Выдаём удостоверения и дипломы установленного образца

Получите 5% кэшбэк!

Запишитесь на один из 793 курсов и получите 5% кэшбэк стоимости курса на карту

Выбрать курс
Инфоурок Другое Рабочие программыРабочая программа по предмету КНРС(Я) - 7 класс

Рабочая программа по предмету КНРС(Я) - 7 класс

Скачать материал
библиотека
материалов

 

МКОУ «Ситтинская средняя общеобразовательная школа им.В.Е.Колмогорова»

 

Рассмотрено МО:                                                        Согласовано                                                Утверждаю:

Яковлева М.А.____________                                       зам.дир.по УВР:                                            директор школы

от «___» __________ 2019 г.                                        Попова Л.В._________                                 Левина О.Д.__________

                                                                                        от «___»__________2019 г.                          от «___»________­­­__2019 г.

                                                                                                                                                        приказ № 81 от «__» ____2019 г.

 

 

 

 

 

Рабочая программа по предмету КНРС(Я) 7 класс

Учитель: Новгородова С.М.

 

 

 

 

 

 

 

2019-2020 учебный год

 

Быһаарыы сурук

Үөрэх биридимиэтин өйдөбүлэ

Бырыгыраамма олоххо тоҕооһо. Бүгүҥҥү олохпутугар буола турар балысхан уларыйыылар ордук чуолаан киһи өйүн-санаатын, майгытын-сигилитин укулаата уларыйыытыгар тиэрдиэхтэрин сөп. Билиҥҥи кэммит сүрүн тускулунан буолбут култуураҕа, духуобунаска ханнык эрэ үрдүнэн көрдөрүнньүк соҕус сыһыан баһылыыр суолталаммыта, омук бэйэтин тус кэрэтин, айылҕатынан, айылгытынан бэриллэр ис күүһүн сүтэриитигэр тиэрдиитэ – кэнэҕэски өттүгэр улахан охсуулаах буолун сөп. Хайа баҕарар омук бэйэтин ис култууратынан, духуобунаһынан байытар, атын норуоттарга кэрэхсэнэр кыахтаах. Онон, төрһүт култуураны, ийэ өйү-санааны ыччакка иҥэриини омук норуот быһыытынан тыынннаах буолуутун хааччыйар  сүрүн суол быһыытынан сыаналаан ураты болҕомтоҕо ылыы эрийиллэр. Түҥ былыргыттан кэрэһэлэнэн кэлбит омук өйун-санаатын, мындырын, уран ууһун, култууратын ыччат иҥэриннэҕинэ эрэ, норуотун олоҕун уһун тыынныыр, сайыннаран кыаҕы ылар. “Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуоттарын култуурата” үөрэх биридимиэтин бырагырааматын көрүгэ, сыала, соруктара, ис хоһооно ити сүрүн кыһалҕаны быһаарыыга тускуланан оҥоһулунна.

Саха оҕото бэйэтин сахабын диэн баардыланыыта, биллэн турар, дьиэ кэргэн эйгэтигэр эрэ үөскуур. Омугунан уратытын билиммит оҕо дьиэ кэргэҥҥэ, уһуйааҥҥа иитиллиитигэр, сайдыытыгар култуура ытык өйдөбүллэрин ылыныыга тардыстыылаах буолар. Оҕо култуурв эгэлгэ көстүүлэрин бэйэтэ айан, тутан ылыннаҕына, олоҕун тухары иҥэриммит билиитэ, сатабыла тугунан да солбуллубат үтүө, кэрэ өйдөбүл буолан ис уйулҕатын өрүү сырдата сылдьар күүскэ кубулуйар.

Бырагыраама көрүгүн сүрүн тирэҕэ: култуураны - киһилии киһи буолуу, сиэрдээх олоххо уһуйуу үөрэҕин быһыытынан көрүү. Ханнык баҕарар омук төрүт култуурата киһи ис дьиҥин, ис кыаҕын уһугуннарар, духуобунай күүһүн арыйар аналлаах. Бырагыраамаҕа бу төрүт санаа үөрэтии-иитии технологиятын тиһигин систиир – киһи киһилии сиэрдээх майгытын олохтуур, айылгынан сайдыынытускулуур аналлаах.

Онон омук төрүт култуурата – оҕо бэйэтин сайыннаран, олоҕун оҥостор төрүт эйэгэтин үөскэтэр суол быһыытынан сыаналанар. Бу эйгэҕэ оҕо “Киһи-айылҕа-уопсастыба” сүрүн өйдөбүллэрин, сыаннастарын болҕойор, толкуйун тобулар, санаатын сааһылыыр. Тус олоҕун бэйэтэ оҥостор дириҥ көрүүлээх көҥүл киһи буола улаатарыгар кыах бэриллэр. Оҕо бэйэтин бэйэтэ сайыннаран, ис кичим санааларын сыаналанар, эгэлгэ дьайыыларын ырытан, түмүктэри оҥоро үөрэнэр. Бу оҕоҕо тугунан да солбуллубат дьиҥ олох үөрэҕин ылынар,бэйэтин омук киһитин быһыытынан сайыннарар суолланар (индивидуальная траектория развития), аан дойду омуктарын кытта “эн-мин” дэһэр доҕордуу алтыһыыга киирэр эйгэтэ.

