927416
столько раз учителя, ученики и родители
посетили сайт «Инфоурок»
за прошедшие 24 часа
+Добавить материал
и получить бесплатное
свидетельство о публикации
в СМИ №ФС77-60625 от 20.01.2015
Дистанционные курсы профессиональной переподготовки и повышения квалификации для педагогов

Дистанционные курсы для педагогов - курсы профессиональной переподготовки от 5.520 руб.;
- курсы повышения квалификации от 1.200 руб.
Престижные документы для аттестации

ВЫБРАТЬ КУРС СО СКИДКОЙ ДО 70%

ВНИМАНИЕ: Скидка действует ТОЛЬКО сейчас!

(Лицензия на осуществление образовательной деятельности № 5201 выдана ООО "Инфоурок")

ИнфоурокНачальные классыКонспекты4 нче сыйныфта "Парлы сүзләр" темасына татар теленнән дәрес конспекты

4 нче сыйныфта "Парлы сүзләр" темасына татар теленнән дәрес конспекты

библиотека
материалов
Скачать материал целиком можно бесплатно по ссылке внизу страницы.


Биектау муниципаль районы






Сайфуллина Рузалия Суфияновна

Мәмдәл мәктәбе башлангыч сыйныф укытучысы







Тема: “Парлы сүзләр”

Татар теле

4 класс












2013



Класс.Предмет. 4 нче класс, Татар теле

Бүлек темасы: сүз төзелеше

Дәрес темасы: парлы сүзләр

Максат: парлы сүзләрнең ясалышын,дөрес язылышын өйрәтү,алардан файдалана белү күнекмәләре бирү.

Бурычлар: кабатлау,булган белемнәрне актуальләштерү нәтиҗәсендә проблемалы ситуация барлыкка китерү.Укучыларның фикер йөртү эшчәнлегенең дәвамы буларак иҗади характердагы ныгыту оештыру.

Кулланылган методлар: дәреслек белән эшләү.Эзләнү.

Җиһазлау: үсемлек рәсеме, таблица, интерактив такта, тематик открыткалар.



Дәреснең план-конспекты.


Дәреснең беренче өлешендә укытучының кереш сүзе күрсәтмәлелек белән башланып китә һәм ул проблемалы ситуация тудыруга ярдәм итә.

-Укучылар,без бүген сезнеү белән сүз ясалышы темасын өйрәнүне дәвам итәрбез.Дәрестә игътибарлы булыгыз, бүген өйрәнеләчәк теманы үзегез әйтергә тырышыгыз.
















Проблемалы ситуация тудыру

Борын-борын заманда булган ди бер үсемлек тамыры. Кешеләр үтеп бараганда юлда йолкынып ташланган бер тамыр – үсемлек тапканнар. “Бу тамыр белән инде нишләргә?” – дип торганда,әлеге тамыр телгә килгән:

-Нигә аптырадыгыз, утыртып куегыз, мин зур булып үсәрмен, кешеләргә файдам тияр, тирә-юнь матурланыр.

Юлаучылар тамырны туфракка утыртканнар. Юлдан табылганга күрә, аңа “Юл” дип исем ди биргәннәр (Экранда тамырлары як-якка таралган үсемлек рәсеме килеп чыга, “Юл” дип язылып та куела).

Бу тамыр бик тиз үсә башлаган. Әй үсә ди бу тамыр, әй үсә ди. Ай үсәсен көн үсеп, ботаклар да җибәргән. Юл тамырыннан әллә ничә ботак үсеп чыккан. (Үсемлек-рәсемгә күрсәтә). Үсемеклнең тамыры юл булгач, ботаклар да шул тамырдан ясалган сүзгә әйләнеп киткән.

-Ягез, уйлагыз әле, укучылар, болар нинди сүзләр булыр?

Укучылар сүз ясалышын темасыннан тамыр, ясалма, кушма сүзләрне үткән булалар. Шунлыктан бер-бер артлы җавап бирәләр:

Юлчы, юллы, юлбашчы, юлсыз, юлдаш, юллы-юллы, юллы-юлсыз һ.б.

