені көрмес көзі.

Жансызды қимылдатып жанды қылар,

Ызылдап, ызың қағар айтқан сөзі.

(жел)

Өлең.

«Желдің түсі қандай»?» М.Алимбаев.


Қозғалыстағы ойын

«Екі аяз»

Икемділігін дамыту, қозғалыстағы ойынға қызығушылығын арттыру және оны ойнай білуге үйрету. Өз бетінше рөлдерді бөлу талабына тәрбиелеу.

Еңбек қызметі


Қардан жолды тазарту

Балаларды бала-бақша ауласындағы жолдарды тазартуға және сыпыруға үйрету; Еңбек құралдарымен қолдана білуін нығайту, оларды тазалықта және тәртіпте ұстау.

Дидактикалық ойындар. Тәжірибелер және эксперименттер.

Тәжірибе. Желдің күштілігін анықтау.

Әр түрлі белгілері бойынша (жел бар ма, күшті, әлсіз) желдің күштілігін анықтауға балаларды жаттықтыру, қай бағытта екенін анықтау.

Тапсырма. Желдің қалай ысқыратынын тыңдау.

Қадағалауын дамыту.


«Жақсы-нашар»

Табиғаттағы қарама-қайшылығын, құбылыстың біркелкі еместігін, жанды және жансыз өзара байланысын, тілді дамытуды, ойлауды, көре білуге үйрету (желдің ықпалымен өтіп жатқан өзгерістерді, жағдайларды атау ұсынылады,- жағымды және жағымсыз) .




Өз бетінше іс-әрекеті

Балалардың ойында бір-бірімен араласа білуін, өз әрекетімен қылықтарын білдіре білуін, өз пікірінде тұруын жетілдіру; өз қатарының ұсынысымен келіспеушілігін көрсете білуін дамыту.










































4.Аспанды бақылау.

Бақылау

Балалардың көк аспан жөніндегі ой-пікірлерін байыту (таза, тұтастай бұлттармен жамылған). Аспан қыс басында тұтастай бұлттармен жамылғанын атап өту. Қыс аяғында айқын-көк, өте әдемі болады.

Балалардың жансыз табиғат жөніндегі пікірлерін ұлғайту.


Жұмбақ.

Дүниеде бір қарбыз бар солмайтұғын,

Жаз шіріп, қыста үсіп тоңбайтұғын.

Жаһанның жерін, суын, жәндіктерін,

Іші кең бәрін салса толмайтұғын.

(аспан)


Қозғалыстағы ойын

«Ұйымдастырушылар»

Бір-бірінің қолдарын алып, шеңбер бойынша қозғала білуге үйрету; спорттың көрсетудегі қозғалыс түрі бойынша шеше білу және оны атау. Ойынға қатысуға ынтасын тәрбиелеу.

Еңбек қызметі

Бақшаның қатарларын қармен толтыру.

Жүйекте өсетін өсімдікке құрметпен қарауға және нақты қызығушылыққа тәрбиелеу, еңбек мәнділігін түсіндіру (тұқымның үсіп кетпеуін, көктемде өсім болмайтынын).Еңбек ету талабына тәрбиелеу.

Дидактикалық ойындар. Тәжірибелер және эксперименттер

«Жұмбақты шешу»

Қыста жансыз табиғат жөніндегі білімін балаларға нығайту,ойлауды, шығармашылық белесті дамыту.

Өз бетінше іс-әрекеті

Табиғат жағдайын есепке ала, дәлізде сабақ және ойын үшін жағдай құру.

Жағымды тәртіпті қалыптастыру.
















5.Күннің көзін бақылау.

Бақылау

Қысқы мерзімде күннің көзін бақылауды жалғастыру.

Қыс басында күннің көзі сирек қонақ екенін атап өткен жөн (бұлыңғыр, бұлтпен жабылған, жоғары көтерілмейді, жылытпайды). Қыстың ортасында күннің көзі айқын, жоғары көтеріледі, бірақ жылытпайды. Қыстың аяғында күннің нұры жылулық шашады, күннің көзі жоғары,күн ұзарады. Қадағалауды, әуесқойлықты, көңіл бөлуді дамыту; жансыз табиғат құбылысы жөніндегі білімін нығайту. Таңертең,күндіз және кеш бейімделуі бойынша күннің көзі жолдарын ажырата білу. Күннің жоғары тұрғанына көңіл бөлу керек.

Жұмбақ.

Ақ сандығым ашылды

Ішінен жібек шашылды.

(күннің көзі)

«Хоккеистер»

Қозғалысты ойынды өз бетінше ұйымдастыруға бейімдеу, топқа бөліну, ойын тәртібін сақтау. Балалардың бір-бірімен араласа білуін жетілдіру.


Еңбек қызметі

Қар тоқтатуға дайындық. Жөндеу

Тәрбиешімен балалардың бірігіп еңбектенуіне тәрбиелеу. Еңбек мазмұнын ұлғайту, әр баланың еңбекке жүйелі қатысуын қамтамасыз ету.


Дидактикалық ойындар. Тәжірибелер және эксперименттер

«Күннің тұрған жағдайы және биіктігі анықталды»

Нақты өлшем көмегі кезінде балаларды күннің тұрған жағдайын өлшеуге үйрету.


Өз бетінше іс-әрекеті

Тұрақты балалар бірлестігін нығайтуға талаптандыру.

Дербестілігін және бастамашылығын көтермелеу.













6. Терең қар жамылғысының тереңдігін бақылау.

Бақылау.


Балалардың көңілін бөлімшенің қай жерлерінде қалың қар жатқанына бөлу.Балаларға қаншалықты терең екенін білуін ұсыну.Ұзындығының шартты өлшемімен адамдар метрді орнатқанын түсіндіру.Балаларға метрді көрсету және әр жерде қар жамылғысының тереңдігін өлшеу; қалың қарды күрекпен кесу, қардың қалыңдығымен бөлігіне көңіл бөлу.

Жұмбақ.

Бір нәрсе өліп жатыр, жетіп ажал,

Малының қисабы жоқ безбенге сал.

Сүйегі көктеде емес жерде де емес

Жігіттер көңіл қойып ойлаңыздар.

(жауған қар).



Қозғалыстағы ойын

«Аяз-Қызыл мұрын»

Алаңның қарама-қарсы жағына жүгіруді нығайту, ойын тәртібін сақтау

(қолың тиген жерде- қатырып тастаған жерде тоқтайды).Ойында достықты және өзара көмекті көрсету.

Еңбек қызметі

Гүлзарда қар тоқтатуды орнату

Қар тоқтату жөніндегі пікірді ұлғайту(қарды тоқтатады, жел соққанда), оларды орнатуда тәрбиешіге көмектесу. Тапсырманы орнатуға үйрету, бірлесіп атқаруда кішігірім тәсілдерді қалыптастыру.

Дидактикалық ойындар. Тәжірибелер және эксперименттер

Ашық орынға қарағанда, неліктен шарбақтар мен қуыстарда қар қалың болатынын балаларға ойлануды ұсыну.

Қорытынды. Бұл орындарда желмен ұшып кетпей, тұрып қалады.

Өз бетінше іс-әрекеті

Қазіргі ойындарда өз құрдастарымен 2-3 рөлді ұстайтын, ойында бірлесуге талаптандыру, рөлді бөлу, ойын әрекетін орындау, жалпы ойын барысына сәйкес әрекет ету.












7. Тайғанақты бақылау.

Бақылау.

Тайғанақтың пайда болу жолдарын түсіндіру. Тез жылынғанда аяз соғады, одан кейін болатын құбылыс тайғанаққа айналады. Ауа температурасы мен судың агрегаттық жағдайы арасындағы байланысты түсіндіру. Тайғанақ- бұл мұздың қалың беті, жер қабатында құрылатын. Тайғанақпен қалай күресуді айту. Тайғанақ кезінде өзін дұрыс ұстай білуді үйрету. Көргені жөнінде айту және бақылауда ынтасын дамыту.