Үөрэх бырагырааматын сүрүн сыала. Саха оҕото бэйэтин ис кыаҕын, айылгытын, өбүгэтин өлбөт-сүппэт өйүн күүһүн, мындырын иҥэринэн, ону үөрэх – сайдыы үрдүк кирбиилэрин кытта дьүөрэлээн, өй-санаа, сиэр-майгы үрдүк таһымыгар - толору сайдыылаах (гармонично развитый) буолууга – тардыстыылаах, онон олоҕун тускуланар ис кииллээх буолуутун ситиһии.

Соруктара:

·         Өбүгэлэрбит күн-дьыл эргииринэн, айылҕа этиитинэн, айылҕа күүһүн таба тутуһан олоҕу олорор үөрүйэхтэригэр сыһыарыы;

·         Үтүмэн үгүс үйэлэр үтүө өйдөрүнэн куоһаммыт олоҕу олоруу үтүө үгэстэрин, сиэрдээх билиилэрин билиһиннэрии;

·         Кэм кэрдии кэрэһиттэринэн буолбут омук олоҕор, дьылҕатыгар бэлиэ суолу, хамсааһыны киллэрбит, өлбөт өй, үтүө-мааны майгы, муҥутуур дьоҕур күүһүн көрдөрбүт ытык дьоммут холобурдарынан ыччаты иитии суолун тобулуу;

·         Айылҕалаах айылгы күүһэ түмүллүүтүн көстүүлэринэн, холобурдарынан оҕолору омук култуурата норуот олоҕун дьоллоохтук тускулуур күүһүгэр итэҕэтии;

·         Аан дойду хайа баҕарар муннугар тиийэн, оммугун сиэрин-туомун, үгэһин, бары сатабылын туһанан, атын омуктары кытта тэҥҥэ алтыһар кыахтанарыгар төрүтү ууруу;

·         Төрүт үгэс, култуура ньымаларын үөрэтии-иитии кэриҥэр киллэрии.

Үөрэх бырагырааматын түөрүйэтэ культурологическай тускуну тутуһар, ол эбэтэр култуура үөрэҕэ билиини-көрүүнү тиэрдэрин таһынан, оҕо кута-сүрэ, ис уйулҕата, айылгыта сайдарыгар туһуланар. Ол аата бөлөһүөк А.С.Попова суруйарыныы “Саха дьонугар “айыы киһитэ аһыныгас, күн киһитэ көмүскэс” диэн өйдөбүлгэ сигэнэн, култуура үөрэҕин тускута “аһыныгас” киһиэхэ - ол аата  өйө-санаата, сиэрэ –майгыта үрдүк таһымнаммыт,”көмүскэс” киһиэхэ – ол аата бэйэтин да, атын да дьону көмүскүүр кыахтаахз, өй-санаа, күүс-уох өттүнэн да ситэ сайдыбыт буолууга сирдиир ис хоһоонноох. Онон, үөрэх бырагыраамата саха киһитэ толору сайдыылаах киһи буолан айыы киһитэ, эбэтэр сайдыы үрдүкү чыпчаалыгар – айар дьоҕурга тиийбит киһи (творческая личность) буоларыгар туруулаһыы түөрүйэтинэн оҕо сайдыытын, киһи буолуутун тускулуур ис хоһоонноох.

Бастатан туран, “Хотугу киһи” диэн хомуур өйдөбүлү өрө тутуу. Үөрэнээччилэр “Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуоттарын култууралара” диэн өйдөбүлү кэлим ылына үөрэнэллэригэр тускулааһын. Аан дойдуга “илиҥҥи киһи”, “арҕааҥы киһи” диэн философскай көрүүлэр бааллар. Ол курдук саха өйө-санаата, быһыыта – майгыта уларыйбыт кэмигэр төрүт култуураны үөрэтиигэ “Хотугу киһи” үөрэҕэ диэн саҥалыы философскай көрүү тиһигэ үөскээн эрэрэ көстөр. Хотугу норуоттар олорор эйгэбит, олохпут укулаата, үлэбит-хамнаспыт, айыыбыт-тутуубут – барыта ханыылыы, онон өйбүт – санаабыт, айылҕаҕа сыһыаммыт эмиэ биирдиҥи диэн көрүүгэ олоҕуран, бииргэ алтыһан олорор омуктарбыт култуураларын үөрэтиигэ, чинчийиигэ суол аһыллар.

