Добавить материал и получить бесплатное свидетельство о публикации в СМИ
Эл. №ФС77-60625 от 20.01.2015
Инфоурок / История / Презентации / Презентация "Саха уонна киргиз норуоттарын ос хоьоонноругар уол озону сылгыга холооьун"

Презентация "Саха уонна киргиз норуоттарын ос хоьоонноругар уол озону сылгыга холооьун"



Внимание! Сегодня последний день приёма заявок на
Международный конкурс "Мириады открытий"
(конкурс сразу по 24 предметам за один оргвзнос)


  • История
саха уонна киргиз норуоттарын өс хоһоонноругар уол ођону сылгыга холооһун	 С...
Улэ сыала: Саха уонна киргиз норуоттарын фольклоругар уол ођо хайдах буолуохт...
Үлэ соруктара: Сылгы – саха уонна киргиз норуоттарын олођор суолтатын туһунан...
Түүр норуоттарын өс хоһооннорун ырытыы учуонайдар быһааралларынан үчүгэйдик ү...
Түүр норуоттарыгар дэлэйдик тарђаммыт өс хоһооннор образтарынан буолар эбит с...
Сылгы итэђэл культа буолар. Сылгы культа күүскэ сайдыбыт эбит саха норуотугар...
Кыргыз норуота түүр норуоттар ахсааннарыгар киирэр. Көс традициялара куустээх...
«Үтүө киһи биир тыллаах, үтүө ат биир кымньыылаах» - Эр киһи эппит тылыгар ту...
«Аттаах ойбоно, сатыы тайађа» - Иллэм – дьэллэм, киһиэхэ үтүөнү – өңөнү оңор...
«Уол ођо биир күн ат өрөђөтүгэр, биир күн ат уорђатыгар» - олорор олох араас...
«Уол ођо дьоллоох, сонођос ат соргулаах» - эдэр, ыччат өттө кэскиллээх, уһун...
«Уол ођо, ат кулун туохха төрүүллэрий» - халбархай, кутталлаах суолга соруна...
«Ууһут ат оломун курдук» - киһи тылын дөбөннүк ылынымтыа, үүттээх-ааннаах, к...
«Кус быһый, ат быһый» - олус сытыы, күүстээх киһи. Ханнык бађар уол ођо кыра...
Киргиз норуотун өс хоһоонноро «Болђомтото суох киһи элбэхтэ сыыһар, айааһына...
«Ат эрдин канаты» - Ат уол ођо кыната. Өс хоһооно уол ођо түргэнин, хапсађайы...
«Оселтан сууллубут уолу, акка олорпоттор» - уол ођо кыра эрдэђиттэн тулуурда...
«Тулпар – тушунда, күлүк - күнүндэ» - хорсун ат сэриигэ, сымнађас ат үлэђэ....
«Дьоло суох киһиттэн ата куотар» - киһи олоххо дьолун бэйэтэ оңостуохтаах.
Тумук: Биир төрүттээх, майгыннаһар тыллаах норуоттар өс хоһоонноро ордук чуга...
Туттуллубут литература: Багдарыын Сүлбэ, Сири – халлааны кыйа анааран. Дьокуу...
1 из 21

Описание презентации по отдельным слайдам:

№ слайда 1 саха уонна киргиз норуоттарын өс хоһоонноругар уол ођону сылгыга холооһун	 С
Описание слайда:

саха уонна киргиз норуоттарын өс хоһоонноругар уол ођону сылгыга холооһун Сатађай орто оскуолатын сэттис кылааһын үөрэнээччитэ Никитин Миша үлэтэ

№ слайда 2 Улэ сыала: Саха уонна киргиз норуоттарын фольклоругар уол ођо хайдах буолуохт
Описание слайда:

Улэ сыала: Саха уонна киргиз норуоттарын фольклоругар уол ођо хайдах буолуохтаађын сылгыга сыһыаннаах өс хоһооннорунан ырытыы

№ слайда 3 Үлэ соруктара: Сылгы – саха уонна киргиз норуоттарын олођор суолтатын туһунан
Описание слайда:

Үлэ соруктара: Сылгы – саха уонна киргиз норуоттарын олођор суолтатын туһунан литератураны аађыы уонна интернеккэ көрдөөһүн; Өс хоһооннору булуу уонна сылгыга сыһыаннаађы арааран ырытыы; Өс хоһооннор суолталарын тылдьыкка көрөн быһаарыы; Чинчийиигэ түмүктэри оңоруу.

