Добавить материал и получить бесплатное свидетельство о публикации в СМИ
Эл. №ФС77-60625 от 20.01.2015
Инфоурок / Начальные классы / Другие методич. материалы / Поэзия падишасы- Фариза 4 класс
ВНИМАНИЮ ВСЕХ УЧИТЕЛЕЙ: согласно Федеральному закону № 313-ФЗ все педагоги должны пройти обучение навыкам оказания первой помощи.

Дистанционный курс "Оказание первой помощи детям и взрослым" от проекта "Инфоурок" даёт Вам возможность привести свои знания в соответствие с требованиями закона и получить удостоверение о повышении квалификации установленного образца (180 часов). Начало обучения новой группы: 26 апреля.

Подать заявку на курс
  • Начальные классы

Поэзия падишасы- Фариза 4 класс

библиотека
материалов

ПОЭЗИЯ ПАДИШАСЫ

(әдеби-сазды кеш)

Максаты: Атыраудын ақын қызы Фариза Оңғарсынованың   окушылардын акынның өмірі мен шыгармашылығы оқушылардың поэзияга деген кызығушылыктарын арттыру, акыннын ipілігі мен парасаттылығын айкындай тусу.

Көрнекілігі: ақын портреті, арнайы буклет, ақын шығармаларының жинағы.

Тақырыптық слайд:

1) Елiгi еркін даланың (акын өмірбаяны)

2)«Поэзия падишасы» (акын өлеңдері)

3)Ақын арманы алға жетелейді (ақын құрдастары)

4)«Фариза» деп жырлайды жүрегіміз (сұрақ-жауап)

5)Айдыны бар Атыраудың әлдилеген талайды (кітап көрмесі)

6)Адамның жаны бip жұмбақ (сөз-жұмбақ шешу)

Kөnip болып жалғасқанмен

Келешекке

Жіңішке қкыздың жолы не десек те.

Тумаппын жаман ер боп

тым құрыса

Калпағын кейбіреудің

жұлып алып.

Фариза Оңғарсынова

Kітап көрмесі: «Айдыны бар Атыраудын әлдилеген талайды»

Ән «Фаризажан».

Құрметті қонақтар! Бугінгі  кешімізді  «Фаризажан» әнмен аштық. Жүректерді  жан жылуымен epiтіn, поэзия әлемінің биік шындарын өз еркіне бағындырып, қиялға қанат сермеген Атыраудың ару ақыны Қазақ ССР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамоталары мен «Құрмет белгісі, «Парасат» ордендерінің иeгepi, Мәдени агарту iciнe еңбегі сіңген қызметкер, Қазақстан Парламенті  Мәжілісінің депутаты болған халық жазушысы Фариза Оңғарсынова  . Фариза Оңғарсынова 1939 жылы Атырау облысы Новобогат ауылында 25 желтоқсанда дуниеге келген. Фариза Оңғарсынова өзінің қауырсын қаламымен ақ жүрегін өлеңмен, кісілік келбетін әлдеқашан түгендеген ақынның бipi.

Қазақ поэзиясында өзіндік тұлға болып қалыптасқан ақын өлеңдерінің негізгі тақырыбы: махаббат, замана, уақыт тынысы, туған жер, туған ел туралы болды.

Мен саган гашык емес ем

Сен үшін сонау алыстардағы елес ем

Осынша мені арман қып келдің  неге сен

Сыртыңнан сүйіп жүретінімді

сезушi eдің  ғой демесең

Мен саған гашык, емес ем.

Бас иген көп-көп балаларға паңдана

асқақтау басып бақытты болдым

Сонда да жын жүрегімді толтырар 6ip жан жетпей

Журді ғой демесең мен саған ғашык, емес ем.

Батырлардың ұрпағымын

Күресте өcin қайсар бабам

Қиындықтан тайсалмаған

Жасқа  қамқор, еліне — улгі

Терең ойлы байсалды адам.

Мен атамның  шырағымын

Жастық  шақта жалындаған

Қайталаған әнін далам

Қала салып Айға аттанып,

Мұхиттарда дамылдаған.

Ер әкенің  ұланымын,

Мен әзiршe жас баламын

Алдымда әлі бақ-талабым,

Аталарға тартып туған

Ұланмын деп мақтанамын

Ел аялар сұңқар улын —

Батырлардың  ұрпағымын!