Қозғалыстағы ойын

«Ұзын жол бойынша»

Мұз жолы бойынша тайғанақтау кезінде тепе-теңдікті сақтауды үйрету. Жарыстарға қатысуға тәрбиелеу.

Еңбек қызметі

Жолға құмды төгу

Жолға құмды төгуде еңбектің мәнділігін балаларға түсіндіру. Өз еңбегінің нәтижесінен қанағаттанушылық сезімін қалыптастыру.


Дидактикалық ойындар. Тәжірибе мен эксперименттер

«Өлі табиғаттың қысқы құбылыстарын ата»

Табиғаттың қысқы құбылыстары туралы балалар білімдерін анықтау.

Тапсырма. Түрлі-түсті мұздықшаларды қарау.

Мұз сипаты туралы балалардың түсініктерін бекіту (аязда су мұзға айналады, мұз қатты, тайғақ,мөлдір, нәзік).



Өздігінен қызмет.

Ойын кезінде балалардың бір-бірімен қарым-қатынасын жетілдіру, құрбыларының қылықтарына өз көзқарастарын білдіру, өз іс-қимылдарымен амалдарын негіздеу.

















8.Ағаштардағы қырауларды бақылау.

Бақылау.

Қыраудың пайда болу процесі туралы түсінік беру. Қар еріген кезде, күрт суық түскен және ауа-райы жылыған кезде айналаны қырау басқаны туралы балалардың назарын аудару, ағаштарға, орындықтарға және басқа заттарға. Қырау – бұл мығым шық. Түнде жердің үстіндегі ауасы салқындайды. Ауадағы сулы булар салқындаған заттармен өзара жанасып сулы тамшыларға айналып мұзды кесек болып қатады және қырау болады. Табиғаттың әртүрлі қысқы құбылыстарын көру, қысқы қардың сұлулығына тандануға балаларды үйрету.

Ырымдар.

Желтоқсанда қырау мол болады, қар көп түседі, суықтар күшейеді - мол егін орылады. Ағаштарға қырау тұрса аспан көк болады.Түнде қырау болса- күндіз қар жаумайды.

Қозғалыс ойындары.

«Бірінші бол»

Белгі бойынша іс-әрекет жасай білуін бекіту (шананы айналу және өз орнына тұру) және қосымша жаттығуларды орындау (шанаға отыру, 5 рет отырып-тұру және т.б) жылдам және еппен іс-әрекет жасау.

Еңбек қызметі

Жолға су төгу үшін қарды нығыздату.

Қарды өздігінен күрекпен белгілі орынға алып бару, оны нығыздауға үйрету; ұжымдық еңбекке қатынасуға үйрету, өз әрекеттері мен құрбылар әрекеттерімен келістіруге үйрету.

Дидактикалық ойындар. Тәжірибе мен эксперименттер

Тапсырма. Күн шыққан кезде ағаштардың қырау жамылғанын көру. Күннің көзінде қырау жылтырайды.

«Қырау» сөзіне эпитет таңда.

Эпитеттерді таңдауға үйрену, балалар сөздігін байыту.

Өздігінен қызмет.

Балалар ойындарының тақырыбы мен мазмұнын жетілдіру және байыту; өз пікірін айтуын жетілдіру, өз құрбылары пікірлерімен келіспеу, олардың рөлдер, ойыншықтар мен міндеттерін бөлісуге сыпайы түрде айтуын жетілдіру.












9. Шыныдағы қарды өрнектерін бақылау, қадағалау.


Бақылау

Шыныдағы өрнектердің пайда болуы туралы түсінік беру.

Жылы сулы булар салқын терезелер шыныларына отырып бір-бірімен біріктіріледі, мұзды кристалға айналады да керемет гүлдері бар мұзды бау-бақша пайда болады. Табиғаттың қысқы құбылыстарын байқауға және құбылыстарды атауға әрі қарай үйрету.

Жұмбақ.

Өнері жоқ, қолы жоқ,

Сурет салуды біледі. (терезедегі қырау).


Ырым.

Егер терезелердің екі әйнегі де буланса аяз күшейе түседі.

Қозғалыс ойындары.

«Қасқұлақ» (Волк) (қазақ халық ойыны) «Қасқұлақтан» тығылып алаңда бағдарлай білуді бекіту. Ойын ережесін сақтау («қасқұлақ» сөзді атаса сол адам өз орнында қалу керек), «күзетші» тобынан «қасқұлақты» қуу міндетті. Ойында өз әрекеті мен әріптес әрекетімен келістіре білуін дамыту.

Еңбек қызметі.

Жолға су құю.

Тәрбиешімен бірге жауапкершілікпен жолға су құюды үйрету. Еңбек етуді тәрбиелеу.

Дидактикалық ойындар. Тәжірибе мен эксперименттер.

«Шыныдағы қысқы ертегі»

Балалардың шағын ертегіні құрастыруда талаптануын мадақтау, көргендерін айта білу (керемет жапырақтар, ғажайып гүлдер, өрнектер). Алдын –ала болатын қызметке қызығушылығын арттыру.

Өздігінен қызмет.

Ойында өз әрекетімен әріптес әрекетімен келістіре білуін дамыту.
















10. Бұрқасынды бақылау.


Бақылау.

Бұрқасын туралы түсінікті қалыптастыру. Қатты жел, бұрқасын болған кезде аязды ауа соғады да, жүру қиындайды, бұлт күнді жауып әрбір жерде қарлы бұрқасын соғады.

Егер қар құйындатса – бұл табиғат құбылысы бұрқасын болып аталады.

Мақал.

Бұрқасын мен қарлы боран ақпанға келіп қонды.

Ырым.

Қыста бұрқасын болса-жазда жауын-шашын болады.



Қозғалыс ойыны.

«Қарлы әткеншек»

Берілген қарқында қолдарынан ұстап шеңбер бойынша жүре білуін бекіту (жылдам, баяу, басқа жаққа және т.б.). Ойында жинақылық пен дербестілікті тәрбиелеу.

Еңбек қызметі.

Балаларды бала-бақша ауласындағы телімдерде жолдарды сыпыруға және тазалауға үйрету. Телімдегі тәртіп пен тазалықтан разылық сезімін қалыптастыру.

Дидактикалық ойындар. Тәжірибе мен эксперименттер.

Тәжірибе. Шарбақ. Пен күркелердің маңында омбылар болатынын анықтау.



Қорытынды.Шарбақ пен күркеге жел соққан.

«Бұрқасын кезіндегі өзгешіліктерді ата».

Өз ойларын айта білу, сөзін, ақылын дамыту, білімін бекіту.

Өздігінен қызмет.

Бала қоғамы өмірінің ұйымдастыру формасы ретінде ойынды дамытуына, бірқалыпты балалық ойын бірлестігінің пайда болуына және нығайтуына, балалардың өзара қарым-қатынастарын қалыптастыруына, сондай-ақ ойындық бірлестігінің болуына себеп болу.














11. Бұрқасынды бақылау.


Бақылау.

Қысқы табиғат құбылысы-бұрқасынмен балаларды таныстыру.

Қатты жел соғып жер үстіндегі қарды айналдырса және шалғайды жаба түссе- бұны бұрқасын деп айтады және балаларға түсіндіру. Егер бұл уақытта қар жауса және омбылар пайда бола бастаса жолға шығуға болмайды. Адасып және үсіп кету мүмкін. Бірақ бұрқасын таза күндерінде де қар жаумай да бола береді.

Жұмбақ.