Үөрэх бырагыраамата саха оскуолатыгар аналлаах, онон хотугу киһи өйдөбүлэ саха култууратын нөҥүө киллэрилиннэ. Тоҕоостоох түгэннэргэаҕыйах ахсаанннаах хотугу норуоттар култуураларын сырдатыылар киирдилэр, оҕо бэйэтин омугун култууратын хотугу норуоттар (эбээн, эбэҥки, дьүкээгир, чукча, долган) култуураларын кытта тэҥнээн көрөрүгэр кыах бэрилиннэ. Биллэн турар, учуутал кыһамматыттан, кыаҕыттан тутулуктаах. Бу хайысханы таба тутан, кылааһы таһынан үлэни кытта ситимнээнайымньылаах, чинчийэр үлэни тэрийэн ыытыан сөп.

Иккиһинэн, бырагыраама ис хоһооно, тутула, үөрэтии – иитии суола – барыта саха омук толкуйдуур, анаарар, ырытар, сыымайдыыр, тэҥнээн, ыатаран, ырытан көрөр, чинчийэр, айар ньымаларыгар тирэҕирэн оҥоһулунна. Биллэн турар, хайа баҕарар омук өйүн күүһүн, толкуйдуур, билиини-көрүүнү ылынар ньымалараити кэриҥнэринэн ситиһиллэр. Ол эрээри саха омук төрүт култууратын сүрүннүүр көстүүлэри күн-дьыл эргииринэн таҥыы, онно омук атын норуоттартан ураты олох олорор сатабылларын, дьарыктарын ис тыын, духуобунай өрүттэрин ньымаларынбилиһиннэрии, ону оҕо бэйэтэ эт мэйиитинэн, сүрэҕинэн иҥэринэр эйгэтин үөскэтии ураты сатабыллары ылыныы суолунан оҥоһулунна.

“Норуот бүттүүн духуобунай баайа” (былыргыта уонна аныгыта) урут да, билигин да күннээҕи олоҕор холбуу бааллан, үөскүү-үүөдүйэ турар” – диэн В.Н.Протодьяконов бэлиэтээһинэ – бырагыраама тускута олохтооҕун бигэргэтэр. Кини “хас биирдии омукка өбүгэ муспут баайыгар-дуолугар, өйүгэр – санаатыгар кыттыһар ньыма баар. Ол - норуот тылын-өһүн, сиэрин-майгытын, үгэһин, итэҕэлин, уус-уран айымньытын үөрэтии-билии, өйдүү сатааһын, олоххо туһаныы” – диэн  этиитэ “өйдүү сатааһын, олоххо туһаныы” эрэ арыйыан сөбүн итэҕэтэр. Биһиги ити суолу тутустубут.

Үсүһүнэн, Арассыыйа гражданинын лиичинэһин сиэрин-майгытын сайыннарыы уонна иитии концепцията үөрэх методологическай төрүтүнэн буолар. Үөрэнээччигэ олох тирэх өйдөбүллэрин, сыаннастарын иҥэрии сылтан сыл кэҥээн, дириҥээн, сааһыланан иһэр тускута маннык:

7 кылаас – Мөккүөн, үтүө сиэр – мөкү, бөппүрүөк бүппэт мөккүөрүн олуга – “Киһилии киһи, киһи буолуу” ситим ис киэлитин арыйыы суолунан таҥылынна. 12-13 саас – оҕо өйө-санаата, уйулҕата, майгыта-сигилитэ тосту уларыйар кэмэ. Улаатан эрэр оҕо “мин кимминий, мин аналым тугуй, дьон миигин хайдах ылынарый” – диэн курдук ыйытыылар кини ис киэлитигэр мөккүөн эйгэтин үөскэтэллэр. Ол кэмҥэ киһи буолуу, киһилии киһи, үтүөуонна мөкү майгы, сырдык-хараҥа мөккүөрэ кэриҥнэри оҕо бэйэтин өйүн-сүрэҕин күүһүнэн олох-дьаһах, дьон сыһыанын ис култууратын ырытан ылыныынан иҥэриниэн сөп. Ол иһин бу олукка чөл куттаах-сүрдээх буолары харыстыыр, өрүү сырдык, үтүө, кэрэ эйгэтигэр тардыстыылаах буолууну күүһүрдэр, кэлэр кэмтэн үчүгэйи күүтэр-кэтэһэр, ыраланар туругу дьаныйар тускунан кэриҥнэнэн оҥоһулунна.

Бырагыраама тутула уонна ис хоһооно

Бырагыраама тутула “Төрүт үгэс. Сиэр-туом”, “Олох-дьаһах.Сиэрдээх билии”, “Саха саарына. Киһи кэрэмэһэ”, “Ааҕыы, ырытыы”, “Ускуустуба кэрэ эйгэтэ”, “Айар, чинчийэр, сайдыыны тускулуур айылгы” олуктарынан таҥыллан бэрилиннэ.

