Добавить материал и получить бесплатное свидетельство о публикации в СМИ
Эл. №ФС77-60625 от 20.01.2015
Инфоурок / Начальные классы / Рабочие программы / Рабочая программа по внеурочной деятельности «Народные традиции»

Рабочая программа по внеурочной деятельности «Народные традиции»

  • Начальные классы

Поделитесь материалом с коллегами:

Рабочая программа по внеурочной деятельности «Народные традиции»

1-2 класс. Учитель: Ооржак Венера Шыырыповна

Тайылбыр бижик

Улусчу педагогика амгы школанын ооредилге – кижизидилгелиг ажылынын кол ундезинин тургузуп, ниити ооредилге системазында чаа угланыышкын, тускай эртем болуп турар.Чоннун чаагай чанчылдары, сагылга-ёзулалдары, ужурлары улусчу педагогиканын кол озээн тургузуп турар. Улусчу педагогиканын идеялары, байлак дуржулгазы болгаш аргалары чугле школада, башкылаашкында ажыглаттынып турар эвес, а ог-буле кижизидилгезинде, ада-иелер ортузунда тарап нептерээн.

Улусчу педагогика дээрге ог-буленин, торел-болук улустун болгаш чоннун уруглар кижизидилгезинин дуржулгазы, а этнопедагогика ону шинчилээр эртем. Оон кол сорулгазы–улусчу педагогиканын ужур–утказын, аргаларын шинчилээри, оон депшилгелиг аргаларын ооредилге-кижизидилге ажылынга таарыштыр ажыглаары.

Аныяк салгалга торээн чонунун депшилгелиг дуржулгазын дамчыдары, ону шингээттирери-кандыг-даа куруненин ыдыктыг хулээлгези. Кандыг-даа чон тускай психологиялыг, бодунун амыдыралынга дуушкен ажыл-агыйлыг, ужурларлыг, ёзулалдарлыг. Тыва чон боду уруглар кижизидер арга-хоргалыг, улегер-чижектерлиг, педагогиктиг культуралыг.

«Улусчу ужурлар» - амыдырал эртеми-дир. Ол ал-бодувус, ог-булевис, аал-коданывыс, доргул-торелдеривис, чер-чуртувус, ажыл-агыйывыс, культуравыс, а кол-ла чуул, мозу-шынарывыс дугайында эртемивис-тир. Амгы болгаш келир уенин салгалынын будуштуг мозузун хевирлеп, буянныг ажыл-ишти хевирлеп ооредир ужурлуг бис.

Улусчу ужурларны тускай курс (ооредилге эртеми) кылдыр ооредири дээрге-ле национал чанчылдарны ханыладыр коору ол.

Кижи-педагогиктиг культуранын хереглекчизи, эдилекчизи, тургузукчузу, кадагалакчызы, нептередикчизи.

Проблемазы: ог-буле, торгул-торел харылзаалары, ундезин ажыл-агый, торээн чер-чурт дугайында айтырыглар, этикет, бойдус ужурлары, кижинин тура-соруу, сагыш-сеткили, оске чоннарнын культуразы.

Сорулгазы:


-ада-огбелеривистин, чоннун депшилгелиг дуржулгазын уругларга шингээттирери;

-амгы болгаш келир уенин салгалынын будуштуг мозузун хевирлээри;

-уругларны ужур сагыыр толептиг кижилер кылдыр кижизидери;

-уругларнын чогаадыкчы шинээн сайзырадыры;

-уругларнын аналитиктиг болгаш кара угаан-биле бодаар шынарларын

сайзырадыры;

Тургузуу: курстун ажылчын программазын Г.Д.Сундуйнун «Улусчу ужурлар» 1-2 класстарга ооредилге номчулга номунга таарыштыр 1 чылга тургускан. Неделяда 1 шак. Чылда 32 шак.

Даянганы: «Улусчу педагогика» 2004 ч. Авторлары: Г.Д.Сундуй, Г.К.Ондар.

Хамаарылгазы: класстан дашкаар ажыл.

Ажыглаар методтары, аргалары: беседа, оюннар, маргылдаалар, моорейлер, хана солун, биче шинчилээшкин ажылы.

Улусчу ужурларны кижизидеринин кол ооргалары: улегер домактар, тывызыктар, чечен домактар, ырлар, когудуглер, тоолдар, тоолчургу чугаалар, улустун оюннары.

1 класс.