Қуып едім мойнын бұрмады,

Ұстайын деп ем қолға тұрмады.

(боран).


Ырым.

Соғып тұрған бұрқасын емес, аспаннан жауып тұрғанды қар дейді. Егер күннің жанында тұман болса-бұрқасын болады.

«Бұрқасын»

Тізбекте тұру, қарлы құрылғылар арасында жүре білу, тізбекті бұзбай жүру, білімдерін бекіту, әріптестеріменіс-қимылдарын келісе білуіне үйрету.

Еңбек қызметі.

Еңбек мазмұнын кеңейту, жануарларды әр сайын күтуін қамтамасыз ету.Адал еңбек етуге тәрбиелеу, бастаған істі аяқтауға тәрбиелеу.

Дидактикалық ойындар. Тәжірибе мен эксперименттер.

«Бұрқасын қандай?»

«Бұрқасын» сөзіне анықтама беруге балаларды үйрету.

Өздігінен қызмет.

Балалардың өзіндік ұжымын дамыту негізінде қарым-қатынастың жақсы формаларымен топтамаларын пайдалану. Белсенді балалар өз құрбыларының ынталарын баспауын қадағалау, жасқаншақтарға ұялшақ балалардың ойнауына көмектесеміз.














12 Әр түрлі күн райына қарай қардың өзгеруін байқау.


Байқау.

Жылымық кезінде қар жабысқақ болады, қардан ойыншық аққала істеуге болатынына балалардың көңілін аудару керек, ал аязды күндері қар үгітіліп , құрғап тұрғанда ештеңе істеуге болмайды,

Ауа қысымының өзгеруіне байланысты қардың қасиеті өзгеретінін байқап отыру, қардың өзгеру себептерін тереңдете түсіндіру.

Болжау.

Аязды күні қар жауса – күн жылынады. Суықтан қорықпа – суық сумен жуын.

Мақал-мәтел.

Қыс қандай болса, жаз да осындай.

Ойындар.

«Кім озды?»

Балаларды әртүрлі жарысқа қатысуға үйрету. (кім бұрын жылжиды, кім бұрын озады сол жеңіске жетеді) Балаларды достарының жеңісіне жеткеніне қуануға үйрету, дағдыландыру.

Еңбекке баулу.

Ауа райына байланысты қардың өзгеруіне көңіл бөлуді жалғастыру.

Дидактикалық ойындар. Тәжірибе жұмыстары. (қар қандай екенін айт).

Қар туралы балалардың білімін қадағалап, сөздік қорын кеңейту. Қар қалың, түкті, күн көзіне жарқырайды, жабысқақ, құрғақ.

Тәжірибе. Қардың қасиеттері.

  1. Аязды күні қарды қолғаппен алса, ол жабыспайды, шашылады.

  2. Қарды сумен суарсаң, одан қаршық жасауға болады. Қар дымқыл әрі жабысқақ,

Қортынды. Бұдан біз қардың дымқылдығынан қар әдемі тұтас түрде болатындығын байқадық.

















13. Күннің ұзақтығын байқау.


Күннің ұзақтығын белгілеу., сосын келесі байқауда күн ұзақтығы, ұзақтығынын артуын белгілеу. Қыста күн әуелі қысқарды, одан соң ұзарады. Балалардың сөздік құрамын өзінше дұрыс құру, кеңейту, табиғатқа қызығушылығын арттыру.

Мақал-мәтел

Егер жұмыс болмаса, кешке дейін күн де ұзақ.

Болжам.

Желтоқсанда күн өте ерте қараңғыланып, кеш жарықтанады.


Қимылды ойын.

Тарту.

Қалың қар үстінде сақина жасау. Әркім қасында тұрған баланы белгі бойынша өзіне тартып қалады. Балаларды күшті болуға, шыдаммен ойын ережесін бұзбауға тәрбиелеу.

Еңбекке баулу.

Ағаштан түскен тұқымды жинау. Еңбек түрін арттыру, әр баланың еңбекке жүйелі қатысуын қамтамасыз ету.

Дидактикалықө ойындар. Тәжірибе жұмыстары.

«Қыс туралы мақал-мәтелдерді еске түсіру»Балалардың қыс айлары туралы және табиғат көріністері туралы білімдерін біртұтастандыру; Балалардың халықтық өнерге деген махаббатын ояту.

Өзіндік жұмыс.

Балалардыңойын уақытында бір-біріне деген қарым-қатынасын түзету, қылықтарымен істерін айқындау, өз көзқарасында тұрақты тұру; құрдасының ойы мен өзінің ойының келіспеушілігін, оның ойыншықтарды, рөлді және міндеттерді бөлісудегі қимыл іс-әрекеттерін сыпайы түрде аңғарта білуін дамыту.
















14. Қар жауғаннан кейінгі ағаштардың жайы қандай?


Бақылау.


Қар жауғаннан кейін ағаштың қалпы қандай әдемі екеніне балалардың көңілін аудару.

Кішкентай ағаштар үшкір дөңгелек тебетейге оранды, кейбір ағаштың бұтақтары бұғының мүйізі сияқты, кейбіреуі тоқыма жіп сияқты, мақталы шар сияқты. Балаларды ағашты күтуге үйрету. Қар басқан ағаш бұтақтары майысып тұрады, ол қалың қарды ақырындап түсіру керек екенін түсіндіру. Балаларды табиғатты сүюге үйрету. Олардың өз сөзінен алған әсерлерін айтуға үйрету.



Мақал-мәтел.

Желтоқсанда қыс ақ мамық төсейді. Ал аяз өзен арқылы көпірлер тұрғызады.

«Ақ аю» (ойын)

Әртүрлі бағытта балаларды жүгіруге, жылдам қозғалысқа үйрету.

Еңбектену бағытында.

Бұтақтарды қардан сілкіп тазарту.Қай ағаш жасырынды, соны тап. Балаларға ағаштардың әртүрлі екендігін ажыратуды үйрету. Олардың эстетикалық танымын байыту.
























15. Ағаш пен бұталарды бақылау (ағаштар: терек, қайың, шырша, гүлшетен, алма ағашы; бұталар: долана,жұпаргүл, сарықараған, шие)

Бақылау.Балалардың назарын ағаштардың және бұталардың сыртқы түріне аудару (жапырақ жоқ), жапырақсыз ағаш бұталарының аспан түстес екендігіне назар аударту. Ағаштың сыртқы түрлерін ажырата білуге жаттықтыру (ағаштың пішіні, бұтаның орналасуы, тамырдың түрі мен сыртқы пішіні) ағаштың: терек, қайың, шырша, гүлшетен, алма ағашы; бұталар: долана,жұпаргүл, сарықараған, шие. Балаларға аяз кезінде ағаш бұталарының жұмсақ және тез сынғыш болатынын түсіндіру. Балаларды ағашқа сүйіспеншілікпен қарауға тәрбиелеу. Көркем сөз. «Қарағай» Тау баурайы -жағалай Биік-биік қарағай. Оқтай түзу бойлары, Шымыр өскен баладай. Жұмбақ Жазда жатсаң-көлеңкесіне алады, Қыста жақсаң -жаның рақат табады. (ағаш) Болжамдар: Егер жаңғақ шыршаның астыңғы жағында өссе- ерте суық түседі деген белгі, егер жоғары өссе-қыстың соңы суық болады. Ағаштан алма толық түспейінше- қыс болмайды. Тақпақ «Қыс келбеті» М.Әлімбаев Аққу мамық ұлпа қар, Жамылады қырқалар. Шымшып аяз бетіңді, Ширатады етіңді. Қимылды ойындар. «Шаңғы жарысы» Дыбысқа деген іс-әрекетті бекіту (шанада отырып, аяқпен итеру; ішінен жатып, қолмен итеру).Дене шынықтыру сабағында алған білімдерін іс жүзінде қолданып, жарыстарға қатысуға ынталандыру. Еңбек әрекеті Ағаш және бұта түптеріне қарды үю. Ағаш және бұта түптеріне қарды үю және еңбектің маңыздылығын білуге үйрету.Жақсы ынтамен еңбектенуге тәрбиелеу. Дидактикалық ойындар. Эксперимент және тәжірибе. «Ағаш па әлде бұта ма?» Балаларға суреттеу арқылы ағаш па әлде бұта ма екенін тапқызу. Тапсырма. Аязды күндері ағаштың жарылуын тыңдау. Өз бетінше іс-әрекет. Алдын-ала ойын тақырыбына келісіп, рөлдерді бөлу, 3-4 адамнан тұратын ойын топтарында бастапқы орналастырылған пәндік жағдаяттарды ұйымдастыру.


