Добавить материал и получить бесплатное свидетельство о публикации в СМИ
Эл. №ФС77-60625 от 20.01.2015
Свидетельство о публикации

Автоматическая выдача свидетельства о публикации в официальном СМИ сразу после добавления материала на сайт - Бесплатно

Добавить свой материал

За каждый опубликованный материал Вы получите бесплатное свидетельство о публикации от проекта «Инфоурок»

(Свидетельство о регистрации СМИ: Эл №ФС77-60625 от 20.01.2015)

Инфоурок / Другое / Рабочие программы / Рабочие программы по татарскому языку и литературе
ВНИМАНИЮ ВСЕХ УЧИТЕЛЕЙ: согласно Федеральному закону № 313-ФЗ все педагоги должны пройти обучение навыкам оказания первой помощи.

Дистанционный курс "Оказание первой помощи детям и взрослым" от проекта "Инфоурок" даёт Вам возможность привести свои знания в соответствие с требованиями закона и получить удостоверение о повышении квалификации установленного образца (180 часов). Начало обучения новой группы: 28 июня.

Подать заявку на курс
  • Другое

Рабочие программы по татарскому языку и литературе

Выбранный для просмотра документ 7 кл,әдәбият.docx

библиотека
материалов

Татарстан Республикасы Биектау муниципаль районының Казаклар төп гомуми белем мәктәбе”гомуми белем муниципаль бюджет учреждениесе


Каралган”

Мәктәпнең методик советы

Җитәкче

____________/_______________/


Беркетмә№_______

___” ___________2016 нчы ел


Килешенгән”

Укыту эшләре буенча директор урынбасары

___________ / З.Г.Саттарова/


___”_________2016 нчы ел

Кабул ителгән”

Педагогик совет утырышында

Беркетмә №____

___”_____________2015 ел

Раслыйм”

ТР Биектау муниципаль районының Казаклар төп гомуми белем мәктәбе” гомуми белем муниципаль бюджет учреждениесе директоры __________/ Г.Р.Исхаков/

Приказ № __

___” _____________2016 нчы ел





1 нче квалификацион категорияле укытучы

Минһаҗева Алсу Фәрит кызының


Татар әдәбиятыннан “Татар әдәбиты” укыту курсы буенча

эш программасы



7 нче сыйныф


База дәрәҗәсе


2016-2017 нче уку елы




Аңлатма язуы


Программа түбәндәге норматив документларга нигезләнеп язылды:


  1. Россия Федерациясенең 29 нчы декабрь, 2012 елдагы 273-ФЗ номерлы «Россия Федерациясенең мәгариф турындагы законы”

  2. Татарстан Республикасының 22.07.2013 елдагы 68-ЗРТ номерлы “Мәгариф турындагы Законы”.

  3. Муниципаль бюджет белем бирү учреждениесе Казаклар төп гомуми белем мәктәбенең” 2015-2016 нчы уку елына укыту планы.

  4. Биектау муниципаль районы Казаклар төп гомуми белем мәктәбе уставы.

  5. Татар телендә урта (тулы) гомуми белем бирү мәктәпләре өчен татар теле һәм әдәбиятыннан үрнәк программалар. ТР Мәгариф һәм фән министрлыгы, 2011.

  6. Методик рекомендацияләр МО и НРТ от 19.08.2015 № .исх- 1055/15.

  7. Татар телендә урта гомуми белем бирү мәктәпләре өчен татар теленнән программа (5-11 нче сыйныфлар). ТР Мәгариф һәм фән министрлыгы. 2010.

  8. Татарстан Республикасы Мәгариф һәм Фән Министрлыгы. Татар телендә гомуми төп белем бирү мәктәпләре (5-9 нчы сыйныфлар)өчен татар әдәбиятыннан авторлык (эш) программасы.Казан. 2014

















7 нче сыйныфта

татар әдәбиятыннан урта (тулы) гомуми белем бирүнең

максатлары



  • Татар әдәбиятының бай тарихын, классик язучыларының иҗатларын һәм иң күренекле әсәрләрне өйрәнү, үзләштерү

  • Иң күркәм әсәрләр мисалында рухи байлыкның кыйммәтен күрсәтү, дәрәҗәсен күтәрү

  • Укучыда кызыксыну хисен уяту, белем алуга, иҗади һәм рухи үсүгә теләк – омтылыш тудыру, укучының иҗади сәләтен үстерү.



Бурычлар

1. Өйрәнелгән әдәби әсәрләрне чорларның үсеш тәртибендә системалы итеп күзалларга ярдәм итү.

2. Әдәби әсәрнең төрен һәм жанрын билгеләргә өйрәтү.

3. Әдәби әсәрне өлешчә анализлау күнекмәләре булдыру.

4. Шигъри текстларны яисә чәчмә әсәрләрдән өзекләрне ятлату.

5. Укучының мөстәкыйль фикерләвен, гомумиләштереп нәтиҗәләр ясау сәләтен үстерү

Формалаштырылган белем-күнекмәләр (уку елы башына)

  • Өйрәнгән әдәби әсәрнең эчтәлеген белү.

  • Өйрәнгән әдипләрнең тормыш һәм иҗат юлларының төп фактларын истә калдыру.

  • Әдәби текстны кабул итү һәм анализлый алу, укыган буенча план төзи белү.

  • Геройларга характеристика бирә алу.

  • Әдәби әсәрдәге эпизодларны һәм геройларны чагыштыра белү, автор позициясен ачыклый алу.

  • Укыганга үзеңнең мөнәсәбәтеңне белдерә алу, әсәрне (өзекне) сәнгатьле итеп уку.

  • Җырлар һәм аларның төрләрен аера белү.

  • Хикәяне фантастик хикәядән аера белү.

  • Шигырь һәм поэманың үзенчәлекләрен белү.

  • Уңай герой һәм лирик герой төшенчәләрен аера белү.

  • Әдәби әсәрләрдән өйрәнелгән сурәтләү чараларын таба белү.

Формалаштырылырга тиешле белем-күнекмәләр (уку елы ахырына)

  • Сүз сәнгатенең образлы табигате турында күзаллау булу.

  • Классик әдипләребезнең тормыш һәм иҗат юлларыннан төп фактларны белү.

  • Өйрәнелгән төп әдәби-теоретик төшенчәләрне белү.

  • Әдәби текстның сюжетын сөйли белү.

  • Өйрәнелә торган әсәрнең аерым эпизодын (яисә күренешне) анализлый алу.

  • Әдәби әсәрнең төрен һәм жанрын ачыклый белү.

  • Әдәби әсәрләрне чагыштыра белү.

  • Әдәби әйтелеш таләпләрен саклаган хәлдә өйрәнелгән әсәрләрне (өзекне) сәнгатьле итеп уку.

  • Өйрәнелгән әсәргә дәлилле рәвештә  үз мөнәсәбәтеңне белдерү.

  • Әсәрләргә телдән һәм язмача фикереңне белдерү, аларга бәя бирү.

  • Диалогта яисә бәхәстә катнашу.

  • Сүз сәнгатенең аерым күренешләре белән мөстәкыйль танышу һәм аларның эстетик кыйммәтен бәяләү (класстан тыш вакытта әсәр укуга ихтыяҗ булу).

  • Татар әдәби теленең нормаларына нигезләнеп, кирәкле темага телдән һәм язмача бәйләнешле текст төзү күнекмәсенә ия булу.

  • Бер минутка 80-125 сүз уку.

Укыту-методик комплекты

Дәреслек: Татар теле:

Программаның эчтәлеге

Дәүләт программасында 7 нче сыйныфта әдәбияттан 70 дәрес каралган, мәктәпнең укыту планыныда һәм эш программасында уку елы дәвамында 70 дәрес үткәрү планлаштырыла. Дәресләрдә интернет ресурслары белән эшләү (веб-квестлар белән эшләү, онлайн презентацияләр карау, аудиоязмалар, видеоязмалар карау, онлайн тестлар эшләү һ.б.), эзләнү-тикшеренү дәресе, диспут-дәресләр, үткәрү күздә тотыла. Укучы шәхесенә индивидуаль якын килеп эшләү, эшне төркемнәрдә оештыру өчен, әдипләребезнең тормыш юлы һәм иҗатын мөстәкыйль рәвештә өйрәнүгә юнәлтелгән иҗади проектлар, презентацияләр эшләтү планлаштырыла.

Барлыгы – 70 сәгать

Әдәбият өйрәнү – 58

Бәйләнешле сөйләм үстерү – 8 сәгать

Дәрестән тыш уку – 4 сәгать



Төрләр һәм жанрлар. Әдәби әсәр. Эчтәлек һәм форма. Әдәби алымнар (кеше образы тудыруга караган алымнар). Әдәби төр, жанр, эчтәлек һәм форма, әдәби алымнар турында белемнәр системага салына, тирәнәйтелә

Сәнгать төре буларак әдәбият. Әдәбиятның башка сәнгать төрләре арасында урыны. Сүз сәнгатендә тормыш моделен төзү үзенчәлекләре. Тормышны һәм кешенең бай рухи дөньясын танып–белү чарасы буларак әдәбият. Аның әхлакый һәм эстетик яктан кешегә йогынтысы. (кереш дәрес формасында 1 сәгать).

Халык авыз иҗаты. Дастан жанрына хас сыйфатлар, аның төркемчәләре. Тарихи дастан буларак «Идегәй» дастаны (өзекләр).(3 сәгать).

ХХ гасыр башында сүз сәнгатенең шәрык һәм рус-Европа әдәби-фәлсәфи, мәдәни казанышларын үзләштерүе. Милләт проблемасының үзәккә куелуы, язучыларның әхлакый, фәлсәфи һәм әдәби–эстетик эзләнүләре, тәҗрибәләр. Яңа тип геройлар мәйданга чыгу. (Күзәтү характерында лекция 1 сәгать).

Г.Тукайтормыш юлы һәм иҗатына кыскача күзәтү.«Милләтә», “Милли моӊнар”, “Өзелгән өмид”, “Шагыйрь”, “Театр” шигырьләре. Гражданлык лирикасы, автор позициясе төшенчәләре.(3 сәгать).

Н.Думавиның тормыш юлы һәм иҗатына кыскача күзәтү..«Яшь ана» хикәясе.Әсәрдә хикәя жанры үзенчәлекләренең чагылышы.Әдәби әсәрдәге образлылык. Кеше образлары: төп герой, ярдәмче герой, катнашучы геройлар, җыелма образлар. (3 сәгать).

Ш.Камалның тормыш юлы һәм иҗатына кыскача күзәтү.«Акчарлаклар» повесте (өзекләр). Әсәрдә жанр үзенчәлекләренең чагылышы. Әдәби әсәрдәге образлылык. Образ, символ, деталь, аллегория. Табигать образы, әйбер образы. Пейзаж, портрет. Психологизм. Әдәби әсәрдә урын һәм вакыт образы (хронотоп). (3 сәгать).

Чор: 1920-1930 еллар әдәбияты. Әдәби барышка тәэсир иткән тарихи сәбәпләр. Аларның әдәбиятны каршылыклы үсешкә китерүе. Әдәби әсәрләр төрлелек: милли традицияләрне дәвам иттерүче һәм яңа идеология кысаларында иҗат ителгән әсәрләр.(Күзәтү төсендәге лекция 1 сәгать).

Һ.Такташның тормыш юлы һәм иҗатына кыскача күзәтү. “Мокамай” поэмасы. Лиро-эпик жанр - поэма. Лирик һәм эпик төр сыйфатларының поэма жанрында чагылышы. Персонаж, характер. Композиция: тышкы һәм эчке корылыш. Әсәрдә сурәтләнгән дөнья. Әдәби әсәрдә урын һәм вакыт.Текст: эпиграф, багышлау. (3 сәгать).

Г.Исхакыйның тормыш юлы һәм иҗатына кыскача күзәтү.«Җан Баевич» комедиясе. Драма төренең комедия жанры турында белгәннәрне тулыландыру. Әдәби алымнар: кабатлау, янәшәлек, каршы кую, үткәнгә әйләнеп кайту (ретроспекция). (4 сәгать).

Г.Ибраһимовның тормыш юлы һәм иҗатына кыскача күзәтү“Кызыл чәчәкләр” повесте.Эпик жанрлар турындагы белемнәрне киңәйтү. Әдәби әсәрдәге образлылык. Образ, символ, деталь, аллегория. Эчтәлек: вакыйга, күренеш, яшерен эчтәлек, контекст. Тема, проблема, идея, пафос. Идеал. Чәчмә сөйләм үзенчәлекләре. (4 сәгать).

Чор әдәбияты. ХХ гасырның икенче яртысында татар әдәбиятының милли нигезләргә кайтуы, аның тарихи сәбәпләре.Әдәбиятның яңалыкка омтылышы: яңа иҗади агымнарга, жанр формаларына, темаларга мөрәҗәгать итү, әдәби герой мәсьәләсендә эзләнүләр.(Күзәтү характерында лекция. 1 сәгать).

С.Хәкимнең тормыш юлы һәм иҗатына кыскача күзәтү. «Әнкәй», «Бу кырлар, бу үзәннәрдә...» шигырьләре. Лирик жанр - күңел лирикасы. Тел–стиль чаралары (лексик, стилистик, фонетик чаралар һәм троплар). Тезмә сөйләм үзенчәлекләре. (2 сәгать).

Ә.Еникинең тормыш юлы һәм иҗатына кыскача күзәтү. «Әйтелмәгән васыять» хикәясе.Әдәби әсәрдәге образлылык. Образ, символ, деталь, аллегория. Кеше образлары: төп герой, ярдәмче геройлар, җыелма образлар. Персонаж, характер, тип. Хикәяләүче, автор образы, автор позициясе. ( 4 сәгать).

Ш.Хөсәеновның тормыш юлы һәм иҗатына кыскача күзәтү. «Әни килде» драмасы. Драма төренең драма жанрына хас үзенчәлекләр. Тема, проблема, идея, пафос. Идеал. Әдәби иҗат. Сәнгати алымнар һәм стиль. Әдәби алымнар: кабатлау, янәшәлек, каршы кую, үткәнгә әйләнеп кайту (ретроспекция). (4 сәгать).

Г. Сабитовның тормыш юлы һәм иҗатына кыскача күзәтү. «Тәүге соклану», “Ярсулы яз” хикәяләре. Композиция: әсәр кору алымнары. Тема, проблема, идея, пафос. Идеал. Әсәрдә сурәтләнгән дөнья. (3 сәгать).

М.Мәһдиевнең тормыш юлы һәм иҗатына кыскача күзәтү. «Без кырык беренче ел балалары» повесте. Хикәяләүче, автор образы, автор позициясе. Әсәрнең геройлары. Сәнгати алымнар һәм стиль. Әдәби алымнар: кабатлау, янәшәлек, каршы кую, үткәнгә әйләнеп кайту (ретроспекция). (4 сәгать).

М.Галиевның тормыш юлына кыскача күзәтү. “Уйна әле” хикәясе. Эпик жанрлар турындагы белемнәрне киңәйтү. Әдәби әсәрдәге образлылык. Тема, проблема, идея. Чәчмә сөйләм үзенчәлекләре. (2 сәгать).

Г.Гыйльмановның тормыш юлы һәм иҗатына кыскача күзәтү. «Язмышның туган көне» хикәясе. Эчтәлек: вакыйга, күренеш, яшерен эчтәлек, контекст. Конфликт, сюжет, сюжет элементлары. (3 сәгать).

З.Хәкимнең тормыш юлы һәм иҗатына кыскача күзәтү. «Сәер кыз» драмасы. Драма төренең драма жанрына хас үзенчәлекләре. Тема, проблема, идея. Идеал. Сәнгати алымнар һәм стиль. (3 сәгать).

Р.Харисның тормыш юлына кыскача күзәтү. «Сабантуй» поэмасы. Лиро-эпик жанр - поэма. Лирик һәм эпик төр сыйфатларының поэма жанрында чагылышы. Персонаж, характер. Композиция: тышкы һәм эчке корылыш. Милли бәйрәмнәр, гореф-гадәтләр. (3 сәгать)

Р. Фәйзуллинның тормыш юлына кыскача күзәтү. “Биеклек”, “Туган тел турында бер шигырь” әсәрләре, лирик жанрларны тану күнекмәсен үстерү, лирик герой сыйфатларын билгеләү. (3 сәгать)

Дәрестән тыш уку өчен әсәрләр

1. Г.Исхакый “Кәҗүл читек”

2. С.Хәким “Дәверләр капкасы”

3. Укучылар мөстәкыйль рәвештә хәзерге чор әсәрен сайлап укый.

4. Вакытлы матбугатка күзәтү ясау.

Яттан өйрәнү өчен тәкъдим ителгән әсәрләр исемлеге

  1. «Идегәй» дастаныннан өзек

  2. Г.Тукай “Милли моӊнар”.

  3. Һ.Такташ “Мокамай” поэмасыннан өзек

  4. С.Хәким «Әнкәй»

  5. Ш.Хөсәеновның «Әни килде» драмасыннан бер монолог

  6. М.Мәһдиевнең «Без кырык беренче ел балалары» повестеннан өзек

  7. Р. Фәйзуллин “Туган тел турында бер шигырь” шигыреннән өзек



Инша язу өчен үрнәк темалар

1. “Минем милләтем – минем горурлыгым”

2.“Чын дустым”

3. “Әнием – бәгырем”

4.“Шинельле һәм шинельсез солдатлар”

Күнекмәләр формалаштыру һәм ныгыту

- рецептив эшчәнлек: әдәби текстны укый һәм эчтәлеген кабатлап сөйли, аңлата алу, шигъри текстларны яисә чәчмә әсәрдән өзекләрне яттан сөйләү; сайлап алып (яки тәкъдим ителгән) язучының тормыш юлы, иҗаты турында сөйләү; фольклор әсәрләренең жанрын һәм аларга хас үзенчәлекләрне тану, әдәби әсәр төрләрен, жанрларын таный, аера, аларга хас үзенчәлекләрне таба белү, фикерләрне раслар өчен әсәрдән дәлилләр таба алу.

- репродуктив эшчәнлек: әдәби әсәрнең сюжетын, анда сурәтләнгән вакыйгаларны, характерларны эзлекле сөйләп бирә алу; төрле мәгълүмат чыганаклары (сүзлекләр, белешмәләр, энциклопедияләр, электрон чаралар) белән максатчан эшли белү; вакытлы матбугат материалларына максатчан мөрәҗәгать итә алу.

- иҗади эшчәнлек: төрле жанрдагы әдәби әсәрләрне аңлы һәм сәнгатьле укый белү; укыганны телдән сурәтләп бирә алу; укыган әсәр эчтәлеге катламнарына бәйле терәк схема, план төзи белү һәм әсәрләргә кагылышлы фикерләрне язмача бирү, сочинение элементлары белән изложение язу; әдәби әсәрне тормыштан алган фикер-карашлар, хис-кичерешләр белән бәйләп сочинение язу.

