Инфоурок / Другое / Другие методич. материалы / Методическая разработка литературного вечера по творчеству молодых поэтов- фронтовиков.

Методическая разработка литературного вечера по творчеству молодых поэтов- фронтовиков.


библиотека
материалов

hello_html_m18703115.pngМинистерство образования и науки Республики Северная Осетия–Алания

Государственное бюджетное профессиональное образовательное учреждение «Эльхотовский многопрофильный колледж»




МЕТОДИКОН БАКУЫСТ

ирон литературæйæ

УРОК - МЫСÆН ИЗÆР hello_html_2929ae7d.jpg

«ХОРЗÆЙ БАЗЗАЙ, ИР!»









Ахуыргæнæг Хестанты А.К.





Елхот, 2014 аз.



Урочы нысан 1. Фыдыбæстæмæ уарзондзинад хъомыл кæнын.

2. Хистæрæн кад кæнын.

3. Хæст фыдлæг кæй у, уый ахуыррдзауты зонды ныффидар кæнын.



Урочы цыд

Зæлы сабыргай «Ханты цагъд».



Ахуыргæнæг 1947 аз 22 июнь. Диссаджы сæрдыгон райсом. Дымгæйы рог уддзæф адæймаджы цыдæр рæсугъд æнкъарæнтыл æфтауы. Арвы цъæх риуыл цингæнгæйæ бирæтæ тындзынц сæ куыстмæ. Бирæтæ сæумæрайсом зæдтæй курынц амондджын бон. Фæлæ..Цард мæнгард у. Фыдбылыз кæцæй кæсы, уый ничи зоны.

Æвиппайды сау мылазон мигътæ æртыгуыр сты арвыл, стæй тæрккъæвданыссахы кодта. Фæкъæртт сты хæхты тугдадзинтæ, цъити йæхи нал баурæдта æмæ нæргæ-уыраугæ рацыди комыл. Йæ хъæлæсы ахаста бæлæстæ, æндокъул мæсгуытæ.

- айзæлыд «Додой»-ы мелоди.

Нæ, уый тæрккæвда нæ уыди! Уый айхъуыст фæдисы хъæр «Райдыдта хæст!». Адæмы уæнгтæ бадыз-дыз кодтой, барызти зæхх. Цъаммар знæгты ныхмæ сыстадысты æппæт адæм. Иннæ адæмы æмрæнхъ æрлæууыдысты Иры адæм дæр. «Барвæндонæй мæ акæнут тохы быдырмæ», - фыстой сæ курдиæтты.

Æмæ цыдысты авдгæйттæ, æхсæзгæйттæ, фæндзгæйттæ.

Хæст Балсæджы цалхау атылд нæ бæстæйыл æмæ судзаг фæд ныууагъта æнустæм адæмы зæрдæты.

Зын банымайæн у нæ гыццыл Ирыстонæй цас фæсивæд бабын, уый. Республикайы алы фæндзæм цæрæг дæр уыд хæсты быдыры. Хæсты æмæ знаджы фæсгъылдым хъæбатырдзинад кæй равдыстой, уый тыххæй 60 мин иронæй фылдæр райстой паддзахадон хæрзиуджытæ.

Фæлæ хæст хæст у. Уымæн йæхи карз æгъдæуттæ ис. Хатыртæ йæм нæй. Тæригъæд цы у, уый дæр нæ зоны.

Фæзæгъынц, зæгъгæ дам, мады тæригъæдæй къæдзæх дæр ныннæры. Æмæ уæд фыдгулы хæст цæмæн ахаста йемæ æнустæм Ирыстонæй тохы быдырмæ чи ацыд, уыдонæй алы дыккаджы дæр. Æдæппæт 40 мин хæстоны нал сыздæхт нæ дард бæлцæттæй. Уыдон нæ зæрдæты цæрдзысты, цалынмæ Иры дзыллæ лæгдзинад æмæ хъæбатырдзинадыл зарой, уæдмæ.

Ис ахæм базырджын ныхас: сармадзантæ куы фæнæрынц, уæд музæтæ вæййынц æмыр, æгомыл. Уыцы ныхас иуæй раст у: хæст йæ бындзармæ нынкъусы адæмы цард, раивы йæ ног уавæрмæ, скæны йæ иувæрсыг-алцыдæр саразы знаджы басæттæн тохмæ. Аивады рæзтæн йæ фадæттæ, йæ фæрæзтæ суынгæг вæййынц. Фæлæ историйыл ахæм дуг никуы ма уыд, æмæ музæтæ бынтон ныхъхъус уой, сармадзанты нæрынимæ музæты хъæлæс ма хъуыса, цыфæнды уæззау æмæ карз куы уа хæст, уæддæр. О, хъæуынц згъæр, æртаг, сармадзантæ, танктæ, хæдтæхджытæ. Фæлæ ма хъæуы æнæмæнг поэзи дæр.