Темазы: «Ог-буле»

Тематиктиг планы:

  1. Ог-буле. (4ш)

  2. Бистин ог-булевис. (4ш)

  3. Ог–чурттаар оран сава. (3ш)

  4. Бистин бажынывыс. (4ш)

  5. Аал дугайында. (2ш)

  6. Мал-маган-тываларнын амыдыралынын дозу. (7ш)

  7. Найыралдыг ог-буле. (6ш)

  8. Туннел кичээл. (2ш)


1-ги классты доозуп тургаш, оореникчи шингээдип алган турар ужурлуг:

-торээн суурунун дугайында;

-чурттап турар республиказынын адын, топ хоорайынын адын;

-торээн суурунун чоогунда чурумалдыг черлер аттарын;

-ог-буле дугайында, торел улустун хундулежип адажырын;

-тыва ог дугайында, оон хундуткелдиг черлерин;

-мал-маган аттарын ангылап адап билирин;

-ог-булеге ээлдек болурун;

-кырган кижилерни хундулээрин;

-бажын херекселдеринин аттарын, бажын иштинин арыг-силиин, чурумун;


Улусчу ужурлар.


2015-2016 ооредилге чылында 1-ги класска календарь-тематиктиг план.

Неделяда - 1 шак.

1-ги чартык чыл.


Темазы

Сорулгазы

Шагы

Уези

1

Ог-буле




а

Мээн хоорайым - Кызыл

1. Кызыл хоорайның дугайында билиг бээр.

2. Торээн черинге чоргаарланып, анаа ынак болурунга кижизидери.

1 шак


б

Дөгээ даа.

1. Даглар аттары-биле таныштырары.

2. Хоорайның чанында даглар дугайында билипдирер.

1 шак


в

Тыва дугайында тоол. Тыва чурту.

1. Тывалар деп ат кайыын тывылганын билиндирер.

2. Тыва чуртунга ынак болурунга кижизидер.

1 шак


г

Тывалар. Тыва Республика, оон ыдык демдектери.



Шулук "Тывалар деп кымнарыл ол?"

1. Тыванын ыдык демдектерин билиндирер.

2. Россия болгаш Тыванын ыдык демдектерин деннеп коору.

1 шак


2

Бистиң ѳг-бүлевис




а

Кады торээн кижилер. Ыры "Хунчугеш"

1. Ог-буле деп чул дээрзин билиндирер.

2. Чоок кижилерин хундулеп, оларга дуза кадып билиринге ооредир.


1 шак




б

Ада торел -алдын, ие торели-монгун

1.Торел улусту хундулеп адаарынга ооредир.

2. Торелдерин хундулээринге чанчыктырар.

1 шак


в

Кырган-ачазы биле кырган-авазын хундулээри.

1. Кырган кижилерин хундулеп, оларга ургулчу дуза кадарын сумелээр.

1 шак


г

Чоок торел улус.

1. Чоок торел улузу-биле аралажып, дуза кадып, оларны хундулеп чоруурунга кижизидер.

1 шак


3

Ог - чурттаар чер.





а

Малчыннар оглери.



Ог ужурлары.

1. Ог - чурттаар чер дээрзин билиндирер.

2. Ог ужурларын, дурумнерин сагыырынга ооредир.

1 шак


б

Ог дугайында тоол.



Огнун эт-севи.

1. Ог дугайында тоолду дунмаларынга чугаалап бээр кылдыр сумелээр.

1 шак


в

Ог херекселдеринин ужурлары.

Ыры "Тыва оглер"

1. Ог ужурларын сагып ооредир.



2. Тыва оглер дугайында ырыдан чуну билгенин хынаар.

1 шак


4

Бистин бажынывыс.





а

Бажын дугайында.

1. Бажын, оон дугайында билигни бээри.

2. Бодунун бажынын арыг-силиг, камныг эдилеп билиринге ооредир.

1 шак


б

Бажын - кижилернин кол эдилели.

1. Бажын ажылы бичии уругнун хулээлгези дээрзин билиндирер.

2. Арыг-силиг, кежээ болурунга кижизидер.

1 шак


в

Эжик аксында идиктер.

1. Чурумга ооредири.

2.Идикти шын эдилээринге ооредир.

1 шак


г

Шулук "Бичии Лена"

1. Шулукте бичии Лена ышкаш болурунга кижизидер.

1 шак



2-ги чартык чыл.


Темазы

Сорулгазы

Шагы

Уези


5

Аал дугайында.






а

Аал коданы.

