Выдаём удостоверения и дипломы установленного образца

Получите 5% кэшбэк!

Запишитесь на один из 793 курсов и получите 5% кэшбэк стоимости курса на карту

Выбрать курс
Инфоурок Родной язык Рабочие программыРабочая программа по родному языку (саха тыла) (4 класс)

Рабочая программа по родному языку (саха тыла) (4 класс)

Скачать материал
библиотека
материалов

Муниципальное бюджетное общеобразовательное учреждение

 «Начальная школа – детский сад с. Элясин»

 

 

 

 

 

 

«Утверждена» директором МБОУ

«Начальная школа – детский сад с. Элясин»

 от «_____» ______________2019 г.

__________/ Алексеева М.А./

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Рабочая программа

Родной язык

4 класс

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Разработала: учитель начальных классов

Коротова Галина Афанасьевна

 

 

 

 

 

 

2019-2020 уч. г.

БЫЬААРЫЫ СУРУК

Улэ бырагырааммата Федеральнай государственнай уорэх стандартыгар, уорэх биридимиэтин уорэтии тумуктэригэр оло5уран уонна Саха тылын 4 кылаас уорэнээччилэрин кинигэтигэр, Л.В.Захарова, С.А.Баснаева, С.Е.Потапова, Н.С.Олесова “Саха тыла. 4 кылаас”, уопсай уорэхтээьин тэрилтэлэригэр уорэнэр кинигэ 2 чаастаах,   Дьокуускай, «Бичик», 2017с. Саха Республикатын Уорэ5ин министерствота бигэргэппит босуобуйатыгар тирэ5ирэн сурулунна, (“Саха оскуолата” систиэмэ).

МБОУ “Н.ш-д/с. с. Элясин” уорэ5ин былаанынан 4 кылааска саха тылын биридимиэтигэр 102 чаас бэриллэр (34 нэдиэлэ, нэдиэлэ5э 3 чаас). Ис хоьооно 102 чааска соп тубэьэр.                                                                                                                                   

Торообүт тыл (Саха тыла) — колуонэттэн колуонэ5э бэриллэр ханнык ба5арар норуот улуу нэһилиэстибэтэ, киьи аймах ытык ойдобуллэриттэн (сыаннастарыттан) биирдэстэрэ. Төрөөбүт тыл – о5о5о тулалыыр эйгэтин кыра5атык билэр-корор, чугас дьонун-сэргэтин кытта истинник бодоруьар, иэйиитэ уьукгар, ойо-санаата сайдар, обугэтин уорэ5ин утумнуур сурун эйгэтэ.

Начаалынай үөрэхтээһин таьымыгар нуучча уонна торообүт тылы (саха тылы) уорэтиигэ тэн таьымнаах түмүк ирдэнэр. Торообүт тыл атын уорэх предметтэрин кытта бииргэ о5о личность быһыытынан сайдыытын хааччыйыахтаа5а этиллэр, ону сэргэ урукку оттугэр ирдэммэт сана булгуччулаах ирдэбили - уорэнээччигэ уорэх дэгиттэр дьайыыларын инэриини киллэрэр.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

УОРЭХ ПРЕДМЕТИН УОРЭТИИ ТУМУГЭ

Үөрэх предметин үөрэтии түмүгэ

(Личностные)

 

Үөрэх сатабылларын сайыннарыы түмүгэ (Метапредметные)

Тустаах үөрэх предметин үөрэтии

(Предметные)

- Саха тылын оскуолаҕа үөрэтии кэмигэр оҕо маннык ытык өйдөбүллэри (духуобунай сыаннастары) иҥэриннэҕинэ төрөөбүт тыла сайдарыгар бэриниилээх, эппиэтинэстээх буоларыгар, бэйэтин кыаҕын толору туһанарыгар эрэниэххэ сөп;

- Төрөөбүт тыл - омугу сомоҕолуур тыл буоларын өйдүүр;

- Төрөөбүт тыл төрүт айылгыта, үйэлээх үгэһэ, этитэр кэрэтэ норуот тылынан уус-уран айымньытыгар уонна уус-уран литератураҕа сөҥмүтүн билэр;

- Төрөөбүт тылын сайыннарар, кэлэр көлүөнэҕэ тириэрдэр ытык иэстээҕин, ийэ тыл үйэлэргэ чөл туруктаах буоларыгар тус оруоллааҕын өйдүүр;

- Төрөөбүт тыл иитиллэр, үөрэнэр, айар-сайдар тыл буоларын итэҕэйэр;

- Төрөөбүт тыл элбэх омук алтыһан бииргэ олорор кэмигэр, икки (элбэх) тылланыы усулуобуйатыгар хас биирдии киһиттэн харыстабыллаах сыһыаны эрэйэрин өйдүүр.