“Төрүт үгэс. Сиэр-туом” олукка норуот төрүт көрүүлэрин, бөлөһүөпүйэтн тутаах өйдөбүллэрин билиһиннэрии суолунан киллэрилиннэ. Кэм-кэрдии эргиирин туомун тутар алгыстар бэрилиннилэр. 5-7 кылаастар сиэр-туом ис хоһооно үөрэнээччилэргэөйдөнүмтүө буоллун диэн, кинилэр эйгэлэригэр чугаһатан, кэпсэтии, сэһэргэһии киэбинэн арылынна. Холобур, “Эбэлээх сиэн кыыс кэпсэтиилэрэ”, “Эһээ Мэхээлэ кэпсээнэ” о.д.а.

“Олох-дьаһах. Сиэрдээх билии” олукка астрономия үөрэҕин быһаарыыларыттан саҕалаан, күн-дьыл эргииринэн олорууга суолталаах билиилэр, үөрүйэхтэр сырдатылыннар.

“Саха саарына. Киһи кэрэмэһэ” олукка норуот олоҕор, устуоруйатыгар, култууратыгар бэлиэ суолуу хааллларбыт, суолталааҕы оҥорбут үтүөкэн дьонт олохторуттан, үлэлэриттэн тиэмэҕэ тоҕооһуннаран кэпсэнэр. Сэһэн Ардьакыап, В.В.Никифоров – Күлүмнүүр, Сэһэн Боло, Г.В.Ксенофонтов, С.А.Новгородов, А.Е.Кулаковскай, П.А.Ойуунускай, А.Я.Уваровскай уо.д.а. саха саарыннарын тустарынан сахалыы үөрэх кинигэтигэр киирэ илик, улахан туһалаах сибидиэнньэлэр бэрилиннилэр. Биһиги омук быһыытынан култуурабыт күн бүгүнүгэр диэри сүппэккэ – сопокко, хомуллан, суруллан кинигэнэн бэчээттэнэн уонна архыыпка хараллан сытарыгар саха өйүн үтүөтүн туппут чулуу уонна үөрэхтээх дьоммут кэлэр көлүөнэлэргэ тугунан да солбуллубат баай нэһилиэстибэлэргэ – биһиги омук ийэ тыыммыт, духуобунаспыт тыыннаах буолуутун мэктиэтэ. Ону оҕолорго тириэрдии – кэскили уһаныы суолталаах.

“Аҕыы, ырытыы” олукка тиэмэҕэ сыһыаннаах, омук култууратын, духуобунаһын кэрэһитэ буолбут, дьон-норуот өйүттэн-санаатыттан сотуллан хаалбакка, күн бүгүнүгэр диэри ааҕыллар, кэрэхсэнэр, кэм кэрдии аастаҕын аайы, суолталара өссө дириҥээн иһэр А.Е.Кулаковскай – Өксөкүлээх Өлөксөй, П.А.Слепцов – Ойуунускай, В.В.Никифоров- Күлүмнүүр, А.И.Софронов – Алампа, Д.К.Сивцев – Суорун Омоллоон, В.С.Яковлев – Далан, И.М.гоголев – Кындыл уо.д.а. айымньыларыттан кэрчиктэр таҥыллан киирдилэр.

“Ускуустуба кэрэ эйгэтэ” олукка саха култууратын, ускуустубатын чулуу көстүүлэрэ буолбут ээгэлгэ айар, чинчийэр, толорор, уһанар, тигэр о.д.а. көрүҥнэри норуокка кэрэхсэппит, тыыннаахтыы илдьэ сылдьыбыт, күн бүгүн айар үлэлэрин сүрүнэ оҥостубут дьоннорбутун оҕолор кэрэхсэбиллэригэр киллэрдибит.

“Айар, чинчийэр, сайдыыны тускулуур айылгы” диэн олугунан анаан бэрилиннилэр. Оҕо билиини-көрүүнү информация эрэ таһымыгар истэн кэбиспэккэ, ону ырытан, эт мэйиитинэн илдьиритэн ылынарыгар, өссө тутан-хабан көрөрүгэр кыах бэриллэрэ – оҕоҕо үйэлээх өйдөбүл, умнуллубат ытык санаа, сатабыл, үөрүйэх иҥэригэр бигэ тирэх буолар. Киһи бэйэтэ тутан-хабан көрдөҕүнэ, тугу эмит оҥорон таһаардаҕына эрэ, ылыммыт билиитэ – көрүүтэ киһи ис кыаҕын байытар күүскэ кубулуйуон сөп диэн санааттан үөрэх кинигэлэригэр үөрэтии-иитии суоллара, ньымалара тиһиктээхтик киирдилэр.

