Добавить материал и получить бесплатное свидетельство о публикации в СМИ
Эл. №ФС77-60625 от 20.01.2015
Инфоурок / Другое / Конспекты / Открытый урок по казахской литературе 9-класс "Жыраулар поэзиясы"

Открытый урок по казахской литературе 9-класс "Жыраулар поэзиясы"


  • Другое

Поделитесь материалом с коллегами:

Қазақ әдебиеті 9-сынып

Сабақтың тақырыбы: Жыраулар поэзиясы.

Мақсаты:Білімділік: Эпостық аңыздардың тарихи маңызы және

ХҮ-ХҮІІІ ғасырдағы ақын-жазушылардың

шығармалары, ерекшеліктері, маңызы жөнінде

оқушыларға түсінік беру;

Дамытушылық: Оқушыларды өз бетімен жұмыс істеуге

дағдыландырып, салыстырмалы талдау

жасай білуге баулу;

Тәрбиелік: Оқушыларды еліне, жеріне, туған халқының

дәстүріне деген сүйіспеншілікке, еңбектене білуге,

намысқойлыққа, ержүректілікке тәрбиелеу.

Адамгершілік тәрбиесін олардың санасына сіңіру.

Сабақ түрі: кіріктірілген сабағы

Сабақ әдіс-тәсілдері: топтық жұмыс, ізденіс, баяндау, сұрақ-жауап

Сабақтың көрнекілігі: жыраулар суреттері, кітаптар көрмесі,

Күтілетін нәтиже: Оқушылар эпостық аңыздардың тарихи маңызын

ашып, ХҮ-ХҮІІІ ғғ өмір сүрген ақын-жыраулардың

өмір жолы мен шығармашылығын ажырата біледі


С А Б А Қ Т Ы Ң Б А Р Ы С Ы:

Ұйымдастыру бөлімі

Оқушылармен амандасу, сынып ұжымының назарын сабаққа аудару

Қызығушылықты ояту

Өмір туралы

- Құйрығы жоқ, жалы жоқ құлан қайтіп күн көрер,

Аяғы жоқ, қолы жоқ жылан қайтіп күн көрер!?

Шыбын шықса жаз болып, таздар қайтіп күн көрер.

Жалаң аяқ балапан қаздар қайтіп күн көрер!? - деп жырлаған Асан Қайғы атанып кеткен Хасан Сәбитұлы тарихымыздың

ауыр кезеңдерін, халықтың өткені мен ертеңі туралы толғаныс, жылжыған сайын –талассыз ақиқат екеніне тоқталып кеткен.

  • Енді, балалар, болжап көрейікші, бүгінгі сабағымыз қандай тақырыпты қозғамақ?

  • Иә, дұрыс айтасыздар, бүгінгі сабағымыз ақын-жыраулар өмірі мен шығармашылығына арналады.


Мағынаны тану

Сабақтың тақырыбы: Жыраулар поэзиясы

Сабақтың мақсаты: Эпостық аңыздардың тарихи маңызын

ашып, ХҮ-ХҮІІІ ғғ өмір сүрген ақын-жыраулардың

өмір жолы мен шығармашылығымен танысу, бір-

бірінен ажырата білу


  • ХҮ-ХҮІ ғасырлардағы ақын-жыраулар

(Сыпыра, Асан қайғы, Қодан тайшы, Қазтуған Сүйінішұлы

Доспамбет, Шалкиіз)

  • ХҮІІ-ХҮІІІ ғасырлардағы қазақ жыраулары

(Жиембет Бортоғашұлы, Марғасқа жырау, Ақтамберді Сарыұлы

Тәтіқара ақын, Үмбетей жырау, Бұқар жырау Қалқаманұлы)


Сабақтың барысы:

Жүзеге асырылатын әрекеттер:

  1. Оқулықтағы мәтінді талдау

2. Кезеңдері:

  • Мәліметтерді жинақтау – 5 минут

  • Топ ішінде талқылау – 5 минут


Негізгі оқиғалар

ХҮ-ХҮІ ғасырлардағы ақын-жыраулар

Сыпыра жырау(ХІҮғ) – Қазақстанның батысында өмір сүрген түркі тілдес ру-тайпалардан шыққан жырау қазақ пен ноғайға ортақ тұлға.

Ел қамын жеген қамқоршы ақсақал ретінде «Ер Тарғын», «Едіге»жырларында кездеседі.

ХІІІ-ХҮғғ өмір сүрген жыраулар – Асан қайғы, Қодан тайшы, Кетбұға

Асан қайғы – Жерұйықты іздеуші.

Ш.Уәлиханов «Қазақ-ноғай халқының философы»

Қодан тайшы – Дайырқожа бидің әкесі

Қазтуған Сүйінішұлы – 1420ж Астраханьдағы Қызылжар деген жерде дәулетті отбасында дүниеге келген.