 

- Бэйэни салайынар-дьаһанар сатабыл.

- Тылын сайыннарар сыалы-соругу таба туруорунар, сатаан былаанныыр, туох-ханнык түмүккэ кэлиэхтээҕин быһа холоон билэр. Тугу билэрин-билбэтин, тугу ситэри үөрэтиэхтээҕин арааран өйдүүр. Сылга бииртэн итэҕэһэ суох төрөөбүт тылга аналлаах бырайыактарга кыттан (тус бырайыага, коллективнай бырайыак) үлэлиир.

- «Тылы сэрэйэр» дьоҕуру (языковое чутье, чувство языка) сайыннарыы. Бэйэтин сааһыгар сөи түбэһэр тиэкискэ үөрэппит матырыйаалын сүнньүнэн тыл литературнай нуормата саҥарар эбэтэр суруйар киһи тылыгар төһө сөпкө эбэтэр сыыһа туттулларын тута «сэрэйэн» билэр, итэҕэһин, алҕаһын быһаарар, көннөрөр, бэйэтин тылыгар-өһүгэр тыл нуорматын ирдэбилин тутуһарга дьулуһар.

- Тылын сайыннарар баҕаны үөскэтии (потребность в совершенствовании собственной речи). Төрөөбүт тылын барҕа баайын сыаналыыр, тыл кэрэтигэр умсугуйар, этигэн тыл күүһүн, кыаҕын толору туһанарга, тылын-өһүн бэйэтэ сатаан чочуйан, тупсаран, санаатын сиһилии этэргэ, кэпсииргэ дьулуһар.

-Хонтуруолланыы. Бэйэ санатын өрүү кэтэнэр, көрүнэр, алҕаһа суох саҥарарга, санаатын ыпсаран, хомоҕойдук этэргэ кыһаллар.

 

- Саха тылын литературнай нуорматын (орфоэпическэй, лексическэй, грамматическай) тутуһар. Дорҕоону, буукубаны, тыл сүһүөҕүн, саҥа чааһын, этии чилиэнин, судургу этиини булар, быһаарар, наардыыр.

- Сахалыы таба суруйуу, сурук бэлиэтин быраабылаларын тутуһар.

- Тиэкис өйдөбүлүн, бэлиэтин билэр (тиэмэтэ, сүрүн санаата, аата, эпиграф, тутула, этиилэрин ситимэ).

- Саныыр санаатын сааһылаан, дьонҥо өйдөнүмтүөтүк, тиийим- тиэтик этэр, тиэкис тутулун тутуһан суруйары сатыыр.

- Тиэкис тииптэрин сэһэргээһин, ойуулааһын, тойоннооһун диэн араарар.

- Монолог (сэһэргиир, ойуулуур, тойоннуур) уонна диалог (кэпсэ- тии, санаа үллэстии, ыйыталаһыы о.д.а.) арааһын сатаан туһанар.

- Бэйэ саҥатын (тылынан, суругунан) сатаан хонтуруолланар, тиэкиһин ис хоһоонун, тылын-өһүн сыаналанар, алҕастарын булар, чочуйар, тупсарар.