16.Құстарды бақылау (сарышымшық, бозторғай, сауысқан, торғай, көгершін)

Бақылау Балаларға қыстайтын құстар туралы түсінікті нақтылау және бекіту. Құстардың атауын есте сақтау, ұшып келетін құстарды белгілеріне сай ажырата білу( көлемі және түстеріне байланысты). Әр түрлі құстардың қозғалысы мен ерекшеліктерін ескере білуге үйрету(сауысқанның қадамы үлкен; торғай екі аяғымен секіреді; көгершінде жиі, ұсақ қадамдар т.б.).Құстар ұшып жүргенде немесе отырғанда жақсы көрінеді, егер олар ағаштың бұталарында отырса ажырату қиынға соғады.Құстарды жақсы көріп, оларға көмек бере білуге тәрбиелеу. Құстарға қыста азық табу қиын болатындығын түсіндіру. Оларды қосымша тамақтандырып тұру керектігін түсіндіру. Ұяда құстар өздерін қалай ұстайтындарын бақылау. Көркем сөздер «Қарлығаш» Ауламызда бау бүрлеп, Шешек атып жайнайды. Ақ тамағы бүлкілдеп, Қарлығаштар сайрайды. Жұмбақтар Екі айыр құйрығы, Қияқ мұрт қанаты, Ұшқырлардың жүйрігі. (қарлығаш)

Қалқып тұрып аспанда, Үн шығарып сан қилы, Өнеріне басқанда, Тұла бойың балқиды. (Бозторғай) Неге олай аталады? Сарышымшық-қар түскенде сарышымшық ұшып келеді. Көгершін- «көк» сөзінен шыққан. Ырымдар: Сарышымшық үйге ұшып келсе-жақын арада қыстың түсетіні. Бозторғай қыста ән салса-онда қар еріп, жер батпақ болады. Егер торғай шөпке тығылса- аяз немесе боран. Тақпақтар «Сауысқан» Айналасын бақылап, Сабынды тасып тауысқан, Көргендерін тақылдап. Бұл құстың аты сауысқан. Хабарлайтын ол қай құс, Таниды үлкен,кіші де, Шақ-шақ етіп шақылдап? Көрсе де оны алыстан. Қозғалыс ойындары «Үкі» Ойын барысында өз іс әрекеттерін қарсыластарымен келісе білу қабілеттерін дамыту.Белсенділікке, өз бетінше жұмыс жасай білуге тәрбиелеу. Еңбек әркеті Құстарды тамақтандыру Қыста құстарға далада тамақ беруге баулу.Берілген тапсырмаға жауапты болу: өз еңбегіне қанағаттана білу. Дидактикалық ойындар. Эксперименттер және тәжірибелер. «Сипатта ,біз шешеміз» Белгілері бойынша суреттеп, күрделі зат есімдерді қолданып үйрену. Тапсырма. Қай жыл мезгілдерінде құстар ұясына ұшып келеді? Түрлі құстар қандай тағамдарды қалайды? Өз бетінше жұмыс: Балаларға өз рөлдерін және қарсыластарының рөлдерінің мазмұнын есте сақтай білуді үйрету; ойын барысында балаларға 2-3 рөлде ойнауға баулу; бағыну, басқару, теңдік-қарым-қатынас ережелерін білу.






































17.Қардағы іздерді бақылай білу

Бақылау Қарда түрлі іздердің қалатынын, соның ішінде құстардың ізі ерекше болатындығын айыра білу: құстардың ізі крест сияқты, әр құс әр түрлі із қалдырады; адамның да іздері әр түрлі, түрлі жақтарға бағыттайды: машинаның ізі де әр түрлі және т.б. Жансыз табиғат жайындағы білімін бекіту; балалардың сөйлеу тілдерін дамыту. Көркем сөз Ойын ойнап ,міне біз, Қыс қызығын көреміз. Шанаға да мінеміз, Шаңғыны да тебеміз. Жұмбақ Мен кетемін, ол қалар. (із)

Тақпақтар « Алғашқы қар» Т.Мұратұлы. Көктемгі шие гүлі ме, Қарғалар көкте жай ұшып, Сала ма еске мақтаны. Бірінен –бірі озбайды. Қар жауып тұрды түнімен, Ағаштар үнсіз майысып, Күн шыға барып тоқтады. Сынып бір кете жаздайды. «Қар», Т.Шопашов Жауды,міне,қар аппақ, Қазақ жері-сәніміз, Қазақ жері-бағымыз. Мәуесі мол бағымыз. Қойнауынан мөп-мөлдір, Саясында жетілер, Сусындайды жанымыз. Балдай бала шағымыз.

Қозғалыс ойындары «Нысана» Оң және сол қолмен желдетіп, көздеп лақтыру кезінде қалыпты жағдайды сақтай білу. Ойын барысында балаларды шапшаңдыққа, икемділікке баулу.Қызығушылықтарын арттыру. Еңбек қызметі. Ұяны тазалау Өз беттерінше және жауапкершілікпен ұяны тазалап, еңбектерін бағалай білуге үйрету.

Дидактикалық ойындар. Эксперименттер және тәжірибелер «Іздің құпиясын кім тез табады?» Қашықтықты бағыттай білу, зеректілік қабілеттерін бекіту. «Не себепті құстардың ізі, үзілетіндігін түсіндіру» (құстар ұшады,қанатын және құйрығын ашқандықтан- қарда басқа із қалдырады). Өз бетінше іс-әрекет: Ойын барысында балалар өзара қарым-қатынас жасау арқылы норманы және ережені меңгеру қабілетін ояту(жүргізу мәдениеті, достық, ұжымдық түсінушілік).


18. Өзенді бақылау

Бақылау Қыстың басындағы су құбырлары жайлы түсініктерін анықтау. Бірінші көлдің жиегінде мұз пайда болады, ол жұқа, тез ерігіш; содан кейін барып барлық су құбырлары қатады.Қыс ортасында: көлді толығымен қалың мұз басады; көлдегі мұз үстімен адамдар жүреді, балалар коньки тебеді; мұздың үстін қар басады, мұз астында балықтарға өте қараңғы, олар аз қозғалады. Кейбір жерлерде ойылған ойықтарды көруге болады, ол жерлерде балықшылар отырады. Судың астында ауа аз, балықтар ойықтың үстіне шығып дем алады.Балалардың өздерінің көргендерін ашық кең көлемде айтуларын талап ету. Көркем сөз Су-өмірдің нәрі. «Көл» С.Мәуленов. Балалар көл орнатты, Өзенді бұрып алып. Жағасын орман жапты, Өсті гүл бүрін жарып. Жұмбақ Туған жердің белбеуі, Шұбатылып қалыпты. Керемет-ау кернеуі, Тасты тесіп, жарыпты. (өзен) Мақал-мәтелдер « Бұлт өзеннен су алса ғана- жауады». Тақпақ «Сырғанақ» Б.Жақып (20 бет,хрестоматия.Айн.қ.орта.) Біз тебеміз сырғанақ, Ақ шанамыз зырлайды, Таудан төмен сырғанап. Ақ қар оны шыңдайды. Бір шанада екеуіміз, Біреу шаңғы тебеді, Құламайды екенбіз. Құйындатып келеді....