- эзләнү эшчәнлеге: проблемалы сорауларга мөстәкыйль рәвештә җавап таба белү, әсәрдә кулланылган сурәтләү алымнарын, әсәр композициясе үзенчәлекләрен күрә, аера белү.

- тикшеренү эшчәнлеге: әдәби әсәрне сюжет–композиция, образлар бирелеше, тел–стиль ягыннан анализлау; тулы текстны анализлау

















Календарь-тематик план



Сәг

сан

Укыту эшчәнлегенең төрләре,төп эчтәлек

Үзләштерелгән материал буенча көтелгән нәтиҗәләр

Дәреснең тибы

Контроль төрләре

Якынча планлаштырылган

өй эше

план

факт

1

Сәнгать төре буларак әдәбият.

1

Әдәбиятның башка сәнгать төрләре арасында урыны. Сүз сәнгатендә тормыш моделен төзү үзенчәлекләре. Тормышны һәм кешенең бай рухи дөньясын танып–белү чарасы буларак әдәбият. Аның әхлакый һәм эстетик яктан кешегә йогынтысы.

Укылган текстның эчтәлеген кабатлап сөйли, аңлата алу, проблемалы сорауларга мөстәкыйль рәвештә җавап таба белү, төп билгеләмәләрне язып бару.

Катнаш





2





3


4

Халык авыз иҗаты. Дастан турында .



«Идегәй» дастаны

Дастан героеның тарихи җирлеге.




3


Дастан жанрына хас сыйфат

лар, аның төркемчәләре. «Идегәй» дастанын уку.


Укылган текстның эчтәлеген кабатлап сөйли, аңлата алу, проблемалы сорауларга мөстәкыйль рәвештә җавап таба белү, фольклор әсәрләренең жанрын һәм аларга хас үзенчәлекләрне таба белү, фикерләрне раслар өчен әсәрдән дәлилләр таба алу.

Катнаш

Яттан сөй

ләү.







Өзекне ятларга




5

ХХ гасыр башы әдәбияты.

1

ХХ гасыр башы әдәбиятында сүз сәнгатенең шәрык һәм рус-Европа әдәби-фәлсәфи, мәдәни казанышларын үзләштерүе. Милләт проблемасының үзәккә куелуы, язучыларның әхлакый, фәлсәфи һәм әдәби–эстетик эзләнүләре, тәҗрибәләр. Яңа тип геройлар мәйданга чыгу.

Укылган текстның эчтәлеген кабатлап сөйли, аңлата алу, проблемалы сорауларга мөстәкыйль рәвештә җавап таба белү, план-конспект төзү.

Катнаш





6-8

Г.Тукай. «Милләтә», “Милли моӊнар”, “Өзелгән өмид”, “Шагыйрь”, “Театр” шигырьләре.

3

Г. Тукай иҗаты үрнәгендә гражданлык лирикасы, автор позициясе төшенчәләре.



Әдәби текстны укый һәм эчтәлеген кабатлап сөйли, аңлата алу, шигъри текстларны яттан сөйләү; проблемалы сорауларга мөстәкыйль рәвештә җавап таба белү, әсәрдә кулланылган сурәтләү алымнарын аера белү;. фикерләрне раслар өчен әсәрдән дәлилләр таба алу.

Катнаш

Яттан сөй-ләү

Сәнгатьле укырга өйрән

Милли моңнар” ятларга



9-10

БСҮ “Минем милләтем – минем горурлыгым”

2

Бәйләнешле сөйләм телен үстерү дәресе

Иҗади эшчәнлек: әдәби әсәрләрне аңлы һәм сәнгатьле укып; укыганны телдән сурәтләп бирә алу; укыган әсәр эчтәлеге катламнарына бәйле фикерләрне язмача бирү, әдәби әсәрне тормыштан алган фикер-карашлар, хис-кичерешләр белән бәйләп сочинение язу.

Бәйлә

нешле сөйләм үстерү





11-13

Н.Думави. «Яшь ана» хикәясе.

3

Әсәрдә хикәя жанры үзенчәлекләренең чагылышы. Әдәби әсәрдәге образлылык. Кеше образлары: төп герой, ярдәмче герой, катнашучы геройлар, җыелма образлар.

Әдәби текстны укый һәм эчтәлеген кабатлап сөйли, аңлата алу, язучының тормыш юлы, иҗаты турында сөйләү; укыган әсәр эчтәлеге катламнарына бәйле терәк схема, план төзи белү; проблемалы сорауларга мөстәкыйль рәвештә җавап таба белү; хикәя жанры үзенчәлекләрен әсәрдә кулланылган сурәтләү алымнарын, кеше образлары: төп герой, ярдәмче герой, катнашучы геройлар, җыелма образлар күрә, аера белү.



Әдипнең тормыш һәм иҗат юлын укып килергә



14-16


14





15




16

Ш.Камал. «Акчарлаклар» повесте.Камал. Тормыш юлы һәм иҗаты.


Акчарлаклар” әсәре.




Әсәрдә сезонлы эшчеләр тормышының яктыртылышы.



3

Әсәрдә жанр үзенчәлекләренең чагылышы. Әдәби әсәрдәге образлылык. Образ, символ, деталь, аллегория. Табигать образы, әйбер образы. Пейзаж, портрет. Психологизм. Әдәби әсәрдә урын һәм вакыт (хронотоп).

Әдәби текстны укый һәм эчтәлеген кабатлап сөйли, аңлата алу; укыган әсәр эчтәлеге буенча терәк схема, план төзи белү; проблемалы сорауларга мөстәкыйль рәвештә җавап таба белү; жанр үзенчәлекләрен билгели белү; әдәби әсәрдәге образлылык, образ, символ, деталь, аллегория, табигать образы, әйбер образы, пейзаж, портрет һ.б.күрә, аера белү.

Катнаш





Анализ ясау



Сорауларга җавап бирү.



Образларга характеристика бирү






17

1920-1930 елларда әдәбияты.

1

Әдәби барышка тәэсир иткән тарихи сәбәпләр. Аларның әдәбиятны каршылыклы үсешкә китерүе. Әдәби әсәрләрдәге төрлелек (милли традицияләрне дәвам иттерүче әсәрләр. Яңа идеология кысаларында иҗат ителгән әсәрләр).

Укылган текстның эчтәлеген кабатлап сөйли, аңлата алу, проблемалы сорауларга мөстәкыйль рәвештә җавап таба белү, план-конспект төзү.

Катнаш





18-20


18



19-20

Һ.Такташ. “Мокамай” поэмасы. Һ.Такташ. Шагыйрь турында белешмә.

Шагыйрь иҗатының үзенчәлеге. “Мокамай” әсәре.


3

Лиро-эпик жанр - поэма. Лирик һәм эпик төр сыйфатларының поэма жанрында чагылышы. Персонаж, характер. Композиция: тышкы һәм эчке корылыш. Әсәрдә сурәтләнгән дөнья. Әдәби әсәрдә урын һәм вакыт.Текст: эпиграф, багышлау.

Әдәби текстны укый һәм эчтәлеген кабатлап сөйли, аңлата алу, шигъри текстларны яттан сөйләү; проблемалы сорауларга мөстәкыйль рәвештә җавап таба белү, әсәрдә кулланылган сурәтләү алымнарын аера белү;. фикерләрне раслар өчен әсәрдән дәлилләр таба алу, әдәби әсәрне сюжет–композиция, образлар бирелеше, тел–стиль ягыннан анализлау.





Сәнгатьле укуны бәяләү







Мокамай” шигырен ятларга (теләк буенча)

Кеше үз язмышына үзе хуҗа” дигән темага кечкенә хикәя язарга






21-22

БСҮ “Чын дустым”

2

Бәйләнешле сөйләм телен үстерү дәресе

Иҗади эшчәнлек: төрле жанрдагы әдәби әсәрләрне аңлы һәм сәнгатьле укып; укыганны телдән сурәтләп бирә алу; укыган әсәр эчтәлеге катламнарына бәйле фикерләрне язмача бирү, әдәби әсәрне тормыштан алган фикер-карашлар, хис-кичерешләр белән бәйләп сочинение язу.

Бәйләнешле сөйләм үстерү

сочинение

Сочинение язарга



23-26

Г.Исхакый. «Җан Баевич» комедиясе.

4

Драма төренең комедия жанры турында белгәннәрне үстерү. Әдәби алымнар: кабатлау, янәшәлек, каршы кую, үткәнгә әйләнеп кайту (ретроспекция).

Комедия жанрын һәм аңа хас үзенчәлекләрне тану, әдәби әсәр төрләрен, жанрларын таный, аера, аларга хас үзенчәлекләрне таба белү, фикерләрне раслар өчен әсәрдән дәлилләр таба алу. Драма әсәрләрен аңлы һәм сәнгатьле укый белү; укыганны телдән сурәтләп бирә алу.


сәнгатьле укый белү;

Образларга характеристика



27

ДТУ Г.Исхакый “Кәҗүл читек”

1

Эпик жанрлар турындагы белемнәрне киңәйтү.

Әсәрнең эчтәнлеге белән танышу. Жанр үзенчәлекләрен искә төшерү, анализ алымнарын кабатлау.

Дәрестән тыш уку

Уку тизлеген тикшерү.

Әсәрне укып бетерергә. Дәреслектәге бирем буенча эш.



28-31





28




29-31

Г.Ибраһимовның “Кызыл чәчәкләр” повесте.

Г Ибраһимовның тормыш юлы һәм иҗаты.



Кызыл чәчәкләр” повесте




4

Эпик жанрлар турындагы белемнәрне киңәйтү. Әдәби әсәрдәге образлылык. Образ, символ, деталь, аллегория. Эчтәлек: вакыйга, күренеш, яшерен эчтәлек, контекст. Тема, проблема, идея, пафос. Идеал. Чәчмә сөйләм үзенчәлекләре.

Әдәби текстны укый һәм эчтәлеген кабатлап сөйли, аңлата алу; укыган әсәр эчтәлеге буенча терәк схема, план төзи белү; проблемалы сорауларга мөстәкыйль рәвештә җавап таба белү; жанр үзенчәлекләрен билгели белү; әдәби әсәрдәге образ, символ, деталь, аллегория, эчтәлек: вакыйга, күренеш, яшерен эчтәлек, контекст. тема, проблема, идея, пафос. һ.б.күрә, аера белү.

Катнаш


Бүлекләрне укырга, образларга характеристика



32

ХХ гасырның икенче яртысында татар әдәбияты.

1

ХХ гасырның икенче яртысында татар әдәбиятының милли нигезләргә кайтуы. Аларга китергән тарихи сәбәпләр. Әдәбиятның яңалыкка омтылышы: яңа иҗади агымнарга, жанр формаларына, темаларга мөрәҗәгать итү, әдәби герой мәсьәләсендә эзләнүләр.

Укылган текстның эчтәлеген кабатлап сөйли, аңлата алу, проблемалы сорауларга мөстәкыйль рәвештә җавап таба белү, план-конспект төзү.






33-34

С.Хәкимнең тормыш юлы һәм иҗаты «Әнкәй», «Бу кырлар, бу үзәннәрдә...» шигырьләре.

2

Лирик жанр - күңел лирикасы. Тел–стиль чаралары (лексик, стилистик, фонетик чаралар һәм троплар). Тезмә сөйләм үзенчәлекләре.

Әдәби текстны укый һәм эчтәлеген кабатлап сөйли, аңлата алу, шигъри текстларны яттан сөйләү; эзләнү эшчәнлеге: проблемалы сорауларга мөстәкыйль рәвештә җавап таба белү, әсәрдә кулланылган сурәтләү алымнарын аера белү;. фикерләрне раслар өчен әсәрдән дәлилләр таба алу.

Катнаш

шигъри текстларны яттан сөйләү;

шигъри текстларны “Әнкәй” яттан өйрәнергә



35

ДТУ С.Хәким. “дәверләр капкасы”

1

С.Хәким иҗаты белән танышуны дәвам итү.

Поэманың эчтәлеге белән танышу. Проблемалы сорауларга җавап табу, әсәрдә кулланылган сурәтләү алымнарын аера белү;. фикерләрне раслау өчен әсәрдән дәлилләр таба алу.






36-39







37



38


39

Ә.Еникинең тормыш юлы «Әйтелмәгән васыять» хикәясе.




Ә.Еники “Әйтелмәгән васыять”. Әсәрдәге пейзаж картинасы.

Ә.Еники “Әйтелмәгән васыять”. Дәвамын уку.


Ә.Еники “Әйтелмәгән васыять”. Акъәби образы. Проблема төшенчәсе.


4

Әдәби әсәрдәге образлылык. Образ, символ, деталь, аллегория. Кеше образлары: төп герой, ярдәмче герой, катнашучы геройлар, җыелма образлар. Персонаж, характер, тип. Хикәяләүче, автор образы, автор позициясе.

Әдәби текстны укый һәм эчтәлеген кабатлап сөйли, аңлата алу, язучының тормыш юлы, иҗаты турында сөйләү; укыган әсәр эчтәлеге катламнарына бәйле терәк схема, план төзи белү; эзләнү эшчәнлеге: проблемалы сорауларга мөстәкыйль рәвештә җавап таба белү, әсәрдә кулланылган сурәтләү алымнарын, әсәр композициясе үзенчәлекләрен күрә, аера белү.



Әсәрне укып бетерергә.



40-43

Ш.Хөсәенов. «Әни килде» драмасы.

4

Драма төренең драма жанрына хас үзенчәлекләр. Тема, проблема, идея, пафос. Идеал. Әдәби иҗат. Сәнгати алымнар һәм стиль. Әдәби алымнар: кабатлау, янәшәлек, каршы кую, үткәнгә әйләнеп кайту (ретроспекция).

Жанрны һәм аларга хас үзенчәлекләрне тану, әдәби әсәр төрләрен, жанрларын таный, аера, аларга хас үзенчәлекләрне таба белү, фикерләрне раслар өчен әсәрдән дәлилләр таба алу. Драма әсәрләрен аңлы һәм сәнгатьле укый белү; укыганны телдән сурәтләп бирә алу.

Катнаш

сәнгатьле укый белү;

укыганны телдән сурәтләп бирергә

бер монологны ятларга



44-45

БСҮ “Әнием – бәгырем”

2

Бәйләнешле сөйләм телен үстерү дәресе

Иҗади эшчәнлек: төрле жанрдагы әдәби әсәрләрне аңлы һәм сәнгатьле укып; укыганны телдән сурәтләп бирә алу; укыган әсәр эчтәлеге катламнарына бәйле фикерләрне язмача бирү, әдәби әсәрне тормыштан алган фикер-карашлар, хис-кичерешләр белән бәйләп сочинение язу.


сочинение

Сочинение язарга



46-48

Г. Сабитов. «Тәүге соклану», “Ярсылу яз” хикәяләре.

3

Композиция: әсәр кору алымнары. Тема, проблема, идея, пафос. Идеал. Әсәрдә сурәтләнгән дөнья.

Әдәби әсәрләрне аңлы һәм сәнгатьле уку; укыганны телдән сурәтләп бирә алу; укыган әсәр эчтәлеге катламнарына бәйле терәк схема, план төзи белү. проблемалы сорауларга мөстәкыйль рәвештә җавап таба белү, композиция: әсәр кору алымнарын күрә, аера бел; тема, проблема, идея, пафос, вакыйга, күренеш, яшерен эчтәлек, контекст, конфликт, сюжет, сюжет элементларын дөрес билгеләү.



Хикәяләрне укып бетерергә



49-52





49




50-51


52

М.Мәһдиев. «Без кырык беренче ел балалары» повесте.

М.Мәһдиев.Тормыш юлы һәм иҗаты.



Без - кырык беренче ел балалары” әсәре


Бөек Ватан сугышы авырлыкларының әсәрдә чагылышы.


4

Хикәяләүче, автор образы, автор позициясе. Сәнгати алымнар һәм стиль. Әдәби алымнар: кабатлау, янәшәлек, каршы кую, үткәнгә әйләнеп кайту (ретроспекция). (4 сәгать).

Әдәби әсәрләрне аңлы һәм сәнгатьле уку; укыганны телдән сурәтләп бирә алу; укыган әсәр эчтәлеге катламнарына бәйле терәк схема, план төзи белү. проблемалы сорауларга мөстәкыйль рәвештә җавап таба белү, әсәрдә кулланылган сурәтләү алымнарын, әсәр композициясе үзенчәлекләрен күрә, аера белү.

Катнаш







Биография укы




Әсәрне укып бетерергә

Өзекне ятларга






53-54

М.Галиев. “Уйна әле” хикәясе.

2

Эпик жанрлар турындагы белемнәрне киңәйтү. Әдәби әсәрдәге образлылык. Тема, проблема, идея. Чәчмә сөйләм үзенчәлекләре.

Әдәби әсәрләрне аңлы һәм сәнгатьле уку; укыганны телдән сурәтләп бирә алу. Проблемалы сорауларга мөстәкыйль рәвештә җавап таба белү, композиция: әсәр кору алымнарын күрә, аера белү; тема, проблема, идея, вакыйга, күренеш, сюжет, сюжет элементларын дөрес билгеләү.



Биография укы




Әсәрне укып бетерергә





55-56

БСҮ. “Шинельле һәм шинельсез солдатлар”

2

Бәйләнешле сөйләм телен үстерү дәресе

Иҗади эшчәнлек: төрле жанрдагы әдәби әсәрләрне аңлы һәм сәнгатьле укып; укыганны телдән сурәтләп бирә алу; укыган әсәр эчтәлеге катламнарына бәйле фикерләрне язмача бирү, әдәби әсәрне тормыштан алган фикер-карашлар, хис-кичерешләр белән бәйләп сочинение язу.

Бәйләнешле сөйләм үстерү.

сочинение

Сочинение язарга



57

ДТУ

1

Хәзерге чор әдәбияты белән танышу

Дәрес-конференция. Хәзерге чорда язылган әдәби әсәрләр буенча ясалган эзләнү эшләрен яклау. Жанр үзенчәлекләрен искә төшерү, анализ алымнарын кабатлау.

Дәрестән тыш уку





58-60

Г.Гыйльманов. «Язмышның туган көне» хикәясе.

3

Эчтәлек: вакыйга, күренеш, яшерен эчтәлек, контекст. Конфликт, сюжет, сюжет элементлары.

Әдәби әсәрләрне аңлы һәм сәнгатьле уку; укыганны телдән сурәтләп бирә алу; укыган әсәр эчтәлеге катламнарына бәйле терәк схема, план төзи белү. проблемалы сорауларга мөстәкыйль рәвештә җавап таба белү, вакыйга, күренеш, яшерен эчтәлек, контекст, конфликт, сюжет, сюжет элементларын күрә, аера белү.

Катнаш





61-63

З.Хәким. «Сәер кыз» драмасы.

3

Драма төренең драма жанрына хас үзенчәлекләре. Тема, проблема, идея. Идеал. Сәнгати алымнар һәм стиль.