 

 

 

 

 

 

УОРЭХ БЫРАГЫРААММАТЫН ИС ХОЬООНО

 

Раздел

Чааьа

Хатылааьын

4

Аат тыл

24

Нууччалыы суруллар аат тыл туьуктэниитэ

4

Да5ааьын аат

11

Ахсаан аат

5

Солбуйар аат

5

Туохтуур

25

Сыьыат

6

Этии

18

Уопсайа

102

 

 

Сана корунэ: истии, санарыы, аа5ыы, суруйуу

Истии. Дьону кытта бодоруьууга (кэпсэтиигэ) истии култууратын тутуьуу. Кэпсэтии сыалын-соругун, дьон этэр санаатын, кэпсэтии ис хоьоонун ойдооьун. Сахалыы араас тиэкиьи истии, сурун ис хоьоонун, бол5ойуллуохтаах тугэннэрин истэн сиьилии ылыныы, истибиккэ оло5уран тус санааны уоскэтии. Истибиттэн туьааннаа5ы, суолталаа5ы сурунуу, анал бэлиэлэри туьанан, ис хоьоонун, тутулун исхиэмэнэн кордоруу.

Аа5ыы. Сахалыы араас тиэкиьи сахалыы сана интонациятын, торут дор5оон этиллиитин тутуьан, тэтимнээхтик аа5ыы. Тиэкиьи туох сыаллаах-соруктаах аа5артан корон, аа5ыы араас корунун сатаан туьаныы (уорэтэр аа5ыы, билсиьэр аа5ыы, сорудахтаах аа5ыы, о.д.а.). Аа5ыы кэмигэр тиэкис сурун санаатын ойдооьун, наадалаах, туьалаах информацияны араарыы. Аахпыт тиэкис сурун ис хоьоонугар тус сыанабылы (сыьыаны) сатаан этии. Тиэкистэн синонимы, сомо5о домо5у, туолбэ тылы, ойуулуур-дьуьуннуур ньыманы туттуу бастын холобурун булуу, анаан бол5ойуу, аахпыты кэпсииргэ туьаныы. Аа5ыллар тиэкистэн билбэт, ойдообот сана тыллары тылдьыттан булуу. Ааптар санаатын, иэйиитин биэрэригэр тиэкис тутулун, этии арааьын хайдах туьаммытын быьаарыы. Аа5ыыга тиэкис интонациятын, туонун сурун санаа5а соп тубэьиннэрэн таба тайаныы.

Санарыы (дор5оонноох сана). Кэпсэтии сиэрин, санарыы культуратын тутуьуу. Дьону кытта табан кэпсэтии. Кэпсэтиини то5оостоохтук ко5улээьин, са5алааьын, сал5ааьын, тумуктээьин. Саныыр санааны толору, сиьилии тириэрдэр инниттэн кэпсэтии сыалыгар-соругар, ис хоьоонугар соп тубэьэр сахалыы тылы-оьу, ойуулуур-дьуьуннуур ньымалары таба туьаныы. Санарыы кэмигэр туттуу-хаптыы бэлиэтин (невербальное общение) то5оостоохтук туттуу. Сана тиибин арааьын (ойуулааьын, сэьэргээьин, тойоннооьун) туттан тыл этии. Кэпсэтии, тыл этии тугэниттэн дор5оону кууһурдэн-сымнатан, урдэтэн-намтатан, уьатан, куолас толбонун, эгэлгэтин туьанан истээччигэ тус сыьыаны, иэйиини тириэрдии. Этэр санааны сааьылаары эбэтэр тустаах ойдобулу истээччигэ тоьо5олоон тиэрдээри то5оостоох миэстэ5э анал тохтобуллары (паузаны) сатаан туьаныы. Тугэниттэн корон, санарыы тэтимин сопко талыы.

Суруйуу (суругунан сана). Сурук-бичик культуратын тутуһуу. Тупса5ай буочарынан, ыраастык суруйуу. Тиэкиьи устуу, истэн суруйуу (диктант). Саныыр санааны суругунан сиьилии тириэрдии. Аахпыттан суруйуу (изложение). Дьиэ кэргэн, чугас до5ор, таптыыр дьарык, айыл5а, кыыллар тустарынан, ону таьынан аахпыт айымньы, хартыына, киинэ ис хоьоонун, экскурсия5а, выставка5а сырыытын туьунан тэттик тиэкистэри суруйуу (ойтон суруйуу). Суругунан үлэ5э сомо5о домо5у, синоним тыллары, онтон да атын сахалыы ойуулуур-дьуьуннуур ньымалары туттуу. Тиэкис тутулун, сахалыы таба суруйуу, сурук бэлиэтин быраабылатын тутуһуу.

