140933
столько раз учителя, ученики и родители
посетили сайт «Инфоурок»
за прошедшие 24 часа
+Добавить материал
и получить бесплатное
свидетельство о публикации
в СМИ №ФС77-60625 от 20.01.2015
Дистанционные курсы профессиональной переподготовки и повышения квалификации для педагогов

Дистанционные курсы для педагогов - курсы профессиональной переподготовки от 6.900 руб.;
- курсы повышения квалификации от 1.500 руб.
Престижные документы для аттестации

ВЫБРАТЬ КУРС СО СКИДКОЙ 50%

ВНИМАНИЕ: Скидка действует ТОЛЬКО сейчас!

(Лицензия на осуществление образовательной деятельности № 5201 выдана ООО "Инфоурок")

ИнфоурокДругоеДругие методич. материалыӨндірістік шу және діріл. Адам организмына және мекендеу ортасына негативтік факторлардың әсері

Өндірістік шу және діріл. Адам организмына және мекендеу ортасына негативтік факторлардың әсері

библиотека
материалов
Скачать материал целиком можно бесплатно по ссылке внизу страницы.

Дәріс 5 Өндірістік шу және діріл. Адам организмына және мекендеу ортасына негативтік факторлардың әсері

Ағзаға әсер ететін факторлар екі топқа бөлінеді, зиянды және қауіпті.

Зиянды – белгілі жағдайларда ауруға әкеп соқтырады. Ал, қауіптілері – белгілі бір жағдайда травмалық зиян келтіреді.

Зиянды және қаіптілер өзара екі топқа бөлінеді. Олар:

  • физикалық – барлық қозғалатын, кесілетін, құлайтын, температураның көтерілуі мен төмендеуі, барометриялық қысым; газдану, шудың деңгейі, вибрация, ультродыбыс, инфродыбыс, иондық, электромагниттік сәулелену, ультрофиолет пен ультроқызыл радиация; жарықтың, сәулеліктің пульсациясы, жарықтың жеткіліксіз болуы, жарық кереғарының төмен болуы.

  • Химиялық – зиянды заттар, технологияда қолданылатын улы заттар, улы химикаттар; емдік дәрілер.

Биологиялық – бактериялар, вирустар, микроағзалардың ерекше түрлері, қоршаған ортаны биологиялық ластау.

Психофизикалық - өндірістік факторлар ойды қатты зорықтыру, еңбектің біркелкілігі, эмоцианалды зорығу.

5.1. Зиянды заттарды жалпылама мінездемесі

Зиянды заттар 2 топқа бөлінеді:

- табиғи;

- антропогендік – қоршаған ортаға адамның іс-әрекеті арқылы енеді.

Улы заттар кез келген сұйықтықты көп мөлшерде етіп түзе алады. Уларға әдеттегі жағдайларда және су мөлшерде түзілетін сұйықтықтар жатады.

Зиянды заттардың көп түрлілігіне қарамастан, олардыңтуғызатын сырқаттардың потологиялық процесстері ұқсас келеді.

Адамның ағзасына әсер ететін зиянды заттар:

- жалпы уландыратын – ағзаны уландыратын немесе жеке жүйелерді зақымдайтындар, сонымен қатар бүйрек пен бауырдың потологиясын өзгертеді (көміртек оксиді, қорғасын т.б.)

- тітіркенгіштік – демалу органдарының көздің, өкпенің, тері бездерінің тітіркенуі (хлор, аммиак, азот, оксид т.б.)

- сезімталдық – аллерген тәрізді қызмет атқарады.

- мутагендер – генетикалық кодтың бұзылуына әкеледі, тұқымқуалаушылықтың мәліметтерін өзгертеді.

- канцкрогендік - жаңадан қалыптасқан зияндыларды тудырады (хром, никель, асбест, хош иісті көміртектер)

Мутагендік, канцерогендік заттар репродукцияның міндетке әсер ететіндер алшақтанған химиялық қосындылармен адам ағзасына әсерін тигізеді.