№ слайда 4 Түүр норуоттарын өс хоһооннорун ырытыы учуонайдар быһааралларынан үчүгэйдик ү
Описание слайда:

Түүр норуоттарын өс хоһооннорун ырытыы учуонайдар быһааралларынан үчүгэйдик үөрэтиллэ илик. Өс хоһоон диэн олох-дьаһах, быһыы-майгы туһунан түмүктэммит өйү-санааны ађыйах тылынан дьүһүннээн этии буолар. Кини дьүөрэлии тылынан оңоһуллар, үксүгэр аллитарациялаах буолар, арыт рифмалаах да буолар. «Өс» диэн тыл хоту дойду дьонун өйдөбүллэринэн – абыычай, быраабыла, сокуон буолар эбит. Э. Пекарскай тылдьыта быһаарарынан «Өс» тюрк тылыттан «саңа» диэн буолар эбит [1]

№ слайда 5 Түүр норуоттарыгар дэлэйдик тарђаммыт өс хоһооннор образтарынан буолар эбит с
Описание слайда:

Түүр норуоттарыгар дэлэйдик тарђаммыт өс хоһооннор образтарынан буолар эбит сылгы. Бу норуоттарга тођо сылгы үрдүктүк турарый? Сылгы миинэр минэ, ас-уол, тириитэ таңас-сап буолар, сиэлинэн быа-туһах оңоһуллар. Л.П. Потапов суруйан турардаах: «Түүр норуоттара сылгы ыңыыра туттуохтарыттан ыла олохторугар-дьаһахтарыгар, культураларыгар улахан сайдыы барбыта. Сылгыны миинэр-минэ оностуохтарыттан кос норуоттар киэн сирдэри баһылыыр, атын норуоттары кытта сыһыан олохтуур кыахтаммыттара».

№ слайда 6 Сылгы итэђэл культа буолар. Сылгы культа күүскэ сайдыбыт эбит саха норуотугар
Описание слайда:

Сылгы итэђэл культа буолар. Сылгы культа күүскэ сайдыбыт эбит саха норуотугар. Саха итэђэлигэр сылгыны саха аймахха Дьөһөгөй тойон айыы бэлэх оңор диэн биэрбит. Ол эрэн сылгыны бэлэхтэппит киһи, туох эмит куһађаны оңорон, хомоттођуна, бэлэђин төттөрү ылар. Кини хорсун эр дьону, ахсым аты араңаччылыыр эбит.

№ слайда 7 Кыргыз норуота түүр норуоттар ахсааннарыгар киирэр. Көс традициялара куустээх
Описание слайда:

Кыргыз норуота түүр норуоттар ахсааннарыгар киирэр. Көс традициялара куустээх суолталаах буолан – кыргыз өллөђүнэ, ийэ буорга көмүлүннэђинэ эрэ, сири- дойдуну кэрийэрэ тохтуур - диэн этэллэр эбит. Киргиз норуота эмиэ былыр былыргыттан сылгы иитиитинэн дьарыктанар норуот. П.П. Семенов-Тянь-Шанский суруйан турар: «Киргиз олођун аңарын ат үрдүгэр атаарар. Ол иһин бу норуокка олохторугар саамай күндү сылгы буолар». Киргизтэр итэђэллэринэн таңара киһини туой буортан оңорбут, оттон ол туой ордугунан сылгыны айбыт. Ол иһин сылгыны кинилэр дођордорун курдук саныыллар.

№ слайда 8 «Үтүө киһи биир тыллаах, үтүө ат биир кымньыылаах» - Эр киһи эппит тылыгар ту
Описание слайда:

«Үтүө киһи биир тыллаах, үтүө ат биир кымньыылаах» - Эр киһи эппит тылыгар туруохтаах диэн быһаарар. Судургу майгылаах киһи. Эппит тылын толорор киниэхэ дьоннор эрэнэр уонна итэђэйэр буолаллар, дьон убаастабылын ылар.