Драма жанрын һәм аңа хас үзенчәлекләрне тану, әдәби әсәр төрләрен, жанрларын таный, аера, аларга хас үзенчәлекләрне, сәнгати алымнарны таба белү, фикерләрне раслар өчен әсәрдән дәлилләр таба алу. Драма әсәрләрен аңлы һәм сәнгатьле укый белү; укыганны телдән сурәтләп бирә алу.






64-66

Р.Харисның тормыш юлына кыскача күзәтү. «Сабантуй» поэмасы.


3

Лиро-эпик жанр - поэма. Лирик һәм эпик төр сыйфатларының поэма жанрында чагылышы. Персонаж, характер. Композиция: тышкы һәм эчке корылыш. Милли бәйрәмнәр, гореф-гадәтләр.

Әдәби әсәрне аңлы һәм сәнгатьле уку; укыганны телдән сурәтләп бирә алу; укыган әсәр эчтәлеге катламнарына бәйле терәк схема, план төзи белү. проблемалы сорауларга мөстәкыйль рәвештә җавап таба белү, Композиция: тышкы һәм эчке корылыш. элементларын күрә, аера белү. Милли бәйрәмнәр, гореф-гадәтләр турында фикер алышу.

Катнаш


Биография укы




Әсәрне укып бетерергә





67

ДТУ

1

Вакытлы матбугатка күзәтү ясау.

Дәрес-әңгәмә. Вакытлы матбугатка күзәтү ясау. Басмалар, алардагы язмалар белән танышу. Жанрларны искә төшерү.

Дәрестән тыш уку





68-70

Р. Фәйзуллин. “Биеклек”, “Туган тел турында бер шигырь” әсәрләре.

3

Лирик жанрларны тану күнекмәсен үстерү, лирик герой сыйфатларын билгеләү.

Әдәби текстны укый һәм эчтәлеген кабатлап сөйли, аңлата алу, шигъри текстларны яисә чәчмә әсәрдән өзекләрне яттан сөйләү; сайлап алып (яки тәкъдим ителгән) язучының тормыш юлы, иҗаты турында сөйләү;

Катнаш

Яттан сөйләү

Ятларга “Туган тел турында бер шигырь»





Выбранный для просмотра документ 8 кл Янасы.doc

библиотека
материалов




8 нче сыйныфта эш программасы

(105 сәг)


Эш программасы статусы.


Эш программасы татар мәктәпләрендә татар теленнән гомуми белем бирүнең дәүләт стандартына, “Татар урта гомуми белем мәктәпләре өчен татар теленнән программа”сына нигезләнеп төзелде.

Эш программасы структурасы.

Татар теленнән эш программасы өч өлештән тора: аңлатма язуыннан, төп бүлекләрне, белем һәм күнекмәләрне үз эченә алган программаның эчтәлегеннән, укучыларның әзерлек дәрәҗәсенә таләпләреннән.



АҢЛАТМА ЯЗУЫ


Эш программасының эчтәлеге.

Татарстан Республикасының Мәгариф министрлыгы тарафыннан расланып тәкъдим ителгән 8 нче сыйныф өчен татар теле дәреслеге (М.З.Зәкиев.- Татар теле, 8 нче сыйныф.-Казан: Мәгариф,2007) һәм “Татар урта мәктәпләре өчен татар теленнән программа”га (2010), “Татар мәктәпләрендә татар теленнән гомуми белем бирүнең дәүләт стандарты”на (Казан, 2005) нигезләнеп төзелгән тематик план фән нигезләре буенча мәҗбүри нәтиҗәлелеккә ирешүне күздә тотып әзерләнде. 8 нче сыйныф өчен әзерләнгән тематик планның эчтәлеген мәктәптә үзләштерелергә, камилләштерелергә тиешле гомумкүнекмәләр, татар теле курсы буенча махсус белем-күнекмәләр тәшкил итә. Балаларның бәйләнешле сөйләмен үстерүгә игътибарын юнәлтү максатында, программада бәйләнешле сөйләм үстерү сәгатьләре аерым күрсәтелә. Шуны да истә тотарга кирәк: татар мәктәпләрендә үтелә торган һәр фәннең һәр дәресе укучының бәйләнешле сөйләмен үстерүгә хезмәт итәргә тиеш.

Тематик план, программа материалын 105 сәгатькә бүлеп, атнага 3 сәгать хисабыннан төзелде.


Программаның төп эчтәлеге.



Белем һәм күнекмәләр

1

Тел һәм тел гыйлеме

1



2

Үткәннәрне искә төшерү

3


2

Туры һәм кыек сөйләм

12

Туры сөйләмне үз сөйләмеңдә файдалана белү, чит кеше сүзләрен һәр ике юл ( диалог һәм монолог) белән бирә алу. Туры сөйләмгә бәйле тыныш билгеләрен дөрес куя , куелганнарына аңлатма бирә белү


3

Кушма җөмлә

2

Кушма җөмләләрдән тиешенчә файдалана, аларның төрле төрләрен төзү, таләп ителгән төренә мисал китерү.


4

Тезмә кушма җөмлә

4

Текстны өлешчә синтаксик яктан һәм тулы күләмдә гармматик яктан тикшерү.

5

Иярченле кушма җөмлә

22

Кушма җөмлә өлешләре арасына тиешле тыныш билгеләрен кую һәм аларны дәлилләү

6

Катлаулы төзелмәләр

22

Төрле төзелештәге кушма җөмлә өлешләрен тиешле интонация белән уку( әйтү)

7

Пунктуацияне гомумиләштереп кабатлау

10

Бер тема эчендә сөйли һәм яза белү, сыйфатлама элементларын кулланып, сочинение- хикәяләү һәм сочинение язу.Рецензия, беркетмә

Яза алу.





VIII класста татар теленнән үзләштерелергә һәм камилләштерелергә тиешле гомумкүнекмәләр:


Уку эшчәнлеген оештыра белү юнәлешендә

  1. Укытучы тәкъдимнәре нигезендә өстәмә уку һәм үзлегеңнән белем алу эшчэн леген планлаштыра алу.

  2. Аларны башкару чараларын билгеләү һәм анализлау.

  3. Эшчәнлеккә үзконтроль һәм үзбәя куя белү.

  4. Предмет буенча оештырылган олимпиадаларда актив катнашу.


Китап, өстәмә мәгълүмат белән эш итә белү

  1. Дәреслек һәм төрле чыганаклар белән мөстәкыйль эш итә белү

  2. Төрле текстлардан төп фикерне аерып ала белү, текстның логик схемасын билгеләү, гади һәм катлаулы план белән эш итү. Текстан мәгълүмат алу техникасын камилләштерү.

  3. Катлаулы булмаган темаларны мөстәкыйль өйрәнү. Эзләнү таләп итә торган мәсьәләләрне чишү юлларын үзләштерү. Логик схемаларны, графикларны мөстәкыйль төзү.


Фикерләү белән бәйле күнекмәләр

  1. Мөстәкыйль эшчәнлеккә уку мәсьәләсен куя белү. Максат, бурычларны билгеләп, эзләнү характерындагы кечкенә күләмле фәнни хезмәтләр язу.

  2. Танып белү активлыгын үстерү.

  3. Төшенчә, термин, кагыйдә, закончалыкларны аңлап кабул итү күнекмәсен камилләштерү.

  4. Логик алымнардан чагыштыру, анализ, гомумиләштерү, нәтиҗә ясау күнекмәләрен камилләштерү.

  5. Грамматик анализ төрләрен үзләштерү һәм камилләштерү:

  • кушма җөмләләргә, катлаулы төзелмәләргә синтаксик анализ ясау;

  • мәктәп программасы күләмендә тулы грамматик анализ ясый белү (сузтөзелеше, ясалышы, ягыннан, фонетик, лексик, морфологик, синтаксик, пунктацион һәм стилистик анализлар).

  1. Тикшеренү ысуллары: модельләштерү; охшатып эшләү.


Телдән һәм язма сөйләм үстерү һәм аралаша белү юнәлеше

Телдән сөйләм:

  • сорауны характерына һәм максатына карап җавап бирә белү. Мәгълүмат алу, системалаштыру максатында әңгәмә үткәрә белү;

  • план, тезис, таблица, график тибында гомумиләштереп җыйнак җавап әзерли һәм җавап типларын аера, нигезле рәвештә сайлый белү.

2. Язма сөйләм:

  • цитаталарны күчереп алу, тезис, конспект, бәяләмә, иптәшеңнең җавабына рецензия, язганда тиешле кыскартулардан тиешле файдалана белү;

  • сүзлек диктанты — 30-35 сүз;

  • контроль диктант — 130-140 сүз;

  • катлаулы план буенча изложение язу:


  • уку елы башында — 350-400 сүзле текст (язманың күләме — 180-200 сүз);

  • уку елы ахырында — 400-450 сүзле текст (язманың күләме — 200-220 сүз);


  • фикер йөртү элементлары кертеп, гади яки катлаулы план төзеп сочинение язуны камилләштерү;

  • эш кәгазьләре язу (беркетмә).



8 сыйныф укучыларыың сөйләме һәм язу күнекмәләре:

-туры сөйләмне үз сөйләмендә файдалана белү, чит кеше сүзләрен диалог яки монолог формасында бирә алу, туры сөйләмгә бәйле тыныш билгеләрен дөрес итеп куя,куелганнарына аңлатма бирә белү;

-кушма җөмләләрдән тиешенчә файдалану,аларның төрле төрләрен төзү,таләп ителгән төренә мисал китерү, җөмләгә һәм текстка өлешчә яки тулы грамматик анализ ясый белү, кушма җөмлә компонентлары арасына тиешле билгеләрен кую, аларны дәлилләү.Төрле төзелештәге кушма җөмлә өлешләрен сөйләмдә тиешле интонация белән уку.;

-тема эчендә диалог һәм монолог формаларында сөйли һәм яза белү;

-сыйфатлама, модальлек,эмоциональлек элементларын, стиль үзенчәлекләрен кулланып. укыту һәм тәрбия максатларына уңай җавап бирерлектемаларга сочинение һәм изложение язу. Язманы камилләштерү(тулыландыру,төзәтмшләр кертү);

-җыелыш яки берәр утырышның беркетмәсен яза белү;

-мәктәп программасы таләп иткән күләмдә җөмлә составындагы сүзләргә фонетик, морфологик, грамматик анализ ясау.кушма җөмләләрне бер төрдән икенче төргә үзгәртә белү; кушма җөмләнең схемасын,төрен,иярчен җөмләнең мәгънәсе һәм төзелеше ягыннан төрен, иярчен җөмләләрне баш җөмләгә бәйләүче аналитик һәм синтетик чараларны,баш һәм иярчен җөмләләр арасына куелырга тиешле тыныш билгеләрен дөрес кую;

-укучыларның сөйләм һәм язу культурасын үстерү, мөстәкыйль эшчәнлеген активлаштыру.






8 нче сыйныф

Татар теленнән календарь- тематик план

Укытучы: Галиуллина Г.Э.


Атнага 3 сәгать исәбеннән ( 35 атна-105 сәгать )





Программа. Казан, “Мәгариф”, 2010. Татар урта мәктәпләре өчен татар теленнән программма

Дәреслек. М.З. Зәкиев- Татар теле, 8 нче сыйныф.-Казан: Мәгариф,2007.






Диктант- 8(4)

Изложение- 4(2)

Сочинение- 4(2)





Дәрес темасы


Дәрес тибы

Көтелгән нәтиҗә



Дәресләр эшчәнлеге


Контроль

Өй эше

Дата

План

Факт

1

Тел һәм тел гыйлеме.

Белемнәрне камилләш-терү

Тел һәм тел гыйлеме бүлекләрен искә төшерү

тел гыйлеме моделе буенча эшләү


Тел турында мәкальләр язарга



2

Фонетика, орфоэпия, графика, орфография, лексикология, фразеология,морфология

(кабатлау)

Белемнәрне камилләш-терү

Укучыларның 7 нче сыйныфта алган белемнәрен тикшерү

Җөмлә кисәге ягыннан тикшерү

Тикшерү диктанты

Үткәннәрне кабатларга



3

Үткәннәрне искә төшерү.

Гади җөмлә төрләре

Белемнәрне камилләш-терү

Әйтү максаты буенча җөмлә төрләре, сүз тркемнәре, җөмлә кисәк-ләрен искә төшерү.

Җөмлә кисәге ягыннан тикшерү, гади җөмлә принцибын искә төшерү

6 нчы күнегү

П.1.7 нче күнегү, җөмлә кисәге ягыннан тикшерергә



4

Җөмләләргә сүз төркемнәре һәм җөмлә кисәкләре ягыннан анализ ясау










Туры һәм кыек сөйләм







5

Туры һәм кыек сөйләм турында аңлатма бирү

Яңа белем үзләштерү

Туры һәм кыек сөйләмнең төп үзенчәлекләре белән таныштыру

Туры һәм кыек сөйләм турында модель төзү


П.2.11 нче күнегү,

дәреслектәге сораул. җаваплар әзерләргә,14 бит



6/7

Туры һәм кыек сөйләм янында тыныш билгеләре. Алардагы тыныш билгеләренең аермалы яклары

Яңа белем үзләштерү

Туры сөйләм янында тыныш билгесе кую очракларын дөрес кую

тыныш билгесе куюның схемаларын өйрәнү


П.3. 16 нчы кү-негү,19 нчы күнегү, тыныш билгесен куеп язарга





8

Аңлатмалы диктант

Белемнәрне камилләш-терү

Укучыларның язу күнекмәләрен тикшерү

Диктантта тыныш билгеләрен аңлатырга

Аңлатмалы диктант

кагыйдәне кабат.



9

Туры сөйләмле җөмләгә синтаксик анализ ясау тәртибе

Яңа белем үзләштерү

Анализ тәртибе белән таныштыру

Анализ ясау тәртибен өйрәнү


Әдәби әсәрләрдән туры сөйләмле җөмләләр язарга



10

Диалог. Әңгәмәдә катнаша белү әдәбе.

Яңа белем үзләштерү

Язылышын, тыныш билгеләрен аңлату.

Туган як” темасына багышлап, диалог тө-зергә


23нче күнегү, п.4



11




Монолог . Кешенең эчке кичереш –хисләренә нигезләнеп, бер вакыйганы сөйләү һәм язу

Яңа белем үзләштерү

Туры сөйләмне үз сөйләмеңдә файдалана белү

Монолог төзү


Әдәби әсәрләр-дән монолог-өзекләр язып

алырга



12


Диалогтагы һәм монологтагы репликаларның язмада бирелеше ,тыныш билгеләре








13

Б /с .Изложение.(Текстта туры сөйләмне күбрәк файдаланырга)

Сөйләм үстерү

Бәйләнешле сөйләм күнекмә-ләрен үстерү

Текст буенча туры сөйләмне күбрәк файдаланып изложение язу

Изложение

Үткәннәрне кабатларга п.2-5



14/15

Туры сөйләмне кыек сөйләмгә әйләндерү. Әдәби әсәрләрдән алынган өзекне анализларга, туры сөйләмнәрне кыек сөйләмгә әйләндерергә.

Яңа белем үзләштерү

Туры сөйләмне кыек сөйләмгә әйләндерү очракларын өйрәнү

Туры сөйләмне кыек сөйләмгә әйләндерү очракларының моделен төзү


25 нче күнегү, 30 нче күнегү җөмләләр уйлап язарга





16/17

Туры сөйләмле җөмләгә синтаксик анализ ясау








18

Б /с . “Җәлил һәйкәле янында” дигән темага (укытучы теманы үзе сайлый) диалог һәм монолог төзеп язарга


Сөйләм үстерү

Укучыларның сөйләм эшчәнлеген үстерү

Муса Җәлил” интерактив китабын карау, фикер алышу


Җәлил турында истәлекләр укырга



19

Б /с . Җыелыш беркетмәсе язу

Яңа белем үзләштерү

Җыелыш яки берәр утырыш беркетмәсе яза белү

Беркетмә төзү моделен өйрәнү


Модельне ятларга




Кушма җөмлә







20/21

Кушма җөмлә турында гомуми төшенчә

Яңа белем үзләштерү

Тиңдәш хәбәрле, аерымланган иярчен кисәкле гади җөмләләр белән кушма җөмлә арасындагы аермалыкларны билгеләргә

Кушма җөмлә турында модель төзү


33 нче күнегү, кушма җөмләләрне язып алырга





22

Контроль диктант.(Текстта тиңдәш хәбәрле гади җөмләләр,аерымланган кисәкле гади җөмләләр, кушма җөмләләр булырга тиеш)


Белемнәрне камилләш-терү

Укучыларның кушма җөмләләрне аера белүләренә ирешү

тиңдәш хәбәрле гади җөмләләр,аерымланган кисәкле гади җөмләләрне тикшерү

Контроль диктант

31 бит сорауларга җавап бирергә




Тезмә кушма җөмлә







23

Тезмә кушма җөмләләр турында төшенчә

Яңа белем үзләштерү

Тезмә кушма җөмлә төшенчәсен аңлау;төрләргә аеру; төрләр арасындагы аерманы күрсәтү.

Тезмә кушма җөмләләр турында модель төзү, җөмләләрне аерырга өйрәнү


35 нче күнегү, җөмләләрнең схемасын төзергә 33нче биттәге сорауларга җавап



24

Теркәгечле тезмә кушма җөмлә төрләре

Яңа белем үзләштерү

Җыючы,каршы куючы, бүлүче теркәгечләрнең гади җөмләләрне бәйләп торучы чара икәнен аңлату.

Теркәгечле тезмә кушма җөмлә төрләре модель төзү, җөмлә-ләрне аерырга өйрәнү


40 нчы күнегү, җөмләләр төзергә, 36 нчы бит сорау-җавап



25



Теркәгечле тезмә кушма җөмләләрдә тыныш билгеләре


Яңа белем үзләштерү

Кайсы очракларда тыныш билгесе куела,кайсы очракта куел-мавын аңлату

Схема буенча җөмләләр төзү


44 нче күне-гү, бирем буенча җөмләләр төзеп



26

Теркәгечсез тезмә кушма, аларда җөмләләрдә тыныш билгеләре

Яңа белем үзләштерү

Санау һәм каршы кую интона-циясе ярдәмендә җөмләләрнең теркәлүе, алар арасында тыныш билгеләренең куелышы .

Теркәгечсез тезмә кушма, аларда җөмләләрдә тыныш билгеләре турында модель төзү,


50 нче күнегү, җөм-ләләр төзеп яза-рга

41, 43 нче биттә-ге сорау.җавап бирергә



27

Зачёт-дәрес.(Туры һәм кыек сөйләм. Тезмә кушма җөмләләр).

Белемнәрне гомумиләштерү

Укучыларның белемнәрен тик-шерү .

Тест сорауларына җавап бирү

Тест

Контроль эшкә хәзерлек.



