Добавить материал и получить бесплатное свидетельство о публикации в СМИ
Эл. №ФС77-60625 от 20.01.2015
Свидетельство о публикации

Автоматическая выдача свидетельства о публикации в официальном СМИ сразу после добавления материала на сайт - Бесплатно

Добавить свой материал

За каждый опубликованный материал Вы получите бесплатное свидетельство о публикации от проекта «Инфоурок»

(Свидетельство о регистрации СМИ: Эл №ФС77-60625 от 20.01.2015)

Инфоурок / Доп. образование / Презентации / Презентация по казахскому языку
ВНИМАНИЮ ВСЕХ УЧИТЕЛЕЙ: согласно Федеральному закону № 313-ФЗ все педагоги должны пройти обучение навыкам оказания первой помощи.

Дистанционный курс "Оказание первой помощи детям и взрослым" от проекта "Инфоурок" даёт Вам возможность привести свои знания в соответствие с требованиями закона и получить удостоверение о повышении квалификации установленного образца (180 часов). Начало обучения новой группы: 28 июня.

Подать заявку на курс
  • Доп. образование

Презентация по казахскому языку

библиотека
материалов
Құсбегі құсты қалай баулиды?
Нағыз қазақ жігітінің қазынаға қосқан бір серігі қыран бүркітті ата-бабаларым...
Қазақ жұртының күнкөріс кәсібі болған аңшылық, хан - төрелердің, би-шешендерд...
Елімізде бүркіттің жеті түр мекендейді екен. Олар ұясын еліміздің оңтүстігінд...
Бір қызығы, оның бір мәрте жұмыртқа салған ұясын үрім-бұтағы таусылғанша пайд...
Бүркіт күніне бір килограмдай жем жей алатын, жемсіз жарты ай жүре алатын өте...
Бүркітшінің сөздігі «Биялай» — ірі қара малдың иленбеген терісінен тігілген қ...
«Аяққап» — арнаулы, кішкентай қолғап саусақтарына аңдарды ұстаған кезінде ола...
Құстың иісін кетіру: Түз құсының иісі болады. Қолға үйрету үшін осы түз иісін...
Бүркіт ұзақ, 30-50 жыл, тіптен одан да көп жасайды. Онымен 15-20 жыл аң аулау...
12 1

Подайте заявку сейчас на любой интересующий Вас курс переподготовки, чтобы получить диплом со скидкой 50% уже осенью 2017 года.


Выберите специальность, которую Вы хотите получить:

Обучение проходит дистанционно на сайте проекта "Инфоурок".
По итогам обучения слушателям выдаются печатные дипломы установленного образца.

ПЕРЕЙТИ В КАТАЛОГ КУРСОВ

Описание презентации по отдельным слайдам:

№ слайда 1 Құсбегі құсты қалай баулиды?
Описание слайда:

Құсбегі құсты қалай баулиды?

№ слайда 2 Нағыз қазақ жігітінің қазынаға қосқан бір серігі қыран бүркітті ата-бабаларым
Описание слайда:

Нағыз қазақ жігітінің қазынаға қосқан бір серігі қыран бүркітті ата-бабаларымыз текті құс деп бағалаған. Ата-бабаларымыз бүркітті қадірлейтіндігі соншалықты, ол өлсе, иесі оны қауырсын, мамығы, құйрығы, басы, тұяғымен, кейде «бітеу» немесе жара сойып, үй төріне қанатын кере іліп қоятын болған. Бұл «бүркіттен пәле-жала қашады» деген нанымнан туса керек. Бүркіттің мамығын жастыққа салып жатса, басты пәледен сақтайды деседі. Құстың саусағын, тырнақтарын тұмар ретінде қолданған. Құсбегілік хандар мен төре, билердің, сал-серілердің қолы бос кездегі ермегі болса, тұрмыстық жағдайы нашар отбасылардың күнкөріс көзі болыпты. Жаугершілік, аштық-жұт жылдары қолға үйретілген құстармен тұтас ауылын асыраған құсбегілер де болыпты.