1. Аал болгаш аал коданы-биле таныштырары.

2. Чангыс аалдын чону демниг болурун ооредир.

1 шак


б

Аал ужурлары.

1. Аал коданын арыг-силиг тургузарын билиндирер.



2. Келген аалчыларга эвилен-ээлдек болуру.

1 шак


в

Ыры "Шайывыс"

1. Тыва шайнын шынары-биле таныжары.

1 шак






6

Мал-маган - тываларнын амыдыралынын дозу.








а

Чурттун кол ажыл-агыйы.

1. Ангы-ангы чурттарнын кол ажыл-агыйын таныштырар.

1 шак


б

Мал-маган дугайында тывызыктар.



Ыры "Дузааргакпай"

1. Ырынын кол утказын билиндирер.

2. Ажылга ынак болурунга кижизидери.

1 шак


в

Инек дугайында.

1. Инектин назы-харынын аайы-биле адаарын билиндирери.

2. Инектин ажыынын дугайын

Билиндирери.

1 шак


г

Сарлык дугайында.

1. Сарлык дугайын билиндирери.

1 шак


д

Иви мал.

1. Иви мал дугайын билиндирери.

1 шак


е

Аът

1. Аът, чылгы дугайын билиндирери.

1 шак


ё

Теве мал.


1. Теве дугайын, оон аажы-чанын билиндирери.

1 шак


ж

Хой малым.

1. Хой дугайын, оон ажыынын дугайын билиндирери.

1 шак


з

Ошку малым.


1. Ошку мал-биле, оон ажыынын дугайын билиндирери.

1 шак


7

Найыралдыг ог-буле.




а

Найырал - унелиг чуул.


1. Ог-булеге найырал, дем дугайын билиндирери.

1 шак


б

Сайзанак.


1. Сайзанак деп чул дээрзин, ону уревезин билиндирер.

1 шак


в

Улуг-эргек.


1. Найырал, дем, бот-боттарын хундулежиринге ооредир.

1 шак


г

Куштуг чурт. Бистин Тыва.


1. Тыва чуртувус дугайын, оон янзы-буру чонунун дугайын билиндирер.

1 шак



2-ги класс.

Темазы: «Чанчылдын чаражы».

Тематиктиг планы:

1.Этикет (8ш)

2.Рольдарга чарлып алгаш ойнанар (4ш)

3.Кижинин чаражы – будужунде (21ш)

4.Туннел кичээл (1ш)

2-ги классты доозуп тургаш, билир турар ужурлуг:

-Тыва Республиканын тугунун онун, сулде демдээнин дугайында;

-торээн суурунун адын, кайы кожуунга хамааржырын,

-бодунун чурттап турар адрезин;

-ада-иезинин, чоок торел улустарынын ат-сывын, хундулеп адаарын;

-бажын херекселдеринин аттарын, бажын иштинин арыг-силиг, чурумун;

-ээлдек чугаа ужурларын;

-ог-булеге келген кижини хулээп алырын;

-кылаш, шимчээшкин, чодуреринин, азырарынын, оске кижи херекселинге дегбезинин ужурларын.

Улусчу ужурлар

2-ги класс

Г.Д. Сундуй «Кызыл» - 2003г.

неделяда –1шак, чылда – 34 шак


п/№

Программанын кезээ, теманын аттары

Темаларнын допчузу

Шагы

Уези

А.

Чанчылдын чаражы




1

Этикет

Ниити чурум сагылгазы.

Этикетти каяа сагыырыл?

Делегей чоннарынын ужурлары.

1


2

Курай-курай. Ыры

Ырда эвилен-ээлдек ужурлар.

Чоннун кузелдери.

1


3

Ог-булеге ээлдек

болуру

Бичии уругларнын ада-иезинге хамаарылгазы.

Чугаалажырда ажыглаар состери.

Улуг назылыг улустарга хамаарылга.

1


4

Чарашпай.

Дунмам. Ыры

Чарашпайда эки шынарлар.

Дунмазынын ооредилгези.

1


5

Назын хундузу.

Кырган-авам.

Назын хундузу деп чул?

Улуг кижи-биле чугаалажыры.

Кырган-аванын аажы-чаны.

1


6

Чурттун толдери.

Б.Комбу

Шулукте оолдарнын чугаазынын утказы.

1


7

Ээлдек чугаа

ужурлары

Кижилер аразында ээлдек чугаа ужурлары.