Сенің құрбың

Елесің қуантардай,

Сен жайлы ой кешемін.

Өзіңе дым айта алмай,

Құрбыңмен сөйлесемін.

Қолыңды алам да мен

Қысуға кысыламын

Гүлімді саған деген

Мен оған ұсынамын.

Ақындық - киелі өнер.

Өнер жолы ауыр жол.

Ақынның әлеумет алдындағы арқалар жүгі ауыр.

Таң қаласың, еріксіз бойлай түсесің, ақындығына бас иесің. Ақынның сырласы да, досы да поэзия.

Қыз - тағдыр

Көміліп  көк теңіздей мұңға жаным

Бойымда кейде менің толар ағын

Сыйлымын сонда-дағы өкінішті-ақ

Өзімнің  жігіт болып тумағаным.

Қашанда намыссыздық  па теңі

Пысықай бала да оны  шектетеді.

Аузынан сөзі  түскен жігіт үшін

Отырам намыс қысып,қаным қайнап.

Туган ел

Аймалайды өпкен желі

Нұрға оранып көк пен жері.

Бала сағым бұлдырайды,

Гулмен ойнап бөктердегі.

Қаз-үйректің тансе әні

Ерке өзенмен табысады.

Бip-6ipineн күле қашып

Ақ  толқындар алысады.

Құштарлық

Ойларым менің ойран боп

Сарқылып жүрген кезімде

Бұрқан да талқан сезімге

Алқынып жүрген кезімде

Жан ашырларды қайғыртып

Дал қылып жүрген кезімде

Жер менен көктен жай таппай

Шарқ  ұрып жүрген кезімде

Жолықтың маған Жақсы Адам

Ерекше тұлғаң  басқадан

Осындай сәтте ойлап па ем

Кездесемін деп тек саған.

Дұшпанды талай жасқаған

Таусылып менде асқақ  ән

Түңіліп барлық  тірліктен

Жүгініп менен жыр күткен

Жұртым бар-ау деп саспаған,

Ысырып бәрін тастағам.

Достар әні

Ақ, қарамыз, сарымыз

Тату доспыз бәріміз.

Достық жайлы ән салып,

Шырқатайық, кәне, біз.

Жузімізге қарайык,

Бал күлкілі  баламыз.

Бізге қымбат күн шуақ,

Бізге қымбат анамыз.

Күннің нұрын сүйеміз,

Қырдың  гулін  сүйеміз.

Оиыншықтар біздерде

Көп болғанын  қалаймыз.

Ән. «Қыздар, қыздар, Арулар».

Мақатаев туралы жыр

Бip өзi мұхит сынды жағасы арман

ағысы жағасына жара салған.

Толқыны тасқындаса, тау қопарып,

Жабықса, жусаннан да аласарған.

Сыздатып кеудесін жыр таңдайын ән

Бетке алған сұрапылды қандай ұлан

Әйmeyip алқам~салқам жолга шықты

Киелі  Хантәңірінің баурайынан.

Бал күндер тайға тақым салған күрең,

жүдеу кез наны тапшы, айраны кем,

Бұрылып қош айтысты Қарасазбен,

Аршалы сайларымен, сайранымен.

Мұз айдынындағы ой

«Өмірдің өзі. — мұз айдын,

Тайғанап кетпе! — деген ең,

Сырғанап жүріп  мұңайдым,

Еске алдым сені неге мен ?

Қайғы азап шексең жебер ем,

Тайганап кетсең, демер ем...

Дейтұғын өзің емеспе ең?

Аса алмай асу белестен.

Қақ маңдайымнан жел ескен

Тайганақ  құзда турамын кеп,

Енді құлардай дірілдеп,

Бар edi сүйер кімім деп,

Қарадым  үміт жүзбенен,

сонда мен сені  іздегем.

Ән. «Қыздарға әсемдік жарасады»

Сурактар: «Кім көп біледі?

  1. Фариза Оңғарсынова апамызды көрдіңдер ме, ол кici жайлы жазған өлеңдерді  білесіңдер ме?

  1. Фариза аламыздын қазақ қыздары жайлы жазған өлеңдерін білесіңдер ме?