Үш жыры жеткен, әйгілісі - «Алаң да алаң, алаң жұрт»

Доспамбет – 1490жылы Дон өзенінің төменгі ағысындағы Азов қаласында әскери билеуші шонжар тұқымынан шыққан.

Жырлары: «Айнала бұлақ басы жоқ», «Тоғай, тоғай, тоғай су», «Азау, Азау дегенің», «Арғымаққа оқ тиді», «Айналайын Ақ Жайық»

Шалкиіз(1465-1560жж) – Жайық өзенінің шығыс жағалауында дүниеге келген. Ноғайлының әміршісі Темір бидің жанында болған.

ХҮІІ-ХҮІІІ ғасырлардағы қазақ жыраулары

Жиембет – алшын руын ертеден билеп келе жатқан атақты рубасылардың әулетінен шыққан. Есім ханның әскербасы қызметінде және кеңесшілерінің бірі болған. 1620ж Есімханның ойраттарды жеңуге өзінің үлесін қосқан. «Әмірің қатты Есім хан» жырының авторы.

Марғасқа жырау – Есім ханның ең жақын жорық жырауы болған. «Еңсегей бойлы ер Есім» атты жеті мың жолдық тарихи жыры белгілі.

Ақтамберді Сарыұлы(1675-1768ж) – Оңтүстік Қазақстандағы Қаратау бойында, дәулетті отбасында дүниеге келген. 93 жасында Семей өңіріндегі Жүректі деген жерде қайтыс болған. Жүрекжота деген төбенің үстінде жартылай бұзылған күмбезі күні бүгінге дейін сақталған.

Тәтіқара ақын – Қостанай аумағындағы Сарыкөл маңында туып-өскен. Абылай ханның қасында болған. Бір ерекшелігі – ол өзінің жырларында қазақ батырларының қай ру-тайпадан екендігін хабарлап отырған.

Үмбетей жырау(1706-1778ж) – қазіргі Ақмола облысы, Ерейментау ауданы жерінде өмір сүрген. «Ей, Ақтамберді, Қабанбай», «Бекболат биге», «Бөгенбай өліміне» жырларының авторы.

Бұқар жырау Қалқаманұлы(1693-1787ж) – Баянауыл ауданының далба тауының етегінде жерленген. Абылай ханның ақылшы, кеңесшісі болған.


Ойтолғаныс

Ақын-жыраулар өлеңінен үзінділер жасырылады

«Әдебиет айнасы»

  1. «Ердің құны болса да, қол қусырып барған соң, аса кеш те қоя бер,

бұрынғыны қуыспа» - деген тіркестер кімнің шығармасынан алынған?

Асан қайғы

  1. Дулат Бабатайұлының «Еспембет» поэмасында батыр кейпінде

бейнеленген жырау? Ақтамберді

3. «Керей, қайда барасың?» кімнің шығармасы? Бұқар жырау

4. «Жыраулардың сөзі мақсатсыз айтылмайды. Не айтса да, көптің мұңы, көптің жайы туралы айтылады.» - деген кім еді? Мұхтар ӘУЕЗОВ

  • Тарихи сұрақтар қойылады.

«Тарих беттерінен... »

1. Абылайдың керемет қасиеттерін жырлап, Орта Жүздегі оқиғаларға белсене қатысқан, шығармаларына батырлар ерлігін арқау еткен XVIIІ ғасырдың IІ жартысындағы танымал ақын? Тәтіқара

  1. XVIIІ ғасырдағы қазақ әдебиетінің өкілі, ұлы тұлғалардың бірі, Абылайдың кеңесшісі болған жырау? Бұқар

  2. 1490 жылы Азов қаласында дүниеге келген жырау? Доспамбет

(2010ж 23 нұсқа 5 сұрақ) (2008ж 12 нұсқа 24 сұрақ)

4. Есім ханның Кіші жүздегі ел басқарушы, биі болған жырау? Жиембет

(2011ж 7 нұсқа 14 сұрақ)

  1. «Еңсегей бойлы Ер Есім» тарихи жырының авторы? Марғасқа

(«Шың»)

Бағалау


Үйге тапсырма беру: оқу, қосымша деректерді пайдаланып, ақын-

жыраулар жөнінде мәлімет, баяндама дайындау




Автор
Дата добавления 21.11.2016
Раздел Другое
Подраздел Конспекты
Просмотров44
Номер материала ДБ-376449
Получить свидетельство о публикации


Включите уведомления прямо сейчас и мы сразу сообщим Вам о важных новостях. Не волнуйтесь, мы будем отправлять только самое главное.
Специальное предложение
Вверх