Укытучы исә бу сүзләрне үсемлек ботагына (һәр ботак турысына) яза бара. -- Әйдәгез,уйлап карыйк,бу сүзләр ничек ясалганнар?

-Юлчы сүзе тамыр һәм кушымчадан тора: юл+чы.

-Юллы сүзе дә шулай ясалган.

-Юлдаш сүзе даш кушымчасы кушып ясалган һәм яңа мәгънә биргән.

-Юлбашчы сүзе ике тамырдан (чки сүздән) кушылып ясалган. Өр-яңа

мәгънә биргән.


Шул рәвешчә башка сүзләр тикшерелә, үткәннәр кабатлана. Шуннан соң укытучы дәреснең темасына бәйле булган юллы-юллы, юллы-юлсыз сүзләрнең ясалышы турында әңгәмә башлый:

-Хәзер юллы-юллы сүзенә игътибар итик.Ул ничек ясалган?

Бу сорау укучыларда төрле каршылыклар тудыра.

-Юл сүзенә лы кушымчасы кушып ясалган.

-Ике тапкыр лы кушымчасы кушып ясалган.

Дөрес әйтмәде,мондый юлны без ясалма сүздә күргән идек, ә бу андый

сүз түгел,-ди бер бала.

Укытучы бәхәсне кискенләштерә:

-Ягез, иптәшләрегез дөрес әйтерләрме?

-Юк, бу сүз сызыкча аша ясалган.

Әнә шулай итеп, бу сүзнең ясалышын укучылар аңлатырга тырышалар, ләкин тулы килеш ачарга аларның белемнәре җитми әле.

-Ә нигә соң без бу сүзнең ясалышын, алдагы сүзләр кебек, тиз генә әйтә алмыйбыз?-ди укытучы.

- Без бу ясалыш юлын өйрәнмәдек әле,-ди бер укучы.



Проблеманы тәгъбир итү


-Шулай булгач, без бүген дәрестә нәрсә белергә тиешбез соң?

Балалар проблемалы сорауны үзләре тәгъбир итәләр:

-Бер ише сүзләр кушымчалар кушып ясала, икенчеләре ике тамырдан ясала, ә юллы-юлсыз кебек сүзләрнең ясалышы ничек булыр?

Менә шушы проблеманы дәрестә хәл итәргә кирәк була.













Проблеманы хәл итү


-Дәфтәрегездә ике юл урын калдырып, мин укыган җөмләләрне языгыз.

Галия юллы күлмәк кигән.

Галия юллы-юллы күлмәк кигән,

Юлсыз бара торгач адаштык.

Юллы-юлсыз бара торгач адаштык.

Шуннан укытучы җөмләдәге сүзләрнең төгәл мәгьнәләрен билгеләргә куша.Экранда сүзләр чыга һәм чагыштырма нәтиҗә чыгарыла.

юллы күлмәк юллы-юллы күлмәк

юлсыз бара торгач юллы-юлсыз бара торгач

1-1,2-2 җөмләләрендә мәгънә ягыннан нинди аерма бар?

Укучылар экранга карыйлар, чагыштыралар һәм түбәндәге җавапларны бирәләр:

Беренче баганадагы сүзләр белән җөмлә төзегәндә бер генә мәгънә (бар) аңлыйбыз: юлсыз гына барылган. Икенчесендә исә юллы да, юлсыз да барганнын аңлыйбыз. Ике сүзне бергә кушкач, яңа мәгънә барлыкка килде.

-Шулай булгач, иптәшләрегез әйткәнчә, монда кушымчаның роле бармы?

- Монда кушымчага игътибар итмәдек. Ике сүздән ясалган сүзләрне күрдек. (Парлы дигән төшенчә ачыклана).

-Бу ике сүзне үзара шундый тыгыз бәйләнгән, хәтта бер сүзгә әверелгән. Мондый тыгыз бәйләнештәге ике әйбер парлы дип атала.

Без бүген “Парлы сүзләрне”не өйрәнәбез.

- Хәзер теманы дәфтәрегезнең буш калган юлларына язып куегыз инде,-ди укытучы.







Парлы сүзләр


-Ягез, парлы сүзләрне дип нәрсәгә әйтәбез?