Қозғалыс ойындары

«Өзенге жүгіру» (дағыстан ұлттық ойыны) Берілген дабыл бойынша әр түрлі қимылда жүгіру(ұсақ, кең адыммен, аяқты екі жаққа жіберіп жүгіру, секіру арқылы жүгіру).Жаттығу жұмыстарына деген қызығушылықтарын ояту, қимыл қозғалыстарын жақсарту. Еңбек қызметі. Қар ойыны: Қар тақырыбындағы білімін бекіту; берілген тақырып бойынша құрылысты қаруландыру; табиғи материалдарды қолдану арқылы шығармашылық қабілеттерін арттыру. Дидактикалық ойындар.Эксперименттер және тәжірибелер. Тәжірибе. Мұз және оның құрылымы. Мұзды көріп, құрылымын анықтау(суық,қатты, тайғанақ). Мұз салынған ыдысты топқа кіргізу, мұзды ұстатып көрсетіп, ерігенше бақылау. Өз бетінше іс-әрекет Ойынды ұйымдастыру кезеңі (бастапқы және жүру барысы)рөлдермен байланыстыра отырып балалардың танымдылық қабілеттерін арттыру,бір-біріне көмек көрсету,қиындықтан алып шығу.











































19.Аула сыпырушының еңбегін бақылау

Бақылау Қардың көп түскенін, бірақ біз одан еш қиындықсыз өтетінімізге назар аудару. Бұған бізге аула сыпырушы көмектесті. Балалардан аула сыпырушының жаздағы жұмысқа қарағанда қыстағы жұмысының ерекшелігі неде екенін сұрау.Аула сыпырушының қар тазалау кезіндегі саймандары жайында білімдерін бекіту. Үлкен адамдардың еңбектері туралы білімдерін кеңейту. Адамдардың еңбектерін сыйлап, еңбектенуге тәрбиелеу. Көркем сөздер Еңбек-қуаныш,жалқаулық-айырылмас азап. Адам ерінбей еңбек ету арқылы қуанышқа,шаттыққа бөленеді.Еңбексүйгіштік, еңбекқорлық және еңбекті бағалай білген адам өмірде құрметке бөленеді. Мақал-мәтелдер Еңбек етсең ерінбей-тояды қарның тіленбей. Ердің атын еңбек шығарады. Ер дәулеті-еңбек. Тақпақ «Болайықшы осындай...», А.Меңжанов. Жақсы бала еңбекшіл, Таза бала мұнтаздай, Ер азамат болады. Сүйсінеді қараған. Қиындықты жеңіп кіл, Ұқыпты деп бұл қандай, Құшағы гүл толады. Жақсы көрер бар адам. Еңбекшіл осындай, Еңбекшіл осындай Болайықшы, досым-ай. Болайықшы, досым-ай. Қозғалыс ойындары «Кім күшті» (қазақтың ұлттық ойыны) Жаттығу жасау барысында еңбектену-жолдасыңның өзіңе қарай тартылуы; дұрыс отыруын қадағалау. Жолдасыңның жетістігіне, жеңілісіне көңіл аудара білу. Еңбек қызметі Аула сыпырушыға көмек Үлкенге көмек көрсете білуге тәрбиелеу. Еңбек мәдениетін қалыптастыру (құралдарды қолдана білу, жұмыс орнында тәртіпті қадағалау). Дидактикалық ойын. Эксперименттер және тәжірибелер. «Ұқсас-ұқсас емес» Балаларды белгі бойынша заттарды топтастыра білуге үйрету (құралдары, түрі, белгісі). Өз бетінше іс-әрекет Біріккен ойындарда өз тәртібіне жауап беруге тәрбиелеу,ойын әрекетін ұйымдастыруға талпыну.




20.Қардың астында өсетін өсімдіктерді бақылау

Бақылау Балаларға жазда өсіп, қазір қардың астында қалған өсімдіктерді ұқыптылықпен қазып алуды ұсыну.Қардың астындағы шөпті бақылау.Кішкентай жасыл өсімдіктердің жерге жабысып жатқандығын, олардың жұқа және нәзік екендігін бақылау.Таныс өсімдіктерді анықтай білуге ұмтылдыру. Қар өсімдік тұқымының үсімеуінен және оларды қорғайтындығын қалыптастыру.Табиғатты сүйіп, аялай білуге тәрбиелеу. Көркем сөз Аппақ қыстың бораны, Аяз шымшып алады, Аппақ қыстың бояуы. Боран мен жел болады. Ақ көрпеге орайды, Туған жердің ақ қысы, Ақ қыс байтақ даланы. Ақ құшағын жаяды. Мақал-мәтелдер Еңбекке үйренем десең, ерінбе, Өнерге үйренем десең, жерінбе. Ертегі «Аяз атаны күткен бала». С.Оспанов. Қозғалыс ойындары «Біз көңілді балалармыз» Алаңның қарама-қарсы жағына жүгіріп шығу, бір-бірін итермеу, ойынның шартын сақтау( ескертуден аулақ болу).Балаларды ойын талабына сай шапшаңдыққа, икемділікке баулу.


Еңбек қызметі Кіші топтағы балаларға алаңдағы қарды тазалауға көмектесу. Балаларды балабақша ауласында қар тазартып, қарды сырып,жүретін жол қалдырып, тазалық сақтауға үйрету.

Дидактикалық ойындар. Эксперименттер және тәжірибелер «Болады-болмайды» Танымдылық, ойлау қабілеттерін дамыту. Тәжірибе.Аулаға шыққанда екі ыдысқа су құйып алып шығу.Бір банканы қардың үстіне қойып, екінші банканы қардың астына көміп тастау.Қай банкадағы су бірінші қатады? Қорытынды: ауадағы су бірінші қатады. Өз бетінше іс-әрекет Балаларды ойын барысында ойыншықтарын айырбастауға, тақырыпқа сай түрлі материалдар арқылы ойын құрастыру; балалардың өздері дайындаған ойыншықтарды қолдану.








21. Адам таситын көліктерді бақылау

Бақылау Адам таситын көліктерді бақылауға алу білімдерін кеңейту. Оларға автобустың арнайы тротуарға жақын аялдамаға тоқтайтынын түсіндіру. Адамдар көлікті арнайы алаңда күтеді, егер алаң болмаса-онда тротуарда күтуі керек.Көлікке міну және түсу тек қана аялдамада рұқсат етілетінін білу.Көлікшілердің жүру ережесін бекіту. Көркем сөз «Жолың болсын!» Атам шықса сапарға. –Жолың болсын! –дейді апам. Апам шықса сапарға: -Жолың болсын! - дейді атам. –Жолың болсын! - дейді олар, Үлкенге де кішіге. –Жолың болсын! - дейді олар , Ұшырасқан кісіге. Осы сөзде байқадым Қуат барын, күш барын. –Жолың болсын! –айтамын, Алыс жолға шықса кім! Жұмбақ Көше бойлап аяңдайды, Адам тасып аялдайды. (автобус)

Мақал-мәтелдер Еңбек ерлікке жеткізер, Ерлік елдікке жеткізер.