Матырыйаал оҕо сааһыгар сөп түбэһиитэ. Бырагыраама уонна үөрэх кинигэлэрэ биир тиһиктээхтик, оҕону сайыннаран, иитэр хайысханан тиһиллинэн оҥоһуллунулар: билиини-көрүүнү хаҥатар, сааһылыыр матырыйааллар тиһиктэрэ дириҥ, орто саастаах оҕолор педагогическай, психологическай уратыларыгар эппиэттиир. Ону чиҥэтэр тиэкиһи болҕойон ааҕыы, тиэкиһинэн үлэ, айар сорудахтар, оҕо бэйэтэ толкуйдаан оҥорор, суруйар, чинчийэр үлэлэрэ олоҕу кытта ыкса ситимнэнэн киллэрилиннилэр.

Үөрэх биридимиэттэрин алтыһыыта. Култуура биридимиэтэ оскуолаҕа үөрэтиллэр үөрэх бары биридимиэттэрин үгүстэрин кытта быһаччы ситимнээх. Онон тыл, литэрэтиирэ, устуоруйа, астрономия, тулалыыр эйгэ, география, айылҕа үөрэҕэ, ускуустуба, технология, эти-сиини эрчийэр үөрэх биридимиэттэрин кытта тоҕоостоох түгэнигэр алтыһыннаран үөрэтии икки өттүттэн улахан көдьүүстээх буолуоҕа. Үөрэнээччи ханнык баҕарар биридимиэккэ ылбыт билиитин, сатабылын, үөрүйэҕин атын үөрэх биридимиэтигэр сатаан туһанар буоллаҕына эрэ үөрэҕи ылыыта, иҥэриниитэ бигэ буолар. Бу ФГүөС сүрүн соруга. Кыраттан – улахаҥҥа, бэйэ ыырыттан – киэҥ эйгэҕэ, дириҥ көрүүгэ тиийии, билиини-көрүүнү, сатабылы, дьоҕуру сатаан олоххо туһанар буолуу – үөрэх сүрүнэ.

Биридимиэт ис хоһоонун тиэмэнэн наардааһын

7 кылаас (35 чаас)

 

Балаҕан ыйа. Дьоҕур. Талаан. Сатабыл

Төрүт үгэс. Сиэр-туом. Улуу Суорун. Алгыһа. Туома.

Олох-дьаһах. Сиэрдээх билии. Дьиэ-уот тутуута, үгэһэ Ф.М.Зыков. Поселение, жилища и хозяйственные постройки якутов (XIX – начало ХХ вв.). Саҥа балаҕан. В.С.Яковлев – Далан “Тыгын Дархан” арамааныттан.

Саха саарына. Кэм кэрэһитэ. Иннокентий Иванович сивцев – Матыйыкы Уус.

Ускуустуба эйгэтэ. Саха мас оҥоһуктара.

 

Алтынньы. Түмсүү, тэриллии

Төрүт үгэс. Сиэр-туом. Хотой Айыы. Алгыһа. Туома.

Олох-дьаһах. Сиэрдээх билии. Ил. Тыгын – историческай дьоруой. Сэрии уонна ил. В.С.Яковлев – далан “Тыгын Дархан” арамааныттан. Аҕа ууһунан олоруу.

Саха саарына. Кэм кэрэһитэ. Мымах. Л.А.Афанасьев – Тэрис.

 

Сэтинньи. Дьолуо. Баат. Табыллыы

 

Төрүт үгэс. Сиэр-туом. Байанай. Алгыһа. Туома.

Олох-дьаһах. Сиэрдээх билии. Чычыпкаан. И.С.Гурвич. Охотничьи обычаи и обряды у населения Оленекского района. А.Е.Кулаковскай научнай үлэтиттэн. Тыатааҕыга сыһыаннаах бобуулар, харыс бэлиэлэр. “Ыгылыйыы”. Кустук Далхыйа.

Саха саарына. Кэм кэрэһитэ. Байанайдаах булчут. Үөрүнньэх – сүүс эһэни бултаабыт булчут.

 

Ахсынньы. Сылык. Билгэ

 

Төрүт үгэс. Сиэр-туом. Билгэ Хаан. Алгыһа. Туома.

Олох-дьаһах. Сиэрдээх билии. Билгэ. Билгэһит идэ. Сээркээн Сэһэн. Сэһэн. Дьылдьыт. Сээркээн Сэһэн оонньуулара.

Саха саарына. Кэм кэрэһитэ. Бөлөһүөктээһин хотугу киһи айылҕатыгар. Саха бөлөһүөктэрэ. Е.М.молотков. А.И.Софронов – Алампа “Үөрэх баайдааҕар ордук” кэпсээнэ.