28-29


Б/с Картина буенча сочинение язу “Урман – безнең байлыгыбыз

Сөйләм үстерү

Сочинение язарга өйрәтү

урманның матурлыгын сурәтләү



сочинение


Тезмә кушма җөмләләрне кабатларга






Иярченле кушма җөмлә








30

Иярченле кушма җөмлә турында төшенчә.

Яңа белем үзләштерү

Иярчен кушма җөмлә турында укучыларга белешмә бирү; мәгънә төзелеше буенча төрләргә бүленеше

Иярченле кушма җөмлә турында модель төзү


56 нчы күнегү,48 нче биттәге сораул. җавап. бирергщ



31

Синтетик иярчен җөмләләр янында тыныш билгеләре

катнаш

Кайсы очракта өтер белән аерыла, кайсында аерылмый, нинди тыныш билгесе генә куелуын аңлату.

модель төзү


64 нче күнегү, җөмләләрне үзгәртеп язарга

54 нче бит



32

Аналитик иярчен җөмлә,алар янында тыныш билгеләре

Яңа белем үзләштерү

Аналитик ияр. җөмлә турында гомуми төшенчә бирү,баш җөмләгә бәйл. чаралар, мөнәсәбәт белдерүче сүзләр

Аналитик иярчен җөмләләр турында модель төзү


67 нче күнегү, 58 нче бит, сораул-арга җавап.





33

Иярчен кушма җөмләнең мәгънә ягыннан төрләре

Яңа белем үзләштерү

Иярчен җөмләләрнең мәгънә ягыннан төрләргә бүленешен аңлату, баш һәм иярчен җөмлә-ләрне аеру

Схеманы өйрәнү, күнегүләр эшләү, нәтиҗә ясау


85 нче күнегү, әдәби әсәрдән иярчен җөмлә язарга, 70 биттә-ге сораулар җавап



34

Иярчен ия һәм иярчен хәбәр җөмләләр

Яңа белем үзләштерү

Иярчен ия һәм ияр.хәбәр җөмлә турында гомуми мәгълүмат, бер-берсеннән аерымлыклары,төзеле-ше ягыннан төрләре


Иярчен ия һәм иярчен хәбәр җөмләләр турында модель төзү, күнегүләр эшләү


88 нче күнегү, тыныш билгелә-рен куеп язарга 73 нче бит



35

Иярчен ия һәм иярчен хәбәр җөмләләр

Белемнәрне системалаштыру

өстәмә материалдан иярчен ия һәм иярчен хәбәр җөмләләрне табарга,бәйләүче чараларын билгели белергә .

Схемалар буенча эшләү

тест

91 нче күнегү, җөмләләрне парлап язарга әзерләргә



36

Искәртмәле диктант

Контроль

Белемнәрне гомуми-ләштерү,


Искәртмәле диктант

Үткәннәрне кабатларга



37

Иярчен тәмамлык һәм иярчен аергыч җөмләләр

Яңа белем үзләштерү

Иярчен тәм.һәм ияр.аергы. җөмл. турында гомуми мәгълүмат,бер-берсеннән аерымлыклары, төзелеше ягыннан төрләре

Иярчен тәмамлык һәм иярчен аергыч җөмләләр турында модель төзү, күнегүләр эшләү


97 нче күнегү,җөмләләрнең төрен үзгәртеп язарга 79 нчы бит



38

Иярчен тәмамлык һәм иярчен аергыч җөмләләр

Белемнәрне системалаштыру

Өстәмә материаллардан иярчен тәм. һәм иярчен аергыч җөмлә-ләрне табарга,бәйләүче чарала-рын билгели белергә .

Күнегүләр эшләү, модель буенча фикер алышу

тест

104 нче күнегү, тыныш билгеләрен куеп язарга 81 нче бит



40/41

Б /с Сочинение элементлары белән изложение язу

Сөйләм үстерү

Язу күнекмәләрен формалаштыру

Сочинение элементлары белән изложение язу

изложение язу

Язып бетерергә



42

Иярчен вакыт һәм иярчен урын җөмләләр


Яңа белем үзләштерү

Иярчен вакыт. һәм ияр. урын җөмләләрне танып белергә өйрәтү

Иярчен вакыт һәм иярчен урын җөмләләр

турында модель төзү, күнегүләр


110 нчы күнегү, җөмләләрне үзгәртеп язарга 86 нчы бит



43

Иярчен вакыт һәм иярчен урын җөмләләр

Белемнәрне системалаштыру

Иярчен вакыт. һәм ияр. урын җөмләләр турында алган белемне системалаштыру

Күнегүләр эшләү, модель буенча фикер алышу


Практик дәрескә әзерләнергә



44

Контроль диктант язу

Белемнәрне системалаштыру

Язу күнекмәләрен формалаштыру


Контроль диктант язу

Тест биремнәрен үтәү



45

Иярчен рәвеш һәм иярчен күләм җөмләләр

Яңа белем үзләштерү

Иярчен рәвеш. һәм ияр. күләм җөмл. турында гомуми мәгълүмат бирү, бер-берсеннән аерымлы-клары, төзелеше ягыннан төрләрен аерырга өйрәтү

Иярчен рәвеш һәм иярчен күләм җөмләләр турында модель төзү, күнегүләр эшләү


120 нче күнегү, рәвеш җөмләләр төзеп язарга

92 нче бит



46

Иярчен рәвеш һәм иярчен күләм җөмләләр

Белемнәрне системалаштыру

Өстәмә материалдан иярчен рәв-еш һәм иярчен күләм җөмләләрне табарга,бәйләүче чараларын билгели белергә .

Күнегүләр эшләү, модель буенча фикер алышу

тест

Сорауга җавапл. әзерләргә,иярчен рәвеш, күләм җө-мл. уйлап язарга.



47

Практик дәрес

Белемнәрне системалаштыру

Дидактик материалдан иярчен ия һәм иярчен хәбәр җөмләне табарга, бәйләүче чараларын бил-гели белергә .

Күнегүләр эшләү, модель буенча фикер алышу

тест

112 нче күнегү, 87 нче бит, сор-аул. җавап

би-рергә.



48

Иярчен сәбәп һәм иярчен максат җөмләләр

Яңа белем үзләштерү

Иярчен сәбәп һәм ияр.максат җөмл. турында гомуми мәгъ-лумат бирү, бер-берсеннән аерымлыклары, төзелеше ягыннан төрләрен ачыклау

Иярчен сәбәп һәм иярчен максат җөмләләр турында модель төзү, күнегүләр эшләү


126 нчы күнегү иярчен сәбәп җөмләләр төзеп язарга.97 нче бит, сорауларга җавап бирергә



49

Иярчен сәбәп һәм иярчен максат җөмләләр

Белемнәрне системалаштыру

Бәйләүче чараларын билгеләү, схемаларын төзү.

Күнегүләр эшләү, модель буенча фикер алышу


130 нчы күнегү, тыныш билгеләрен куеп язарга



50

Иярчен шарт һәм иярчен кире җөмләләр

Яңа белем үзләштерү

Шарт һәм кире җөмләләр турында мәгълүмат бирү, нинди чаралар ярдәмендә баш җөмләгә бәйләнүен ачыклау

Иярчен шарт һәм иярчен кире җөмләләр турында модель төзү, күнегүләр эшләү


134 нче күнегү, җөмләләрнең төзелешен үзгәртеп язарга



51

Иярчен шарт һәм иярчен кире җөмләләр

Белемнәрне системалаштыру

шарт һәм иярчен кире җөмләләр турында белемнәрне системалаштыру

Күнегүләр эшләү, модель буенча фикер алышу

тест

138 күнегү, сораулар ярдәмендә инша язарга



52

Иярчен аныклагыч җөмләле кушма җөмлә

Яңа белем үзләштерү

Иярчен аныклагыч җөмләле кушма җөмлә турында төшенчә бирү

Иярчен аныклагыч җөмләле кушма җөмлә турында модель төзү, күнегүләр эшләү


4 аныклагыч җөмлә язарга



53/54/55

Иярчен кушма җөмләләрне гомумиләштереп кабатлау, җөмлләргә синтаксик анализ ясау

Белемнәрне системалаштыру

Барлык үтелгән темаларны камилләштерү

Күнегүләр эшләү, модель буенча фикер алышу

Тест сорауларына җаваплар

142 нче күнегү, җөмләләрнең төрен үзгәртеп язарга



56/57

Б /с Сочинение элементлары белән изложение язу

Сөйләм үстерү

Язу күнекмәләрен формалаштыру

Сочинение элементлары белән изложение язу

изложение язу

Язып бетерергә



58

Б/с . Изложениегә анализ ясау, хаталар өстендә эш

Белемнәрне системалаштыру

Хаталарны классификацияләү



Үтелгәннәрне кабатлау



59

Аңлатмалы диктант

Контроль

Укучыларның белемнәрен тикшерү


Аңлатмалы диктант

Иярчен җөмләләрне кабатларга



Катлаулы төзелмәләр








60/61

Катлаулы төзелмәләр турында төшенчә

Яңа белем үзләштерү

Катлаулы төзелмәләр турындагы төшенчә бирү

Модель төзү


Схеманы сөйләргә өйрәнергә



62

Тиңдәш иярүле күп иярченле катлаулы кушма җөмләләр

Яңа белем үзләштерү

Тиңдәш иярүле күп иярченле кушма җөмләләрне танып белергә өйрәтү

Модель төзү, күнегүләр эшләү


Әдәби әсәрдән тиңдәш ияр. ку-шма җөмлә. язарга



63

Тиңдәш иярүле күп иярченле катлаулы кушма җөмләләр

Белемнәрне системалаштыру

Тиңдәш иярүле күп иярченле кушма җөмләләрне танып белергә өйрәнүне дәвам итү

Модель буенча сөйләү, күнегүләр эшләү

тест

Схема буенча җөмләләр төзергә



64

Тиңдәш түгел иярүле күп иярченле катлаулы кушма җөмлә

Яңа белем үзләштерү

Тиңдәш түгел иярүле күп ияр-ченле кушма җөмләләрне танып белергә өйрәтү

Тиңдәш түгел иярүле күп иярченле катлаулы кушма җөмлә турында модель төзү, күнегүләр эшләү


152 нче күнегү, 113 бит.әдәби әсәр.3 мисал язарга



65

Тиңдәш түгел иярүле күп иярченле катлаулы кушма җөмлә

Белемнәрне системалаштыру

Тиңдәш түгел иярүле күп ияр-ченле кушма җөмләләрне танып белергә өйрәнүне дәвам итү

Схемалар буенча җөмләләр тикшерү


Схема буенча җөмлә төзергә



66

Практик эш

Белемнәрне системалаштыру

Күнегүләр эшләү, иҗади эшләр башкару

Модель буенча сөйләү, күнегүләр эшләү

тест

Үтелгәннәрне кабатлау



67/68

Б/с Сочинение

Контроль

Укучыларның белемнәрен тикшерү


Сочинение язу

Үткәннәрне кабатлау



69

Б/с . Сочинениегә анализ ясау, хаталар өстендә эш

Белемнәрне системалаштыру

Хаталарны классификацияләү



Үтелгәннәрне кабатлау



70

Бер-бер артлы иярүле күп иярченле катлаулы кушма җөмләләр

Яңа белем үзләштерү

Бер-бер артлы иярүле күп иярченле кушма җөмләләрне танып белергә өйрәтү

Бер-бер артлы иярүле күп иярченле катлаулы кушма җөмләләр турында модель төзү, күнегүләр эшләү


1)115 биттәге со-рауга җаваплар 2)П.25каг.ятларга



71

Бер-бер артлы иярүле күп иярченле катлаулы кушма җөмләләр

Белемнәрне системалаштыру

Бер-бер артлы иярүле күп иярченле кушма җөмләләрне танып белергә өйрәнүне дәвам итү

Схемалар буенча эшләү





72

Берничә төр иярүле күп иярченле катлаулы кушма җөмләләр.

Яңа белем үзләштерү

Берничә төр иярүле күп иярченле катлаулы кушма җөмләләрне танып белергә өйрәтү

Берничә төр иярүле күп иярченле катлаулы кушма җөмләләр. турында модель төзү,


1)154 нче күнегү, 2)әдәби әсәрдән җөмлә язарга



73

Берничә төр иярүле күп иярченле катлаулы кушма җөмләләр.

Белемнәрне системалаштыру

Берничә төр иярүле күп иярченле катлаулы кушма җөмләләрне танып белергә өйрәнүне дәвам итү

Схемалар буенча эшләү


115 бит сорауларга җавап бирергә



74

Практик эш

Белемнәрне системалаштыру


Күнегүләр үтәү, иҗади биремле эшләр

Тест буенча эшләү

тест

Үтелгәннәрне кабатлау



75/76

Иярченле кушма җөмләләрне гомумиләштереп кабатлау










77

Контроль диктант

Белемнәрне системалаштыру

Язу күнекмәләрен формалаштыру


Контроль диктант язу




78/79

Катнаш кушма җөмләләр

Яңа белем үзләштерү

Катнаш кушма җөмләнең катлау-лы төзелмә буларак актуал. Тиң-дәш иярүле күп иярченле кушма җөмл. арасында охшашлык һәм аермалык

Катнаш кушма җөмләләр турында модель төзү, күнегүләр эшләү


1)157 нче күнегү, 120 нче бит сорау җаваплар



80/81

Тезем

Яңа белем үзләштерү

Тезем турында төшенчә бирү

Күнегүләр эшләү


Өстәмә әдәбият-тан тезем кергән шигъри юлларны язарга



82/83/84

Катлаулы төзелмәләрне гомумиләштереп кабатлау,синтаксик анализ ясау

Белемнәрне гомумиләштерү

Укучыларның белемнәрен гомумиләштерү

Схемалар буенча эшләү


Зачётка әзерлә-нергә



85

Зачет-дәрес.

Контроль

Укучыларның белемнәрен тикшерү


тест соравы-на җавап би-рү

үтелгәннәрне кабатларга



86

Искәртмәле диктант

Контроль

Укучыларның белемнәрен тикшерү



Искәртмәле диктант

Үткәннәрне кабатлау



87

Хаталар өстендә эшләү









88/89

Җөмләнең мәгънәсе һәм төзелеше, интонация һәм тыныш билгеләре

катнаш

Пунктуация, интонация буенча белемнәрне. актуальләштерү.


тест

165 нче күнегү тыныш билгесен куеп язарга



90/91

Нокта, сорау, өндәү билгеләре, күп нокталар һәм куштырнаклар куела торган очраклар

катнаш

Теманы актуальләштерү .


тест

168 нче күнегү,132 нче бит



92/93

Өтер, нокталы өтер, ике нокта куела торган очраклар

катнаш

Теманы актуальләштерү .

тест

171 нче күнегү, 137 нче бит, сораул. җавап



94/95

Сызык һәм җәяләр куела торган торган очраклар

катнаш

Теманы актуальләштерү


тест

177 нче күнегү 142 нче бит



96/97

Б/с Изложение язу.

Контроль

Изложение яза белүләрен тикшерү

План буенча эшләү

Изложение

Үтелгәннәрне кабатлау





98

Б/с . Изложениегә анализ ясау, хаталар өстендә эш

Белемнәрне системалаштыру

Хаталарны классификацияләү



Үтелгәннәрне кабатлау



99/100/101

Синтаксисны гомумиләштереп кабатлау

Белемнәрне гомумиләштерү

Кушма җөмлә синтаксисы турында алган белемнәрне гомумиләштерү

Модель, схемаларны искәтөшерү, алар буенча сөйләү

Тест сорауларына җавап бирү

Контроль эшкә әзерлән



102

Контроль диктант.

Контроль

Кушма җөмлә синтаксисы турында алган белемнәрен тикшерү


Контроль диктант

Өй эше бирелмәде



103

Хаталар өстендә эшләү









104

Б/с Сочинение

Контроль

Укучыларның белемнәрен тикшерү


Сочинение язу

Үткәннәрне кабатлау



105

Ел буе үтелгәннәрне кабатлау.

Белемнәрне гомумиләштерү

Кушма җөмлә синтаксисы турында алган белемнәрне гомумиләштерү








Выбранный для просмотра документ Азалия.doc

библиотека
материалов



“Татарстан Республикасы Биектау муниципаль районының Казаклар төп гомуми белем мәктәбе”гомуми белем муниципаль бюджет учреждениесе


Каралган”

Мәктәпнең методик советы

Җитәкче

____________/_______________/


Беркетмә№_______

“ ___” ___________2016 нчы ел


Килешенгән”

Укыту эшләре буенча директор урынбасары

___________ / З.Г.Саттарова/


“___”___________ 2016 нчы ел

Кабул ителгән”

Педагогик совет утырышында

Беркетмә №____

“___”_____________2016 ел

Раслыйм”

“ТР Биектау муниципаль районының Казаклар төп гомуми белем мәктәбе” гомуми белем муниципаль бюджет учреждениесе директоры __________/ Г.Р.Исхаков/

Приказ № __

“___” _____________2016 нчы ел





1 нче квалификацион категорияле укытучы

Минһаҗева Алсу Фәрит кызының


Татар әдәбиятыннан “Татар әдәбиты” укыту курсы буенча

эш программасы



5 нче сыйныф


База дәрәҗәсе


2015-2016 нче уку елы



Аңлатма язуы


Программа түбәндәге норматив документларга нигезләнеп язылды:


  1. Россия Федерациясенең 29 нчы декабрь, 2012 елдагы 273-ФЗ номерлы «Россия Федерациясенең мәгариф турындагы законы”

  2. Татарстан Республикасының 22.07.2013 елдагы 68-ЗРТ номерлы “Мәгариф турындагы Законы”.

  3. Муниципаль бюджет белем бирү учреждениесе Казаклар төп гомуми белем мәктәбенең” 2015-2016 нчы уку елына укыту планы.

  4. Биектау муниципаль районы Казаклар төп гомуми белем мәктәбе уставы.

  5. Татар телендә урта (тулы) гомуми белем бирү мәктәпләре өчен татар теле һәм әдәбиятыннан үрнәк программалар. ТР Мәгариф һәм фән министрлыгы, 2011.

  6. Методик рекомендацияләр МО и НРТ от 19.08.2015 № .исх- 1055/15.

  7. Татар телендә урта гомуми белем бирү мәктәпләре өчен татар теленнән программа (5-11 нче сыйныфлар). ТР Мәгариф һәм фән министрлыгы. 2010.