Тақпақ «Автобус» Е.Елубай. Автобус іші көңілді, Автобус алға зырлайды, Көлік қой ол сенімді. Бағытынан еш аумайды. Вокзал, театр, мектепке Зыр айналар дөңгелек, Жолаушылар мінгізіп, Көлік ол бізге ең керек. Асығар тез жетпекке. Қозғалыс ойындары «Шұңқырға сыпыру» (өзбек халқының ұлттық ойыны) Көлденеңнен сыпырып, сыпырып жатқан жолақты баспауға үйрету; өздерінше командаға бөлу( санау немесе қызығушылықтары бойынша); ойын ережесін сақтау(команда ойыншысы бір реттен сыпырады).Шағын топта үйрету. Еңбек қызметі «Қардан сырғанайтын тау жасау» Аталған тақырып бойынша құрастыра білуге үйрету; еңбек құралдарын пайдалану( күрек, шелек).Өз еркінше жолдастарына көмек бере білуге тәрбиелеу. Дидактикалық ойындар. Эксперимент және тәжірибе «Жақсы-жаман» Балаларға өз қылықтарын бағалап, көлік ережесін сақтай білуге үйрету. Өз бетінше іс-әрекет Балаларды ойынға керекті құрылыс заттарын жасауға үйрету(үй, пароход және т.б.) Ойынның мазмұны мен тақырыптарын кеңейту және дамыту.







































22. Баяуборасынды бақылау Бақылау Жансыз табиғаттағы қыстың белгілерімен танысу(қазылған жер).Қыстың суық күнінде жолда қар борасыны болады, ауаға қатты жел көтеріліп, жолды ақ борасын басады. Айдама қарды қырманнан ойшыққа, бос жерлерге апарады. Балалардың сөздік қорларын молайту.

Көркем сөз Боран гулеп соғады, Қайсар қалай тоңады? Мақта,мейлі. Айналаны орады. Аяғында саптама, Мақтама. Баста тымақ, Өзіңе дәл,шақ қана. Қайсар бейне атамдай, Үсте-тон. Қолда қамшы,астында ат. Қой қайырған шопандай. Тақпақ «Қысқы кеш» А.С.Пушкин. Кешкі боран көкті бүркеп, Тозған лашық қамысындай, Қарды үйіріп соқты үдей. Суылдайды кей уақыт. Жас баладай өксиді кеп, Түн қатқан бір жолаушыдай, Кейде ұлып бөрідей. Қағады әйнек бей уақыт. Қозғалыс ойыны «Пятрасқа киім керек» (литваның ұлттық ойыны) Қысқы киім атауын атай білуді бекіту, ойлау қабілеттерін дамыту(киім атауларын есте сақтау), дабылға назар аудару (ортаға тұрған кезде бос орынға тұру).Нақтылыққа, сенімділікке тәрбиелеу. Еңбек қызметі Таушыққа су құю Су құрамы туралы білімін бекіту( аязды күндері ол қатып қалады). Тәрбиешіге көмектесуге тәрбиелеу; өз еңбегіне жауапкершілікпен қарау. Дидактикалық ойындар. Эксперименттер және тәжірибелер Тәжірибе. «Борасын күшін анықтау» Жел күші арқылы борасынды анықтау жаттығулары. Өз бетінше іс-әрекет Ойын түрін анықтау арқылы өз бетімен жұмыс істеу қабілетін анықтау.Ойын әркеттерін қалыптастыру және дамыту белсенділіктеріне тәрбиелеу.














23.Мұзды бақылау

БақылауАуа температурасының күрт өзгеруіне байланысты судың қатты күйге айналуын анықтау, балаларға не себепті ауа температурасы өзгергенде судың қататындығын түсіндіру. Мұз бұл –қатты суқұрамы екендігін түсіндіру;мұз медицинада тағамды салқын қалпында сақтап тұруға қолданылады.Мұз құрамы- тұнық, суық, қатты екендігін атау. Өз жауаптарын анық қалыптастырып айтып, сөздік қорларын молайту ; қысқы су құбырларының сұлулығына сүйсіне білуге тәрбиелеу.Суды табиғаттың негізгі көзі ретінде ұқыптылықпен қарауға тәрбиелеу. Көркем сөз Дала аппақ, жапалақтап Қар жауып тұр тынбастан Қалың орман қар жамылған Маужырайды түнгі аспан

Жұмбақ Отқа жанбайды, Суға батпайды. (мұз) Жаңылтпаш Мұз үсті Ізі түсті. Қыз құстай ұшты. Қозғалыс ойындары «Мұзды аулаға кіргіз» Таяқшаның көмегімен мұзды берілген бағытта сырғанату.Спорттың басқа да түрлерімен таныстыру. Еңбек әрекеті Табиғат бұрышында құсты тамақтандыру Табиғат бұрышында құсты өз беттерінше тамақтандыруға үйрету (тамақтандыру, суларын ауыстыру).Табиғат аясындағы құстарды аялай білуге тәрбиелеу. Дидактикалық ойындар. Эксперимент және тәжірибелер «Жер! Су! Ауа! От!» Балаларға сөздердің дұрыс дыбысталуын үйрету (тәрбиеші-мұз, бала-су,тәрбиеші-құс, бала-ауа, тәрбиеші-от және т.б.) Тәжірибе. Мұздың еруі. Қорытынды жасап, сараптай білуге үйрету; тәжірибесінен алған қуанышты аша білу. Өз бетінше іс-әрекет Балалар ойын барысында бір-бірімен араласа білуге, өз ойларын айта білуге, қарсыласының ойымен келіспеушілік ойын білдіруді қалыптастыру.








24.Қылқанжапырақты ағаштарды бақылау

Бақылау Қылқанжапырақты ағаштарды еске түсіру. Шырша мен қарағай ағаштарын ажырата білу. Шырша ағаштарының бұтағы бүкіл бойға ,жоғарыдан төменге салпылдап өседі;түбірі-қара;қылқан-бір-бірден өседі;жаңғақ-көп өмірсүргіш,дөңгелекше тәрізді. Жаңғақтың тұқымы бар. Білімдерін анықтау, қарағай мен шырша – үнемі жасыл түсті, қыста да сол түсін сақтайды. Шырша мен қарағай- қылқанжапырақты ағаш. Ағаштардың ерекшелігі мен белгілерін және ұқсастықтарын айыра білу,салыстырған сөздерін нақты жеткізу. Көркем сөз Күн мұңайып тұр бүгін, Қыс ызғары келеді Жұмбақтар Жаңа жыл күні Ағаштардың көркемі, Төріңде тұрар. Мәңгі жасыл бұтағы. Басқа күні Мекен ғып тау -өлкені , Өскен жерінде тұрар. (шырша) Кәусар ауа жұтады. (шырша) Дауылға да, аязға да, Шыдап бағар мізбақпай. Тау етегі тұрағы, Жап-жасыл боп тұрады. (қарағай) Болжамдар Егер жаңғақ шыршаның төменгі жағында өссе-аяз ерте түседі, ал егер жоғары өссе-қыстың соңы суық болады. Тақпақ «Қарағай» Тал, қарағай көк өрім, Айдын көлің,өзенің, Қар жамылған асқар тау, Байтақ дала –өз елің. Қозғалыс ойындары «Ловишки-елочки» Алаңда қозғалып жүру, «Бір, екі, үш-ұста» дегенде- бәрі алаңға жүгіреді, қағып алуға тырысады.Бір-біріне көмек беруге тәрбиелеу(шыршаны елестете отырып бәрі бір-біріне қарап тұрады). Еңбек әрекеті Ағаштың қасына түскен бұталарды жинау Балаларға алаңда жүрген кезде қоқысты жинап отыру(ағаш жанындағы бұталар), содан кейін арнайы орынға апаруға үйрету.Өз ойларын жолдастарының ойларымен келісе білуге үйрету. Дидактикалық ойындар. Эксперимент және тәжірибелер. «Не оңай?» Барлық заттарды айыра білуге үйрету(не жеңіл: жаңғақ па, тас па т.б.)Ойлау,елестету қабілеттерін дамыту. Өз бетінше іс-әрекет Ойынға өз беттерінше тақырып таңдап үйрену, қоршаған ортаны жақсы жақтарынан көрсетіп,алған білімдерін көрсете білу.







