Ағзаға әсері жылдар немесе 10 жылдардан кейін тигізуі мүмкін. Түрлі әсерлері ұрпаққа да әсерін тигізуі мүмкін.

5.2. Зиянды заттардың ағзаға түсу жолдары

  • Дем алғанда өкпе арқылы. Бұл ең қауіпті жолдардың бірі, яғни зиянды заттар жан-жаққа таралатын жасуша ұлпасы арқылы қанға еніп, бүкіл ағзаға таралады.

  • Асқазанға тамақ пен ссу арқылы кіреді. Улы заттардың ағзаға енуі гигиеналық ережелерді сақтамағандықтан болады, шылым шегу, кір қолмен ас ішу т.б. мысал үшін, қорғасын – жұмсақ металл, оңай жуылады, ас қабылдау мен шылым шеккенде ағзаға енеді.

Ас қорыту мүшелерінде оның құрамы ағзаға кері әсерін тигізуі мүмкін. Химиялық заттардың көбі, бүйрекке енген кезде, аз уақыт ішінде сақталып, заралсызданады.

Зақымданбаған тері арқылы. Химиялық заттардың тері арқылы ағзаға таралуы оның суда ергіштігіне байланысты.

5.3. Зиянды заттардың әрекеттері

Биологиялық тұрғыдан басқа, кейбір заттар адамға фиброгендік әсер етеді. Бұл заттар өкпеге жеткен кезде, пневмокониоз ауруын туғызады.

Зиянды заттармен түйісу арқылы ағзаға еніп, уландырады:

  • жалпы улану, удың қанға ену арқылы болады;

  • нақтылы – белгілі бір жерде жасушалардың зақымдалуы;

уланудың жүру жолдары:

  • ушықтырылған күйде – апаттар мен қауіпсіздік ережелерін сақтамағандықтан;

  • созылмалы – аз мөлшерде пайда болып, бірте-бірте ағзада жиналады;

  • асқындырылған - ушықтырылған күйде, өте баяу және созылмалы.

Бір удың қайталанған әсерінде байқалғандар:

  • сезімталдық – сұйықтықпен араласқанда үлкен әсерін тигізеді де, аллергиялық реакция жүреді;

  • үйреншіктік – зиянды заттың ағзаға қайта енгендігінен әсері әлсіз болады.

5.4. Адам ағзасындағы уларды залалсыздандыру

Біріншіден - удың химиялық құрылымы өзгеріп, ағзада бар, химиялық элементтерімен байланысқа түскенде құрылымы өзгереді.

Екіншіден – сақтауға беру, бұл уақытша қандағы удың айналымын тоқтату.

Үшіншіден –уларды ағзадан шығару. Уларды шығару әдетте демалу мүшелері, ас қорыту мшелері, бауыр, тері, темір арқылы іске асырылады.

Улы заттар ағзаға тигізетін зияндарын 4 топқа бөлуге болады:

  1. өте қауіпті;

  2. қауіпті;

  3. аса қауіпті емес;

  4. қауіптілігі өте аз;

5.5. Қатты әсер беретін улы заттар

Осы топқа хлор, аммиак, күкіртті ангедрид, күкірт көміртегі, көміртегі окисі, синильді қышқыл, сынап т.б. жатады. Бұлар апат кезінде атмосфераға жайылып, адамдардың өліміне себеп болады.

Осы топтағы зиянды заттарды өндіріп шығаратындар:

Химикалық салалар, мұнай өндіруші, қағаз өндірісі, ас өндіруші сала, су құбырлары болып келеді.

Қазақстан Республикасы бойынша 400 астам нысан қатты әсер ететін улы заттар, бар соның ішіндегісі Алматыдағысы 14.

Қатты әсер беретін улы заттар улы заттардың уыттығынкөрсететін көрсеткштер:

  • алғашқы концентрация – миниралды концентрация жеңіліссіз белгілі бір уақыт қана дөс бермей тұра алады,

  • тасымалдаушылықтың шегі – миниралды концентрациядағы қатты әсер беретін улы заттар демалу орталығының тоқтауына байланысты адам тез арада өліп кетуі мүмкін. Мысалы: хлор үшін тез арадағы өлім концентрациясы 5-10 мг\л. Болса ол аммиак 50-500 мг\л болса, жеткілікті.