№ слайда 9 «Аттаах ойбоно, сатыы тайађа» - Иллэм – дьэллэм, киһиэхэ үтүөнү – өңөнү оңор
Описание слайда:

«Аттаах ойбоно, сатыы тайађа» - Иллэм – дьэллэм, киһиэхэ үтүөнү – өңөнү оңорор, салгыыр – тэрийэр, үтүө суобастаах аһыныгас киһини этэллэр. Саха киһитэ былыр былыргыттан бэйэ-бэйэтиттэн тэйиччи олорор буолан дьон кэллэђинэ үөрэр, кыһалђађа түбэстэхтэринэ бэйэ бэйэлэригэр көмөлөсүһэр үтүө майгылаађын быһаарар.

№ слайда 10 «Уол ођо биир күн ат өрөђөтүгэр, биир күн ат уорђатыгар» - олорор олох араас
Описание слайда:

«Уол ођо биир күн ат өрөђөтүгэр, биир күн ат уорђатыгар» - олорор олох араас эндиэлээх, очурдаах – чочурдаах буолар. Онон биир күн куһађан, биир күн үчүгэй буолар. Уол ођо эр бэрдэ буолан сылдьар сирэ киэң, онон кинини олођор араас көрсүөн сөп. Ону кини куруук туохха барытыгар бэлэм буоларыгар үөрэтэр.

№ слайда 11 «Уол ођо дьоллоох, сонођос ат соргулаах» - эдэр, ыччат өттө кэскиллээх, уһун
Описание слайда:

«Уол ођо дьоллоох, сонођос ат соргулаах» - эдэр, ыччат өттө кэскиллээх, уһун үйэлээх. Бу өс хоһоон уол ођо инники олођо үчүгэй буоларыгар, эрдэттэн үтүө аатын киртиппэккэ чиэстээхтик илдьэ сылдьарыгар уонна үчүгэйи эрэ ыраланарга үөрэтэр.

№ слайда 12 «Уол ођо, ат кулун туохха төрүүллэрий» - халбархай, кутталлаах суолга соруна
Описание слайда:

«Уол ођо, ат кулун туохха төрүүллэрий» - халбархай, кутталлаах суолга сорунаары туран эр киһи этэр тыла. Уол ођо былыр былыргыттан норуотун көмүскүүр оңоһуулаах. Ону айанныан иннинэ эр санааны ылынар суолталаах өс хоһоон.

№ слайда 13 «Ууһут ат оломун курдук» - киһи тылын дөбөннүк ылынымтыа, үүттээх-ааннаах, к
Описание слайда:

«Ууһут ат оломун курдук» - киһи тылын дөбөннүк ылынымтыа, үүттээх-ааннаах, киһини кытта дьуххатык кэпсэтэр киһи. Бу өс хоһоон уол ођо үтүө майгытын көрдөрөр дии саныыбын.

№ слайда 14 «Кус быһый, ат быһый» - олус сытыы, күүстээх киһи. Ханнык бађар уол ођо кыра
Описание слайда:

«Кус быһый, ат быһый» - олус сытыы, күүстээх киһи. Ханнык бађар уол ођо кыра эрдэђиттэн этин – сиинин дьарыктыахтаах. Күүстээх –уохтаах, барытын кыайыгас буоларын иитэр ис хоһоонноох норуот муударай этиитэ.

№ слайда 15 Киргиз норуотун өс хоһоонноро «Болђомтото суох киһи элбэхтэ сыыһар, айааһына
Описание слайда:

Киргиз норуотун өс хоһоонноро «Болђомтото суох киһи элбэхтэ сыыһар, айааһына илик ат элбэхтэ мөђөр». Киһи олоххо билбэтэ, сатаабата элбэх. Болђомтолоох буоларга үөрэтэр өс хоһоон.

№ слайда 16 «Ат эрдин канаты» - Ат уол ођо кыната. Өс хоһооно уол ођо түргэнин, хапсађайы
Описание слайда:

«Ат эрдин канаты» - Ат уол ођо кыната. Өс хоһооно уол ођо түргэнин, хапсађайын. Ата суох киһи илиитэ суох диэн суолталаах дии саныыбын.

