ИКН  урок.

Урокынтемыже:  Марий калыкйомак - влак

Урокынцельже: тунемше – влакынмарийкалыкйомакнергенпалымыштымушештарымаш, уш-акылыштым, мастралыкыштымшуараш, шинчымашыштымкелгемдаш да шкегычшоненвозашкумыландаш.

Урокынзадачыже:

            1) Йомак-влакыншарлентолмокорныжденепалдарымаш;

2) йоча-влакымпороденосалымойыраштуныкташ;

  3) Сылнынлудмонавыкымвияндаш.

4) йоча-влакынмастарлыкыштымшуараш.

Кучылтшаш материал: ИКН книга, Маска денмарий», «Рывыжденказа», марийкалыкйомак книга-влак (выставке), йомак-влакгыч сюжет-влак, компьютерный презентаций.

Личностный УУД:

 Шкемрашемдымаш.

 Смыслообразований да нравственно-этический виктарымаш (Ен-

влакын уда да сайкойышыштым, янлык-влак деке чаманымашкумылымакленмоштымаш).

Регулятивный УУД:

 Тунемше-влакыншинчымашымденмоштымашымтергымаш.

 Тунемме пашам шкевуяаклымаш.

 Шкешонымымумылтарен да каласкаленмоштымаш;

 Тушкан да коктын пашам ышташтунеммаш.

Познавательный УУД:

 Шкеончыланйодышымнолталын, вашмутымпуэнмоштымаш.

 Турлоинформацийымкучылтмоштымаш.

 Библиотека денекылымкучымаш .

 Турлосемынйодышымшынденлудмаш.

Коммуникативный УУД:

Турлойонымкучылтын, лудынмоштымаш.

 Сылнынлудаштуныктымаш.

 Чонан – влакынилышыштекулешлыкшымрашемдаштуныкташ

.  Тушкан пашам ышташкумыландаш

Урокын эртымыже

1. Организационный ужаш

-Чыландаматшкедекем ужам. Айстакругышшогалына, икте-весыланшыргыжалколтена да киднам шум пелен пыштена. Шижыда, кузе шумна кыра? Тудомемнанурокышкынатолын, моткочкуанен да култка. Айстатидекуаншижмашнам, чоншокшынам икте-весыланполеклена, киднам ваш кормыжталына. Шижыда, кузешокшотулмемнамырыкта да урокнамтуналаштарата. Мыйушанем:урокнамоткочпайдалын, куанлынэрта далектышанлиеш. Шичса.

2. Пашаланкумыландымаш.

- Йоча-влак, ончалза-яндоскашке.(1-ше слайд)

Доскам почына, туштокамойвозымо.

- Ко мыланемкаласа, доскаштемогаймутымвозымо?

-Урокнантемыже –марийкалыкйомак - влак..

 -Йоча – влак, а могай пашам шукташтуналына?

-А тидетемымкелгынрак пален налаш, урокыштошкенамкузекучышашулына? (колыштшинчыман, внимательный лийман…)

- Мо тугаййомак? Кузе тудошарлен?Йомакмолан кулеш? Тевенинейодыш- влакатмемнамвучат.

 3. У темымтунеммаш

-Мыйынкидыштеммотыгай? – Чын, мундыра. А мундыранкулешлыкшымкаласыза: носким, тапычкымпидаш.

- А мундыраэшекуштовашлиялтеш?

-  Чын, йомакыште. Айстамеаттидемундыраполшымоденеуроканмтуналына, йомактуняшкеошкылына. 

Музыкальный заставке

Юзомундырапордеш,

Йомактуняшмемнамужеш.

-Шинчанампетырена, 5 марте шотлена

1,2,3,4,5 шинчанампочына

Йомактуняштеулына.

Музыкальный заставке

- Йоча – влак, ужыдамогайчапле ку полатшога. Тиде – Шкетанлумешкугыжаныштеатр.Театрлантений ноябрь тылзыште 95 ийтемеш.Тений октябрь тылзыштемузейымпочмо. Кумылдаулотушкопуренлекташ?

- А театрыштешкемкузекучаш кулеш? (кугу йукденемутланашоклий, лушкашоклий…)

- Айстачыланшыплийына, кап-кылнам тура кученада йомактуняшкекаена..

Йомакыммодынончыкташ.

-Мемогаййомакымончышна? Чын,«Тумнаденрывыж»

- Йолташда – влакынмодмышткелшыш?

- Йоча – влак, йомакым эн ончыч кунам колында? Эн ончыч, мутатуке, авада, ковадакаласкален, а вараракшымйочасадыштеколынулыда, телевизор денатшукойомакымонченда..Школыштатйомакынвийжемоткоч кугу.

- Йомакшемемнан дек кушечтолын?

 Игорь Гр.

- Йомак пеш ожношочын. Тидекалыкыншоненлукмо, ваш-ваш каласкалымеойпогыжо. Тудоикендеч весе деке, иктукымгыч вес тукымышкуснентолын.Шукертеожнактудокалыккоклаштешарлен. Кажнеялыштесайын, каласкаленмоштышоенлийын. Тудымик уста «йомакзе» манынлумденыт. Йомакымтелымкаласкаленыт.