  8. Татарстан Республикасы Мәгариф һәм Фән Министрлыгы. Татар телендә гомуми төп белем бирү мәктәпләре (5-9 нчы сыйныфлар)өчен татар әдәбиятыннан авторлык (эш) программасы.Казан. 2014























Татар әдәбиятын укытуның максаты һәм бурычлары



Урта сыйныфларда әдәбиятны укытуның төп максаты булыпматур әдәбият әсәрләрен форма һәм эчтәлек берлегендә аңларга һәм анализларга өйрәтү, логик фикерләү сәләтен үстерү һәм камилләштерү, балаларның рухи дөньяларын баету тора. Бу процесс өч – гамәли, гомуми белем бирү, тәрбияви - яссылыкларны берләштереп алып барылырга тиеш. Әлеге максат түбәндәге бурычларны алга куя:

  • укучының төп әдәби-тарихи мәгълүматларны һәм әдәби-теоретик төшенчәләрне белүенә ирешү һәм анализ барышында кулланырга күнектерү;

  • укучыда матур әдәбият әсәрләрен мөстәкыйль уку ихтыяҗы булдыру;

  • укучының телдән һәм язма сөйләмен үстерү;

  • укучыда үз милләтенә, аның әдәбиятына, мәдәниятенә карата хөрмәт, дөньяга гуманлы караш, гражданлык тойгысы, патриотизм хисләре, үз милләтенең, шушы төбәктә яшәүче башка халыкларның мәдәни кыйммәтләренә хөрмәт хисләре тәрбияләү.

Өйрәнелгән әдәби әсәрләрне чорларның үсеш тәртибендә системалы итеп күзалларга ярдәм итү.

  1. Әдәби әсәрнең төрен һәм жанрын билгеләргә өйрәтү.

  2. Әдәби әсәрне өлешчә анализлау күнекмәләре булдыру.

  3. Шигъри текстларны яисә чәчмә әсәрләрдән өзекләрне ятлату.

  4. Укучының мөстәкыйль фикерләвен, гомумиләштереп нәтиҗәләр ясау сәләтен үстерү.



УКЫТУНЫҢ ПЛАНЛАШТЫРЫЛГАН НӘТИҖӘЛӘРЕ

Урта сыйныфларда татар әдәбиятын укытуның гомуми (метапредмет) нәтиҗәләре түбәндәгеләр:

  • укучыда әдәби әсәрне аңлап укырлык, мөстәкыйль үзләштерерлек күнекмәләр булдыру, әдәбиятка мәхәббәт тәрбияләү;

  • сүз сәнгатен халыкның яшәү рәвешен, рухи кыйммәтләрен саклап калган һәм беркетә килгән хәзинә буларак кабул итәргә өйрәтү;

  • язу һәм сөйләм осталыгын үстерү, мәсьәләне аңлый, гипотеза куя, материалны төркемли, үз фикерен дәлилли, кирәк икән – үзгәртә-төгәлләштерә, нәтиҗәләр чыгара, материалны гомумиләштерә белергә, үз хисләреңне сүзләр ярдәмендә аңлата алырга һәм бер үк вакытта башкалар белән бергәләп эшләргә күнектерү;

  • баланың үз эшчәнлеген һәм әйләнә-тирәдәге тормышны мөстәкыйль бәяли белүенә, мөстәкыйль карарлар кабул итә һәм аларны җиренә җиткереп үти алуына ирешү;

  • төрле чыганаклар белән эшләргә, аларны табарга, мөстәкыйль рәвештә кулланырга, төркемләргә, чагыштырырга, анализларга һәм бәяләргә өйрәтү.

Урта сыйныфларда татар әдәбиятын укытуның предмет нәтиҗәләре түбәндәгеләр:

Танып-белү өлкәсендә:

  • аерым төр һәм жанрга караган әсәрләрне аңлап укый һәм кабул итә, эчтәлеген кабатлап (аерым очракларда текстны яттан) сөйли, кирәк чакта тексттан өзекләр китерә алуга ирешү;

  • укыган әдәби әсәрнең эчтәлеген, темасын, проблемасын, идеясен билгели, геройларын һәм әдәби дөньясын бәяли алуына, аның нинди төр һәм жанрга каравын аеруына ирешү;

  • укучының классик әдипләрнең тормыш һәм иҗат юлларының төп фактларын белүе;

  • әдәби текстның мәгънәви өлешләрен аерып чыгарып, укыган буенча тезислар һәм план төзү, геройларга характеристика бирү,сюжет, композиция үзенчәлекләрен, махсус сурәтләү чараларының ролен билгеләү күнекмәсе булдыру;

  • укыган әсәр буенча фикер алышуда катнашырга, оппонентларның фикерен исәпкә алып, үз карашларын расларга һәм дәлилләргә, әдәбият белеме төшенчәләренә мөрәҗәгать итәргә өйрәтү.

бәяләү өлкәсендә:

  • милли әдәбияттагы рухи-әхлакый кыйммәтләрне күңелдән уздырып кабул итәргә өйрәтү;

  • әдәби әсәрләргә шәхси мөнәсәбәт һәм бәя булдыру;

  • өйрәнелгән әсәрләрне шәрехли белүенә ирешү;

  • автор позициясен ачыклый алу һәм аңа үз мөнәсәбәтеңне булдыру күнекмәсен формалаштыру.

эстетик яктан:

  • әдәби әсәрнең образлы табигате хакында гомуми мәгълүматый күзаллау булдыру, аның эстетик кыйммәтен тою хисе тәрбияләү;

  • баланың әдәби текстны эстетик бөтенлекле, шул ук вакытта әдәби һәм тел-сурәтләү алымнарының, образлылыкның үзенчәлекләрен һәм әһәмиятен аңлап бәяли белүенә ирешү;

  • рус һәм татар телендәге әдәби әсәрләрне чагыштырып бәяләргә, геройларның, әхлакый идеалларның охшаш һәм аермалы якларын билгеләргә өйрәтү.

Шәхси нәтиҗәләр арасында түбәндәгеләре аерым әһәмияткә ия:

  • укучының җаваплылык хисен активлаштыру;

  • укуга һәм хезмәткә уңай мөнәсәбәт булдыру;

  • баланың үзаңын үстерү, милләтне, ватанны яратырга өйрәтү, горурлык һәм гражданлык хисләре тәрбияләү;

  • әхлак нормаларын, җәмгыятьтә яшәү кагыйдәләрен төшендерү;

  • төрле чыганаклардан (сүзлекләр, энциклопедияләр, интернет-ресурслар һ.б.) танып-белү һәм коммуникатив ихтыяҗларны канәгатьләндерерлек мәгълүматлар табарга күнектерү.

Формалаштырылган белем-күнекмәләр (уку елы башына)


Башлангыч гомуми белем бирү этабын үткән укучылар аңлап, дөрес, сәнгатьле, кычкырып һәм эчтән уку күнекмәләренә ия.

Укучы:

  • укылган текстның эчтәлеген аңлый һәм аның темасын билгели ала;

  • әсәрнең мәгънәле кисәкләре арасындагы бәйләнешләрне ачыклап, төп фикерне билгели, аны үз сүзләре белән әйтеп бирә;

  • укылганга тулы, кыска һәм рәсемле план төзи;

  • укылганның эчтәлеген тулысынча, кыскача, сайлап һәм иҗади сөйли ала; сөйләгәндә тасвирлама, фикер йөртү элементларын файдалана, цитаталар китерә;

  • хикәянең башламын, мөмкин булган дәвамын һәм ахырын уйлап чыгара ала;

  • текстта автор һәи катнашучыларның сүзләрен, табигать һәм көнкүреш тасвирламаларын аерып күрсәтә;

  • мөстәкыйль рәвештә яки укытучы ярдәмендә әсәрнең төп геройларына бик гади характеристика бирә ала;

  • укытучы һәм сыйныфташлар укыган әсәрнең, сабакташ җавабының эчтәлеген аңлап һәм тулы үзләштерә;

  • һәртөрле башкарылган эшнең, биремнең үтәлешен бәяли ала;

  • яттан 15 тән дә ким булмаган шигырь белә;

  • 2-3 зур күләмле әсәрнең (фольклор һәм мәшһүр язучыларның әсәрләре) исемен, темасын әйтә, сюжетларын бәян итә ала;

  • 6-7 халык әкиятенең эчтәлеген, 10 нан артык мәкаль һәм әйтем, 2-3 тапкыр тәгъбир (аларның мәгънәсен аңлап, ситуациядә урынлы кулланып) белә;

  • бер минутка 85-95 сүздән торган текстны дөрес итеп укый, эчтәлеген аңлый һәм сөйли ала.


Формалаштырылырга тиешле белем-күнекмәләр (уку елы ахырына)

  1. Сүз сәнгатенең образлы табигате турында күзаллау булу.

  2. Классик әдипләребезнең тормыш һәм иҗат юлларыннан төп фактларны белү.

  3. Өйрәнелгән төп әдәби-теоретик төшенчәләрне белү.

  4. Әдәби текстның сюжетын сөйли белү.

  5. Өйрәнелә торган әсәрнең аерым эпизодын (яисә күренешне) анализлый алу.

  6. Әдәби әсәрнең төрен һәм жанрын ачыклый белү.

  7. Әдәби әсәрләрне чагыштыра белү.

  8. Әдәби әйтелеш таләпләрен саклаган хәлдә өйрәнелгән әсәрләрне (өзекне) сәнгатьле итеп уку.

  9. Өйрәнелгән әсәргә дәлилле рәвештә  үз мөнәсәбәтеңне белдерү.

  10. Рус һәм татар телендәге уртак һәм милли үзенчәлекләрен билгеләү, әхлакый кыйммәтләрнең чагылышын чагыштырып бәяләү.

  11. Татар һәм рус телендәге әсәрләргә телдән һәм язмача фикереңне белдерү, аларга бәя бирү.

  12. Диалогта яисә бәхәстә катнашу.

  13. Сүз сәнгатенең аерым күренешләре белән мөстәкыйль танышу һәм аларның эстетик кыйммәтен бәяләү (класстан тыш вакытта әсәр укуга ихтыяҗ булу).





Татар әдәби теленең нормаларына нигезләнеп, кирәкле темага телдән һәм язмача бәйләнешле текст төзү күнекмәсенә ия булу.











Программаның эчтәлеге

Программага кергән якынча темалар

Төп эчтәлек

Укучылар эшчәнлеге

Халык авыз иҗаты.

1 сәгать

Халыкның милли, рухи мәдәният хәзинәсе буларак халык иҗаты.

Аның сәнгать төрләре формалашуга йогынтысы. Халык иҗатының бер төре буларак халык авыз иҗаты. Аның әсәрләрендә гомумкешелек хыяллары, идеалларының чагылуы. Халык авыз иҗатының матур әдәбият белән бәйләнешләре: уртаклыгы һәм үзенчәлекле аермалары.

Халык авыз иҗатының төп жанрлары, жанр сыйфатлары.

-фольклор әсәрләренең жанрын һәм аларга хас үзенчәлекләрне таный алу;

-фольклор әсәрләрен аңлап, иҗади, сәнгатьлеукый белү; укыганны телдән сурәтләп бирә алу; рольләргә кереп кабатлап бирү;

-төрле мәгълүмат чыганаклары (сүзлекләр, белешмәләр, энциклопедияләр, электрон чаралар) белән максатчан эшли белү.


Әкиятләр

8 сәгать

Әкиятләр, жанр төрләре, үзенчәлекле сыйфатлары.Әкиятләрнең эстетик кыйммәте. «Ак бүре» әкияте (кыскартып).“Үги кыз” әкияте. “Аю белән төлке”(мөстәкыйль уку өчен)

-әкиятләрне аңлап уку, эчтәлеген кабатлап сөйли, кирәк чакта тексттан өзекләр китерә алуга ирешү;

- әкиятләрнең төрләрен аера алу;

- әкиятләргә халык акылы, тапкырлы­гы, зирәклеге, батырлыгы салынуын аңлау, шул турыда уйларга өйрәнү;

-тормыштан алган фикер-карашларга, хис-кичерешләргә нигезләнеп, өйдә иҗади эш башкару.

Җырлар.

4 сәгать

Җырларны төркемләү. Татар халык җырларына хас үзенчәлекләр. Көй һәм сүз тәңгәллеге. “ Моң” төшенчәсе. Озын һәм кыска җырлар, такмаклар.

-татар халык җырларының төрләре турында мәгълүмат алу;

-татар музыкасының үзенчәлекләре белән танышу;

- җыр текстларын яттан өйрәнү;

- “Әдәбият белеме сүзлеге”ннән файдаланып, җыр турында мәгълүмат туплау.

Кыска жанрлар.

4 сәгать

Мәкальләр һәм әйтемнәр, табышмаклар. Аларда мәгънә тирәнлеге һәм аларның тел – бизәк, сөйләмнең тәэсирлеген көчәйтү чаралары булуы.

Мәзәкләр.Мәзәкләрдәге тапкырлык, юмор, кимчелекләрне тәнкыйтьләү, тирән мәгънә, хикмәтлелек. “Хуҗа Насретдин мәзәкләре”.

- мәкаль һәм әйтемнәрнең мәгънәсен аңлау;әһәмиятен, кыйммәтен, үзенчәлекләрен дәлилле итеп аңлата, исбатлый белү;

-табышмакларның ни өчен кирәклегенә төшенү, аларның зиһенне үстерүдә, белемнәрне арттырудагы ролен аңлау;

-мәзәкләрдә халыкның тапкырлыгы, шат күңелле, оста булуына игътибар итү;

- “Хуҗа Насретдин мәзәкләре”н укып нәтиҗә ясый алу.

Бәетләр.

2 сәгать

Бәет жанры турында мәгълүмат. Күпчелек очракта эчтәлекләре буенча тарихи вакыйгаларга һәм шәхесләргә, авыр заманага, шәхси фаҗигаләргә һ.б. багышланулары. “Сак-Сок” бәете. Аның фантастик сюжетка корылган булуы.

-бәет жанры турында мәгълүмат алу; аңлап уку, эчтәлеген кабатлап сөйли белү;

-төрле мәгълүмат чыганаклары (сүзлекләр, белешмәләр, энциклопедияләр, электрон чаралар) ярдәмендә бәет турында белешмә туплау;

-“Сак-Сок” бәетен сәнгатьлеуку; фантастик сюжетка корылган булуын исбатлау.

Риваятьләр, легендалар.

6 сәгать

Риваять һәм легенда жанрлары турында мәгълүмат. Риваять, легендаларның аермалы һәм охшаш яклары. «Шәһәр ни өчен Казан дип аталган», “Янмый торган кыз”, “Иске Казан каласының корылуы”, “Әллүки” риваятьләре.

- риваять һәм легенда жанрлары турында мәгълүмат алу; аңлап уку, эчтәлеген кабатлап сөйли, кирәк чакта тексттан өзекләр китерә алуга ирешү;

-риваять һәм легендаларның аермалы һәм охшаш якларын күрсәтә алу.

Практик дәрес

2 сәгать

Халык авыз иҗатында образлар; әсәрләрдә дөньясурәте; табигать һәм кеше, яшәеш һәм кеше турында күзаллаулар. Халык авыз иҗаты поэтикасы, язма әдәбият үсешенә, әдәби телгә зур йогынтысы.

-образ (сурәт) турында мәгълүмат алу;

-хикәяләү һәи шигъри сөйләмгә корылган жанрларны атый алу;

-төрле халыклар иҗатындагы уртаклыкларны күрсәтә алу, мисаллар китерү.

Әдәби әкиятләр.

15 сәгать

Халык әкиятләре белән уртаклык, аерымлыклар. Г.Тукайның «Шүрәле» әкияте.

Җ.Тәрҗемановның “Тукран малае Шуктуган” әкияте.

Ә. Фәйзинең “Аучы Мәргән белән Болан кыз” әкияте.

Р.Батулланың “Курай уйный бер малай” әкияте.

Ф.Яруллинның “Зәңгәр күлдә ай коена”, “Кояштагы тап” әкиятләре.

- укылганның эчтәлеген тулысынча, кыскача, сайлап һәм иҗади сөйли алу; сөйләгәндә тасвирлама, фикер йөртү элементларын файдалана, цитаталар китерә белү;

- әдәби әкият геройларын кылган гамәлләре, портретлары буенча характерлау һәм бәяләмә бирә алу, аларның уртак

һәм үзләренә генә хас булган сыйфатларын билгеләү;

- проблемалы сорауларга мөстәкыйль рәвештә җавап таба белү;

- әсәрләрне үзара чагыштыру, уртак һәм аермалы якларны таба белү;

- әдәби әкиятләрбуенча сочинение язу;

-классик әдипләребезнең тормыш һәм иҗат юлларыннан төп фактларны белү.

Хикәя.

5 сәгать

Эчтәлек: вакыйга, күренеш, образлар.Кеше образлары: төп герой, ярдәмче герой, катнашучы геройлар,җыелма образлар. Хикәяләүче, автор позициясе. Табигать образы,әйбер образы. Әдәби сөйләм: хикәяләү.

Ф.Әмирханның ”Ай өстендә Зөһрә кыз”, “Нәҗип” хикәяләре.

- хикәя жанрындагы әдәби әсәрне аңлап һәм иҗади, сәнгатьлеукый белү; укыганны телдән сурәтләп бирә алу; рольләргә кереп кабатлап бирү; план төзү;

-әдәби әсәрнең сюжетын, анда сурәтләнгән вакыйгаларны, характерларны аңлатып бирә, бәяли алу; төрле мәгълүмат чыганаклары (сүзлекләр, белешмәләр, энциклопедияләр, электрон чаралар) белән максатчан эшли белү;

-әдәби текстның мәгънәви өлешләрен аерып чыгарып, укыган буенча план төзү, геройларга характеристика бирү,махсус сурәтләү чараларының ролен билгеләү күнекмәсе булдыру;

- проблемалы сорауларга мөстәкыйль рәвештә җавап таба алу;

-өйрәнелгән әсәргә дәлилле рәвештә  үз мөнәсәбәтеңне белдерү;

- әдәби әсәрләр буенча сочинение язу;

Мәсәл.

2 сәгать

Тереклек, җансыз предмет образлары ярдәмендә, читләтеп, кеше сыйфатларын, тормышын тасвирлау. Хикәяләп яки тезмә рәвештә язылу.

М.Гафуриның «Сарыкны кем ашаган?» мәсәле.

Г.Тукайның “Ике сабан” мәсәле.

-мәсәлләрне укып, читләтеп әйтүне таба алу, нәтиҗә ясый белү;

-рус һәм татар телендәге мәсәлләрдә уртак һәм милли үзенчәлекләрне билгеләү, әхлакый кыйммәтләрнең чагылышын чагыштырып бәяләү.


Практик дәрес

Сәнгать төре буларак әдәбият

2 сәгать.

Әдәбиятның башка сәнгать төрләре арасында урыны. Тормышны һәм кешенең бай рухи дөньясын танып–белү чарасы буларак әдәбият. Аның әхлакый һәм эстетик яктан кешегә йогынтысы. Язылу рәвеше ягыннан әдәби әсәрләрнең ике төргә бүленгән булуы: чәчмә һәм тезмә әсәр.

-әсәрнең сәнгать күренеше икәнлеген аңлата алу;

-чәчмә һәм тезмә әсәрләр турында фикерли алу; аларның уртак һәм аермалы якларын күрсәтә белү;

-әдәби әсәрнең халык иҗаты белән уртаклыгын табу;

- татар, рус (яки башка халыкларның) әдәбиятларында бер төрдәге темага корылган әсәрләрне чагыштыру,

милли үзенчәлекләрен ачыкларга тырышу.