  1. Сен өзі қандай бойжеткенмін деп ойлайсың?

  1. Тектілік деген ұғымды қалай түсінесіңдер?

  1. Фариза апамыздын елендершен ол кісінің  мінезінің кандай екенін байкадындар ма?

  1. Қазіргі кезде біздің  салт-дәстүріміз  өзгеріп бара жатқан жоқ па? Сіздің ойыныз қандай?

  1. Фариза апамыз қай жылы, қай жерде дүниеге келген?

  1. Фариза ақынға қай ақын ән арнаған?

Ақын орны қаламы қандай биікке көтеріп шығаpca, сол жерде. Ондай орын әcipece биікте көп, — деп Ғабит Mycipenoв айтқандай, әрдайым біздің ақын апамыз Фариза қаламы мұқалмай, әлі де сан-салалы тың тақырыптағы еңбектерімен оқырман жүрегіне жол таба берсін дейміз.

Акынның кұрдастары: Аскар Сулейменов, Әбіш Кекілбаев, Қоғабай Сәрсекеев, Қалдарбек Найманбаев.

Фариза ақынның қандай ерекше қырларын білесіңдер?

-     ақындық

-     ұстаздық

-     жазушылық

-     аудармашылық (Чили акыны Неруданын өлендері)

Ф.Оңғарсынова поэзиясындағы азаматтық позиция.

( Экспресс- ақпарат)

Фариза Оңғарсынова есімін естігенде жыр сүйер қауымның бір елеңдемей қалғаны болған емес. Поэзияға келумен оның көркемдік әлемінен ойып алудың арасы жер мен көктей. Мұның біріншісі – бірталай қаламгерлердің еншісі болғанмен, ал екіншісі – сирек те болса шынайы таланттардың заңды ырыс-несібесі, ақындық тағдыры сыйлайтын бәсіресе – бағы, өзіне тиесілі сыбағасы.  Фариза ақынның поэзиялық-көркемдік әлеміне мейлінше  ден қойғанынды, өте-мөте сүйетіндігіңді бүгіп қалу еш мүмкін емес. Фариза ақынның мына бір жырына қөз жіберсек:      Жыр –

Менің жалғыз тарланым,

Аялап өтер ардағым,

Талықсып атар таңдарым

Айымдай жалқы арман үн,- дейді.

« Сұхбат» атты жинағындағы «Маңғыстау монологтары», «одағым – оқшау құрлығым», «Революция және Мен» деген өлеңдер циклі үшін Қазақстан Мемлекеттік сыйлығына ие болған еді.

Туған дала! Туған ел! Бұл ұғымдар – ақын жырындағы ең қасиетті, ең қастерлі ерекше жалыңды леппен жырланатын, асқақ шабыттарға толы сезімдердің тақырыбы. Оның өлеңдерінің барлығы дерлік туған далаға  деген перзенттік махаббаты басқа тақырыптағы өлеңдерінің арасынан да ерекшеленіп, өзге өлеңдерді өзіне көгендеп жатады.

Жүрек сенсің, Отаным, қоғамым да

Мейлі күлдір, күрсіңдер, ора мұңға, -

Мен бәрібір өзіңнен бөлінбеймін,

Сенсіз менің әнім жоқ, жоқ арым да.

Туған – жерін сүйген, оған барлық ысиық жүрегімен берілген ақын сол жердің тыныштығын, бейбіт өмірін ойдан шығара ала ма? Фариза өлеңдерінде де бұл леп ерекше.

Жүректе – сүйікті елес

Мәңгілік күн – жанымда, биікті емес.

Бұл әлемде ең биік – Адам ғана,

Мұңдауға ешкім де тиіс емес.

Өз үлкен патриоттық сезімнің ақыны болғандықтан, оның елін, жерін сүймегендерден, халықтың жанын ұқпағандардан, «Сүтін емген тілімнің қадір-қасиетін сезіп білмегендерден жаным жылап, түңілгем» деген жолдары да:

ентеңдерді, жерді ойлап,-

адамды ойлап, елді ойлап,

жер күрсіне, көз ілмей

жаны ауырған өзімдей

күнмен бірге күлмесем,

мен осылай жүрмес ем,-

өнер дертін білмес ем,-

деген тебіреністері де үлкен ақиқат өмірге биіктен қарай білудің өршіл белгісіндей.