Ускуустуба эйгэтэ. Олоҥхону толоруу ускуустубата.

 

Тохсунньу. Утуму тутуу. тускул

 

Төрүт үгэс. Сиэр туом. Таҥха Хаан. Алгыһа. Туома.

Олох-дьаһах. Сиэрдээх билии. Таҥха. Өтө көрүү, көрүүлэнии. П.А.Ойуунускай “Сүүс сылллаах улуу былаан” кэпсээнэ.

Саха саарына. Кэм кэрэһитэ. Г.В.Ксенофонтов. П.Н.Харитонов – Ойуку “Ксенофонтовтар дьиэ кэргэн”.

 

Олунньу. Уус тыл. Тыл ууһа. Уран тыл.

 

Төрүт үгэс. Сиэр-туом. Одун Хаан. Алгыһа. Туома. И.М.Гоголев “Ийэ тылым” бэйиэмэтиттэн.

Олох-дьаһах. Сиэрдээх билии. Г.С.Попова – Санаайа “Ийэ тыл”.

Саха саарына. Кэм кэрэһитэ. С.А.Новгородов – саха тылын, суругун – бичигин төрүттээччи.

 

Кулун тутар. Үлэҕэ дьөккүөр

 

Төрүт үгэс. Сиэр-туом. Дьөһөгөй Айыы. Алгыһа. Туома. Саха буолуу үс таһыма.

Олох-дьаһах. Сиэрдээх билии. Ытык сылгы. Сылгылаах сахалар. Сылгыһыт.

Саха саарына. Кэм кэрэһитэ. А.Е.Кулаковскай – Өксөкүлээх Өлөксөй саха саарына, норуотун кэскилин кэрэһитэ. “Саха интеллигенциятыгар сурук”.

Ускуустуба эйгэтэ. Дьөһөгөй куттаах саха үҥкүүтэ.

 

Муус устар. Кэрэһи. Кэрэһит

 

Төрүт үгэс. Сиэр-туом. Айыыһыт. Алгыһа.Туома.

Олох-дьаһах. Сиэрдээх билии. Кэрэ эйгэтэ. Кэрэһит. Төрүөх.

Саха саарына. Кэм кэрэһитэ. Олоҥхоһут, ырыаһыт М.Н.Андросова – Ионова (Бөҕө Маарыйа).

Ускуустуба эйгэтэ. Саха таптала. Т.Сметанин “Лоокуут уонна Ньургуһун”.

 

Ыам ыйа. Ис иэйии тыллара. Иһирэх майгы

 

Төрүт үгэс. Сиэр-туом. Иэйиэхсит. Алгыһа. Туома

Олох-дьаһах. Сиэрдээх билии. Моҕол ураһа көстөр кэрэтэ, өҥө-талата. “Үс курдуулаах моҕол ураһа” Ф.Ф.Захаров “Быыйа” сэһэнигэр.

Саха саарына. Кэм кэрэһитэ. В.В.Никифоров – Күлүмнүүр – норуот көҥүлүн түсчүтэ.

Ускуустуба эйгэтэ. В.В.Никифоров – Күлүмнүүр “Манчаары” дыраамата.

 

Бэс ыйа. Үрүҥ күҥҥэ сүгүрүйүү. Сүрү күүһүрдүнүү

 

Төрүт үгэс. Сиэр – туом. Үрүҥ Айыы тойон. Алгыһа. Туома.

Олох-дьаһах. Сиэрдээх билии. Ыһыах. Күнү көрсүү сиэрэ-туома. А.С.Федоров. Айылҕа ытык сирдэрэ.

Саха саарына.Кэм кэрэһитэ. Норуот ырыаһыттара: М.Н.Петрова – Тойуктаах Марыына, М.И.Егорова – Тойуктаах Маарыйа.

Ускуустуба эйгэтэ. Оһуокай, тойук түһүлгэтэ.

 

От ыйа. Саха алааһа. Алаас ыала.

 

Төрүт үгэс. Сиэр-туом. Аан Алахчын Хотун. Алгыһа.

Олох-дьаһах. Сиэрдээх билии. Саха ынаҕын иитии. От ыйын муҥутуур быйаҥа – от.Ф.Ф.Захаров “Быыйа” сэһэниттэн.

Саха саарына. Кэм кэрэһитэ. Манчаары аман өһө.

Ускуустуба эйгэтэ. Манчаары уобараһа ырыаҕа, тойукка, ойуулуур-дьүһүннүүр ускуустубаҕа.

 

Атырдьах ыйа. Дьиҥ кырдьык

 

Төрүт үгэс. Сиэр-туом. Аан Дьааһын. Алгыһа. Туома.

Олох-дьаһах. Сиэрдээх билии. Сир оҥоһуута. Саха сиригэр бурдугу үүннэрии сайдыыта. Бурдук тардар таас.