25.Бұлт пен тұманды бақылау

Бақылау Қыс кезіндегі табиғат көріністері туралы білімдерін кеңейту; қыс мезгілінде аспанды жиі бұлт басады; ақырын қар жауа бастайды. Байқампаздықты арттыру. Көркем сөз Ақ киімді, денелі,ақ сақалды Соқыр, мылқау танымас тірі жанды, Үсті-басы ақ қырау, түсі суық, Басқан жері сықырлап келіп қалды. Жұмбақтар Көшіп жүріп желменен, Сеуіп шықты тамшысын. Қыраттарға шөлдеген. (бұлт) Аспан түйді қабағын, Сұр пердесін керді де, Жапты жердің табанын. (тұман) Сұрғылт түтін, Бүркесе маңайды, Адастырар талайды. (Қарлы бұлт) Болжамдар Қыста тұман төмен болса- ызғарға. Тұман түссе-күн жылынады. Қыста тұман жолақтармен болса-жылылыққа, ал жазда –жаңбырға. Қозғалыс ойындары «Жаяу көкпар» (қазақтың ұлттық ойыны) Қуысу арқылы жүгіруді бекіту (көкпарға дейін жүгіріп, мәреге келу); ойын ережесін сақтау (киімнен ұстауға,итеруге,дөрекілікке рұқсат жоқ). Батырлыққа, күштілікке, икемділікке тәрбиелеу. Еңбек қызметі Ойын үшін қардан жасалған құрылыс (ұшақ, қалашық, машина) Біріккен іс-әрекет арқылы жақсы көңіл-күй сыйлау; құрастыру қабілетін дамыту, құрылыс жасау үшін конструктормен жұмыс жасау. Дидактикалық ойындар. Эксперимент және тәжірибелер Тәжірибе. «Қандай құрылым?» Қардың, судың, мұздың құрылымын салыстыру, қатынас ерекшеліктерін анықтау. Суды, мұзды, қарды мұқият қарау. Ерекшеліктері мен ұқсастықтарын тауып, қайсысы ауыр екенін салыстыру(су ма мұз ба, су немесе қар,қар немесе мұз).Бұлардың бәрін біріктірсе не болады?(қар немес мұз ериді); біріктіргенде қалай өзгеретінін салыстыру: су мен мұзды (су мөлдір, суық болады, көлемі көбейеді, өйткені мұз ериді) қар мен мұз (бірікпейді). Өз бетінше іс-әрекет Ойынға керекті құралдармен жабдықтап үйрету; ойын барысында табиғи заттарды қолдануды үйрету(су, құм т.б.).


26.Қар тазалайтын машинаны бақылау

Бақылау Адамдардың еңбегін жеңілдету үшін түрлі техниканы қолданады; адамдарға оның тиімді екенін көрсету.Қар жауғаннан кейін қардың көп болатынына назар аудару.Қолмен қарды тазалау өте қиын және көп уақыт кетеді. Сол себепті адамдар қар тазалайтын машина ойлап тапты, олар тез жұмыс істейді,машиналар да қарды тиеуге үлгермей кешігіп келіп жатады. Қарды машинамен қырманға апарады. Ол көктемде еріп, өсімдіктің өсуіне ылғал көп болады. Көркем сөз Шоферлардан аңқиды Жанармай сіңген шаң иісі. Жұмысшыдан аңқиды, Машинаның май иісі.

Жұмбақ Құс ұясы секілді, Үйшігі бар биікте. Өрілген қос кекілді, Тұрар мойын иіп те. (машина) Ол бензинді сүтше ішеді,

Тез арада сыпыра алады,

Қарды жолдан тазартып,

Жолдарға топырақ себеді. (Қар тазалаушы көлік)

Мақал-мәтелдер 1.Еңбек түбі –береке. Көптің түбі –мереке. 2.Жан қиналмай, жұмыс бітпес. Талап қылмай, мұратқа жетпес. Жаңылтпаш Боран болар, боран борар, Боран борар, жол орар. Қозғалыс ойындары «Таяқпен сыпыру» (қалмық ұлттық ойыны) Көрсетілген бағыт бойынша таяқпен сыпыру қабілеттерін бекіту (сырғанақ тебетін жерге, сырғанақ тебетін жерден соңына дейін) Топтарындағы жолдастарының жетістіктері мен істей алмаған істерін уайымдамай, қолдай білуге тәрбиелеу. Еңбек әрекеті Түрлі түсті мұз айдынын жасау Судың құрамын бекіту ыдыстың формасын қабылдап, аязда қату. Өз беттерімен берілген тапсырманы орындау( суды керек түске бояу, пішінін келтіру);бастаған істі соңына дейін жеткізу(жұмыс орнын жинау-столды сүртіп, шашылғанды жинау және т.б.) Дидактикалық ойындар. Эксперимент және тәжірибелер «Арнайы атауы бар машинаның атауын кім көп біледі?» Арнайы атауы бар машинаның атын атай білу қабілеттерін дамыту. Өз бетінше іс-әрекет Таңдалған тақырыпқа сай ойын барысында ойыншықтарды айырбастап,ойын көмегімен құрастырып, түрлілігін анықтай білуге үйрету.











































27.Көшені бақылау

Бақылау Қалада көп көшенің бар екенін, олардың атауы әр түрлі екендігін үйрету және балабақша қай көшеде орналасқандығын білу. Балабақша жанында қандай мекемелер орналасқандығын айыра білу.(дүкен, дәріхана, банк, почта,колледж, кітап баспасы және т.б.). Барлық жерде адамдар жұмыс істейді, әрқайсысы істеген жұмысы басқаларға жақсы және ыңғайлы болғанын қалайды. Есейгенде олар да жұмыс істейді, ол үшін балаларға көп оқу керектігін ескерту қажет.Адамдардың еңбектеріне сыйластықпен қарай білуге үйрету. Көркем сөз Ала таяқ ұстаған, Жол тәртібін нұсқаған. Өміріңді күзеткен, Ысқырығы күшті адам. (милиционер) Жұмбақ Үйден басталады, Үймен аяқталады. (жол)

Қозғалыс ойындары «Бос орын» Әр түрлі бағытта бір-бірімен жарыса отырып жүгіруге үйрету (біреуі-оңға, басқасы-солға), ортаны тез айналып, бос орынға келіп тұра қалу. Тез жүгіруге баулу.Ойын талаптарын орындауға үйрету. Еңбек қызметі Алаңдағы құралдарды қардан тазарту(сырғанайтын жер, алтыбақан және т.б.). Өз беттерімен алаңдағы құралдарды қардан тазартып, бастаған істі аяғына дейін жеткізуге үйрету. Дидактикалық ойындар. Эксперимент және тәжірибелер «Не істейміз, кім боламыз?» Бала бойынан жақсы көретін мамандықты, қимыл-қозғалыс арқылы кім болғысы келетіндігін көрсете білуін бекіту. «Мұздағы оюлар» Тапсырмаға деген шығармашылық және эстетикалық сезімдерін дамытып, қар бетіне боялған мұздардан әшекей салуға деген қызығушылықтарын ояту.Топтың ең үздік әшекейі атты сайысқа қатысуға деген талаптарын арттыру. Өз бетінше іс-әрекет Балаларға өз рөлдерін және қарсыластарының рөлдерін біліп, 2-3 рөлде кезекпен ойнап; бағыну, басқару, теңдік-қарым-қатынас ретінде- рөлдік ойын ережесін білу.