№ слайда 17 «Оселтан сууллубут уолу, акка олорпоттор» - уол ођо кыра эрдэђиттэн тулуурда
Описание слайда:

«Оселтан сууллубут уолу, акка олорпоттор» - уол ођо кыра эрдэђиттэн тулуурдаах буолуохтаах. Күүстээх, хорсун эрэ уол дьиңнээх сэрииһит буолар.

№ слайда 18 «Тулпар – тушунда, күлүк - күнүндэ» - хорсун ат сэриигэ, сымнађас ат үлэђэ.
Описание слайда:

«Тулпар – тушунда, күлүк - күнүндэ» - хорсун ат сэриигэ, сымнађас ат үлэђэ. Туох барыта кэмигэр, бириэмэтигэр сөп түбэһиэхтээх. Сэриигэ хорсун-ходуот, үлэђэ сүрэххинэн ылынан үлэлиэххэ диэн суолталаах. Бу өс хоһоон күннээђи олођу кытта сибээстээх.

№ слайда 19 «Дьоло суох киһиттэн ата куотар» - киһи олоххо дьолун бэйэтэ оңостуохтаах.
Описание слайда:

«Дьоло суох киһиттэн ата куотар» - киһи олоххо дьолун бэйэтэ оңостуохтаах.

№ слайда 20 Тумук: Биир төрүттээх, майгыннаһар тыллаах норуоттар өс хоһоонноро ордук чуга
Описание слайда:

Тумук: Биир төрүттээх, майгыннаһар тыллаах норуоттар өс хоһоонноро ордук чугас суолталаах буолаллар. Түүр омуктарын өс хоһоонноро сылгы көмөтүнэн киһи майгытын-сигилитин көрдөрөллөр уонна кини кыһалђатын, олођу көрүүтүн быһаараллар. Биһиги өс хоһооннорбут киргиз норуотун өс хоһооннорутуттан уратыта диэн Саха норуота сылгыны таңара оңостор. Саха киһитэ олођу анаарар философиятыгар туох баар үчүгэйи, үтүөнү сылгыны кытта тэңнээн көрөр. Киргиз норуотун өс хоһоонноро дьиңнээх күннээђи олођу кытта ситимнээхтэр. Бу икки норуот өс хоһоонноро бэйэ-бэйэлэригэр майгыннаһаллара уол ођону сылгы обраһынан үтүө майгылаах, аһыныгас, этин-хаанын дьарыктыыр, эппит тылыгар турар, хорсун буоларга үөрэтэллэр.

№ слайда 21 Туттуллубут литература: Багдарыын Сүлбэ, Сири – халлааны кыйа анааран. Дьокуу
Описание слайда:

Туттуллубут литература: Багдарыын Сүлбэ, Сири – халлааны кыйа анааран. Дьокуускай, 2008; Григорьев П.С. Саха тылын сомођо домођун тылдьыта. Якутскай, 1974; Саха тылын быһаарыылаах кылгас тылдьыта. Дьокуускай, 1994.; Саха фольклора. Хомуурунньук. – Новособирск: «Наука», 1996. – 336 стр.; Эргис Г.У., Очерки по якутскому фольклору. – Якутск: «Бичик», 2008. – 400 стр. Байжанова Н.Р., Генезис архаичных пословиц с образом коня: к типологии паремиологического фонда тюркcких народов Сибири; Киргизские пословицы и поговорки, www.makallakap.narod.ru; Черикбеев Э.Ч., Военное дело у кыргызов в эпосе Манас, - Бишкек, 1995 г., www.eposmanas.ru; Традиции, обычаи и обряды киргизов, www.scout-kg.narod.ru;  



57 вебинаров для учителей на разные темы
ПЕРЕЙТИ к бесплатному просмотру
(заказ свидетельства о просмотре - только до 11 декабря)


Автор
Дата добавления 27.01.2016
Раздел История
Подраздел Презентации
Просмотров123
Номер материала ДВ-383195
Получить свидетельство о публикации
Похожие материалы

Включите уведомления прямо сейчас и мы сразу сообщим Вам о важных новостях. Не волнуйтесь, мы будем отправлять только самое главное.
Специальное предложение
Вверх