Саха саарына. Кэм кэрэһитэ. И.И.Павлов – кырдьык туһун туруулаһааччы.

 

Үөрэх биридимиэтин түмүктэрэ

 

            Норуот култуурата – духуобунас, сиэр-майгы, олох уруоктар. Үөрэнээччи бэйэтин сайыннарарга өй-сүрэх үлэтин сүрүн үөрүйэхтэрин баһылыырга, араас дьайыыларын кэбэҕэстик толорорго дьулуһар. Ааҕыы, ырытыы, сэһэргэһии, кэпсээһин, быһаарсыы, толкуйу тобулуу, санааны сааһылааһын, тэҥнээһин, кэтээн көрүү, билгэлээһин, дакаастааһын, тойоннооһун ньымаларын, үөрэйэхтэрин баһылаан олоххо ситиһиилээх киһи буола сайдар.

 

 

 

 

Календаарнай-тематическай былаан

 

Уруок темата

Чаас

Уруок тиибэ

Хонт.көрүҥэ

Дьиэҕэ сорудах

Ыытыллар күнэ

план

факт

1

Киирии уруок. Айыы санаа - өй- санаа ситимэ, киһи ис кыаҕа

1

УОНМ

ПР

 

 

 

 

2

Күһүн. Күһүҥҥү халлаан. Отор

1

УОНМ

ПР

 

 

 

3

Балаҕан ыйа. Анал. Удьуор.

Улуу Суорун.Анал. Удьуор идэ. Кээнньэли

1

УЗИМ

ИО

Кэпсээни ааҕыы

 

 

 

4

Дьиэ тутуутун сиэрэ-туома. Саҥа балаҕан

1

УОСЗ

СР

Стр.15-16 конспект

 

 

 

5

Саха мас оҥоһуктара

1

УЗИМ

 

Айар үлэ

 

 

 

6

Алтынньы. Түмсүү. Тэриллии

Хотой Айыы.

1

КЗУ

КР

СТР.23-27 ааҕыы

 

 

 

7

Мымах

1

УОНМ

БО

Хонтуруолунай үлэҕэ бэлэмнэнии

 

 

 

8

Хонтуруолунай үлэ

1

УЗИМ

ИО

 

 

 

 

9

Сэтинньи. Дьолуо. Баат. Табыллыы

Байанай. Чычыпкаан

1

УОНМ

ПР

Стр. 34-39 конспект

 

 

 

10

Кыһыҥҥы халлаан

1

УОНМ

ПР

 

 

 

11

Ахсынньы. Сылык. Билгэ

Билгэ Хаан.Сээркээн Сэһэн.

1

УОНМ

ИО

Стр. 46 конспект

 

 

 

12

Егор Михайлович Молотков

1

УЗИМ

СР

 

 

 

13

Олоҥхону толоруу ускуустубата

1

УОСЗ

ЛР

Айар үлэ

 

 

 

14

Тохсунньу. Утуму тутуу. Тускул

Таҥха Хаан. Тохсунньу сүллүүкүн кэмэ.

1

УОСЗ

ЛР

Стр. 61-69 ааҕыы

 

 

 

15

Ксенофонтовтар дьиэ кэргэн

1

КЗУ

КР

Хонтуруолунай үлэҕэ бэлэмнэнии

 

 

16

Хонтуруолунай үлэ

1

УЗИМ

СР

 

 

 

17

Олунньу. Уус тыл. Тыл ууһа. Уран тыл.

Одун Хаан алгыһа

1

УЗИМ

СР

 

 

18

Ийэ тыл. Ийэ тыл – омук култууратын туллар тутааҕа, эргийэр киинэ

1

КУ

ПР

С.А.Новгородов туһунан реферат

 

 

 

19

Сааскы халлаан

1

УЗИМ

ИО

 

 

 

20

Кулун тутар. Үлэҕэ дьүккүөр.

Дьөһөгөй Айыы алгыһа

1

УОСЗ

ПР

 

 

 

 

21

Саха

1

УОСЗ

ПР

Стр.92 сорудахтар

 

 

 

22

Ытык сылгы.

1

УОСЗ

ПР

Стр 96-99 конспект

 

 

 

23

Дьөһөгөй куттаах саха үҥкүүтэ

1

УОНМ

ИО

 

 

 

24

Муус устар. Кэрэһи. Кэрэһит.

Айыыһыт алгыһа. Кэрэ эйгэтэ.

1

УОНМ

ИО

 

 

 

25

М.Н.Андросова – Ионова (Бөҕө Маарыйа)

1

УОНМ

ИО

Хонтуруолунай үлэҕэ бэлэмнэнии

 

 

 

26

Хонтуруолунай үлэ

1

УОНМ

ИО

 

 

 

27

Саха таптала

1

УОЗУ

ПР

Айар үлэ

 

 

 

28

Ыам  ыйа. Ис иэйии тыллара. Иһирэх майгы.