28. Отырғызылған гүлдерді табиғат бұрышына қою, гүлдерді бақылау.

Бақылау Балалар бойына бөлме гүлдері,олардың атаулары білімін кеңейту .Бөлме өсімдіктерін күту; бөлме өсімдіктерінің негізгі талаптары бөлімін бекіту,негізгі белгілері туралы мәлімет беру( шіріген, жапырақтары сарғайған және т.б.) , суарудың қосымша түрімен таныстыру.Бөлме өсімдіктерін жақсы көру, оларды күту, тірі ағза сияқты сөйлесуге тәрбиелеу. Көркем сөз Өсімдік – тірі организм. Ол өседі, гүл жарады, жеміс береді, қурайды. Өсімдіктің тіршілігі үшін жарық, жылу, ауа, су, топырақ және қоректік заттар керек. Өсімдік оларды тамыры арқылы сумен алады. Тыйым сөздер Гүлді үзбе. Көк шөпті жұлма,көктей соласың. Жұмбақ Үйі де жоқ,күйі де жоқ . Бірақ Жауыннан да Дауылдан да Қымсынбайды. Ыстыққа да,суыққа да Шын шыдайды Шешуін айта ғой, Балалар білсін жайды. (өсімдіктер) Тақпақ «Су құям гүлге» Қ.Сауғабаев Ұмытпай күнде, Су құям гүлге. Жайнайды гүлім, Құлпыртып түрін. «Менің тереземнің алдында», «Огонек» Е.Благинина. Қозғалыс ойыны «Қара сиыр» (қазақтың ұлттық ойыны) Дабыл бойынша тығыз орта құра білу дағдысын бекіту,ойын ережесін сақтау(ойыншының жанына бір затты тығу, дабыл бойынша затты іздеу, тапқан адам қарауылдайды, қалғандары оны алып қоюға тырысады). Шынығуды, ептілікті, төзімділікті дамыту. Еңбек әрекеті Гүлді суару, жапырақты жуу. Балаларды өз бетінше тәрбиешінің берген тапсырмасын орындауға үйрету(гүлді суарып, жапырақтың шаңын сүрту).Өсімдікке ұқыптылықпен қарап, уақытында күте білуге бағыттау. Дидактикалық ойындар. Эксперимент және тәжірибелер «Гүл дүкені» Бөлме өсімдіктерін атын атамай суреттей білуге үйрету.Тілдерін дамытып, сөздік қорларын молайту. Өз бетінше іс-әрекет Ойында балалар өз іс-әрекеттерімен қарсыластарының істеріне келісуін дамыту.











































29.Көпірді бақылау

Бақылау Көпірмен таныстырып, көпір мен көпірдің арасында жол бар екендігін ұғындыру.Көпірдің құрылысы жайында түсіндіру(тіреуіші, жан-жақты құрылымы)бар;жүру белгісі(автокөлікке, жаяу жүргіншілерге, бәріне ортақ). Көркем сөз Жазда айдында жүзеді, Қыста үмітін үзеді. (қайық) Жұмбақ Өзеннің қос жағасын, Жалғастырып жол жатыр. Тура өтіп шығасың, Су кештірмес қол шатыр. (көпір) Қимылды ойын Қысқы Дабылға байланысты іс-әрекет жасай білу дағдыларын бекіту(аяққа шаңғы кию); кезекті адыммен жүру, кезекпен оң және сол аяқпен сырғанау; шанада отырып сырғанау, аяқпен итеру.Тапқырлықтарын, батырлықтарын айтып мадақтау. Еңбек әрекеті Көпірге құм себу Берілген тапсырманы -жолға құм себуді өз беттерінше орындауға үйрету. Білу және еңбектену талабына тәрбиелеу. Дидактикалық ойындар. Эксперимент және тәжірибелер «Көпір неден жасалған?» Балаларға көпірдің қандай материалдан жасалғанын үйрету(тас, бетон, ағаш,құрыш) Өз бетінше іс-әрекет Ойын ойнау барысында белсенділіктерін арттыруға тәрбиелеу.


















30.Қыс соңында баған түбінде орналасқан шеңберді бақылау

Бақылау Балалардың назарын қыс соңында ағаш жанында пайда болған қарлы шұңқырға аудару.Балаларға баған түбінде орналасқан қарға күннің көзі түскен кезде қардың еритінін , баған түбінде шеңбердің бар екендігін түсіндіру.Бұл көктем мезгілі жақындады деген алғашқы белгі.Өз зерттеулері бойынша тәрбиешінің берген сұрағына жауап таба білу дағдыларын тәрбиелеу. Көркем сөз Табиғат – өмір мәні, Табиғат – өмір сәні. Болжамдар Егер ағаш түбіндегі еріп жатқан қардың шеті тікшіл болса- көктемнің салқын болатындығы,жайпақ болса - көктем ұзақ болады. Тақпақ Аппақ қар жауа бер,

Риза ғой саған ел.

Боратты ау бораным,

Қайратын қарай гөр.



Біз батыл баламыз.

Жылы үй қорамыз.

Ақ ұлпа қарыңнан.

Аққала саламыз.

Қозғалыс ойыны «Кім шапшаң?» Белгіленген жерден шаңғымен жүре білуді қалыптастыру. Жарыстарға қатысуға деген талаптарға тәрбиелеу;достық сезімдерін ояту, топтағы жолдастарына көмек беруге тәрбиелеу. Еңбек әрекеті Табиғат бұрышына жуа отырғызу. Балаларға табиғат бұрышына жәшікке жуа отырғызып үйрету,жуаның құрамында ағзаға пайдалы дәрумендердің барын білу. Өсімдіктерді табиғи-іс-әрекет қатынасы ретінде қарауға тәрбиелеу. Дидактикалық ойындар. Эксперимент және тәжірибелер «Күннің көзі түсіп тұрған бағанды ағашты, қолмен ұстап көру» Шешім. Баған жылы , сондықтан ағаш айналасындағы қарлар ериді. Өз бетінше іс-әрекет Қарым-қатынас және ойын барысында балаларға өлшемді және ережені (тәртіп мәдениетні, достық, ұжымдық қарым-қатынасты) меңгерту


Краткое описание документа:

Жаз                                               1.Ауа- райын бақылау   Бақылау Ауа -райына жүйелі түрде қадағалау жасау; маусымның сипатты белгісіне көңіл аударып және біріктіру; барлық жан жануарлардың белсенді өміріне, өсімдіктердің өсуіне және жарығына, жылудың төгілуіне байланысты орнату. Маусым -жаз басы, алмалар гүлдеп болады, күннің төгілуі,ылғалдар -өсімдіктің толқынды өсуімен, құрт- құмырсқалардың, құстардың келуімен байланысты; 22-маусым ең ұзақ күн, ең қысқа түн екенін атап өткен жөн. Шілде - ең ыстық уақыт; күндізгі күннің ыстығы түн суығына ие болады да, жиі күн күркіреу, жаңбыр болады. Тамыз - күні ыстық, түні суық, температура азаяды. Суыту алғашқы қатуға  әкеледі. Балаларға жаз табиғатының өзгерісі жөніндегі білімін нығайту.
Автор
Дата добавления 16.04.2014
Раздел Другое
Подраздел Другие методич. материалы
Просмотров21975
Номер материала 71862041629
Получить свидетельство о публикации

Выберите специальность, которую Вы хотите получить:

Обучение проходит дистанционно на сайте проекта "Инфоурок".
По итогам обучения слушателям выдаются печатные дипломы установленного образца.

ПЕРЕЙТИ В КАТАЛОГ КУРСОВ

Похожие материалы

Включите уведомления прямо сейчас и мы сразу сообщим Вам о важных новостях. Не волнуйтесь, мы будем отправлять только самое главное.
Специальное предложение
Вверх