№ слайда 3
Описание слайда:

№ слайда 4 Қазақ жұртының күнкөріс кәсібі болған аңшылық, хан - төрелердің, би-шешендерд
Описание слайда:

Қазақ жұртының күнкөріс кәсібі болған аңшылық, хан - төрелердің, би-шешендердің, сал - серілердің көңілін  аулап, сейіл құрғызар, сән - салтанатын асырар ақсүйек өнері болғаны аян. Бұл ретте Жошы ханның айналасында  3 мың қыран, Абылай хан  - 500 бүркіт,  300 қаршыға мен сұңқар ұстағаны, Ақсақ Темір мен Алтын Орданың ханы Тоқтамыстың бүркіттің бір жұмыртқасына бола, жауласқандары жайында деректер бар.

№ слайда 5 Елімізде бүркіттің жеті түр мекендейді екен. Олар ұясын еліміздің оңтүстігінд
Описание слайда:

Елімізде бүркіттің жеті түр мекендейді екен. Олар ұясын еліміздің оңтүстігіндегі адам аяғы баспаған мұзарт шыңдар мен қия жартастарға, ормандарда кездесетін бүркіттер алыс түкпірлердегі кәрі ағаштың ұшар басына салады. Бүркіт сақ келеді, адам көзіне түспеуге тырысады екен. Күз мезгілінде балапандары есейген уақытта ұясымен топтанып ұшып, шырқау биіктерде самғайды.

№ слайда 6 Бір қызығы, оның бір мәрте жұмыртқа салған ұясын үрім-бұтағы таусылғанша пайд
Описание слайда:

Бір қызығы, оның бір мәрте жұмыртқа салған ұясын үрім-бұтағы таусылғанша пайдаланады екен. Түрі де ұя салған тасына байланысты, яғни тас қара болса, бүркіттің түрі қара, қызыл болса, қызыл реңді болып келеді екен. Бүркітті негізінен екі жолмен ұстайды. Түзден ұсталған құсты қолға үйрету үшін кемінде бір-екі жыл керек. Ұрғашы бүркіттің ішіндегі жұмыртқасы шіріп, өліп кетсе, еркек бүркіт құсадан өлуі мүмкін. Сондықтан бүркітті қанаты қатпаған сары ауыз балапан кезінде ұядан алып, баулыған дұрыс. Бауырын жазбаған ақүрпек балапан қолға тез көндігеді екен. Балапанды алған соң оған балақбау тағып, томаға кигізеді. Ең алдымен бала бүркітке шырға тартқызады. Үш-төрт қадам әрі барып, аяқбаудың ұшынан ұстап тұрып биялайлы қолындағы етке «кел, кел» деп шақырып үйретеді. Бұдан кейін түлкінің бас терісінің, не қоян терісінің ішіне кішкене ет немесе өкпеге қант сеуіп тығып қою қажет. Сонан соң оны ұзын жіп жалғап сүйрете қашып, бүркітті соған түсіреді. Мұны далбай тастап, шырға тарту дейді. Далбайдан соң тірі аңдарды шырғалап, балапанды енді соған түсіреді. Оны «тірілеу» деп атайды. Тірілеуден кейін құс қайыруға келеді. Қайыруға келген құс әбден үйренген құс болып есептеледі.

№ слайда 7 Бүркіт күніне бір килограмдай жем жей алатын, жемсіз жарты ай жүре алатын өте
Описание слайда:

Бүркіт күніне бір килограмдай жем жей алатын, жемсіз жарты ай жүре алатын өте төзімді құс. Жанары адам көзінен 5-7 есе өткір және ол күн нұрына тіке қарай алатын жалғыз жаратылыс иесі. Ол аспанда қалықтап жүріп бір жарым-екі шақырымнан да көлемі бір қарыстай жәндікті көре алатын ерекше қабілетке ие. Бүркіт ұзақ, 30-50 жыл, тіптен одан да көп жасайды. Онымен 15-20 жыл аң аулауға болады. Дегенмен, жыл өткен сайын қайраты қайтып, әлсірей береді. Қайраты таусылған бүркіт биік тау жартасты, құзға барып өзін-өзі төменге тастап өледі екен…