Шигырьләр.

7 сәгать

Шигырь төзелеше: үлчәм, ритм, рифма, тезмә, строфа. Шигырьдә образлар, лирик герой. Г.Тукайның “Пар ат”, “Туган җиремә” шигырьләре.

Ш.Галиевнең «Һәркем әйтә дөресен» , “Тереклек суы”, “Курыкма, тимим!”, “Тарихтан сабак”, “Өйгә бирелгән эш”, “Онытылган…”шигырьләре.

-шигырьләрне иҗади, сәнгатьлеукый белү; укыганны телдән сурәтләп бирә алу;

- шигъри текстларны яттан сөйләү;

-шагыйрьләрнеӊтормыш һәм иҗат юлларыннан төп фактларны белү;

- проблемалы сорауларга мөстәкыйль рәвештә җавап таба белү;

- шигырь төзелешенә караган терминнарны аңлау, аерып күрсәтә алу.

Барысы-58

сәгать







Укыту-методик әсбаплар исемлеге

Әдәбият исемлеге

  1. Төп:

1. Әдәбият 5 нче сыйныф: татар телендә гомуми белем бирү оешмалары өчен уку әсбабы.-Ф.Ә.Ганиева,Л.Г. Сабирова.- Казан: тат.кит. нәшр.,2014 нче ел.

II. Өстәмә:

  1. Заһидуллина Д.Ф. Мәктәптә татар әдәбиятын укыту методикасы. – Казан: “Мәгариф” нәшрияты, 2000.

  2. Хатипов Ф.М. Әдәбият теориясе. – Казан: “Мәгариф”нәшрияты, 2000.

  3. Д.Ф.Заһидуллина,Ә.М.Закирҗанов,Т.Ш.Гыйләҗев.Татар әдәбияты.Теория.Тарих. –Казан:”Мәгариф”нәшрияты,2004.

  4. Н.С.Гыймадиева,Ә.Г.Билалова.Әдәбият дәреслекләре буйлап. - Казан:”Яңалиф”нәшрияты,2006.

  5. Р.Ә.Сәхипова.Халык педагогикасы нигезендә укыту һәм тәрбия бирү. - Казан Татарстан китап нәшрияты,2005.

  6. М.Ш.Җәләлиева. Әдәбиятыбызның җырлы чишмәләре. - Казан: “Мәгариф”нәшрияты,2001.

  7. Әдәбият предметын укыту үзенчәлекләре. Татар әдәбияты буенча башлангыч,төп,урта, гомуми белем бирү программаларын гамәлгә

куя торган педагогик хезмәтләр өчен методик тәкъдимнәр. М.Г.Мозаффарова. - Казан.ТР Мәгарифне үстерү институты,2014.

Укучылар өчен тәкъдим ителә торган әдәбият исемлеге

  1. Л.И.Минһаҗева,И.Х.Мияссарова. Татар балалар әдәбияты. - Казан: “Хәтер”нәшрияты,2009.

  2. Л.И.Минһаҗева,И.Х.Мияссарова. Татар балалар әдәбиятыннан хрестоматия. Iтом – Казан:”Хәтер”нәшрияты,2010.



Интернет-ресурс материалларын файдалану


  1. ТР Мәгариф һәм фән министрлыгы сайты: http://www.mon.tatar.ru

  2. “Татар әдипләре” сайты: http://adiplar.narod.ru/minnullin_tufan.htm

  3. http://zahirbigiyev.blogspot.com/

  4. http://www.akmulla.ru/

  5. “Таткнигафонд.ru” электрон китапханәсе: http://www.tatknigafund.ru

  6. “Белем. ru” порталы: http://www.belem.ru

  7. http://gzalilova.narod.ru/index.html




Укыту процессының матди-техник тәэмин ителеше

I. Техник чаралар:

1. Проектор

2. Ноутбук

3. Музыкаль үзәк

4. Тавыш көчәйткечләр

5. Экран

II. Программалар:

1. Windows 7 операцион системасы:

Microsoft Office 2003, 2007, 2010.

Microsoft Office Power Point
























КАЛЕНДАРЬ-ТЕМАТИК ПЛАН






Сәгать саны


Укучылар эшчәнлеге яки укыту эшчәнлеге төрләре

Материал үзләштерүнең көтелгән нәтиҗәләре



Шәхескә кагылышлы һәм метапредметлы нәтиҗәләр (УУГ) формалашу


Үтәлеш


Искәрмә


план


факт


1

Халык авыз иҗаты.. Әкиятләр.”Ак бүре”әкияте

1

Дәреслек-хрестоматия белән танышу. Әдәбият дәфтәре башлау. Дәрестән тыш уку өчен әсәрләр исемлеген яздыру.. Лекция-әңгәмә. Билгеләмәне һәм жанрларны дәфтәргә язып кую. 30-31 нче б.мәкаләне уку.

Матур әдәбиятны сәнгатьнең бер төре буларак кабул итә белү. Фольклор һәм аның жанрлары турында мәгълүматка ия булу.


Шәхси: укуга карата кызыксыну хисе булу;

Регулятив:укытучы ярдәме белән эшне планлаштырырга һәм эшнең дөреслеген тикшерергә өйрәнү;

Танып белү:тиешле мәгълүматны дәреслектән таба белү;

Коммуникатив:башкаларның сөйләмен тыңлый һәм аңлый белү.



2

Ак бүре” әкияте. Әкиятләрдә халык акылы, зирәклеге.

1

Әкиятне укыту, текстка якын итеп сөйләтү.


Сәнгатьле уку күнекмәләренә ия булу.

Шәхси:табигать турында кайгырту;

Регулятив:эшчәнлек өчен эш урынын әзерләү;

Танып белү:укытучы һәм иптәшләре белән эшләгән эшләргә нәтиҗә ясый белү;

Коммуникатив:төрле ситуацияләрдә диалогта катнаша белү.







3

Үги кыз” әкиятендә образлар һәм аларның холык-фигыльләре

1

Рольләргә бүлеп, сәнгатьле итеп уку.


Үги кыз” әкиятендә образларга анализ ясый белү

Шәхси:табигать турында кайгырту;

Регулятив:эшчәнлек өчен эш урынын әзерләү;

Танып белү:укытучы һәм иптәшләре белән эшләгән эшләргә нәтиҗә ясый белү;

Коммуникатив:төрле ситуацияләрдә диалогта катнаша белү.







4

Бәйләнешле сөйләм үстерү.

Әкият язу.

1

Бәйләнешле сөйләм үстерү дәресе. Төп һәм ярдәмче гаройлар, әкият сюжетын үстерү юллары, сурәтләү чаралары турында әңгәмә. Авыр үзләштерүче укучыларга хайваннар турындагы әкиятнең дәвамын уйлатып яздыру.

Әдәби телнең нормаларына нигезләнеп, кирәкле темага телдән һәм язмача бәйләнешле текст төзү күнекмәсенә ия булу.

Шәхси:телнең төп аралашу чарасы икәнен аңларга;

Регулятив: эш өчен максат куя белү;

Танып белү: төп билгеләрне аерып алу нигезендә кагыйдә формалаштыру;

Коммуникатив:сөйләм этикеты нормаларын үтәү:исәнләшә, саубуллаша, рәхмәт белдерә белү; парларда эшли белү







5

ҖырларИске кара урман”, ”Гөлҗамал”

1

Яңа теманы аңлату дәресе

Җырлар турында төшенчә бирү, анализлау.

татар халык җырларының төрләре турында мәгълүмат алу;

татар музыкасының үзенчәлекләре белән танышу;


Танып белү:милли әдәбияттагы рухи-әхлакый кыйммәтләрне күңелдән уздырып кабул итәргә өйрәтү

Шәхси:укучының җаваплылык хисен активлаштыру.

милли әдәбияттагы рухи-әхлакый кыйммәтләрне күңелдән уздырып кабул итәргә өйрәтү

Регулятив:укытучы ярдәме белән эшне планлаштырырга һәм эшнең дөреслеген тикшерергә өйрәнү;

әхлак нормаларын, җәмгыятьтә яшәү кагыйдәләрен төшендерү

Коммуникатив:сөйләм этикеты нормаларын үтәү:исәнләшә,



саубуллаша, рәхмәт белдерә белү; парларда эшли белү







6

Табышмаклар. Мәзәкләр

1

Табышмаклар турында төшенчә бирү, татар халык табышмакларын сәнгатьле уку, сөйләтү.

табышмакларның ни өчен кирәклегенә төшенү, аларның зиһенне үстерүдә, белемнәрне арттырудагы ролен аңлау;

Танып белү: Халык авыз иҗатындагы рухи-әхлакый кыйммәтләрне күңелдән уздырып кабул итәргә өйрәтү. Табышмакларның әдәбияттагы роле.

Шәхси:укучының җаваплылык хисен активлаштыру.

милли әдәбияттагы рухи-әхлакый кыйммәтләрне күңелдән уздырып кабул итәргә өйрәтү

Регулятив:укытучы ярдәме белән эшне планлаштырырга һәм эшнең дөреслеген тикшерергә өйрәнү;

әхлак нормаларын, җәмгыятьтә яшәү кагыйдәләрен төшендерү

Коммуникатив:сөйләм этикеты нормаларын үтәү:исәнләшә, саубуллаша, рәхмәт белдерә белү; парларда эшли белү







7

Бәетләр. “Сак-Сок” бәете


1

Бәетләр турында төшенчә бирү, бәетләр сәнгатьле уку, сөйләтү.

бәет жанры турында мәгълүмат алу; аңлап уку, эчтәлеген кабатлап сөйли белү;

Шәхси:укуга уңай караш булдыру;

Регулятив:укытучы белән берлектә яңа уку мәсьәләсе куя белү; куелган мәсьәне чишү өчен дөрес юл сайлый белү;

Танып белү: Халык авыз иҗатындагы рухи-әхлакый кыйммәтләрне күңелдән уздырып кабул итәргә өйрәтү.

Коммуникатив:күршең белән хезмәттәшлек итү;







8

Риваятьләр, легендалар.


1

Риваять һәм легенда жанрлары турында мәгълүмат. Риваять, легендаларның аермалы һәм охшаш яклары

риваять һәм легенда жанрлары турында мәгълүмат алу; аңлап уку, эчтәлеген кабатлап сөйли, кирәк чакта тексттан өзекләр китерә алуга ирешү;

Шәхси:укуга уңай караш булдыру;

Регулятив:укытучы белән берлектә яңа уку мәсьәләсе куя белү; куелган мәсьәне чишү өчен дөрес юл сайлый белү;

Танып белү: Халык авыз иҗатындагы рухи-әхлакый кыйммәтләрне күңелдән уздырып кабул итәргә өйрәтү.

Коммуникатив:күршең белән хезмәттәшлек итү;






9

Г.Тукайның «Шүрәле» әкияте.

1

Видеоөзекне карау, калган өлешләрен сәнгатьле уку. Әкият эчтәлегенә салынган мәгънәне ачыклау.

Әкияттәге образлар системасы, төп мотивлар, детальләр байлыгы, җанлы һәм җансыз табигатькә мәхәббәт тәрбияләү чаралары турында мәгълүматлы булу.




Шәхси:телнең төп аралашу чарасы икәнен аңларга;

Регулятив: эш өчен максат куя белү; Укучылар тарафыннан белгән



яки әлегәчә белмәгән күнекмәләрне үзара бәйләү; Укучының белгәннәрен яки белергә тиешле күнекмәләрне билгеләү.

Танып белү: төп билгеләрне аерып алу нигезендә кагыйдә формалаштыру;

Коммуникатив:сөйләм этикеты нормаларын үтәү:исәнләшә, саубуллаша, рәхмәт белдерә белү; парларда эшли белү






10

Җ.Тәрҗемановның тәрҗемәи хәле.“Тукран малае Шуктуган” әкияте.

1

2-3 нче бүлекләрне сәнгатьле уку, укылган өлешләрнең сюжетын кыскача бәян итү.


Укылган өлешне кыскача сөйләү, сәнгатьле уку күнекмәләренә ия булу. Авыр язмышның оптимистик рухта сурәтләнүенә игътибар итү.


Танып белү:укучының классик әдипләрнең тормыш һәм иҗат юлларының төп фактларын белүе

Шәхси :укуга һәм хезмәткә уңай мөнәсәбәт булдыру

Регулятив :әдәби әсәрләргә шәхси мөнәсәбәт һәм бәя булдыру;

Коммуникатив:Иптәшеңенең үз-үзен тотышы белән идарә итү, фикерне әйтә белү






11

Әхмәт Фәйзинең тәрҗемәи хәле. “Аучы мәргән белән Болан кыз” әкияте.

1

Йөгерек уку күнекмәләре булдыру

Сөйләм һәм язма телен, хәтер һәм фикерләү сәләтен үстерү, рухи дөньяңны баету өстендә эшли белү.

Шәхси:укучының җаваплылык хисен активлаштыру;

Регулятив:укучыда әдәби әсәрне аңлап укырлык, мөстәкыйль үзләштерерлек күнекмәләр булдыру;

Танып белү: әдәби әсәрнең образлы табигате хакында гомуми мәгълүматый күзаллау булдыру, аның эстетик кыйммәтен тою хисе тәрбияләү укучының классик әдипләрнең тормыш һәм иҗат юлларының төп фактларын белүе

Коммуникатив:әдәби әсәрләргә шәхси мөнәсәбәт һәм бәя булдыру;






12

Рабит Батулланың “Курай уйный бер малай” әкияте. Образлар һәм аларның әсәрдә бирелеше.

1


Әкиятне сәнгатьле уку, укылган өлешнең сюжетын кыскача бәян итү.

Әкияттәге образлар системасы, төп мотивлар, детальләр байлыгы, җанлы һәм җансыз табигатькә мәхәббәт тәрбияләү чаралары турында мәгълүматлы булу.









13

Ф.Яруллинның тормыш юлы һәм иҗаты. “Зәңгәр күлдә ай коена”әкияте

1

Йөгерек уку күнекмәләре булдыру

классик әдипләребезнең тормыш һәм иҗат юлларыннан төп фактларны белү.

Шәхси: баланың үзаңын үстерү, милләтне, ватанны яратырга өйрәтү, горурлык һәм гражданлык хисләре тәрбияләү

Регулятив:укучыда әдәби әсәрне аңлап укырлык, мөстәкыйль

үзләштерерлек күнекмәләр булдыру

Танып –белү:әдәби әсәрнең образлы табигате хакында гомуми мәгълүматый күзаллау булдыру, аның эстетик кыйммәтен тою хисе тәрбияләү

Коммуникатив:әдәби әсәрләргә шәхси мөнәсәбәт һәм бәя булдыру;







14

Ф.Яруллинның Кояштагы тап”әкияте

1

Әкиятне сәнгатьле уку, укылган өлешнең сюжетын кыскача бәян итү.

Әкияттәге образлар системасы, төп мотивлар, детальләр байлыгы, җанлы һәм җансыз табигатькә мәхәббәт тәрбияләү чаралары турында мәгълүматлы булу.


Шәхси: баланың үзаңын үстерү, милләтне, ватанны яратырга өйрәтү, горурлык һәм гражданлык хисләре тәрбияләү

Регулятив:укучыда әдәби әсәрне аңлап укырлык, мөстәкыйль

үзләштерерлек күнекмәләр булдыру

Танып –белү:әдәби әсәрнең образлы табигате хакында гомуми мәгълүматый күзаллау булдыру, аның эстетик кыйммәтен тою хисе тәрбияләү

Коммуникатив:әдәби әсәрләргә шәхси мөнәсәбәт һәм бәя булдыру;






15

БСҮ Матурлык һәм ямьсезлек белән кайда, кайчан очрашабыз? (өйрәнгән әсәрләр мисалында).

1

Бәйләнешле сөйләм үстерү

әдәби әкият геройларын кылган гамәлләре буенча характерлау һәм бәяләмә бирә алу, аларның уртак һәм үзләренә генә хас булган сыйфатларын билгеләү;


Әкиятләрне анализлый белү

Шәхси:күзаллый һәм хыяллана белү;

Регулятив: үз җавабыңны яки иптәшеңнең җавабын раслау өчен кагыйдәгә таянырга мөмкин икәнен аңларга;

Танып белү: үз фикерңне дәлилләү; белемнәрне иҗади эш вакытында куллана белү;

Коммуникатив:әдәби әсәрләргә шәхси мөнәсәбәт һәм бәя булдыру;






16

Ф.Әмирханның  тәрҗемәи хәле. “Нәҗип” хикәясе

1

Йөгерек уку күнекмәләре булдыру

Хикәядәге образлар системасы, төп мотивлар, детальләр байлыгы, җанлы һәм җансыз табигатькә мәхәббәт тәрбияләү чаралары турында мәгълүматлы булу.


Шәхси:укучыда әдәби әсәрне аңлап укырлык, мөстәкыйль үзләштерерлек күнекмәләр булдыру, әдәбиятка мәхәббәт тәрбияләү;

Регулятив:автор позициясен ачыклый алу һәм аңа үз мөнәсәбәтеңне булдыру күнекмәсен формалаштыру;

Танып белү:укучының классик әдипләрнең тормыш һәм иҗат юлларының төп фактларын белүе

Коммуникатив:әдәби әсәрләргә шәхси мөнәсәбәт һәм бәя булдыру;






17

Мәсәл.Мәсәл турында төшенчә. М.Гафуриның «Сарыкны кем ашаган?» мәсәле.Г.Тукайның “Ике сабан” мәсәле.


1

Мәсәлләр турында төшенчә бирү, мәсәлләрне сәнгатьле уку, сөйләтү.


Мәсәлләр турында төшенчә бирү




мәсәлләрне укып, читләтеп әйтүне таба алу, нәтиҗә ясый белү;

Шәхси:телнең төп аралашу чарасы икәнен аңларга;




Регулятив: эш өчен максат куя белү;

Танып белү: төп билгеләрне аерып алу нигезендә кагыйдә формалаштыру;

Коммуникатив:әдәби әсәрләргә шәхси мөнәсәбәт һәм бәя булдыру;






18

Үткәннәрне кабатлау һәм йомгаклау

1

Үтелгән темаларны кабатлау.

баланың үз эшчәнлеген һәм әйләнә-тирәдәге тормышны мөстәкыйль бәяли белүенә, мөстәкыйль карарлар кабул итә һәм аларны җиренә җиткереп үти алуына ирешү

Шәхси:уку эшчәнлегендә үзбәя куя белү;

Регулятив: биремнәрне үтәү, үтәлешенә үзбәя һәм үзара бәя кую;

Танып белү: үз фикерңне дәлилләү; белемнәрне иҗади эш вакытында куллана белү;

Коммуникатив: үз фикереңне формалаштыру; парларда эшләгәндә үз фикереңне иптәшең фикере белән килештерә белү;










Бәяләү нормалары

Минутка укыганда куела торган таләпләр








2.