 Саша

-  Кузе тудошарлен? Йомакымкочауныкажлан, уныкажекушкыншумекшешкешочшыжланкаласкален. Тыгейомакиктукымгыч вес тукымышмоткочкумданшарлен.

Наташа

- Йомакенымкуандара, воштылта. Осалымужмышудымынончаш, сайымпенгыдемдаштарата. Марий калыквольык, янлыкнергеншукойомакымчонен. Тидымумылтарашаткуштылго: тудоожнысекаквольыкымончен, чодыраштеилен, янлыккойышыматшымлен. 

Максим

- Кугезына – влакйомакымтелымколтеныт да тыгеойленыт: «Омартаумбаклумвочмешшояшойышташоклий» А Ронгомарийойлен: «Кенежымйомакымколтетгын, шурносайокшоч»

-Лачкалыккоклаштейомакшочын да шарлен.Кастене порт сомылкампытарен, икте-весе деке кидпашамышташ, йомакымйомаклашкоштыныт.Лач пел курымончычкажнесуртлаштетыгайсуретымужашлийын: конгавоктенекидпашамыштеншинченыт да йомакымколтеныт.

- Юзомундыранамрончена да КорамаскундемынпороковажеВалентина Александровнансуртышкыжовашкена. Валентина Александровна 79 ияш, Игорьынковаже. Пеш шукойомакым пала, мастарынкаласкаленмошта. Ик йомакыммыланнакаласкаленпуа.

Йомакымколыштына

Йомак-влак содержаний могырым3 турлолийыт:

 Янлык-влак нерген;

 Бытовой – ялысе паша, сомылнерген;

 Волшебный – юзойомак-влак.

А ынде 2 группыланшелалтына да тыгай пашам эртаренколтена.

Вуйыншогыш 1 группышто – Андрей

2 группышто - Катя

 1 группо–  янлык-влакнергенйомакым муза да йымачудыралза

2 группо – бытовой йомакымпалемдеда.

- Пашанамтергена.

- Юзомундыранамумбакерончена да йомактуняшкевашкена.

«Ушан шоншо» йомакымлудына.

Мутер пашам эртаренколташ (мут-влакым хор денелудаш)

Лудаш 1 абзацымшке лудам.

 - А ындейоча – влак роль денелудына.

Автор – Катя, шоншо – Андрей, меран – Игорь, Рывыж – Наташа, пире – Игорь.

5. Содержаний почеш паша.

 - Йомакмоденетыландакелшыш?

- Шоншомогай пашам ышташмастар?

-Моланшоншомеранлан, рывыжланпушкыдопыжашымыштенпуа?

-А пирыланмогайракпыжашым опта? 

- Тидейомакмемнаммолантуныкта? (Порыланпорылыкденевашештат)

-Содержаний могырымйомакмогайтушкашпура? (Янлык-влакнергенйомак, Юзойомак)

6. Физкультминутко. А  ындеканалташатжапшуо

-Эн тоштойомаклан – янлык-влакнергенйомакшотлалтеш.Шукойомакыштерывыж, , маска, меранвашлиялтыт.

- Рывыжмогайянлык?(чоя, мотор, чокапунан, кужупылышан, ковыраянлык)

- А могайеным «рывыж» маныт? (ко ондала) Ко шойыштеш, чоялана «рывыж» лумымтушкалтенатпуат. (рывыж Лида, рывыж Зоя)

Йочаланвозенпуаш

-Ик ганаондалет, курыммучкоушанашогыттунал. Шарненкодына.

- Тыгак,йомакыштемаска, меранвашлиялтыт.

- А телым маска мом ышта?

–Мераным вес семынжекуземаныт? (шайыкшинча, кучыкпоч)

-А могайеным «меран» маныт? (лудшо) Арам огылойлат: «Шумжомеранлачытыра».

- А ындекалыкмут – влакымончалына.

7. –Мундыранамумбакыжерончена (музыкальный заставке)

Да тыгайрак пашам эртаренколтена.

–   Могаййомактыгетуналеш…, палыза.

Слайд

 8. Рефлексий

- - Метачеурокыштомонергенойлышна?

- Мундыраполшымоденетачемейомактуняшкемиенсавырнышна.

- Мо денеурокнатыландакелшыш? (йоча-влакдечынйодаш)

-Пашам тыршеныштышна, ындешкенамаклена.

-Колантачысе урок келшеннолталзакечым

-Колантаче урок келшен, но чылажымумыленшуктеногылнолталзапылым.

- А ко тачейоршешнимомуым пален налыногыл, нолталзайурым.

- Ой, пеш чотсай. Ужаматтачеурокначылаланмоткочкелшен. Чылаштынкидыштемыйкечым ужам. Тек тиде кече тачевелеогыл, а кажнеурокышто окна гычмемнамшыратенончаштуналеш да урокналектышанлиеш.

9. Урокымиктешлымаш

 - Йомакмемнамшукылантуныкта:

-осалденсайым, порылыкденторжалыкымойыраш;

- ушан, порочонан, пашам йоратыше, чынверчшогышолияш

 - Йомакыштеосалвийымэреакпорылык сена.

-Йомакымлудса, сайайдемелийза.

Монго паша: мутер пашам шукташ,  36 страницыште «Сиротка Юкчи» йомакымлудаш.