1


8

Рольдуг оюннар:

таныжары, таныштырары

Рольдап ойнаары.

Чуну билип алганыл?

1


9

Янзы-буру чугаа

ужурлары

Чугаа ужурларын практика кырынга коору.

1


10

Кижинин даштыкы

хевирин чугаа-биле дамчыдары

Кижинин даштыкы хевирин практика кырынга чугаа-биле дамчыдары.

1


Б.

Кижинин чаражы - будужунде




1.

Оол кижи. Э. Кечил-оол. Угаан-бодал. Эр кижинин чангыс состуу.

Оол кижи - ог-буленин чоленгиижи, идегели, эр кижинин угааныы, билии, ээлдек чанныы.

1


2.

Кижи нууру. А. Дартай

Эреспей. Ыры

Эр кижинин адын камнаары.

Эреспейнин бодун ап чорууру.

2


3.

Таныжылга. А. Шоюн

Чунгувуста. Ыры

Оолдун кижизиг чаны.

Шулукте кымнарны, чуге шугумчулеп турарыл?

2


4.

Кыс кижи. Электей бээр. Ыры

Кыс кижи - ог-буленин чырыткызы, арыг-силиг болуру. Кыс кижинин арын-шырайы, сагыш-човаачалы. Шулукте уругну чуу дээш электеп турарыл?

2


5.

Бичии кижинин

оске огже кирерде сагыыр

ужурлары.

Чагыг. Э.Кечил-оол.

Суур черге, аал коданынга, хоорай черге бажынче кирерде сагыыр ужурлар.

Ада-иенин толунге берген чагыы.

2


6.

Огге келген кижини

хулээп алырынын ужурлары

Бажынга (аалга) келген аалчыларны хулээп алыр, удээр чуруму.

2


7.

Бажынга

Бажынга кижи келзе сагыыр ужурлар.

1


8.

Шырай ужуру.

Хоглугбей. Ыры

Кижилернин шырайлары, оларнын утказы.

Хоглуг кижи дугайында.

2


9.

Кылаш ужурлары. Шимчээшкин ужурлары.

Кижилернин кылажы, шимчээшкиннеринин утказы.

2


10

Чодуреринин ужурлары

Синмиреринин ужурлары.

Думчук аржыылынын утказы. Арыг-силиг болурунун ужур-утказы.

2


11

Азырарынын ужурлары.

Оош эде берзе.

Эпчок таварылгаларда бодун ап билирин коору.

1


12

Оске кижинин херекселинге

дегбезинин ужурлары.

Ынак авамга. Ыры

Чопшээрелалыры.Дилегкылыры.Диленирчоруктунуржуу.

Ава кижиге ынакшыл.

2


13

Чаны чарашта – чоргаар.

Кижи экиде – дыш.

Улегер домактын утказы.

Толептиг аажы-чан дугайында.

1


14

Суурга.

Оореникчээ. С. Сарыг-оол

Чайгы дыштанылгада уени канчаар ажыктыг кылдыр эрттирерил? Шулукчунун оореникчи кижиге чагыы, сумези.

1


15

Бичии салаа.

Тыва улустунтоолдары.

Тоолда болуушкун, ажы-толдуг болуру, ажы-толдун ажык-дузазы.

1


16

Туннел кичээл. Айтырыгларга харыы.

Ооренген темаларынга хамаарышкан айтырыгларга харыы.




Ажыглаан литература:

1.Улусчу ужурлар. Г.Д. Сундуй «Кызыл» - 2003г.

2.Самбу И.Ч., Самбу М.Д. Тыва чоннун бурунгу ажыл-агыйы, амыдыралы. – Кызыл,2004.-80с.

3. Маннай-оол М.Х. Тыва улустун чанчылдары болгаш езулалдары. – Кызыл,1991.

4. Хадаханэ М., Саган-оол О. Тувинские пословицы и поговорки. – Кызыл,1966.

5. Орус-оол С.М., Чакар Р.С. Матпаадыр. – Кызыл: УАЧ ТНЧ, 2006.





Выберите курс повышения квалификации со скидкой 50%:

Автор
Дата добавления 20.01.2016
Раздел Начальные классы
Подраздел Рабочие программы
Просмотров125
Номер материала ДВ-361256
Получить свидетельство о публикации
Похожие материалы

Включите уведомления прямо сейчас и мы сразу сообщим Вам о важных новостях. Не волнуйтесь, мы будем отправлять только самое главное.
Специальное предложение
Вверх