5.6 жауынгерлік улаушы заттар - заттың, биохимиялық қарудың негіз құрастырушы

Осы шақ химиялық қару үлкен қорларымен, нақты бар болу аймақтық және әлеуметтік даулармен осымен орайлас, сонымен қатар террорлық актілер сол себепті, жұғу химиялық ошақтарының көріну ықтималдық және халық улаулары маңызды өсті.

Мінез-құлықпен жауынгерлік улаушы зат әрекеттері бөліседі: ашушаң - сал болушылықтар (зарин, зоман, - газдар); кожно - - (иприт); буындырушылар (фосген, дифосген); общеядовитые (нілдегіш қышқыл, хлорциан); психохимические (би - зед); тітіркенгендер (, адамсит, хлорпикрин)..[1, б.103-106].

5.7 шара СДЯВтың қорғанышымен

Құтқаруға арналған өмірлер - улаушы заттармен антидоттар қажетті қолдану (уға қарсы дәрінің). антидоттардың нәтижелілігі проявляется тек қана бастапқыларды улау сатыларында (5 мина.).

Антидоды СДЯВ қабілетті зиянсыз ету, тигізгендер адам организмына. - антидоды байланыстырады, зиянсыз қосу организмында құрастыра, басқалар бәсекелеседі ферменттерге әрекетпен, қабылдағыштар, адам физиологиялық жүйелері. Олар ішке енеді путём инголяцияның, таблеткалардың немесе инъекция түрінде улаудан кейін алдын ала немесе лезде.

Үшін жоғарылауда зиянды заттардың әрекетіне организм тұрақтылықтары дәрілік дәрілерді қолданылады, қорғаушылармен аталатындар.

Егер адам улаушы заттардың әрекет аймағына күтпеген тигізсе, ешқандай қорғау құралдар өзімелер жанында болмай, онда орамалмен, суланған сумен, мұсатырлы спиртпен, содалы ерітіндімен, несеппен мұрын және ауыз қажетті жабу және ауа қозғалысына перпендикуляр бағытта аймақты жылдам тастау.

Шұғылдарды оқиғаларда бөлектеуші противогаздарды қолданады. Олар онда жұмыс істеуге рұқсат етеді, қайда оттек толық жоқ болады және су астында тіпті тереңдікте көмірқышқыл газ жұтуы жанында 7 м. жұмыс принцибы химиялық заттардан оттек бөлісінде негізі салынған және ылғалдың, - адаммен. Орындалатын жұмыстың тәуелділікте бөлектеуші противогазда жұмыс уақыты созыла алады 45 мин. 3 сағат.[1, б.93-100].

Олардың адам ағзасына зиянды әсер етуі. Шудың, дірілдің сипаттама-лары. Олардын денгейлерін нормалау және бакылау. Оларды зиянды әсерден корғау шаралары.

Діріл мен шуды өлшеуге арналған аспаптар. Жеке қорғау күралдары.



Краткое описание документа:

Дәріс 5 Өндірістік шу және діріл. Адам организмына және мекендеу ортасына негативтік факторлардың әсері

Ағзаға әсер ететін факторлар екі топқа бөлінеді, зиянды және қауіпті.

Зиянды – белгілі жағдайларда ауруға әкеп соқтырады. Ал, қауіптілері – белгілі бір жағдайда травмалық зиян келтіреді.

Зиянды және қаіптілер өзара екі топқа бөлінеді. Олар:

-физикалық – барлық қозғалатын, кесілетін, құлайтын, температураның көтерілуі мен төмендеуі, барометриялық қысым; газдану, шудың деңгейі, вибрация, ультродыбыс, инфродыбыс, иондық, электромагниттік сәулелену, ультрофиолет пен ультроқызыл радиация; жарықтың, сәулеліктің пульсациясы, жарықтың жеткіліксіз болуы, жарық кереғарының төмен болуы.