№ слайда 8 Бүркітшінің сөздігі «Биялай» — ірі қара малдың иленбеген терісінен тігілген қ
Описание слайда:

Бүркітшінің сөздігі «Биялай» — ірі қара малдың иленбеген терісінен тігілген қолғап. Оның ішінде киізден жасалған қолғап тағы да болады. Қолғап тек оң қолға арналып тігіледі. Ол бүркіттің өткір тырнақтарына шыдамды, қолды жараламайтындай болып жасалады. «Томаға» — жұмсақ әсем былғарыдан жасалған бүркіттің басына кигізіп, көзін жауып қоятын қалпақша. Бүркіттің көзі ашық тұрса, көзіне көрінген мақұлыққа талпынып, тыныш отыра алмайтын болады. Сол себепті бүркіттің басына томаға кигізіп қояды. Томаға бүркіттің басына дәл етіліп тігіледі, не тар, не кең болмауы тиіс. Томаға әртүрлі зергерлік заттармен әшекейленгендіктен, өте қымбат заттардың қатарына жатады. «Тұғыр» — бүркіттің қонып отыратын орны. Ол әртүрлі ағаштардың иіліп өскен түбірінен кесіліп алынады. Оларды өңдеп, мәніне келтіріп, бүркіт қонып отыратын жеріне кигіз шегеленеді. Қыран құс отыратын тұғырға шығыршық қағып, бау байлауға ыңғайлы етеді. Тұғырдың бірнеше түрлері болады. «Балдақ» қолға алынған құсты тіреуге арналып жасалады. Бүркітті аң аулауға алып шыққанда бүркіттің салмағынан қол тез талып кетеді. Сондықтан да қол талмау үшін қолдың астына балдақты тіреп қояды. Өйткені балдақтың үстіңгі жағында білек тұратын ыңғайлы ашасы болады. Балдақтың төменгі жағына тесік жасап, оған қайыс өткізіп, ердің қасына байлап қоятындай етіп жасайды. Балдақтың төменгі жағы ердің қасына мықтап бекітіледі. Балдақ негізінен сүйегі мықты ағаштардан жасалады. Оның бірнеше түрлері болады. «Жемқалта» — кішкентай ғана төртбұрышты дорба. Оған бүркітті қолға үйрету үшін біраз жас ет салып қояды. Дорба киізден тігіледі, сыртқы жағын мықты материалмен қаптайды.

№ слайда 9 «Аяққап» — арнаулы, кішкентай қолғап саусақтарына аңдарды ұстаған кезінде ола
Описание слайда:

«Аяққап» — арнаулы, кішкентай қолғап саусақтарына аңдарды ұстаған кезінде олар бүркіттің аяғын шайнап тастамау үшін қолданылады. Ол мықты темірден жасалынады. «Жезтұяқ» — металдан жасалған тырнақ протез. «Сүзу» — шұғалардан есіліп жасалынатын жіптер. Жабайы жыртқыш құстарды қолға үйреткен кезде құс аспанға шарықтап ұшып кетпеу үшін пайдаланылады. Бұл құстардың аспанға жоғары көтеріліп ұшпауын реттеп тұруға қажетті нәрсе. «Ырғақ» — жабайы құстарды қолға үйретуге қажетті зат. Жабайы құстарды ұстап алғанда қолға бірден тез үйреніп кетпейді. Ырғақ сол үшін керек. Ол үшін ағашты кесіп алып, оның екі басына арқан байлап әдейі орнатылған діңгектердің арасына байлап қояды. Ырғаққа қонақтаған бүркіт үнемі ырғалып қозғалып тұрады. Бүркіт жығылып қалмайын деп үнемі салмаған реттеп, ұйқы көрмей тұрып алады. Ұйықтайын десе, ырғақ тербеліп кетіп, бүркіт жығылып қала жаздайды. Осылайша әбден шаршаған құс қолға тез үйреніп кетеді. «Түтік» құстың өңеші арқылы ішіне әртүрлі сұйық зат құю үшін пайдаланылады. Құс ауырған кезде дәрі беріп емдеу үшін арнаулы түтік қолданылады. Ол жіңішке ағаштардан немесе құстың асықты жілігінен жасалады. Түтік жасау үшін ағаштың өзегін алып тастайды. Сыртын мұқият түрде өңдейді.