 

 

Тыл үөрэ5э

Торообүт тылбыт - саха тыла. Саха омук уоскээбит, сайдыбыт историята. Саха тыла — түүр тыла. Саха тылын уруулуу тыллара. Торообүт тыл киьи оло5ор суолтата.

Дор5оон уонна таба санарыы. Сана дор5оонун ойдобүлун, сахалыы дор5оон арааьын билии. Торообүт тылын дор5ооннорун, ордук чуолаан сахалыы ураты дор5ооннору (уьун-кылгас аьа5ас уонна хоьуласпыт, сэргэстэспит, маарыннаьар бутэй дор5ооннору, дифтон- нары, ь, нь, мурун 5 дор5ооннору), арааран истии, чуолкайдык, таба санарыы нуорматын тутуьан санарыы. Саха тылыгар киирии тыллары уксун сахатытан, аьаҕас дор5ооннор дьуорэлэьиилэрин сокуонун тутуһан саҥарыы. Тылы дор5оонун састаабынан ырытыы.

Лексика. Норуот тылын туьунан уопсай ойдобулу, торут уонна киирии тыл уратыларын билии. Литературнай тыл суолтатын билии, нуорматын тутуьуу. Тыл лексическэй суолтатын быьаарыы. Хомуур суолталаах, туолбэ тыл, биир уонна элбэх суолталаах тыллар, коспут суолталаах тыллар, омоним, антоним, синоним (харыс тыллар, сомо5о тыллар, метафоралар) ойдобуллэрин билии, тиэкистэн булуу, санарар санаҕа сопко туттуу. Быьаарыылаах тылдьыт арааьын сатаан туьаныы, тыл суолтатын тыдьыттан булан быһаарыы.

Графика. Сурук сайдыытын бэлиэ тугэннэрин билсии, киһи олоҕор суолтатын ойдооьун. Сахалыы сурук-бичик сайдыытын историятын билии. Дор5оон буукубаларын билии, таба ааттааһын. Буукубалары суруллар ньымаларынан холбоон, ыраастык, тэтимнээхтик илиинэн суруйуу. Сурукка туттуллар атын бэлиэлэри, ойдобуллэри (абзац, тылы коьоруу бэлиэтэ, тыл икки арда (пробел)) сопко туттуу. Сахалыы алпаабыт бэрээдэгин билии. Араас тылдьытынан, ыйынньыгынан, каталогунан үлэлииргэ алпабыыты сопко туьаныы. Компьютерга сахалыы шрибинэн, тиэкиһи тэтимнээхтик бэчээттээн суруйуу.

Морфология. Тыл састааба диэн ойдобулу, тыл уларыйар уонна уоскуур ньыматын билии. Сана чааьын туһунан уопсай өйдөбүлү билии. Сана чаастарын боло5о: ааттар (аат тыл, да5ааьын аат, ахсаан аат, солбуйар аат), туохтуурдар (аат туохтуур, сыьыат туохтуур, тус туохтуур), сыьыат, комо сана чаастара. Тылы састаабынан ырытыы (тыл оло5о, сыьыарыыта). Тыллары сүрүн бэлиэлэринэн (грамматическай халыыптарынан) болохтооьун, ырытыы. Санарар сана5а тыл литературнай нуорматын тутуһуу.

Синтаксис. Этии уонна тыл ситимэ уратыларын, этии арааьын (сэьэн, ыйытыы, кууьурдуу) билии. Тэнийбит уонна тэнийбэтэх этии, судургу уонна холбуу этии, сирэй сана, ойо5ос саҥа, диалог, туһулуу өйдөбүллэрин билии, этиигэ, тиэкискэ арааран булуу, бэйэ этиитин толкуйдааьын. Этиини таба интонациялаан аа5ыы, сурукка саҥа дэгэтин сурук бэлиэтинэн араарыы. Этии чилиэнинэн ырытыы.