Абон нæ ныхас уыдзæн мæлæтон дымгæ сæдæ взагæй куы ныхситт кодта, туджы къæвда куы ныууарыди, уæд залиаг калмы хъæлæсæй дзыллæйы сæрибар байсынмæ фæцу æмæ ма рцуйы фæндагыл чи ацыд, уыцы хæстон поэттыл. Кæй кой ракæндзыстæм, уыдонæй иу дæр нал сæмбæлд йæ фыды уæзæгыл. Æнусмæ бафынæй сты Уæрæсейы æмæ Европæйы быдырты. Бирæтæ дзы фесæфтысты æнæбæрæгæй, сæ ингæнтыл нæй цыртытæ дæр. Сæ зарæг аскъуыд æрдæгылд. Фæлæ зарæгæн мæлæт нæй æмæ нæм æрхæццæ цæхæртæ калгæйæ.

Фыдыбæстæйы Стыр хæст куы райдыдта, уæд се ппæты хистæр Дзæхаты Темырхъаныл цыди 37 азы, сæ тæккæ кæстæртæ Елхоты Мурат æмæ Хайманты Георгийыл 17 азтæ. Уыдон нæ зыдтой æфсис уалдзæджы цъæхæй, Ирыстоны митсæр хæхтæй.

Нæ сын бантыст сæ курдиат æххæстæй равдисыны бон, фæлæ се хсæн уыд ахæмтæ дæр, 20-22 аздзыдæй ирон литературæмæ мыггагмæ цæринаг уацмыстæ чи бахаста. Уыдонæй иу къостайыхъæуккаг Калоты Хазби.

Æрдз саккаг кодта Хæзбийæн уæздан лæгдзинад æмæ судзгæ зæрдæ. Знаджы сау æрдонгтæ тугуарæн кæнгæ нæ бæстæм куы рбассастой, уæд хæстон уадындзы хъæлæсау ныннæрыд йæ тохы хъæр. Рагом сты поэты зæрдæйы æмæ зондахæсты æппæт фæзилæнтæ дæр, æппæт авналæнтæ дæр. Хазби фыста талынг ныккæнджы, уазал акъоппыты, топхосы фæздæгмæ. Нæ цæстытыл нын ауайын кæны хæстоны уынгæг бонтæ, йæ бирæ тухитæ. Фæлæ йæ хъæлæс у ныфсхаст.

Байхъусæм-ма йын сагъæс, рис æмæ мастæй се дзаг цы рæнхъытæ сты, уыдонмæ.

- магнитофоныл фыст «Хорзæй баззай, Ир!»

Æнхъæлмæ кæс… Ма ферох кæн!.. Фæлæ нæ фыдæнхъæл фæкодта Хазби. Ацыди фæстаджы балцы.

- зæлы æнкъард мелоди.

Хæдæфсарм, æмгарджын æмæ сæрæн кæстæрæй зыдтой ирон фысджытæ Кочысаты Мухарбеджы. Æрыгон поэт йæхицæй бирæ домдта. Йæхицæн бынат нæ ардта, йæ фæндыр æй рæстæгмæ фæуадзын кæй бахъуыд, адæмы дудгæбонтæй йæ зарыны бон кæй нал уыд, уый тыххæй. Мухарбег æнæкæрон уарзтæй уарзы йæ Ирыстон, йæ Фыдыбæстæ, йæ райгуырæн зæхх. Байхъусæм ма йын йæ æмдзæвгæ «Фыдыбæстæ»-мæ.

- «Фыдыбæстæ» (кæсы Малиты Дз.)

Поэт фидарæй уырны , рæстдзинад кæй фæуæлахиз уыдзæн, уый æмæ зæрдæтæ æвæры йæ ныййарæг мадæн, йæ Ирыстонæн.

Фæлæ фыдæнхъæл фæкодта йæ мады, йæ адæмы. 1944 азы знаджы къухæй бацарæфтыд. Æрцыди поэтæн йæхи ныхас:

- æмдз. «Миййаг хæсты быдыры…» (Цыбырты æхс.)

О, æрцыд йæхи ныхас, фæлæ баззад йæ зарæг. Байхъусæм ма йæм.

- «Мæ цæстытыл уайы Райгуырæн хъæубæстæ» (зары В. Баллаты.)

Хæрзæрыгон ацыди хæсты быдырмæ Кучиты Владимир. Стыр зæрдæйы хицау, хъæбатыр хæстон-поэт 1941 азы сси Цæгат Ирыстоны педагогон институты студент. Хæст куы райдыдта, уæд цалдæр хатты курдиат балæвæрдта, цæмæй йæ тохы быдырмæ арвитой, фæлæ йæ цæстытæ сахъат кæй уыдысты, уый тыххæй йæ нæ уагътой. Æппын фæстаг ын бантысти фронтмæ ацæуын. 20 азы йедтæмæ йыл нæма цыди, фæлæ йæ ныфсæй ныфсджын кодта йе мгæртты дæр.

- Æмдзæвгæ «Фæдзæхст» (Хъулаты Аслан).

Хæсты тугхъулон быдырæй нал раздæхтысты Баситы дыууæ лæппуйы – Дзаххоты æмæ Дзамболат дæр.