Шул сыйныфка таләп ителгән күләмдәге сүзләр (текст) тиз, ачык, дөрес әйтелеп, фикер аңлаешлы бирелсә, ягъни:

-фонетик үзенчәлекләр (хәрефләрнең укылыш үзенчәлекләре) дөрес бирелсә;

-татар әдәби теленең орфоэпик нормалары (сүзнең язылыш һәм әйтелеш үзенчәлекләре) сакланса;

-җөмләләр сөйләмнең төп структур берәмлекләренә (сүзләр-иҗекләргә; җөмлә-сүз тезмәләре һәм сүзләргә, мәгънәле кисәкләргә) дөрес бүленсә;

-тукталышлар (паузалар) дөрес ясалса, сүз басымы һәм логик басым дөрес укылса яисә язылса;

-интонацион яктан тестктагы җөмләләр дөрес тавыш белән укылса;

Укучының текст эчтәлегеннән чыгып бирелгән сорауларга төгәл җавап бирелсә,

“5”ле куела

1





2

Таләп ителгән күләмдәге сүзләр (текст) тиешле тизлектә укылса, ләкин кайбер сүзләрнең әйтелешендә фонетик, орфоэпик үзенчәлекләр тиешенчә үтәлмәсә, ягъни:

-кайбер сүзләрне укыганда, сүзләрнең укылыш үзенчәлекләре орфоэпик нормаларга туры килмәсә;

-сөйләмнең структур бүленешендә кайбер хаталар булса;

-җөмләне укыганда, интонацион яктан 1-2 төгәлсезлек җибәрелсә;

Укытучының сорауларына төгәл җавап бирсә,

“4”ле куела

1

2

3


Уку тизлеге вакыт чикләренә сыймаса һәм уку барышында 3-4 фонетик,2-3 орфоэпик хата җибәрелсә;

Текст сөйләм берәмлекләренә тиешенчә бүленмәү сәбәпле, интонация төгәл бирелмәсә;

Текстны аңлап та, сорауларга бирелгән җавапларда төгәлсезлек булса,

“3”ле куела

1

2

3


4

Тиешле тизлектә уку күнекмәләре булмаса;

Уку барышында үтелгән орфограммаларда төгәлсезлекләр күп кабатланса;

Уку барышында җибәрелгән фонетик, орфоэпик, интонацион хаталар текст эчтәлеген аңлауга комачауласа;

Текст эчтәлеге буенча бирелгән сорауларга өлешчә генә җавап алынганда,

“2”ле куела




























Сочинение бәяләү нормалары


Эшнең эчтәлеге һәм теле

Грамоталылыгы

Билге

1

Эчтәлек темага туры килә; язмада фактик ялгышлар юк;план (яки плансыз) эзлекле язылган;теле бай, образлы, стиль бердәмлеге сакланган

1 орфографик яки пунктуацион (яки грамматик) хата бар

“5”ле куела

2

Язманың эчтәлеге темага туры килә, ул дөрес ачылган; 1 фактик хата җибәрелгән, хикәяләү эзлеклелелегендә артык әһәмияте булмаган бозу сизелә;тулаем алганда, теле бай, образлы; стиль бердәмлеге сакланган

2 орфографик,1 пунктуацион (яки1 грамматик) хата бар

“4”ле куела

3


Эчтәлекне бирүдә мөһим читләшүләр бар: ул нигездә дөрес, ләкин фактик төгәлсезлекләр очрый, хикәяләү эзлекле түгел; телнең ярлылыгы сизелеп тора; синонимик сүзләрне аз куллана, бертөрлерәк синтаксик төзелмәләр файдалана, образлы түгел, сүз куллануда ялгышлар җибәрә; стиль бердәмлеге сакланып җитмәгән.

3 орфографик,2 пунктуацион 1 грамматик хата бар

“3”ле куела

4

Тема ачылмаган; фактик төгәлсезлекләр күп, планга туры килми, эзлеклелек бозылган; теле ярлы; сүз куллану ялгышлары еш очрый; стиль бердәмлеге юк.

Орфографик хаталарның саны 3тән, пунктуацион хаталарның саны 2дән, грамматик хаталарның саны 3 тән артык

“2”ле куела

5

Төгәлсезлекләр билгесе “2”ле кую нормасыннан артып китә.

Төгәлсезлекләр “2”ле кую нормасыннан артып китә.

“1”ле билгесе куела




Арадаш аттестация эшен бәяләү

Һәр сорауга 1 балл куела

5” ле билгесе: 19 - 20 балл

4” ле билгесе: 17-19 балл

3” ле билгесе: 14-16 балл

2” ле билгесе : 14 балдан түбән













Якынча еллык контроль эш(тест)



  1. Әкиятләрне таны, төрен билгелә, төшереп калдырылган сүзләрне куй:

а) Боларның булган икән, ди, өч уллары. Олы улларын ... дип, уртанчысын ... дип, ә иң кечесен ... дип йөрткәннәр, ди.

ә) Кызларның берсе ... булганга, аны бер дә яратмаганнар. Беркөн киңәш иткәннәр дә ул ... .... урманга илтеп адаштырмакчы булганнар. Бу ... ... ... әйткән:

-Әйдә, минем белән урманга. Син ... җыярсың, мин ...кисәрмен, - дигән.

б) ... ..., күл читен тырный-тырный, төн буе улаган да, ... янына керә алмагач, таң алдыннан тагын ... кайтып киткән.

  1. Халыкның телдән сөйләнә торган поэтик әсәрләре ничек атала?

а) халык авыз иҗаты

ә) әкият

б) телдән сөйләү

3. Бу төр әкиятләр хыялга бай, күләмнәре ягыннан зуррак, сурәтләнгән вакыйгалар катлаулырак?

а) хайваннар турында әкиятләр
ә) тормыш-көнкүреш әкиятләре

б) тылсымлы әкиятләр

4. Вакыйга һәм күренешләрне артык зурайтып сурәтләү?

а) литота
ә) гипербола

б) чагыштыру


5. Габдулла Тукайның Сез яраткан 10 әсәре исемен языгыз.

6. Габдулла Тукайның “сүтелгән” шигырь юлларын кире үз хәленә кайтарыгыз. Әсәрнең исемнәрен атагыз. Исеме: _________ , ___________ .

Юк урман да кара Шүрәле асрап ята торган,

Һич юк кырлар, сахралар да албасты, өрәк булган.



  1. Һәр әсәр исеме янына авторын язып куегыз. Төп яки исегездә калган башка геройларның исемен 4 нче баганага яза аласыз.

  1. Шигъри юлларны дәвам ит (куплетны язып бетер), авторын һәм шигырьнең исемен билгелә:

а) Ерак түгел моңаеп ...

ә) Туган тел – иң татлы тел,

8. Г.Тукайның тормыш юлына караган эпизодларны дөрес хронологик тәртиптә урнаштырыгыз.





Выбранный для просмотра документ Татарча титуллист.doc

библиотека
материалов

“Татарстан Республикасы Биектау муниципаль районының Казаклар төп гомуми белем мәктәбе”гомуми белем муниципаль бюджет учреждениесе


Каралган”

Мәктәпнең методик советы

Җитәкче

____________/_______________/


Беркетмә№_______

___” ___________2016 нчы ел


Килешенгән”

Укыту эшләре буенча директор урынбасары

___________ / З.Г.Саттарова/


___”___________ 2016 нчы ел

Кабул ителгән”

Педагогик совет утырышында

Беркетмә №____

“___”_____________2015 ел

Раслыйм”

ТР Биектау муниципаль районының Казаклар төп гомуми белем мәктәбе” гомуми белем муниципаль бюджет учреждениесе директоры __________/ Г.Р.Исхаков/

Приказ № __

___” _____________2016 нчы ел





1 нче квалификацион категорияле укытучы

Минһаҗева Алсу Фәрит кызының


Татар теленнән “Татар теле” укыту курсы буенча

эш программасы



7 нче сыйныф


База дәрәҗәсе


2016-2017 нче уку елы


Выбранный для просмотра документ тат теле 5 кл.docx

библиотека
материалов


Татарстан Республикасы Биектау муниципаль районының Казаклар төп гомуми белем мәктәбе”гомуми белем муниципаль бюджет учреждениесе


Каралган”

Мәктәпнең методик советы

Җитәкче

____________/_______________/


Беркетмә№_______

___” ___________2015 нче ел


Килешенгән”

Укыту эшләре буенча директор урынбасары

___________ / З.Г.Саттарова/


___”___________ 2015 нче ел

Кабул ителгән”

Педагогик совет утырышында

Беркетмә №____

___”_____________2015 ел

Раслыйм”

ТР Биектау муниципаль районының Казаклар төп гомуми белем мәктәбе” гомуми белем муниципаль бюджет учреждениесе директоры __________/ Г.Р.Исхаков/

Приказ № __

___” _____________2015 нче ел





1 нче квалификацион категорияле укытучы

Минһаҗева Алсу Фәрит кызының


Татар теленнән “Татар теле” укыту курсы буенча

эш программасы



5 нче сыйныф


База дәрәҗәсе


2015-2016 нче уку елы











Аңлатма язуы


Программа түбәндәге норматив документларга нигезләнеп язылды:


  1. Россия Федерациясенең 29 нчы декабрь, 2012 елдагы 273-ФЗ номерлы «Россия Федерациясенең мәгариф турындагы законы”

  2. Татарстан Республикасының 22.07.2013 елдагы 68-ЗРТ номерлы “Мәгариф турындагы Законы”.

  3. Муниципаль бюджет белем бирү учреждениесе Казаклар төп гомуми белем мәктәбенең” 2015-2016 нчы уку елына укыту планы.

  4. Биектау муниципаль районы Казаклар төп гомуми белем мәктәбе уставы.

  5. Татар телендә урта (тулы) гомуми белем бирү мәктәпләре өчен татар теле һәм әдәбиятыннан үрнәк программалар. ТР Мәгариф һәм фән министрлыгы, 2011.

  6. Методик рекомендацияләр МО и НРТ от 19.08.2015 № .исх- 1055/15.

  7. Татар телендә урта гомуми белем бирү мәктәпләре өчен татар теленнән программа (5-11 нче сыйныфлар). ТР Мәгариф һәм фән министрлыгы. 2010.

  8. Татарстан Республикасы Мәгариф һәм Фән Министрлыгы. Татар телендә гомуми төп белем бирү мәктәпләре (5-9 нчы сыйныфлар)өчен татар әдәбиятыннан авторлык (эш) программасы.Казан. 2014









Татар теленнән белем бирүнең төп максаты:

Федераль дәүләт стандарты таләпләрен тормышка ашыру белән бергә, укучыларда лингвистик (тел), коммуникатив (аралашу), милли мәдәният өлкәсенә караган культурологик (мәдәни) компетенцияләр булдыру. Укучының үзаңын үстерү, милләтне, ватанны яратырга өйрәтү, горурлык һәм гражданлык хисләре тәрбияләү.


Бурычлары:
- Укучыларның башлангыч мәктәптә фонетик, орфоэпик, орфографик, лексик, грамматик нигезләреннән алган белемнәрен системалаштыру, катлаулырак формаларда өйрәтүне дәвам итү.
- Укучыларның иҗади һәм мөстәкыйль фикерли алу мөмкинлекләрен үстерү, үз фикерләрен дәлилләргә күнектерү.
- Телнең төп грамматик чараларын сөйләм процессында куллануга ирешү.
- Татар әдәби тел нормаларын һәм стилистик мөмкинлекләрен ачык күзаллауга, аларны тиешенчә куллана белергә өйрәтү, сөйләмэшчәнлегенең үзара аралашу чарасы икәнен аңлату.
- Баланың үзен тәрбияләү, үзе белән идарә итү, үз фикерен яклый алу сәләтен үстерү.
- Укучының үзаңын үстерү, милләтне, ватанны яратырга өйрәтү, горурлык һәм гражданлык хисләре тәрбияләү.
- Җәмгыятьтә яшәү кагыйдәләренә, әхлак нормаларына төшендерү.
- Укучыларның иҗади сәләтләрен үстерү.
- Сөйләм культурасы булдыру.

Татар теле” курсына гомуми характеристика

«Татарстан Республикасы халыклары телләре турында»гы Закон нигезендә федераль дәүләт белем стандартына туры китереп, мәктәпләрендә укучы татар балаларына татар теле һәм әдәби уку аерым өйрәтелә, сәгатьләр саны рус теле һәм әдәбиятын өйрәнү күләменә якынайтыла. Программа белем һәм тәрбия бирү ана телендә алып барыла торган мәктәпләрдә укучы татар балаларының татар телен яхшы сыйфатлы белем алуга хокукын гарантияли, аларны киләчәк баскычларда зуррак белем алуга әзерли.

Татар теле программасы белем һәм тәрбия бирү ана телендә алып барыла торган сыйныфларда укучы татар балаларына татар телен аралашу һәм татар халкының әдәбияты, сәнгате, тарихы, мәдәнияте белән таныштыру чарасы буларак укытуны тәэмин итәргә тиеш.

Татар теле –урта сыйныфларда төп гуманитар предметларның берсе, чөнки укучы татар теле ярдәмендә башка предметларны да үзләштерү мөмкинлегенә ия була.


Укыту предметының укыту планында тоткан урыны

Татар теле” курсы “К.А.Смирнова исемендәге Татар Мөшегесе УГБМ”муниципаль бюджет учреждениесенең укыту планына кергән. “Татар теле” предметы ФДББС буенча атнасына 5нче сыйныфта-3сәг., 6нчы сыйныфта-4сәг., 7 нче сыйныфта-2сәг., 8нче сыйныфта-2сәг., 9 нчы сыйныфта – 3 сәгать өйрәнелә. Курс 490 сәгатькә исәпләнгән. 5нче сыйныфта-105 сәг., 6нчы сыйныфта-140сәг., 7нче сыйныфта-70 сәг., 8 нче сыйныфта – 70 сәг., 9 нчы сыйныфта – 105 сәг.

Мәктәптә татар теле предметы әһәмиятле предметларның берсе. Татар мәктәпләрендә татар балаларына татар телен өйрәтү үз телләрен өйрәнүгә кызыксыну, омтылыш уятуга, мәхәббәт хисләре тәрбияләүдә әһәмиятле роль уйный.


Уку предметы эчтәлегенең кыйммәти юнәлешләре


Гомуми төп һәм урта белем бирү мәктәбендә ана телен өйрәтү телнең төрле катламнарына караган теоретик материалны өйрәтү белән бергә, татар теленең сүзлек байлыгын, мәгънәви һәм кулланылыш үзенчәлекләрен камил куллана белергә, ана теленең сыгылмалылыгын, аралашу процессында ачыла торган нечкәлекләрен, үзенчәлекләрен өйрәтүне дә күздә тота. Татар мәктәпләрендә татар теленнән белем бирүнең нәтиҗәлелеген, сыйфатын арттыру теоретик материалны аңлату барышында, тирән белем бирү белән беррәттән, укучыларда телгә карата кызыксыну уятуны һәм иң мөһиме — аңлап, дөрес итеп сөйләшергә, укырга һәм язарга, логик фикерләргә өйрәтүне, заманча технологияләрне файдаланып, телнең психолингвистик үзенчәлекләренә, мәдәният белән бәйләнешенә игътибар бирүне дә таләп итә. Гражданлык, гаилә, сәнгать, матурлык кебек кыйммәтләр системасы һәр дәреснең нигезенә салынган. Бу кыйммәтләр уку программасына кертелгән һәр әсәрдә чагылыш таба.

Тормыш кыйммәтләре- кеше тормышын, гомерен иң зур кыйммәт итеп тану;

Яхшылык кыйммәтләре- кешеләргә карата шәфкатьле, мәрхәмәтле, рәхимлеле булу;

Иреклелек кыйммәтләре- кешеләр арасындагы мөнәсәбәтләрнең нигезе булуын тану;

Табигать кыйммәтләре- үзеңнең табигатьнең бер өлеше булуын белү; табигатьне ярату, аның матурлыгын, камиллеген саклау;

Матурлык кыйммәтләре- сәнгатьнең бер төре булган әдәбиятка тарту аша, зәвык тәрбияләү;

Гаилә кыйммәтләре- кеше үсеше өчен иң мөһим тирәлекне күрү;

Хезмәт һәм иҗат кыйммәтләре- оешканлык, максатчанлык, җаваплылык, мөстәкыйльлек сыйфатлары формалаштыру;

Гражданлык кыйммәтләре- үзеңне җәмгыятьнең, халыкның, илнең, дәүләтнең бер өлеше итеп тану; илнең бүгенгесе, киләчәге өчен җаваплылык хисе тою.

Патриотлык кыйммәтләре- Татарстан дәүләтенә хезмәт итәргә әзер булу;

Кешелеклелек кыйммәтләре- ярдәмләшү, үзара хөрмәт, толерантлык хисләре тәрбияләү;

Аралашу кыйммәтләре- мәдәният үсеше өчен аралашуның мөһимлееген аңлау.


Белем дәрәҗәсенә таләпләр:


- Мөстәкыйль, бәйләгеч, модаль cүз төркемнәрен таба белү, аларның морфологик үзенчәлекләрен билгели алу.
- Морфологик анализ ясау үзенчәлекләрен үзләштерү.
- Синтаксик анализ ясау элементларын үзләштерү.
- Морфологик закончалыкларны күрә белү.
- Сүзне катлаулы тел берәмлеге буларак бәяләүгә ирешү.
- Укылган текстның эчтәлеген аңлау, үз мөнәсәбәтеңне белдерү.
- Укылган текстка бәйле рәвештә телдән һәм язмача фикер белдерү.
- Сыйныфташлары һәм укытучы белән фикер алышу, үз фикерен дәлилли белү.
- Тәкъдим ителгән темага телдән һәм язмача бәйләнешле текст төзү.
- Телдән һәм язма сөйләм үзенчәлекләрен аера белү һәм урынлы куллану.


Күнекмәләргә таләпләр: (уку елы башында):


- өйрәнелгән сүз төркемнәрен бер-берсеннән аера һәм аларның үзенчәлекләрен аңлата белү;
- 45-60 сүздән торган12-20 җөмләле текстны дөрес итеп күчереп язу;
- фонетик, лексик, грамматик биремле күнегүләрне башкару;
- укылган (тыңланган) текстка карата сораулар куя белү, текст эчтәлеге буенча сорауларга җавап бирә алу;
- зур булмаган текстның эчтәлеген сөйләү;
- диалогик һәм монологик формада аралашу күнекмәләрнә ия булу;
- төрле төрдәге диктант, изложение, сочинение язу;
- көндәлек аралашуга бәйле татар сөйләм этикеты формаларын дөрес куллану;
- татар теленең орфоэпик нормалары нигезендә аралаша алу;
- тел чараларының төрле жанрдагы әсәрләрдә кулланылу үзенчәлекләрен күрә белү;
- татар һәм рус телләренең уртак һәм аермалы якларын күрә белү, сөйләм барышында ике тел чараларын бутамау;
- татар теленнән алган белемне башка фәннәрне үзләштерүдә файдалана белү. Бер минутка 110-120 сүздән торган текстны дөрес итеп укый, эчтәлеген аңлый һәм сөйли алу; чиста һәм матур итеп80 билге (хәреф) яза белү.