Иэйиэхсит алгыһа

1

УОНМ

СР

Стр.114-118 ааҕыы

 

 

 

29

В.В.Никифоров - Күлүмнүүр

1

УОНМ

ПР

 

 

 

 

30

Бэс ыйа. Үрүҥ күҥҥэ сүгүрүйүү.

Үрүҥ Айыы Тойон

1

УЗИМ

ПР

Стр. 129-134 конспект

 

 

31

От ыйа. Саха алааһа. Алаас ыала.

Аан Алахчын алгыһа. Саха ынаҕын иитии

1

УОНМ

СР

Стр.139 сорудахтар

 

 

 

32

Манчаары албан аата

1

УЗИМ

ИО

Ырыаны үөрэтии

 

 

 

33

Атырдьах ыйа. Дьиҥ кырдьык.

Аан Дьааһын алгыһа. Сири оҥоруу, бурдугу үүннэрии култуурата

1

УПЗУ

БО

 

 

 

 

34

Сыллааҕы барбыты хатылааһын

1

УОСЗ

ПР

Хонтуруолунай үлэ

 

 

 

35

Хонтуруолунай үлэ

1

КЗУ

ЛР

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  • Если Вы считаете, что материал нарушает авторские права либо по каким-то другим причинам должен быть удален с сайта, Вы можете оставить жалобу на материал.
    Пожаловаться на материал
Курс повышения квалификации
Курс профессиональной переподготовки
Педагог-библиотекарь
Скачать материал
Найдите материал к любому уроку,
указав свой предмет (категорию), класс, учебник и тему:
также Вы можете выбрать тип материала:
Краткое описание документа:
Бүгүҥҥү олохпутугар буола турар балысхан уларыйыылар ордук чуолаан киһи өйүн-санаатын, майгытын-сигилитин укулаата уларыйыытыгар тиэрдиэхтэрин сөп. Билиҥҥи кэммит сүрүн тускулунан буолбут култуураҕа, духуобунаска ханнык эрэ үрдүнэн көрдөрүнньүк соҕус сыһыан баһылыыр суолталаммыта, омук бэйэтин тус кэрэтин, айылҕатынан, айылгытынан бэриллэр ис күүһүн сүтэриитигэр тиэрдиитэ – кэнэҕэски өттүгэр улахан охсуулаах буолун сөп. Хайа баҕарар омук бэйэтин ис култууратынан, духуобунаһынан байытар, атын норуоттарга кэрэхсэнэр кыахтаах. Онон, төрһүт култуураны, ийэ өйү-санааны ыччакка иҥэриини омук норуот быһыытынан тыынннаах буолуутун хааччыйарсүрүн суол быһыытынан сыаналаан ураты болҕомтоҕо ылыы эрийиллэр. Түҥ былыргыттан кэрэһэлэнэн кэлбит омук өйун-санаатын, мындырын, уран ууһун, култууратын ыччат иҥэриннэҕинэ эрэ, норуотун олоҕун уһун тыынныыр, сайыннаран кыаҕы ылар. “Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуоттарын култуурата” үөрэх биридимиэтин бырагырааматын көрүгэ, сыала, соруктара, ис хоһооно ити сүрүн кыһалҕаны быһаарыыга тускуланан оҥоһулунна.
Скачать материал

Вам будут интересны эти курсы:

Курс профессиональной переподготовки «Библиотечно-библиографические и информационные знания в педагогическом процессе»
Курс повышения квалификации «Методика написания учебной и научно-исследовательской работы в школе (доклад, реферат, эссе, статья) в процессе реализации метапредметных задач ФГОС ОО»
Курс повышения квалификации «Введение в сетевые технологии»
Курс профессиональной переподготовки «Логистика: теория и методика преподавания в образовательной организации»
Курс повышения квалификации «Применение MS Word, Excel в финансовых расчетах»
Курс повышения квалификации «Организация практики студентов в соответствии с требованиями ФГОС медицинских направлений подготовки»
Курс повышения квалификации «Финансы: управление структурой капитала»
Курс повышения квалификации «Финансы предприятия: актуальные аспекты в оценке стоимости бизнеса»
Курс профессиональной переподготовки «Управление ресурсами информационных технологий»
Курс профессиональной переподготовки «Организация деятельности помощника-референта руководителя со знанием иностранных языков»
Курс повышения квалификации «Финансовые инструменты»
Курс профессиональной переподготовки «Организация деятельности по водоотведению и очистке сточных вод»
Курс профессиональной переподготовки «Гостиничный менеджмент: организация управления текущей деятельностью»
Курс профессиональной переподготовки «Стандартизация и метрология»

Оставьте свой комментарий

Авторизуйтесь, чтобы задавать вопросы.