Добавить материал и получить бесплатное свидетельство о публикации в СМИ
Эл. №ФС77-60625 от 20.01.2015

Опубликуйте свой материал в официальном Печатном сборнике методических разработок проекта «Инфоурок»

(с присвоением ISBN)

Выберите любой материал на Вашем учительском сайте или загрузите новый

Оформите заявку на публикацию в сборник(займет не более 3 минут)

+

Получите свой экземпляр сборника и свидетельство о публикации в нем

Инфоурок / История / Рабочие программы / Программа элективного курса "Памятники бурятской литературы" (10класс)
ВНИМАНИЮ ВСЕХ УЧИТЕЛЕЙ: согласно Федеральному закону № 313-ФЗ все педагоги должны пройти обучение навыкам оказания первой помощи.

Дистанционный курс "Оказание первой помощи детям и взрослым" от проекта "Инфоурок" даёт Вам возможность привести свои знания в соответствие с требованиями закона и получить удостоверение о повышении квалификации установленного образца (180 часов). Начало обучения новой группы: 24 мая.

Подать заявку на курс
  • История

Программа элективного курса "Памятники бурятской литературы" (10класс)

библиотека
материалов

Буряадай тїїхэ бэшэгїїд

(10-дахи классай їзэхэ вариативна программа)

Тайлбари бэшэг

Буряад арад нэгэ уг изагууртай монгол угсатанайнгаа тїїхэ, соёл болбосорол, уран зохёол г.м. асуудалнуудаар нягта холбоотой байћан гээшэ.

Хараад їзэхэдэ, эртэ урда сагћаа эхи абаћан тїїхэтэй манай монгол буряад угсаатанай литература нилээд баян гээшэ. Тэрэнэй алтан абдарта арадай аман зохёолой асари ехэ баялиг, буддын шажантай сугтаа шэлжэн ороћон санскрит, тїбэд, хуушан монгол хэлэнїїд дээрэ бэшээтэй Зїїн зїгэй арадуудай литература болон гїн ухаан, медицинэ, соёл болбосорол, ёћо заншал, архитектура, зураг г.м. оронхой.

холбоотой зохёолнууд ороно. Тїб Азиин, Энэдхэг, Тїбэд, Хитад оронуудай соёлой, уран зохёолой, ёћо заншалай, гїн ухаанай баялигые монголшууд єєрын болгожо абаћан юм.

Їндэћэн буряад литературын урган ћалбархада, арадай аман зохёол, буддын шажанай найруулганууд, тїїхын, угай болон замай бэшэгїїд г.м. бїтээлнїїд айхабтар ехэ нїлєє їзїїлћэн юм.

Урда сагћаа хойшо мїнєє їе болотор дамжан ерэћэн монгол угсаатанайнгаа тїїхэ бэшэгїїдые, ћургаал заабаринуудые, замай тэмдэглэлнїїдые, буряадай тїрїїшын эрдэмтэдэй намтар, ажал хїдэлмэринїїдые ћургуулида їзэлгэ тон шухала болоод байна. Тиимэћээ педагогикын эрдэмэй доктор, профессор В.Б.Махатовай ба Х.Г. Цыденовагай зохёон бїридхэћэн “Алтан гадаћан” гэћэн хубисхалай урда тээхи буряад уран зохёолой дээжэћээ хэћэгїїдэй согсолбори баримталан, 10-дахи классай ћурагшадай їзэхэ “Буряадай тїїхэ бэшэгїїд” гэћэн программа зохёогдобо.

Буряадай тїїхэ бэшэгїїдые шудалан їзэлгын гол зорилгонууд:

  • хїн тїрэлтэнэй ажабайдалда, хїгжэлтэдэ айхабтар ехэ їїргэ дїїргэнэ ба удха шанартай гэжэ ойлгуулха

  • буряад угсаатанай ба бэшэшье арадуудай соёлой, уран зохёолой,ёћо заншалай, гїн ухаанай баялигые ойлгожо абалгын, шэнжэлэлгын тусгаар арга болоно гэжэ ойлгуулха

  • ћурагшадые уран зохёол уншаха дуратай, тайлбарилдаг шадабаритай болгохо

  • гоё ћайханиие наринаар ойлгодог мэдэрэлтэй, буряад сэдьхэлтэй хїнїїдые хїмїїжїїлхэ