-Химиялық – зиянды заттар, технологияда қолданылатын улы заттар, улы химикаттар; емдік дәрілер.

Биологиялық – бактериялар, вирустар, микроағзалардың ерекше түрлері, қоршаған ортаны биологиялық ластау.

Психофизикалық - өндірістік факторлар ойды қатты зорықтыру, еңбектің біркелкілігі, эмоцианалды зорығу.

5.1. Зиянды заттарды жалпылама мінездемесі

Зиянды заттар 2 топқа бөлінеді:

- табиғи;

- антропогендік – қоршаған ортаға адамның іс-әрекеті арқылы енеді.

Улы заттар кез келген сұйықтықты көп мөлшерде етіп түзе алады. Уларға әдеттегі жағдайларда және су мөлшерде түзілетін сұйықтықтар жатады.

Зиянды заттардың көп түрлілігіне қарамастан, олардыңтуғызатын сырқаттардың потологиялық процесстері ұқсас келеді.

Адамның ағзасына әсер ететін зиянды заттар:

- жалпы уландыратын – ағзаны уландыратын немесе жеке жүйелерді зақымдайтындар, сонымен қатар бүйрек пен бауырдың потологиясын өзгертеді (көміртек оксиді, қорғасын т.б.)

- тітіркенгіштік – демалу органдарының көздің, өкпенің, тері бездерінің тітіркенуі (хлор, аммиак, азот, оксид т.б.)

- сезімталдық – аллерген тәрізді қызмет атқарады.

- мутагендер – генетикалық кодтың бұзылуына әкеледі, тұқымқуалаушылықтың мәліметтерін өзгертеді.

- канцкрогендік - жаңадан қалыптасқан зияндыларды тудырады (хром, никель, асбест, хош иісті көміртектер)

Мутагендік, канцерогендік заттар репродукцияның міндетке әсер ететіндер алшақтанған химиялық қосындылармен адам ағзасына әсерін тигізеді.

Ағзаға әсері жылдар немесе 10 жылдардан кейін тигізуі мүмкін. Түрлі әсерлері ұрпаққа да әсерін тигізуі мүмкін.

5.2. Зиянды заттардың ағзаға түсу жолдары

-Дем алғанда өкпе арқылы. Бұл ең қауіпті жолдардың бірі, яғни зиянды заттар жан-жаққа таралатын жасуша ұлпасы арқылы қанға еніп, бүкіл ағзаға таралады.

-Асқазанға тамақ пен ссу арқылы кіреді. Улы заттардың ағзаға енуі гигиеналық ережелерді сақтамағандықтан болады, шылым шегу, кір қолмен ас ішу т.б. мысал үшін, қорғасын – жұмсақ металл, оңай жуылады, ас қабылдау мен шылым шеккенде ағзаға енеді.

Ас қорыту мүшелерінде оның құрамы ағзаға кері әсерін тигізуі мүмкін. Химиялық заттардың көбі, бүйрекке енген кезде, аз уақыт ішінде сақталып, заралсызданады.

Зақымданбаған тері арқылы. Химиялық заттардың тері арқылы ағзаға таралуы оның суда ергіштігіне байланысты.

5.3. Зиянды заттардың әрекеттері

Биологиялық тұрғыдан басқа, кейбір заттар адамға фиброгендік әсер етеді. Бұл заттар өкпеге жеткен кезде, пневмокониоз ауруын туғызады.

Зиянды заттармен түйісу арқылы ағзаға еніп, уландырады:

-жалпы улану, удың қанға ену арқылы болады;

-нақтылы – белгілі бір жерде жасушалардың зақымдалуы;

уланудың жүру жолдары:

-ушықтырылған күйде – апаттар мен қауіпсіздік ережелерін сақтамағандықтан;

-созылмалы – аз мөлшерде пайда болып, бірте-бірте ағзада жиналады;

-асқындырылған - ушықтырылған күйде, өте баяу және созылмалы.

