397500
столько раз учителя, ученики и родители
посетили сайт «Инфоурок»
за прошедшие 24 часа
+Добавить материал
и получить бесплатное
свидетельство о публикации
в СМИ №ФС77-60625 от 20.01.2015
Дистанционные курсы профессиональной переподготовки и повышения квалификации для педагогов

Дистанционные курсы для педагогов - курсы профессиональной переподготовки от 5.520 руб.;
- курсы повышения квалификации от 1.200 руб.
Престижные документы для аттестации

ВЫБРАТЬ КУРС СО СКИДКОЙ ДО 70%

ВНИМАНИЕ: Скидка действует ТОЛЬКО сейчас!

(Лицензия на осуществление образовательной деятельности № 5201 выдана ООО "Инфоурок")

ИнфоурокХимияДругие методич. материалыМатериалы на казохском языке по хими

Материалы на казохском языке по хими

библиотека
материалов
Скачать материал целиком можно бесплатно по ссылке внизу страницы.



Қара сабынның хикаясы

( Химиялық ертегі )

Баяғы өткен заманда, қырдың қызыл құмында бір кедей өмір сүріпті.Оның әйелі жеті құрсақ көтеріпті. Бірақ белгісіз бір аурудан балалары шетіней беріпті. Соңғы туған баласын ырымдап Аманжан деп атайды. Бір жылы жұт болып талғажу етіп отырған малының бәрі қырылып, бастарына қиын күн туады. Аштықтан азып-тозып, әбден әлсірейді. Жалғыз ұлы Аманжанды аштықтан алып қалу үшін әкесінің аң аулап, құсқа тұзақ құрсам деп кеткеніне екі күн болған. Үйлерінде өзек жалғар ештеңе қалмаған.Айналада сусыған құм, шіріген сексеуіл және арам өлген малдың өлексесінен басқа көзге түсер ештеңе жоқ. Амалы таусылған әйел қыр астында арам өлген баспақтың іш майын әкеліп қазанға салып қайнатады. Өзі әбден қалжырап киіз үйдің босағасына сүйенген қалпы ұйықтап кетеді. Төрт жасар Аманжан ошаққа жақын барып ойын ойнамақ болады. Қолына кішкене қалақша алып , ошақ маңындағы сексеуілдің күлін қазанға салып жібереді де, қалақпен былғай бастайды. Бұл ойыны өзіне ұнайды. Біраз ойнаған соң аш құрсақ бала қалжырап келіп ол да анасының тізесіне басын қойып,қалғи бастайды.

Бір кезде анасы оянып кетіп, ошаққа барады. Баласына талғажу етерлік май сорпасын бермек. Алайда қазандағы күл аралас сорпаны көріп, соңғы үміті үзілгендей болды тізерлеп отыра кетіп екі қолын көкке жайып:

-Е, жаратушы құдай не жаздым сонша, жеті ұлымды бірдей алғаның аз болды ма? Енді өзіңнен тілеп алған жалғызымды аштан өлтірмекпісің? –деп зар еңіреп жылай берді.

Бұл кезде қарны ашқан Аманжан қыңқылдап жылай бастайды. Амалы құрыған ана қазандағы күл аралас сорпадан баласына ұрттатады. Баланың аузы көпіре бастайды. Бет аузын басқан жараның үстімен көбік төмен сырғиды. Аузы көпірген Аманжан ұрттаған сорпасының бәрін құсып тастайды. Бір ғажабы, көбік ағып өткен жердің бәрі тазарып кірі кетеді. Мұнда бір қасиет бар екенін сезген әйел қазандағы қоймалжың затпен баласының бет-аузын жуады, кірге малынған жаулығының шетін де жуып көреді. Жаулық тап-таза күйге енеді, ал баласының бет-аузындағы жаралары қабыршықтанып, жазыла бастайды.Осы кезде қанжығасы майланған әкесі талғажу етерлік қақпанға түскен көжекті алып келеді.Әйелі қуанғаннан орнынан атып тұрып қазандағы күл араласқан қоймалжың сорпаны сыртқа төгіп, ас дайындауға кіріседі. Сорпа беріп баласын тойдырған әйел күйеуіне сексеуілдің күлі мен майдың қоспасының ерекше қасиетінің бар екенін айтады. Күйеуі бұл жағдайдың мәнісін түсіну үшін сыртқа төгіп тастаған қоспаны тексеріп көре бастайды. Ерлі-зайыптылар көршілеріміз не істеп жатқанымызды біліп қоймасын деп киіз үйдің есігін, түндігін жауып қойып тоң май мен сексеуілдің күлін араластырып қайната бастайды. Күн ұзаққа әлек болып әр түрлі қоспалар дайындайды.Сол қоспаларды кір жууға пайдаланып, жаралардың бетін жуып көрді. Қаншалықты пайдалы екендігін анықтап, салыстырып, ішіндегі жақсы дегенін таңдап алады. Екеуі ақылдаса отырып осы сабынды ашаршылықтан аман қалу үшін көп етіп жасап, тамаққа айырбастау керек деп шешеді. Сонымен олар сабын қайнатуға кіріседі. Сексеуілдің күлін қара қазанға салып үстіне су құйып,күлдің нілі суға әбден шыққанша қайнатады. Нілді суды басқа ыдысқа