  • оршон тойрониие, ажабайдал ба искусство зїбєєр сэгнэжэ ћургаха

  • аман ба бэшэмэл хэлэлгэдэ ћургаха, тэрэниие хїгжєєхэ

Тус программада табигдаћан зорилгонуудые хїсэдєєр бэелїїлхын тула литература заалгада хэрэглэгдэдэг онол аргануудые зохёохы шанартайгаар нарижуулан ћайжаруулха, ћуралсалай гол тїхэл болохо хэшээлэй хажуугаар лекци, семинар, хєєрэлдєєнїїдые, практикум, консультаци г.м. хэрэглэлсэхэ байна.

Хэшээлнїїдтэ ћурагшадай аман ба бэшэмэл хэлэ хїгжєєлгэдэ тусгаар саг хараалагданхай. Эдэ хїдэлмэринїїдэй урда тээ заатагїй бэлэдхэлэй хїдэлмэринїїд їнгэргэгдэхэ ёћотой. Эндэ буряад хэлэ їзэлгэдэ бїрилдїїлэгдэћэн ћурагшадай мэдэсэ, шадабари, дадалда багша тїшэглэхэ байна. Ћурагшадай хэлэ хїгжєєлгые дээшэлїїлхын тула олон янзын хїдэлмэринїїдые хэрэглэлгэ шухала (найруулга нуудые ба элидхэлнїїдые бэшэлгэ, шэнжэлэлгын хїдэлмэринїїдые їнгэргэлгэ).

“Алтан гадаћан” гэћэн хрестоматида оруулагдаћан “Оюун тїлхюур”, “Монголой нюуса тобшо”, “Аржа Буржа хаан”, “Шэдитэ хїїр”, “Аршаанай дућал”, “Бэлиг-їїн толи” болон бусад зохёолнууд соо Тїб Азиин арадуудай оюун бэлиг, гїн ухаан, нигїїлэсхы сэдьхэл, соёл болбосорол харуулагдана.

Энэ дурадхаћан ном уншахадаа, мїнєє їеын ћурагшад суута Нагарджунын бїтээлэй оршуулгануудтай, бїхы дэлхэйдэ мэдээжэ болоћон “Монголой нюуса тобшо” зохёолтой, мянган жэлэй хїн гэжэ тоологдоћон Чингис хаанай заабаринуудтай, XIII зуун жэлдэ ажаћуућан суута тїбэд лама Сажа бандида Гунгаажалцанай зохёолнуудай оршуулгануудтай, тїїхын, угай бэшэгїїдтэй, XIX – XX зуун жэлнїїдэй їедэ ажаћуућан зарим элитэ буряад эрдэмтэ ламанар – зохёолшод Р. Номтоевой, Э.-Х. Галшиевай зохёолнуудтай, мэдээжэ буряад аяншалагшадай замай тэмдэглэлнїїдтэй болон эрдэмтэдэй шэнжэлэлгын статьянуудтай танилсаха аргатай болоно.

Ћурагшад тїрэл угсаатанайнгаа уран зохёолой баялигтай танилсажа, мэдэсэеэ їргэдхэжэ, ухаан бодолоо хїгжєєжэ, арадайнгаа ёћо заншалнуудые, сэсэн ћургаалнуудые гїнзэгыгєєр ойлгожо, тїрїї їзэл бодолтой, нигїїлэсхы сэдьхэлтэй ба ћайн болон муу їйлэнїїдые илгажа, мїнєє їеын оршон байдалда зїб мїрєєр хїмїїжэхэ хэрэгтэнь нїлєєлжэ, хїнїїдэй холбоо харилсаанда хэрэглэжэ ћурахадань тућатай байха гэжэ хараалагдана.