Бір удың қайталанған әсерінде байқалғандар:

-сезімталдық – сұйықтықпен араласқанда үлкен әсерін тигізеді де, аллергиялық реакция жүреді;

-үйреншіктік – зиянды заттың ағзаға қайта енгендігінен әсері әлсіз болады.

5.4. Адам ағзасындағы уларды залалсыздандыру

Біріншіден - удың химиялық құрылымы өзгеріп, ағзада бар, химиялық элементтерімен байланысқа түскенде құрылымы өзгереді.

Екіншіден – сақтауға беру, бұл уақытша қандағы удың айналымын тоқтату.

Үшіншіден –уларды ағзадан шығару. Уларды шығару әдетте демалу мүшелері, ас қорыту мшелері, бауыр, тері, темір арқылы іске асырылады.

Улы заттар ағзаға тигізетін зияндарын 4 топқа бөлуге болады:

1.өте қауіпті;

2.қауіпті;

3.аса қауіпті емес;

4.қауіптілігі өте аз;

5.5. Қатты әсер беретін улы заттар

Осы топқа хлор, аммиак, күкіртті ангедрид, күкірт көміртегі, көміртегі окисі, синильді қышқыл, сынап т.б. жатады. Бұлар апат кезінде атмосфераға жайылып, адамдардың өліміне себеп болады.

Осы топтағы зиянды заттарды өндіріп шығаратындар:

Химикалық салалар, мұнай өндіруші, қағаз өндірісі, ас өндіруші сала, су құбырлары болып келеді.

Қазақстан Республикасы бойынша 400 астам нысан қатты әсер ететін улы заттар, бар соның ішіндегісі Алматыдағысы 14.

Қатты әсер беретін улы заттар улы заттардың уыттығынкөрсететін көрсеткштер:

–алғашқы концентрация – миниралды концентрация жеңіліссіз белгілі бір уақыт қана дөс бермей тұра алады,

–тасымалдаушылықтың шегі – миниралды концентрациядағы қатты әсер беретін улы заттар демалу орталығының тоқтауына байланысты адам тез арада өліп кетуі мүмкін. Мысалы: хлор үшін тез арадағы өлім концентрациясы 5-10 мг\л. Болса ол аммиак 50-500 мг\л болса, жеткілікті.

5.6 жауынгерлік улаушы заттар - заттың, биохимиялық қарудың негіз құрастырушы

Осы шақ химиялық қару үлкен қорларымен, нақты бар болу аймақтық және әлеуметтік даулармен осымен орайлас, сонымен қатар террорлық актілер сол себепті, жұғу химиялық ошақтарының көріну ықтималдық және халық улаулары маңызды өсті.

Мінез-құлықпен жауынгерлік улаушы зат әрекеттері бөліседі: ашушаң - сал болушылықтар (зарин, зоман, - газдар); кожно - - (иприт); буындырушылар (фосген, дифосген); общеядовитые (нілдегіш қышқыл, хлорциан); психохимические (би - зед); тітіркенгендер (, адамсит, хлорпикрин)..[1, б.103-106].

5.7 шара СДЯВтың қорғанышымен

Құтқаруға арналған өмірлер - улаушы заттармен антидоттар қажетті қолдану (уға қарсы дәрінің). антидоттардың нәтижелілігі проявляется тек қана бастапқыларды улау сатыларында (5 мина.).

Антидоды СДЯВ қабілетті зиянсыз ету, тигізгендер адам организмына. - антидоды байланыстырады, зиянсыз қосу организмында құрастыра, басқалар бәсекелеседі ферменттерге әрекетпен, қабылдағыштар, адам физиологиялық жүйелері. Олар ішке енеді путём инголяцияның, таблеткалардың немесе инъекция түрінде улаудан кейін алдын ала немесе лезде.

Үшін жоғарылауда зиянды заттардың әрекетіне организм тұрақтылықтары дәрілік дәрілерді қолданылады, қорғаушылармен аталатындар.