Достық оның ішіндегі халықтар достығы тақырыбы – ақын шығармаларындағы өзекті тақырыптың бірі. «Дауа» жинағындағы «Қырғыз қазақ – өзімнің қос жанарым» атты өлеңінде де ақын іргелес екі елдің ортақ тағдырын, ортақ тыныс-тіршілігін ықыласпен жырлайды.

Сен қуансаң, шуақты менде де күн,

Сен самсаған, менің де өрлегенім!

Сіздің үйде қонақсып  өрлемедім

Қырғыз, қазақ – өзімнің қос өрлемедім

Қырғыз, қазақ – өзімнің қос жанарым,

Қос жанарым, қашан да сөнбе менің!

Фариза ақын өлеңінде адамдардың қоғамдағы орны, борыш пен парыз, жақсылық пен жамандықтың күресі сияқты келемі мәселелерге өз көзқарасын білдіреді. Оның «Адам деген – уақыттың сыңары, заманының ұланы, шырқап салар жыр-әні, көкке өрлетсе – қыраны, аяласа – ну бағы, жер салса – тулағы. Заманының да ұлы емес, уақытың да түк емес!

-                       Адамдарды өмір сыны жеңбесе, тіршіліктің екпініне ермесе» деген жолдарында осындай келелі ой, қоғам алдындағы борышты сезунішілік жатыр. Сондықтан да адамдар,  ақын  түсінігінше «Өзіңе берілген өлшеулі өмір ішінде бір-біріне жақсылық жасай білуі керек», - дейді.

Кезінде нетпеген жақсылық,

Қылмыспен кейде пара-пар

Ол өмірдің мәнін адамдардың бір-бірімен ізгі қарым-қатынас, достығында деп түсінеді.

Сондықтан да:   Достарым, ортам, қоғамым,

Оларсыз семем, соламын.

Салқындық сеуіп, сырт берсе,

Көңілім де – кірбің, жоқ әнім,

Солардың қабақтарымен

Налимын, тасып – толамын, -дейді.

Ф.Оңғарсынова – өмірге сергек қарайтын, жамандық атаулыны, оның ішінде адамдардың бойындағы салқындықтың, екіжүзділік, жігерсіздік сияқты болсандықты жан-жүрегімен жек көретін ақын.

Жандар қанша күлкісі де шектеулі,

Біледі олар тасадан көсектеуді.

Жан ашырлық, түгілі, ондайлардың

Кіммен сөлемдесуі – есептеулі.

Ақын бұрын-соңды өткен ой иелері мен сөз шеберлерінің немесе әлемнің әр түкпірінде өтіп жатқан уақиғалар мен болмыстарға өзінше баға беріп, жыр жолдарына айналдырады.

Фариза ақын «Сапфомен сырласу», «Айша бибі», «Баба әже», «Омар Хайяммен әңгіме», «Шекспир шындығы» өлеңдеріндегі  адамдарға деген ізгілік, мейірім сөзімі, достық махаббат жайлары бүгінгі ұрпақтардың түсінігіне қажет тұрғыдан жырланады.





Ақын көп, Фариза жалғыз

Жарияланды 14-03-2014, 22:56 Категориясы: Тәрбие сағаты 

«Ақын көп, Фариза жалғыз»
(Ақын Фариза Оңғарсынованың шығармашылығына арналған әдеби - сазды кеш)
«Фариза апамыз поэзияға қанат қағып алғаш қосылған кезден бастап, бүгінгі қазақ поэзиясының падишасына айналып, бүкіл өмірін шығармашылыққа арнады» (Нұрсұлтан Назарбаев)

Мақсаты: Күні кеше ғана дүниеден поэзия падишасы Фариза Оңғарсынованың шығармашылық өміріне талдау жасай отырып, балалардың сөз өнеріне деген сүйіспеншілігін арттырып, ақынның шығармаларын насихаттау.

Мейірхан: Поэзия – қасиетті ұғым. Ол — адамның ішкі сезімінің тіл жетпес тылсымында жатқан әсем әлемі. Жеке адамның ешкімге айтпас құпия қастерлі ішкі сыры. Поэзия тек қана ішкі дүние ғана емес, адам жанының алаулаған алтын жалыны. Поэзия – тарихтан да, тіпті философиядан да жоғары екенін бағзы заманнан - ақ ұлы Аристотель айтып бергені мәлім. Поэзия – әлемнің жыршысы, ақылдың айнасы, халық мұңы, өнердің шыңы.