сүзіп, тұнбасын төгіп тастайды. Содан соң қазанды жақсылап майлап, сүзілген нілді суды қазанға құйып, әбден суалғанша қайнатады. Су қоймалжыңдана бастаған кезде оны қалақпен қозғай отырып араластырады. Су мүлде суалған кезде қазанның түбінде сұр ұнтақ (сақар) пайда болады. Мұндай ұнтақтың бір кесесіне бір табақ (бір литр) арам өлген малдың майын қосып араластыра отырып былғайды. Біраздан соң көпіршіп қайнаған сұйықтық көтерілі бастайды. Сол кезде қазанды оттан түсіріп суытады. Суыған сабынды кенеп қаптың бетіне құйып домалақтап кептіреді. Сабын үгітіліп кетпеу үшін арасына қыл қосады.

Күйеуі осылай дайындаған сабындарын үлкен керуен жолымен өтетін саудагерлерге тамаққа айырбастауды кәсіп етеді.Ал әйелі баласын жетектеп ауыл-ауылды аралап сабынымен қотырларды,жарақаттарды емдеумен, суық тиген , уланған адамдарға ем-дом жасаумен айналыса бастайды. Ауруына ем таба алмай жүрген адамдар бұл әйелді өздері іздеп келіп, қара сабынды сатып ала бастайды. Сөйтіп қара сабынның қасиеті елден елге аңыз болып таралып кетіпті.

Қара сабынның қасиетінің арқасында кедей Жаратушыдан тілеп жалған жалғыз баласын Аманжанды ажалдың тырнағынан осылай аман-есен қалып, мақсат -мұратына жетіпті.

Қызылорда облысы

Жаңақорған ауданы

Қандөз ауылы

240 Ғани Мұратбаев орта мектебінің

10 сынып оқушысы Срайылқызы Тоғжан

Химия пәнінің мұғалімі Сарсенбаева Ақжарқын









Общая информация

Номер материала: ДВ-388037

Вам будут интересны эти курсы:

Курс повышения квалификации «Химия окружающей среды»
Курс профессиональной переподготовки «Химия: теория и методика преподавания в образовательной организации»
Курс профессиональной переподготовки «Основы религиозных культур и светской этики: теория и методика преподавания в образовательной организации»
Курс повышения квалификации «Правовое обеспечение деятельности коммерческой организации и индивидуальных предпринимателей»
Курс повышения квалификации «Формирование компетенций межкультурной коммуникации в условиях реализации ФГОС»
Курс повышения квалификации «Нанотехнологии и наноматериалы в биологии. Нанобиотехнологическая продукция»
Курс профессиональной переподготовки «Клиническая психология: организация реабилитационной работы в социальной сфере»
Курс повышения квалификации «Введение в сетевые технологии»
Курс повышения квалификации «Особенности подготовки к сдаче ОГЭ по химии в условиях реализации ФГОС ООО»
Курс профессиональной переподготовки «Биология и химия: теория и методика преподавания в образовательной организации»
Курс повышения квалификации «Современные образовательные технологии в преподавании химии с учетом ФГОС»
Курс повышения квалификации «Финансовые инструменты»
Курс повышения квалификации «Международные валютно-кредитные отношения»
Курс профессиональной переподготовки «Техническое сопровождение технологических процессов переработки нефти и газа»
Курс профессиональной переподготовки «Организация системы учета и мониторинга обращения с отходами производства и потребления»

Благодарность за вклад в развитие крупнейшей онлайн-библиотеки методических разработок для учителей

Опубликуйте минимум 3 материала, чтобы БЕСПЛАТНО получить и скачать данную благодарность

Сертификат о создании сайта

Добавьте минимум пять материалов, чтобы получить сертификат о создании сайта

Грамота за использование ИКТ в работе педагога

Опубликуйте минимум 10 материалов, чтобы БЕСПЛАТНО получить и скачать данную грамоту

Свидетельство о представлении обобщённого педагогического опыта на Всероссийском уровне

Опубликуйте минимум 15 материалов, чтобы БЕСПЛАТНО получить и скачать данное cвидетельство

Грамота за высокий профессионализм, проявленный в процессе создания и развития собственного учительского сайта в рамках проекта "Инфоурок"

Опубликуйте минимум 20 материалов, чтобы БЕСПЛАТНО получить и скачать данную грамоту

Грамота за активное участие в работе над повышением качества образования совместно с проектом "Инфоурок"

Опубликуйте минимум 25 материалов, чтобы БЕСПЛАТНО получить и скачать данную грамоту

Почётная грамота за научно-просветительскую и образовательную деятельность в рамках проекта "Инфоурок"

Опубликуйте минимум 40 материалов, чтобы БЕСПЛАТНО получить и скачать данную почётную грамоту

Включите уведомления прямо сейчас и мы сразу сообщим Вам о важных новостях. Не волнуйтесь, мы будем отправлять только самое главное.
Онлайн-конференция Идет регистрация