№ слайда 10
Описание слайда:

№ слайда 11 Құстың иісін кетіру: Түз құсының иісі болады. Қолға үйрету үшін осы түз иісін
Описание слайда:

Құстың иісін кетіру: Түз құсының иісі болады. Қолға үйрету үшін осы түз иісін кетіру керек. Ол үшін құсты суға тоғытуға болады немесе көңге аунатады. Кейде құстың денесін сабындап жуатын да әдіс бар. Құстың ұйқысын алу немесе ырғаққа отырғызу: Түз тағысын тез жуасыту үшін оның ұйқысын алады. Ол үшін ырғаққа отырғызады. Ырғақ деп, екі діңгек ағашқа керіліп байланған арқанды айтады. Арқанның дәл ортасына білек ағаш орнатып, оған томағасын кигізіп асау құсты отырғызады да, арқанда ырғап тербетеді. Көзі байланып ырғақта тербетілген құстың ұйқысы қашады, есі шығады, шаршап құлайды. Тіпті бұрынғы түз тағылық өмірін ұмытады. Атқа алып жүріп үйрету: Құсты қолға толық үйрету үшін атқа алып жүру керек. Егер де көнбей қырсықтық танытса, құсты балдаққа мінгізіп (құс отыратын оң қолдың тіреу ағашы) атпен шапқылайды. Аттың шабысы шаршатқан құс өзінен-өзі жуасиды. Шақыруға үйрету: Құсты ашықтырып барып шақыруға үйретеді. Ол үшін аңның сан етін тәтті бүркіп жегізіп үйретеді. Оны бір-екі жұлғызып, дәмін таттырып алып, алыстан көрсетіп шақырады. Дәндеген құс өзі ұшып келетін болады. Тәжірибелі құсбегілер бүркітін көкке самғатып жіберіп, қажет кезінде ат үстінде жүріп-ақ шақырып ала береді. Шырғаға үйрету: Аң терісінен жасалған шырғаны ұзын жіпке байлап, сүйрейді. Шырғамен бірге жемде болады. Шырғаға алғаш түскен құсқа жемнен ауыз тигізіп дәндетеді. Кейде үлкен аңның терісін ұсақ аң жабулап қоя береді. Сөйтіп, құсты үлкен аңды алуға баулиды.

№ слайда 12 Бүркіт ұзақ, 30-50 жыл, тіптен одан да көп жасайды. Онымен 15-20 жыл аң аулау
Описание слайда:

Бүркіт ұзақ, 30-50 жыл, тіптен одан да көп жасайды. Онымен 15-20 жыл аң аулауға болады. Дегенмен, жыл өткен сайын қайраты қайтып, әлсірей береді. Қайраты таусылған бүркіт биік тау жартасты, құзға барып өзін-өзі төменге тастап өледі екен…


Подайте заявку сейчас на любой интересующий Вас курс переподготовки, чтобы получить диплом со скидкой 50% уже осенью 2017 года.


Выберите специальность, которую Вы хотите получить:

Обучение проходит дистанционно на сайте проекта "Инфоурок".
По итогам обучения слушателям выдаются печатные дипломы установленного образца.

ПЕРЕЙТИ В КАТАЛОГ КУРСОВ

Автор
Дата добавления 30.03.2016
Раздел Доп. образование
Подраздел Презентации
Просмотров133
Номер материала ДВ-568501
Получить свидетельство о публикации
Похожие материалы

Включите уведомления прямо сейчас и мы сразу сообщим Вам о важных новостях. Не волнуйтесь, мы будем отправлять только самое главное.
Специальное предложение
Вверх