Айдана: Ғабит Мүсірепов айтқандай: «Біреудің бағы – тілінде, Біреудің бағы – уысында»- демекші осы аталған бақтар бұйырған поэзия ауылындағы қарагөз нәзік жандылар қаншама десеңші! Қазақ қыздарының поэзиясы туралы тілге тиек еткенімізде алғашқы болып, поэзия шолпаны Фаризаны атаймыз. Фариза туралы пікірлер толассыз. Соның бірі жазушы Шерхан Мұртаза: Қазақта ақын көп, Фариза жалғыз. Жаңа туған айдың жанында жалғыз жұлдыз ерекше жарқырап тұрады. Періште жұлдыз сияқты. Ақындығы да, жаратылысы да ерекше, ешкімге ұқсамайды. Ақын жалғыз. Перзенттері сансыз. Олар миллиондардың жүрегін жылытады, жандарын жадыратады. Перзенттері сонысымен құдіретті.

Мейірхан: Фариза сонау Нарын құмының арасында, асып - тасқан байлығы болмаса да өзіндік дәулеті бар отбасында дүниеге келген. Әкесі еліне сыйлы, ашық - жарқын адам болған. Ол әкесіне арнап көптеген өлеңдер шығарған. Фариза әкесінен жастай қалып, анасы Халиманың тәрбиесінде болады. Анасы көп сөйлемейтін, сөйлесе мақалдап сөйлейтін, аса ақылды, рухани қуатты, сұлу адам болған.

Айдана: Фариза апайымыздың сөзіне жазылған ана туралы әнді тыңдайық! Алдарыңызды кішкентай бүлдіршіндеріміз! Қарсы алыңыздар, Бекнұр мен Аружан!

Мейірхан: Өлең - өмір, өлең - сезім десек, сырлы лирикаға тән ерекшелік өмір құбылысын жүрек толқынысы мен шынайы тербеліс арқылы жеткізу болып табылады. Ендігі кезекті Фариза ақынның оқырман жүрегінен орын алған жырларына кезек береміз

Нұрәлі: Мен қорықпаймын
сұсты тұлғаларыңнан, асқарларым,
Жанартаулардан лапылдап шашқан жалын.
Көңіл - сұңқар емес пе – келеді ылғи
асқарлардан да әрі асып аспандағым.
Өршіп қайта жаныма от алмасам,
Мен әйтеуір құздардан жасқанбадым.

Дінислам: Сезем – талай жанардан жас парларын.
Тарлау жолда тайғанақ тастар барын.
Шырқау деген шыңдардан құлау емес,
Жасыма тек,
жас құсым – жақсы арманым!

Айару: Жастар –
жара түспеген жанына әлі
түсінгендей жанымды табынады;
менің асқақ әм мұңды жырларымды
іздеуі хақ солардың, сағынары...
Мен кешпеген дүние жоқ екенін
сезеді олар. Сезеді бәрі - бәрі,

Бейнебаян көрсету

Айдана: Қымбатты қауым, ендігі кезекті «Қазақстан - Орал» телеарнасына берейік! Тікелей эфирде «Поэзия падишасы» атты телебағдарлама. Сөз кезегі өзінде Миллена!

Миллена: - Рахмет, Айдана!
Шатқалдарында жар құздың,
Ақпан жалында қар - мұздың,
Көлденең көзден қорғарсын,
Жанымда жүрші, жалғызбын, осылай оқырманына өлең арнаған парасатты поэзияның падишасы Фариза ақын фәниден өтті. Қазақ Елінің маңдайына біткен жұлдыз сөнді...
Мұқағали мұңын шаққан ұлы тұлғаның қазасы әр қазақтың жанына батары сөзсіз. Қалай мақтасақ та, қалай жоқтасақ та лайықты тұлға. Қаза қайырлы болсын! Эфирде «Поэзия падишасы». Бағдарламаның қонақтарымен таныстырып өтейін. Қазақ поэзиясын зерттеуші жас ғалым Елеусинова Альбина, жас тарихшы Ихсанғалиева Саида. Көрермендер бағдарлама қонақтарына өз сұрақтарымызды қоя отырайық. Бір сұрақты өзім бастап қояйын. Альбина ханым, Фаризаның мықтылығы не деп ойлайсыз?