Темэнїїд


Саг

Хубисхалай урда тээхи буряад уран зохёол

  • Урданай зохёолнуудай жанрнууд: арадай аман зохёолой

буулгабаринууд, угай бэшэгїїд, ћургаалнууд, замай бэшэгїїд тухай оролто хєєрэлдєєн


1

Оюун тїлхюур

  • Оюун тїлхюур” (Чингис хаанай заабаринууд) –шїлэглэмэл ћургаалай зохёол

  • Ћургаалнуудай хїмїїжїїлгын маяг: ажабайдалда хэрэгтэй зїбшєєлнїїд, дїримїїд, ёћо гуримууд, заабаринууд, бэеэ абажа ябаха заршамууд

2


Сажа бандида Гунгаажалцан. “Сайн їгэтэ эрдэниин сан субашид”

  • Сажа бандида Гунгаажалцан – мэдээжэ эрдэмтэн, гїрэнэй ухаатай ажал ябуулагша

  • Сайн їгэтэ эрдэниин сан субашидћаа” – онсо ухаан бодолтой ба тїхэл маягтай аад, ялас гэмэ мэргэн тобшо байгуулгатай ћургаалнууд

  • Субашидай тайлбари “Шандаманиин тїлхюур”

3

Ринчен Номтоев. “Аршаанай дућал”

  • Ринчен Номтоев – элитэ уран зохёолшо, эрдэмтэ лама, багша, оршуулагша

  • Аршаанай дућал” – тайлбари зохёол

3

Эрдэни-Хайбзуун Галшиев.” Бэлиг-їїн толи”

  • Э.-Х. Галшиевай – бэлигтэй эрдэмтэ лама, хубисхалай урда тээхи уран зохёолшо

  • Бэлиг-їїн толи” –буряад уран зохёолой дээжэ, хїнэй ябадалые тодорхойлћон зохёол

  • Ћургаал заабаринуудай удха шанар

  • Ћургаалнуудай байгуулга, хэлэн, уран арганууд

4

Аржа Буржа хаан”

  • Аржа Буржа хаан” – оюун бэлигэй дућал. Энэдхэг ба монгол їндэћэниинь. Арадай аман зохёол ба бэшэмэл зохёолнууд.

  • Сурия Бадиин тїїхэ

  • Шалуугай аяншалга

  • Шалуугай гэрлэлгэ

3

Шэдитэ хїїр”

  • Шэдитэ хїїр”. Їльгэрнїїдэй байгуулга

  • Шубуун дэгэлтэ

  • Хэнтэг їбгэн ба гэнэн хїгшэн

  • Арсалан ћарлаг хоёр



3

Монголой нюуса тобшо”

  • Монголой нюуса тобшо” – бїхы дэлхэйн арадуудай баялиг – бїтээл. Зохёолой тїїхэтэ їндэћэн.

  • Монголой нюуса тобшо” – тїїхын зохёол. Чингис хаанай намтар. Таћархай монгол отогуудаа нэгэдїїлжэ, Монгол гїрэн тогтооћониинь

  • Монголой нюуса тобшо” – їндэћэн уран ћайханай зохёол ба аман зохёол (хєєрєєнїїд, їльгэрнїїд, домогууд, урданай сэсэн мэргэн їгэнїїд г.м.)


5

Вандан Юмсунов. “Эрдэмтэ соохор моритой Эрилтэй хаан”

  • Вандан Юмсунов -хубисхалай урдахи їеын бэлигтэй зохёолшо, тїїхэ бэшэгшэ

  • Эрдэмтэ соохор моритой Эрилтэй хаан” – амгалан байдал ба зол жаргал дэмжэћэн зохёол. Аман зохёолтой холбоонь.

  • Эрдэмтэ соохор мориной шэдитэ їїргэ

  • Алтан Шаа Мїнгэн Шаа хоёрой дїрэнїїд

3

Бата – Далай Очиров. “Їнэнэй мїр”

  • Б.-Д. Очиров – олониитын ажал ябуулагша, тїрэл арадаа гэгээрїїлэгшэ, оршуулагша

  • Їнэнэй мїр” – їнэн сэхэ ябадалай заабари заршамуудые, ёћо заншалнуудые, оюун бодолой дээжые согсолћон зохёол

3

Холбоо хэлэлгэ хїгжєєлгэ

4

Дїн хамта

34




































Хэрэглэгдэћэн литература

  1. Буряад ћургуулиин программанууд. 5-11 классууд - Улаан-Їдэ, 1994

  2. Аюрзанайн А.А., Хамаганов В.Ж.