Егер адам улаушы заттардың әрекет аймағына күтпеген тигізсе, ешқандай қорғау құралдар өзімелер жанында болмай, онда орамалмен, суланған сумен, мұсатырлы спиртпен, содалы ерітіндімен, несеппен мұрын және ауыз қажетті жабу және ауа қозғалысына перпендикуляр бағытта аймақты жылдам тастау.

Шұғылдарды оқиғаларда бөлектеуші противогаздарды қолданады. Олар онда жұмыс істеуге рұқсат етеді, қайда оттек толық жоқ болады және су астында тіпті тереңдікте көмірқышқыл газ жұтуы жанында 7 м. жұмыс принцибы химиялық заттардан оттек бөлісінде негізі салынған және ылғалдың, - адаммен. Орындалатын жұмыстың тәуелділікте бөлектеуші противогазда жұмыс уақыты созыла алады 45 мин. 3 сағат.[1, б.93-100].

Олардың адам ағзасына зиянды әсер етуі. Шудың, дірілдің сипаттама-лары. Олардын денгейлерін нормалау және бакылау. Оларды зиянды әсерден корғау шаралары.

Діріл мен шуды өлшеуге арналған аспаптар. Жеке қорғау күралдары.

Общая информация

Номер материала: 314451

Вам будут интересны эти курсы:

Курс профессиональной переподготовки «Управление персоналом и оформление трудовых отношений»
Курс повышения квалификации «Интеллектуальная собственность: авторское право, патенты, товарные знаки, бренды»
Курс «Инспектор по кадрам»
Курс профессиональной переподготовки «Организация и предоставление туристских услуг»
Курс профессиональной переподготовки «Клиническая психология: организация реабилитационной работы в социальной сфере»
Курс повышения квалификации «Экономика предприятия: оценка эффективности деятельности»
Курс повышения квалификации «Организация практики студентов в соответствии с требованиями ФГОС педагогических направлений подготовки»
Курс повышения квалификации «Использование активных методов обучения в ВУЗе в условиях реализации ФГОС»
Курс профессиональной переподготовки «Организация деятельности секретаря руководителя со знанием английского языка»
Курс профессиональной переподготовки «Риск-менеджмент организации: организация эффективной работы системы управления рисками»
Курс профессиональной переподготовки «Организация системы менеджмента транспортных услуг в туризме»
Курс профессиональной переподготовки «Методика организации, руководства и координации музейной деятельности»
Курс профессиональной переподготовки «Организация деятельности по водоотведению и очистке сточных вод»
Курс профессиональной переподготовки «Управление качеством»
Курс профессиональной переподготовки «Стандартизация и метрология»

Благодарность за вклад в развитие крупнейшей онлайн-библиотеки методических разработок для учителей

Опубликуйте минимум 3 материала, чтобы БЕСПЛАТНО получить и скачать данную благодарность

Сертификат о создании сайта

Добавьте минимум пять материалов, чтобы получить сертификат о создании сайта

Грамота за использование ИКТ в работе педагога

Опубликуйте минимум 10 материалов, чтобы БЕСПЛАТНО получить и скачать данную грамоту

Свидетельство о представлении обобщённого педагогического опыта на Всероссийском уровне

Опубликуйте минимум 15 материалов, чтобы БЕСПЛАТНО получить и скачать данное cвидетельство

Грамота за высокий профессионализм, проявленный в процессе создания и развития собственного учительского сайта в рамках проекта "Инфоурок"

Опубликуйте минимум 20 материалов, чтобы БЕСПЛАТНО получить и скачать данную грамоту

Грамота за активное участие в работе над повышением качества образования совместно с проектом "Инфоурок"

Опубликуйте минимум 25 материалов, чтобы БЕСПЛАТНО получить и скачать данную грамоту

Почётная грамота за научно-просветительскую и образовательную деятельность в рамках проекта "Инфоурок"

Опубликуйте минимум 40 материалов, чтобы БЕСПЛАТНО получить и скачать данную почётную грамоту

Включите уведомления прямо сейчас и мы сразу сообщим Вам о важных новостях. Не волнуйтесь, мы будем отправлять только самое главное.