Сурук-бичик култуурата

Таба суруйуу. Таба суруйуу сурук-бичик культурата буоларын ойдооьун. Уьун аьа5ас дор5ооннору, дифтону, хоьуласпыт, сэргэстэспит, маарыннаьар бутэй дор5ооннору, саха тылыгар киирии дор5ооннору таба суруйуу. Сахалыы араастык этиллэр тыллар таба суруллуулара тыл торут сокуоннарыттан тахсалларын, норуокка уоруйэх, угэс буолбут нуормаларыгар оло5уралларын ойдооьун, харыстабыллаахтык сыьыаннаьыы. Киэнник, элбэхтик туттуллар эбэтэр сахалыы этэргэ табыгастаах киирии тыллары сахатытан суруйуу; тылбаастанар эбэтэр саха тылынан бэриллэр кыахтаах нуучча тылларын сахалыы солбугунан биэрии; олохторо нууччалыы суруллар киирии тыллар сыһыарыыларын таба суруйуу.

Сурук бэлиэтэ. Сурук бэлиэтэ — тыл культуратын сор5ото буоларын, киһи этэр санаатын чуолкайдыырга, иэйэр иэйээни сурукка биэрэргэ, суругу-бичиги тупсарарга биллэр-костор туьалаа5ын, тиэкис ар5ам-тар5ам барбатын, ыьыллыбатын, биир сомо5о, сибээстээх буоларын хааччыйарын ойдооьун. Тылын ордук тупса5ай тутуллаах, этигэн, бэргэн буоларыгар сахалыы этии, сурук бэлиэтин арааьын (араарар, тоьо5олоон бэлиэтиир) сатабыллаахтык туттуу.

Ситимнээх сананы сайыннарыы. Туох сыаллаах-соруктаах санарарын-суруйарын чуолкай ойдоон (тема, сурун санаа), дьон ойугэр-санаатыгар тиийимтиэтик санаатын сааьылаан, араас тиэкистэри холкутук санарар-суруйар (истэн суруйуу, ойтон суруйуу о.д.а.). Тиэкис сурун санаатыгар оло5уран, тиэкиьи таба ааттыыр. Тиэкис тиибиттэн корон (сэьэргээьин, ойуулааьын, тойоннооьун), тиэкис тутулун тутуьар (киириитэ, сурун чааһа, тумугэ), былаанын онорор (кылгас, тэнийбит), кэрчик темаларга бытарытар. Тыл туттуллар уратытын, дэгэтин учуоттаан, сахалыы тутуллаах этиилэри (логичность речи), ойуулуур-дьуьуннуур ньымалары, тыл баайын (богатство речи) сопко туттар (уместность речи).

 

  • Если Вы считаете, что материал нарушает авторские права либо по каким-то другим причинам должен быть удален с сайта, Вы можете оставить жалобу на материал.
    Пожаловаться на материал
Курс повышения квалификации
Курс профессиональной переподготовки
Учитель русского языка и литературы
Скачать материал
Найдите материал к любому уроку,
указав свой предмет (категорию), класс, учебник и тему:
также Вы можете выбрать тип материала:
Краткое описание документа:
Родной язык (Саха тыла). 4 класс (2 части). Авторы учебника: Захарова Л.В., Баснаева С.А., Потапова С.Е. и др.
Скачать материал

Вам будут интересны эти курсы:

Курс профессиональной переподготовки «Маркетинг: теория и методика обучения в образовательной организации»
Курс профессиональной переподготовки «Управление персоналом и оформление трудовых отношений»
Курс повышения квалификации «Формирование компетенций межкультурной коммуникации в условиях реализации ФГОС»
Курс повышения квалификации «Основы управления проектами в условиях реализации ФГОС»
Курс профессиональной переподготовки «Организация логистической деятельности на транспорте»
Курс повышения квалификации «Этика делового общения»
Курс повышения квалификации «Организация практики студентов в соответствии с требованиями ФГОС медицинских направлений подготовки»
Курс повышения квалификации «Экономика: инструменты контроллинга»
Курс повышения квалификации «Использование активных методов обучения в ВУЗе в условиях реализации ФГОС»
Курс повышения квалификации «Организация маркетинга в туризме»
Курс профессиональной переподготовки «Организация технической поддержки клиентов при установке и эксплуатации информационно-коммуникационных систем»
Курс повышения квалификации «Актуальные вопросы банковской деятельности»
Курс профессиональной переподготовки «Уголовно-правовые дисциплины: теория и методика преподавания в образовательной организации»
Курс профессиональной переподготовки «Метрология, стандартизация и сертификация»

Оставьте свой комментарий

Авторизуйтесь, чтобы задавать вопросы.