Тїрэлхи хэлэнэй багшанарта тућаламжа. – Улаан-Їдэ, 1975

  1. Буряадай залуушуул” – 1989, майн 20, 27

  2. Очиров Б.-Д. Їнэнэй мїр. – “Буряад їнэн”, 1994, майн 17-20,27; июниин 1-3,8

  3. Дугаров С.Г. Деятели просвещения Бурятии. – Улаан- Їдэ, 1973

  4. Номтоев Р.Аршаанай дућал.– “Буряад їнэн”, 1995, октябриин 19-20, декабриин 10-11; 1996, январиин 10-11

  5. Монголой нюуса тобшо. Ч.-Р. Намжиловай оршуулга – Улаан –Їдэ, 1990

  6. Гылыков М. Домогто ороћон дооромбо. - “Буряад їнэн”, 1995, январиин 27

  7. Самандабадрын сагаарћан намтар. – “Буряадай залуушуул”, 1989, мартын 11

  8. РАН Библиографический словарь репресированных писателей Бурятии - Улаан –Їдэ, 1996

  9. Галшиев Э.-Х. Бэлигэй толи. - Улаан –Їдэ, 1993

  10. Хамаганов В.Ж. Уран зохёолнуудые 4-7 классудта їзэлгэ. - Улаан –Їдэ, 1981

  11. Цыденжапов Ш.-Н. Мїнхэ тэнгэриин заяагаар. - Улаан –Їдэ, 1992

  12. Цыденжапов Ш.-Н. Тайна Чингисхана. - Улан –Удэ, 1992

  13. Чимитдоржиев Ш.Б., Михайлов Т.Б. Выдающиеся бурятские деятели XVII –нач. XX вв. Выпуск 1. - Улан –Удэ, 1994

  14. Чимитдоржиев Ш.Б. Кто мы – бурят - монголы? – Ассоциация литераторов Бурятии, 1991

  15. Чимитдоржиев Ш.Б. Буряадай тїїхэ бэшэгїїд. - Улаан –Їдэ, 1992

  16. Цырендоржиева Б.-Х. Ж. Хїн болохо багаћаа. - Улаан –Їдэ, 2000

  17. Бабуев С.Д., Бальжинимаева Ц.Ц. Буряад зоной урданай ћуудал байдалай тайлбари толи. – Улаан –Їдэ, Бэлиг, 2004

  18. Махатов В.Б. Буряад уран зохёолой тїїхэћээ. Урданай найруулганууд. – Улаан-Їдэ, 2000

  19. Махатов В.Б., Цыденова Х.Г. Алтан гадаћан. - Улаан –Їдэ, Бэлиг, 2008

  20. Ошорова Н.Б., Ошорова Г.С. Образовательные технологии в развитии познавательной самостоятельности учащихся. – Улан –Удэ, 1999

  21. Ксензова Г.Ю. Инновационные технологии обучения и воспитания школьников









Краткое описание документа:

Їндэћэн буряад литературын урган ћалбархада, арадай аман зохёол, буддын шажанай найруулганууд, тїїхын, угай болон замай бэшэгїїд г.м. бїтээлнїїд айхабтар ехэ нїлєє їзїїлћэн юм. 

Урда сагћаа хойшо мїнєє їе болотор дамжан ерэћэн монгол угсаатанайнгаа тїїхэ бэшэгїїдые, ћургаал заабаринуудые, замай тэмдэглэлнїїдые, буряадай тїрїїшын эрдэмтэдэй намтар, ажал хїдэлмэринїїдые ћургуулида їзэлгэ тон шухала болоод байна. Тиимэћээ педагогикын эрдэмэй доктор, профессор В.Б.Махатовай ба Х.Г. Цыденовагай зохёон бїридхэћэн “Алтан гадаћан” гэћэн хубисхалай урда тээхи буряад уран зохёолой дээжэћээ хэћэгїїдэй согсолбори баримталан, 10-дахи классай ћурагшадай їзэхэ “Буряадай тїїхэ бэшэгїїд” гэћэн программа зохёогдобо.

Автор
Дата добавления 13.12.2014
Раздел История
Подраздел Рабочие программы
Просмотров433
Номер материала 186514
Получить свидетельство о публикации

Выберите специальность, которую Вы хотите получить:

Обучение проходит дистанционно на сайте проекта "Инфоурок".
По итогам обучения слушателям выдаются печатные дипломы установленного образца.

ПЕРЕЙТИ В КАТАЛОГ КУРСОВ

Похожие материалы

Включите уведомления прямо сейчас и мы сразу сообщим Вам о важных новостях. Не волнуйтесь, мы будем отправлять только самое главное.
Специальное предложение
Вверх