-Пар булып килеп,сызыкча аша языла торган сүзләргә парлы сүзләр

дибез. Алар кушымча белән ясалмый,-ди бер укучы. Икенчеләре билгеләмәне тулыландыра.

-Парлы сүзләргә тагын нинди мисаллар китерә аласыз?

-Ата-ана, бала-чага, бара-бара.

-Ничек ясалган соң бу сүзләр? Шуңа җавап эзлик әле? Алар барысы да бер үк төсле булырмы?

-Бара-бара ике кат әйтелгән.

-Без тикшерә торган юллы-юлсыз сүзе бер сүзне икенчесенә каршы куеп ясалган.

-Моннан нинди нәтиҗә ясарсыз?

-Парлы сүзләр үзләре дә төрле юллар белән ясала икән.

-Шулай булгач, без тагын нәрсәне белергә тиешбез соң?-ди укытучы.

-Парлы сүзләр ничә төрле юл белән ясала?-ди укучы.

Экранга килеп чыга:

Аклы-каралы

...........................

Ярты-йорты

..........................

Очсыз-кырыйсыз

............................

Җир-су

............................

Бара-бара

.........................

-Әйдәгез, иптәшегез дөрес әйтәме,шуны ачыклыйк. Күчереп һәм өстәп языгыз, һәр сүзнең ясалу юлын аңлатырга тырышыгыз.

Язма эш тәмамлангач, бу сүзләрнең ясалу юлларын исбатлыйлар:

1. Капма-каршы мәгънәле сүзләр.

2. Якын мәгънәле сүзләр.

3. Охшаш яңгырашлы (чыр-чу) сүзләр.

4. Бер өлешенең мәгънәсе билгесез булган сүзләр.

5. Бер үк тамыр кабатланган сүзләр.

- Хәзер парлы сүзләрнең ничә төрле ясалыш юлы, аларның нәрсә булуын кагыйдә итеп әйтергә тырышыгыз.

Укучылар кагыйдәне әйтәләр,үз кагыйдәләрен дәреслектәге параграфны укып ныгыталар, аларның һәрвакыт сызыкча аша язылуын әйтәләр. Укытучы исә парлы сүзләрнең мәгънә төшенчәсенә (тагын бер кат басым ясап) игътибар итәргә кирәклекне әйтә.

Шуннан телдән, үзләре ятлаган шигыръләрдән, мисаллар китерәләр. Бер укучы Ш.Маннурның шигыреннән өзек укый:

Татр теле-туган тел,

Безгә газиз булган тел,

Әти - әни, әби-бабай

Безне сөя торган тел.

-Әйдәгез, парлы сүзләр белән сайланма диктант язып карыйк. (Укучылар парлы сүзләрне баганалап язып алалар, алдан таблица формасы әзерләнгән була).








Сайланма диктант


Балалар авыл башындагы ташлы – чокырлы җирдә җиләк-җимеш бакчасы үстерергә уйландылар. Дәрестән соң, кирәк-яракларны алып, бакчага киттеләр. Эшли-эшли вакытның үткәне сизелми дә калды. Ике сәгать тулар-тулмас эшләнгән эш күзгә күренеп үсте: чокырлар казылды, аркылы-торкылы яткан агачлар җыештырылды. Тирә-юнь матурланып китте. Бу бакча җәйгә аллы-гөлле чәчәккә күмелер.

Укучылар язып алган парлы сүзләр укыла, аннары,яктырткыч экранда таблицадан карап, аның дөреслеге тикшерелә.

Тактага парлы сүзләрнең беренче яртысы языла, укучылар, бер-бер атлы чыгып, прлы сүзләр уйлап язалар:

Хатын-

Ата-

Савыт-

Җиләк-

Аш-

Җир-

Азаык-

Азык-

Урын-

Аклы-

Көн-

Йомгаклау-.

Язма эштән соң тематик открыткалар таратыла һәм, шулардан файдаланып, өйдә кыска хикәя язып килергә кушыла, хикәядә исә парлы сүзләр булырга тиеш дигән шарт куела.