Альбина: Бұл сауалға жауаптың ең дұрысы — оның өлеңдерін оқу да, былайғы әлеммен салыстыру. Сонда оның қазақ поэзиясында ғана емес, әлем поэзиясында тұлғалық дәрежеге көтерілгенін, оның творчествосының ұлттық мұраға — ұлт, мемлекет мақтан ететін мұраға айналғанын сезінуге болады. Фариза өлеңге о бастан ешкімге ұқсамайтын күрделі де құдіретті болмыспен, тұлғаға тән тұтастықпен келді. Өмірге тек өзіне ғана тән көзбен — сезім, жүрек көзімен қарау, биіктікті өзіне тән, ерекше болмыспен сезінуден туындайтын поэзияның осындай бірегей құбылысы оның творчествосына үңіле білген кісіге ғана сезілмек. Фариза әлемі — әлі өзіміз сырына тереңдей қоймаған, бірақ айтулылардың бірі болып қазақпен бірге мәңгі жасайтын әлем.

Миллена:- Қымбатты көрермендер, микрофонды алып, сұрақтарыңызды қоя беріңіздер. Өзіңізді таныстырып өтсеңіз!

Арман: Менің атым – Арман. Мен сұрағымды Cаида ханымға қойғым келіп тұр. Фариза ақын сырт көзге қатал көрінеді. Ойындағысын жасырмай, тіке бетке айтатынын бәріміз білеміз. Ал, өлеңдері тұнып тұрған лирика. Оның лирикалық Мені барынша мейірімді, барынша ақжарқын, адамдарды ерекше жақсы көреді, сүйсе де, ренжісе де жасандылықтан ада. Егер шынымен қатал болған болса өмірдегі мінез бен өлеңдегі мінезінің сәйкес келмеуін немен түсіндіресіз?





Автор
Дата добавления 27.11.2015
Раздел Начальные классы
Подраздел Другие методич. материалы
Просмотров271
Номер материала ДВ-200927
Получить свидетельство о публикации

Идёт приём заявок на международный конкурс по математике "Весенний марафон" для учеников 1-11 классов и дошкольников

Уникальность конкурса в преимуществах для учителей и учеников:

1. Задания подходят для учеников с любым уровнем знаний;
2. Бесплатные наградные документы для учителей;
3. Невероятно низкий орг.взнос - всего 38 рублей;
4. Публикация рейтинга классов по итогам конкурса;
и многое другое...

Подайте заявку сейчас - https://urokimatematiki.ru


Выберите специальность, которую Вы хотите получить:

Обучение проходит дистанционно на сайте проекта "Инфоурок".
По итогам обучения слушателям выдаются печатные дипломы установленного образца.

ПЕРЕЙТИ В КАТАЛОГ КУРСОВ


"Инфоурок" приглашает всех педагогов и детей к участию в самой массовой интернет-олимпиаде «Весна 2017» с рекордно низкой оплатой за одного ученика - всего 45 рублей

В олимпиадах "Инфоурок" лучшие условия для учителей и учеников:

1. невероятно низкий размер орг.взноса — всего 58 рублей, из которых 13 рублей остаётся учителю на компенсацию расходов;
2. подходящие по сложности для большинства учеников задания;
3. призовой фонд 1.000.000 рублей для самых активных учителей;
4. официальные наградные документы для учителей бесплатно(от организатора - ООО "Инфоурок" - имеющего образовательную лицензию и свидетельство СМИ) - при участии от 10 учеников
5. бесплатный доступ ко всем видеоурокам проекта "Инфоурок";
6. легко подать заявку, не нужно отправлять ответы в бумажном виде;
7. родителям всех учеников - благодарственные письма от «Инфоурок».
и многое другое...

Подайте заявку сейчас - https://infourok.ru/konkurs

Похожие материалы

Включите уведомления прямо сейчас и мы сразу сообщим Вам о важных новостях. Не волнуйтесь, мы будем отправлять только самое главное.
Специальное предложение
Вверх