Добавить материал и получить бесплатное свидетельство о публикации в СМИ
Эл. №ФС77-60625 от 20.01.2015
Инфоурок / Другое / Презентации / Презентация на тему "Сөйлем мүшелері"

Презентация на тему "Сөйлем мүшелері"


  • Другое

Поделитесь материалом с коллегами:

 Сөйлем мүшелері
Баяндауыш Баяндауыш та бастауыш сияқты сөйлемніқ тұрлаулы мүшелерініқ қатары...
Бастауыш — сөйлемніқ негізгі, басты, өзекті мүшесі. Ол грамматикалық жағынан...
Анықтауыштар сөйлемніқ есімнен болған басқа мүшелерін анықтайды да, соган қа...
Көбінесе сөйлем баяндауышына қатысты айтылатын мүшеніқ бірі — пысықтауыш. Мән...
1 из 5

Описание презентации по отдельным слайдам:

№ слайда 1  Сөйлем мүшелері
Описание слайда:

Сөйлем мүшелері

№ слайда 2 Баяндауыш Баяндауыш та бастауыш сияқты сөйлемніқ тұрлаулы мүшелерініқ қатары
Описание слайда:

Баяндауыш Баяндауыш та бастауыш сияқты сөйлемніқ тұрлаулы мүшелерініқ қатарына жатады. Ол, көбінесе, жіктік жалгауында тұрады. Баяндауыш, негізінде, бастауышпен жақтық және жекеше, көптік жагынан қиыса айтылады. Солай болгандықтан да жіктік жалғауды баяндауыштық көрсеткіш деуге де болады. қазақ тілінде баяндауыш барлық сөз табынан жасала береді. Зат есімнен болған баяндауыштар: қарттың аты — Амантай (Мұқанов), О с ы — Тереңсайдың түсы (Әуезов). қазақ тілінде зат есімнен болган дара баяндауыш I—II жақта жіктік жалғауын қабылдайды: Мен жазушымын. Сен жазушысың. Ол жазушы. Сын есімнен болган баяндауыштар: Абайдың түсі ңүпңу (Әуезов). Бүл балаға абайлап ңарасам, сонша е с т I б а л а к е скінд і (Ыбырай). Сан есімнен болган баяндауыштар: Кореяның территориясы — 220 мың к в ад рат ки ло мет р («Соң. қаз.»). Бес жердегі бес — ж и ы р м а б е с. Есімдіктен болған баяндауыштар: Сен — кімсің? Оның жасы ң аншад а?

№ слайда 3 Бастауыш — сөйлемніқ негізгі, басты, өзекті мүшесі. Ол грамматикалық жағынан
Описание слайда:

Бастауыш — сөйлемніқ негізгі, басты, өзекті мүшесі. Ол грамматикалық жағынан сөйлемніқ басқа мүшелеріне тәуелсіз, бағынышсыз болады. Бастауыш — сөйлемніқ тұрлаулы мүшелірінің бірі Ол сөйлемде айтылған ойдық синтаксистік субъектісі. Бастауыш зат есімвен, сын есімнен, сан есім мен есімдіктен жасалады. Есімше мен тұйық рай сияқты етістік тұлғалардан да бастауыш жиі жасала береді. Бастауыштар қүрамындағы сөздіқ көпаздыгына қарай жалақ, күрделі болып бөлінеді.Қазақ тілінде үйірлі бастауыштар тобы да бар. Жалақ немесе дара баста уыштар бірақ сөзден жасалады. Күрделі бастауыш бірнеше сөздер тобынан жаеалады. Оның құрамында еқі кемі екі сөз болады.

№ слайда 4 Анықтауыштар сөйлемніқ есімнен болған басқа мүшелерін анықтайды да, соган қа
Описание слайда:

Анықтауыштар сөйлемніқ есімнен болған басқа мүшелерін анықтайды да, соган қатысты болады. Мысалы: Селделі кісі ернін андасанда бір қимылдатып үзақ отырып, жұрттың ңары талган, кезде алаңандарын маймитып әкеп бетін сипады (Мүқанов). Анықтауыштық мәнмағынасы да сол анықталатын сөзбен бір тіркесте қарастырганда гана анық байқалады. Сонық салдарынан, анықтауыш пен анықталатын сөз сөйлеуде де бір әуенмен, бір гана ритмикалық топта ғана айтылады. Анықтауыш пен анықталушы сөздер тіркесініқ мүндай тыгыз бірлігі кейде сөйлеу практикасында олардық күрделі сөзге айналып, қалыптасуына да негіз болатын тәрізді. Жарңабаң, ңарагаш тәрізді біріккен сөздер мен Көктің көлі, Иіркөл, Талдықорған тәрізді жерсу аттары, әрине, о баста анықтауыш пен анықталушы сөздер тіркесі болганына сөз жоқ.

№ слайда 5 Көбінесе сөйлем баяндауышына қатысты айтылатын мүшеніқ бірі — пысықтауыш. Мән
Описание слайда:

Көбінесе сөйлем баяндауышына қатысты айтылатын мүшеніқ бірі — пысықтауыш. Мәнмағынасы тұрғысынан пысықтауыштар анықтауышпен астасып, орайласып жатады, мыс.: сондықтан кеңір ек жайга орналасу керек.Сөйлемдер құрамындағы бірыңай тұлғалас кеңірек, жаңсыаң сын есімдері лексикалық мәнмағынасы тұрғысынан орайлас, яғни екеуі де сын сапаны білдіреді. Бірақ олардық грамматикалық мәндері әсте бірдей емес. Өйткені алдыңғы сөйлемдегі кеңірек сын есімі жай зат есіміне қатысты болып, заттық сынын білдірсе, соңғы сөйлем құрамындағы жаңсын сөзі етістіктен болған мүшеге қатысты болып, қимыл әрекеттіқ сынын білдіріп түр. Сөйтіп, анықтауыш зат сынын білдіріп, есімнен болған мүшеге қатысты айтылады да, пысықтауыш қимыләрекет сынын білдіріп, етістіктен болған мүшеге қатысты айтылады. Пысықтауыштар өздері қатысты мүшені (көбіне етістік баяндауыштық) мекен, мезгіл жагынан және де істіқ істелу амалы, себебі мен мақсаты жагынан пысықтайды.


Автор
Дата добавления 12.01.2016
Раздел Другое
Подраздел Презентации
Просмотров153
Номер материала ДВ-331902
Получить свидетельство о публикации

Похожие материалы

Включите уведомления прямо сейчас и мы сразу сообщим Вам о важных новостях. Не волнуйтесь, мы будем отправлять только самое главное.
Специальное предложение
Вверх