Дзаххоты фæндыди дзыллæйы кадæн нæртон лæгау зарын, ног цалдарæзты «номдзыд хъуыддагæн йæ гуылфы æххуысæн ысбæззын».

Дзаххоты кæстæр æфсымæр Дзамболатыл хæст куы райдыдта, уæд 17 азы дæр æххæстæй нæма уыд. Хæрз цыбыр уыди поэты цардвæндаг. 1944 азы хъæбатырæй фæмард, фæлæ йæ ныфсхаст хъæлæс баззад нæ зæрдæты

- æмдз. «Ныннæр тыхджын хъæлæсæй…» (кæсы Къодоты Аринæ).

Хæстæн йæ зындзинæдтæ æххæстæй чи бавзæрста, уыдонæй уыди Бузойты Кермен. Кермен райгуырди 1921 азы. 1941 азы апрелы йæм фæсидтысты Сырх Æфсады рæнхъытæм. 9 сентябры дзы йæ бинонтæ райстой фæстаг фыстæг. Бахауд уацары, бирæ йæ тухæнæй фæмардтой гитлеронтæ, фæстагмæ йæ амардтой.

- æмдз. «Æхсæвæ медхонхи» (Малиты Дз.)

Фыдыбæстæйæн йæ хæс бафидын, - уый уыди Бæройты Дауырбег æмæ Абайты Петры, Тыджыты Ефим æмæ Къибирти Тазæреты, Бекъойты Амырхан æмæ Гасситы Георгийы, Дзæхаты Темырхъан, Магкаты Алихан, Бигъуылаты Александр æмæ Билаонты Барисы, Таболты Хадзымырзæ æмæ Дегъуаты Андрейы, Джиоты Грис æмæ Гуытъиаты Мамытджерийы, Тъехты Барис æмæ Ходы Хазбийы стырдæр бæллиц. Уыдоны фæндыди Райгуырæн бæстæйы бирæ хорздзинæдтæ сæ зæрдæйы тафсæй бафидын, фæлæ сын нæ бантыст – тугæй фидын бахъуыди фыдæлты зæххы лæггæдтæ.

Цард æмæ адæймаджы хъулон уарзтæй кæй уарзта, уымæн æрхаста йæ сæр нывондæн Елехъоты Мурат.

Уый уыди 1943 азы 7 ноябыры. Сырх Æфсад тох кодта Хъырымы зæхх фашистон æрдонгтæй асыгъдæц кæныныл. Мурат уыди такты ныхмæ хæцæг сармадзаны командыгæнæг. Бацайдагъ æвирхъау тох. Мурат æмæ йе мбæлттæ иунæг сармадзанæй схæцыдысты знаджы 25 танкимæ, ныддæрæн дзы кодтой 6, 19 та фæстæмæ аздæхтысты. Уыцы бон фæмард Елехъоты Мурат. Дæс боны фæстæ йыл сæххæст уыдаид 20 азхы.

Æмдз. «Фыстæг хæсты быдырæй» Елехъоты М. (кæсы Гапбаты Ф.)

- Скъоладзаутæм фæрстытæ (хатдзæгтæ скæнын).

- кæй кой кодтам абон?

- цы у уæ бон зæгъын уыдоны тыххæй?

- куыд æмбарут лæгдзинад, Фыдыбæстæ уарзондзинад?

- сымах та куыд бакодтаиккат сæ бынат?

- цæуыл нæ ахуыр кæны сæ цард?

- Бузныг.

Арвæй стъалы куы ратæхы, уæд арвы риу хъæдгомæй баззайы, стъалыйы цæхæркалгæ рухс та бирæ азты нæ ахуыссы. Стъалыйау æрттиваг уыдысты, кæй кой кæнæм, уыдон дæр. Адæмы зæрдæты цы рухс фæд ныууагътой, уый æнустæм цæрдзæн уæлæуыл.

-зарæг «Мадæлты фæдзæхст».







Только до конца зимы! Скидка 60% для педагогов на ДИПЛОМЫ от Столичного учебного центра!

Курсы профессиональной переподготовки и повышения квалификации от 1 400 руб.
Для выбора курса воспользуйтесь удобным поиском на сайте KURSY.ORG


Вы получите официальный Диплом или Удостоверение установленного образца в соответствии с требованиями государства (образовательная Лицензия № 038767 выдана ООО "Столичный учебный центр" Департаментом образования города МОСКВЫ).

Московские документы для аттестации: KURSY.ORG


Общая информация

Номер материала: ДБ-079627

Похожие материалы



Очень низкие цены на курсы переподготовки от Московского учебного центра для педагогов

Специально для учителей, воспитателей и других работников системы образования действуют 60% скидки (только до конца зимы) при обучении на курсах профессиональной переподготовки (124 курса на выбор).

После окончания обучения выдаётся диплом о профессиональной переподготовке установленного образца с присвоением квалификации (признаётся при прохождении аттестации по всей России).

Подайте заявку на интересующий Вас курс сейчас: KURSY.ORG