Шулай итеп, кабатлау һәм күрсәтмәлек проблемалы ситуация тудырырга ярдәм итте. Күрсәтмәлелек шулай ук проблеманы хәл итүдә дә файдаланылды. Ә техник чаралар һәм күрсәтмәлелек ныгыту барышында кайтма информация хезмәтен үтәде.

Шулай итеп, кабатлау, булган белемнәрне актуальләштерү проблемалы ситуация барлыкка китерде. Ныгыту иҗади характерда алып барылды һәм укучыларның фикер йөртү эшчәнлегенең дәвамы булды.

Күрсәтмәлелек проблемалы ситуация тудыруга хезмәт иткән кебек, үз-үзеңне тикшерү барышында укучының кайтма информация алуына да хемәт итә. Ә техник чара исә укучыларга кайтма информацияне тапшыру өчен файдаланды.

























Общая информация

Номер материала: ДВ-027772

Вам будут интересны эти курсы:

Курс повышения квалификации «Методика преподавания информатики в начальных классах»
Курс повышения квалификации «Возрастные особенности детей младшего школьного возраста»
Курс повышения квалификации «Роль педагога в реализации концепции патриотического воспитания школьников в образовательном процессе в свете ФГОС второго поколения»
Курс профессиональной переподготовки «Организация образовательного процесса для обучающихся с ограниченными возможностями здоровья»
Курс повышения квалификации «Профессиональная компетентность педагогов в условиях внедрения ФГОС»
Курс повышения квалификации «Психолого-педагогические аспекты развития мотивации учебной деятельности младших школьников в рамках реализации ФГОС НОО»
Курс повышения квалификации «Мотивация учебной деятельности в условиях реализации ФГОС»
Курс повышения квалификации «Специфика преподавания информатики в начальных классах с учетом ФГОС НОО»
Курс повышения квалификации «Система работы учителя-дефектолога при обучении и воспитании детей с особыми образовательными потребностями (ООП) в общеобразовательном учреждении»
Курс повышения квалификации «Применение современных педагогических технологий в образовательном процессе в условиях реализации ФГОС»
Курс повышения квалификации «Методика преподавания курса «Шахматы» в общеобразовательных организациях в рамках ФГОС НОО»
Курс повышения квалификации «Сурдопедагогика: организация обучения, воспитания, коррекция нарушений развития и социальной адаптации глухих, слабослышащих, позднооглохших обучающихся в условиях реализации программы Ф
Курс профессиональной переподготовки «Инклюзивное образование в начальной школе»
Курс повышения квалификации «Современные тенденции цифровизации образования»
Курс профессиональной переподготовки «Теория и методика преподавания в начальных классах компенсирующего и коррекционно-развивающего вида»

Благодарность за вклад в развитие крупнейшей онлайн-библиотеки методических разработок для учителей

Опубликуйте минимум 3 материала, чтобы БЕСПЛАТНО получить и скачать данную благодарность

Сертификат о создании сайта

Добавьте минимум пять материалов, чтобы получить сертификат о создании сайта

Грамота за использование ИКТ в работе педагога

Опубликуйте минимум 10 материалов, чтобы БЕСПЛАТНО получить и скачать данную грамоту

Свидетельство о представлении обобщённого педагогического опыта на Всероссийском уровне

Опубликуйте минимум 15 материалов, чтобы БЕСПЛАТНО получить и скачать данное cвидетельство

Грамота за высокий профессионализм, проявленный в процессе создания и развития собственного учительского сайта в рамках проекта "Инфоурок"

Опубликуйте минимум 20 материалов, чтобы БЕСПЛАТНО получить и скачать данную грамоту

Грамота за активное участие в работе над повышением качества образования совместно с проектом "Инфоурок"

Опубликуйте минимум 25 материалов, чтобы БЕСПЛАТНО получить и скачать данную грамоту

Почётная грамота за научно-просветительскую и образовательную деятельность в рамках проекта "Инфоурок"

Опубликуйте минимум 40 материалов, чтобы БЕСПЛАТНО получить и скачать данную почётную грамоту

Включите уведомления прямо сейчас и мы сразу сообщим Вам о важных новостях. Не волнуйтесь, мы будем отправлять только самое главное.