Күнекмәләргә таләпләр (уку елы ахырына)
- сузык һәм тартык авазлар арасындагы аерманы аңлату; о, ы, ә, я, ю, е, ё, в, к, г хәрефләре белдергән авазларга аңлатма бирү; ул хәрефләрне һәм ь, ъ хәрефләренең язылышын аңлату; сузык һәм тартык авазларга хас булган фонетик законнар күзәтелгән сүзләрне дөрес әйтү һәм язу;
- өйрәнелгән темаларга бәйле рәвештә сүзләргә фонетик һәм лексик анализ ясау, аларга төзелеше һәм ясалышы ягыннан характеристика бирү; гади җөмләләргә синтаксик анализ ясау; бирелгән үрнәкләргә нигезләнеп, гади һәм кушма җөмләләр төзи белү;
- бирелгән таныш сүзләрнең мәгънәләрен аңлату; башлангыч сыйныфта өйрәнгәннәрне истә тотып, өйрәнелгән орфограммаларны табу; җөмләдәге сүзләрнең язылышын аңлату, җөмлә ахырында һәм кушма җөмләдә тиешле тыныш билгеләрен кую;
- татар теленең үз сүзләрен һәм алынма сүзләрне аеру, мәгънәләрен аңлау; төрле сүзлекләрдән файдалана белү; фрезеологик әйтелмәләрнең мәгънәләрен аңлау;

- сүзләрнең мәгънәле кисәкләрен табу һәм аларга аңлатма бирү, аларны шартлы билгеләр белән күрсәтү; ясалышы ягыннан төрләрен билгеләү;
- текстның темасын һәм төп фикерен аңлау, гади план төзеп, эчтәлеген сөйләү; сочинение һәм изложение язу; телдән һәм язма сөйләмдә фикерләрне тәэсирлерәк итеп белдерү өчен, синонимнарны файдалана белү;
- эш кәгазьләре төрләреннән хат, мәкалә, белешмә яза белү.

Программаны үзләштерүдән көтелгән нәтиҗәләр
Шәхескә кагылышлы нәтиҗәләр:
- шәхеснең әхлакый-рухи сыйфатларын камилләштерү:
- милли горурлык, гражданлык хисләре формалаштыру;
- әхлак нормаларын, җәмгыятьтә яшәү кагыйдәләрен үзләштерү;
- күршеңә ярдәм итүдә танып-белү инициативасы күрсәтү;
- үз алдыңа максат кую, аңа ирешү юлларын эзләү;
- уңышларыңа яки уңышсызлыкларыңа, аларның сәбәпләренә дөрес бәя бирү;
- индивидуаль эшчәнлек стилен формалаштыру:
- төрле мәгълүмат чараларын (сүзлекләр, Интернет ресурслар һ.б.) танып-белү һәм аралашу вакытында куллану;
- активлыкка, мөстәкыйль, иҗади фикер йөртергә, фәнни-тикшеренү эшчәнлеген башкару, шәхес буларак формалашуны дәвам итү;
- үзең алган белем күнекмәләрен тормышның төрле шартларында куллана белергә өйрәнү.
Метапредмет нәтиҗәләр:
Танып-белү гамәлләре:
- танып-белү юнәлешендәге максатларны билгеләү;
- укучының үз эшчәнлеген мөстәкыйль рәвештә оештыра
- белүе, бәяләве, үзенең кызыксынучанлык өлкәсен билгеләве;
- мөстәкыйль рәвештә теманы, куелган проблеманы ача белү, фикер йөртү;
- уку мәсьәләсе тирәсендә логик фикерләү;
- фикерләүдә логик чылбыр төзү;
- тема тирәсендәге төп билгеләрне аерып алу нигезендә кагыйдә формалаштыру;
- төрле мәгълүмат чаралары белән эшли, кирәкле мәгълүматны таба, анализлый һәм үз эшчәнлегендә куллана белү;
Коммуникатив УУГ:
- тыңлый белү;
- диалог төзүдә һәм коллектив фикер алышуда катнашу;
- сыйныфташлары һәм укытучы белән уку эшчәнлеген оештыруда хезмәттәшлек итү;
- төрле фикерләрне исәпкә алып эш итү;
- үз фикерен дәлилли белү, тормыштан мисаллар китерү;
- төрле җавапларны тыңлау, чагыштыру, нәтиҗә ясау;
- үз фикерен тулы һәм төгәл итеп әйтә белү;
- күмәк эш вакытында уртак фикергә килү;
- мәгълүмат туплауда үзара хезмәттәшлек итүдә инициативасы күрсәтү;
- укылган текстлар буенча сораулар бирә алу;
- бирелгән текстларның дәвамын үзлектән сөйләп карау, фикер әйтү автор фикере белән чагыштыру;
- үз эшен контрольдә тоту, сыйныфташларына ярдәм итү;
- коммуникатив күнекмәләрнең кеше тормышындагы ролен билгеләү;
- үз фикерләрен телдән һәм язмача җиткерә белү;
- башкаларны тыңлый, киңәш бирә белү;
- сыйныфташлары каршында төрле темаларга, башкарылган проектлар буенча чыгыш ясау;
- иптәшеңнең гамәлләрен бәяләү, күршең белән хезмәттәшлек итү.
Регулятив УУГ:
- дәреснең проблемасын (тема) һәм максатларын мөстәкыйль формалаштыру;
- проблеманы аңлап гипотеза чыгару, үз фикереңне дәлилләр китереп раслый белү, телдән (диалогик, монологик) һәм язма сөйләмдә сәбәп-нәтиҗә бәйләнешен аерып алу, нәтиҗәләрне формалаштыру;
- максатка ирешү юлларын билгеләү;
- үз эшчәнлегеңнең нәтиҗәле булуына ирешү, үз эшчәнлегеңне контрольгә алу;
- укытучы белән бергәләп, үз эшен, иптәшләренең җавапларын бәяләү;
- кагыйдә, күрсәтмәләрне истә тоту һәм аларга ияреп гамәлләр кылу;
- эшләнгән эшкә бәя бирү, сыйфатын һәм дәрәҗәсен билгеләү.
Предмет нәтиҗәләр:
- тел материалы белән логик фикерләүне сорый торган эш төрләрен башкару;
- исем, фигыль, зат алмашлыкларын табарга өйрәтү, аларның морфологик үзенчәлекләрен һәм җөмләдә кулланылышын аңлау;
- сүз төркемнәрен дөрес язу, аларны сөйләмдә дөрес куллана белү күнекмәләрен үстерү;
- сүзтезмәләрне аера белү, алардагы ияртүче һәм иярүче сүзне билгеләп, бәйләүче чараларны күрсәтү;
- морфологик, синтаксик анализ ясау элементларын үзләштерү;
- телдән һәм язма сөйләмне синонимнар, фразеологизмнар белән баету, бер мәгънәле һәм күп мәгънәле сүзләрдән дөрес файдалана белү, сүзләрнең туры һәм күчерелмә мәгънәләрен урынлы куллану;
- төрле телләрдән кергән сүзләрнең мәгънәләрен аңлап куллану һәм дөрес әйтү күнекмәләре булдыру;
- сөйләм эшчәнлеге төрләре буенча ныклы күнекмәләр булдыруны дәвам итү;
- телдән һәм язма сөйләм осталыгы һәм күнекмәләрен камилләштерү;
- укучыларны иҗади эшчәнлеккә тарту, проект эшләре белән кызыксындыру.

ПРОГРАММАНЫҢ ТӨП ЭЧТӘЛЕГЕ

Сөйләм.

Тел һәм сөйләм. Сөйләмиятнең төрләре (сөйләү, тыңлау, язу, уку). Сөйләмнең төрләре (сөйләмә, язма, диологик сөйләм, монологик сөйләм).Сөйләм төрләре һәм аларның үзенчәлекләре: язма сөйләм, фикерне, хәбәрне, укылган текст эчтәлеген орфография кагыйдәләренә нигезләнеп, грамматик дөрес язу. Диалогик һәм монологик сөйләм күнекмәләрен гамәли үзләштерү, аерым темалар буенча әңгәмә кору.

Кулланылышы ягыннан сөйләм төрләре, аларның үзенчәлекләре: көнкүреш аралашу теле, фәнни аралашу теле, иҗтимагый-сәяси аралашу теле, рәсми аралашу теле.

Сөйләм ситуациясе, аның төп компонентлары: адресат һәм адресант, сөйләм шартлары, шәхси аралашу, рәсми аралашу, алдан әзерләнгән сөйләм, әзерлексез сөйләм үзенчәлекләре. Сөйләм шартларына бәйле тел берәмлекләренең кулланылышы. Сөйләм нормалары: фонетик, лексик, морфологик һәм синтаксик нормалар.

Сөйләм эшчәнлеге буларак текст. Сөйләмә һәм язма текстлар.Текстның мәгънәви һәм композицион бөтенлеге. Текстның темасы, төп мәгънәсе. Текстның ваграк кисәкләргә бүленеше. Текстның микротемасы. Сөйләмнең мәгънәви төрләре: тасвирлау, бәян итү, фикер йөртү. Текст структурасы. Текстның композицион, жанр төрлелеге. Текстка анализ ясау: темасын ачыклау, төп фикерне билгеләү, стилен билгеләү.

Телнең кулланылыш ягыннан төрләре: көнкүреш сөйләм теле, матур әдәбият теле, функциональ стильләр: фәнни стиль, публицистик стиль, рәсми эш кәгазьләре стиле, хәзерге электрон чаралар теле. Фәнни стиль төрләре: реферат, чыгыш, доклад, мәкалә, бәяләмә. Публицистик стиль төрләре: чыгыш, интервью, очерк, мәкалә. Рәсми эш кәгазьләре стиле төрләре: ышанычнамә, гариза, резюме, портфолио. Сөйләм теле төрләре: хикәя, әңгәмә, бәхәс.

Тел системасы

Татар теле турында гомуми мәгълүмат.

Телнең аралашу чарасы булуы. Телнең төп функцияләре. Туган телнең һәрбер халык тормышында һәм кешене шәхес итеп формалаштырудагы роле.

Кардәш һәм кардәш булмаган телләр. Татарлар яши торган төбәкләр.

Телнең кеше тормышында һәм җәмгыятьтә тоткан урыны.

Фонетика һәм орфоэпия.

Фонетика һәм орфоэпия турында гомуми төшенчә. Сөйләм органнары, аларның авазларны ясауда катнашуы. Аваз. Фонема. Татар телендә сузык авазлар, аларның саны. Сузык авазларны төркемләү. Татар телендә сузык авазлар өлкәсендәге үзгәрешләр. Сингармонизм законы, аның төрләре. Татар телендә сузыклар кыскару күренеше. Дифтонглар турында төшенчә. Татар телендә тартык авазлар, аларның саны. Тартык авазларны төркемләү. Тартык авазлар өлкәсендәге үзгәрешләр. Тартык авазларның охшашлануы. Аның төрләре. Татар һәм рус телләрендә сузык авазлар һәм тартык авазлар.

Татар телендә басым. Татар теленең үз сүзләрендә һәм алынма сүзләрдә басым сакланмау очраклары. Интонация белән эшләү.

Әдәби тел нормалары. Орфоэпик нормалар турында төшенчә. Орфоэпик сүзлек.

Фонетик анализ ясау.

Графика

Графика һәм орфография турында гомуми мәгълүмат. Татар алфавиты.

Орфография. Сузык аваз хәрефләренең дөрес язылышы. Тартык аваз хәрефләренең дөрес язылышы. Икешәр аваз кушылмасын белдергән хәрефләрнең дөрес язылышы. ъ һәм ь хәрефләренең дөрес язылышы.

Орфографик сүзлек. Телнең орфографик нормалары.

Морфемика (сүз төзелеше) һәм ясалышы

Сүз төзелеше һәм ясалышы турында гомуми мәгълүмат. Сүзнең мәгънәле кисәкләре. Тамыр һәм кушымча. Тамырдаш сүзләр. Кушымчалар ярдәмендә яңа сүзләр ясалу. Аларның сүз төркемнәрен ясаудагы роле.

Кушымчалар, аларның төрләре: сүз ясагыч кушымчалар, мөнәсәбәт белдерүче кушымчалар. Тамыр һәм ясалма нигез.

Татар телендә сүз ясалыш ысуллары. Татар телендә тамыр сүзләр. Ясалма сүзләр. Кушма сүзләр, аларның төрләре: саф кушма, тезмә һәм парлы сүзләр.

Татар һәм рус телләрендәге сүз төзелешенең төп аермалы яклары.Этимология турында төшенчә.

Сүзләрне сүз ясалышы һәм төзелеше ягыннан анализлау.

Лексикология һәм фразеология.

Сүз – телнең төп берәмлеге. Сүзнең лексик мәгънәсе. Бер һәм күп мәгънәле сүзләр. Туры һәм күчерелмә мәгънәләр. Антонимнар. Синонимнар. Паронимнар. Омонимнар һәм аларның төрләре.

Төрки-татар сүзләре һәм алынма сүзләр.

Татар теленең сүзлек составы: искергән сүзләр, тарихи сүзләр һәм неологизмнар, аларның төрләре. Диалекталь лексика, һөнәрчелек лексикасы, терминологик лексика, жаргон сүзләр.

Фразеологик әйтелмәләр, аларны мәгънәсе. Фразеологизмнарның сөйләмдә кулланылыш үзенчәлекләре.

Татар теленең төп сүзлекләре, аларны куллана белү.

Татар теленең төп лексик нормалары. Лексик анализ ясау.

Морфология

Сүз төркемнәренең лексик-грамматик төрләре. Сүз төркемнәренең классификациясе. Сүз төркемнәренең үзара мөнәсәбәте. Мөстәкыйль сүз төркемнәре, ярдәмлек сүз төркемнәре, модаль сүз төркемнәре. Аларның семантик, морфологик һәм синтаксик үзенчәлекләре.

Сүз төркемнәренең ясалышы, семантикасы, кулланылыш үзенчәлекләре.

Телнең төп морфологик нормалары.

Морфологик анализ ясау.

Синтаксис

Синтаксис буенча гомуми мәгълүмат. Сүзтезмә һәм җөмлә. Җөмләдә сүзләр бәйләнеше. Тезүле һәм ияртүле бәйләнешләр.

Җөмлә турында төшенчә. Җөмлә кисәкләре. Җөмләнең баш һәм иярчен кисәкләр. Җөмләдә сүз тәртибе.

Гади җөмлә төрләре. Җыйнак һәм җәенке гади җөмлә. Тулы һәм ким җөмлә. Сөйләмдә бер составлы җөмләләрнең кулланылыш үзенчәлекләре.

Раслау һәм инкарь җөмлә турында гомуми төшенчә.

Туры һәм кыек сөйләм. Диалог, аның язылышы, тыныш билгеләре.

Кушма җөмлә турында төшенчә. Кушма җөмлә төрләре. Тезмә кушма җөмлә. Теркәгечле һәм теркәгечсез тезмә кушма җөмләләр.

Иярченле кушма җөмлә турында төшенчә. Татар һәм рус телләрендә иярченле кушма җөмләнең төзелеше. Синтетик иярченле кушма җөмлә, аның бәйләүче чаралары, тыныш билгеләре. Аналитик иярченле кушма җөмлә, аның бәйләүче чаралары, тыныш билгеләре.

Иярчен җөмлә һәм аның төрләре. Катлаулы кушма җөмләләр.

Текст синтаксисы турында гомуми төшенчә.

Телнең төп синтаксик нормалары.

Синтаксик анализ ясау.

Сөйләм культурасы

Язма тел һәм сөйләмә тел төшенчәләре. Сөйләмдә синонимнарны, антонимнар һ.б. тел чараларын дөрес куллану. Әдәби телне, сөйләм культурасын үстерүдә һәм стильне камилләштерүдә синтаксик синонимнарның роле.

Сөйләм культурасы төшенчәсе. Әдәби сөйләмгә куелган таләпләр турында гомуми мәгълүмат. Сөйләмдә лексик чараларның (синонимнар, антонимнар, калькалар, фразеологизмнар, мәкаль һәм әйтемнәр) кулланылыш мөмкинлекләре.

Пунктуация.

Татар телендә тыныш билгеләре. Ия белән хәбәр арасына сызык кую очраклары. Хәл, аныклагыч, эндәш һәм кереш сүзләр янында тыныш билгеләре. Тиңдәш кисәкләр янында тыныш билгеләре.

Диалог, аның язылышы, тыныш билгеләре. Туры сөйләм янында тыныш билгеләре.

Кушма җөмлә янында тыныш билгеләре.

Тел һәм мәдәният

Татар сөйләм әдәбе. Аралашуның төренә бәйле сөйләм әдәбен куллану.

Сүздә, текстта милли-мәдәни мәгънәгә ия берәмлекләрне таба һәм аңлатмалы, этимологик, фразеологик һ.б. сүзлекләр ярдәмендә мәгънәләрен аңлату.






Кушымта


5 нче сыйныф

Тематик планлаштыру

Дә

ресса-ны

Укучылар эшчәнлеге

1

Тел ул – халыкларның иң әһәмиятле аралашу чарасы

1

Кереш сүз, әңгәмә. Сораулар буенча
төркемнәрдә эш. Терәк схема ясау

2.

Башлангыч сыйныфларда үткәннәрне кабатлау

1

Күнегүләр эшләү.Сүз төркемнәрен
кабатлау

3.

Башлангыч сыйныфларда үткәннәрне кабатлау

1

Җөмлә кисәкләрен кабатлау

4.

БСҮ “Җәй нәрсәсе белән матур?”
дигән темага сочинение язу.

1


5.

Хаталар өстендә эш. Сүз
төркемнәре турында гомуми төшенчә

1

Мөстәкыйль һәм ярдәмче сүз
төркемәрен искә төшерү.

6.

Исем. Ялгызлык һәм уртаклык исемнәр

1

Ялгызлык һәм уртаклык исемнәрне ае-
ра белү өчен күнегүләр эшләү

7.

Берлек һәм күплек сандагы исемнәр

1

Исемнең терәк схемасын ясау. Күнегүләр эшләү

8.

Исемнәрнең килеш белән төрләнеше

1

Килеш сорауларын һәм кушымчаларын
дөрес билгеләргә өйрәнү

9.

Үткәннәрне кабатлау буенча дик-
тант
Исемнәрнең килешләрен күрсәтү

1

«Исем» темасындагы өйрәнгән
кагыйдәләргә күнегүләр эшләү

10.

БСҮ Изложение

1

Хикәянең эчтәлеге буенча план төзү. Изложение язу.

11.

Хаталар өстендә эш. Алмашлык.
Зат алмашлыклар

1

Язма эштә җибәрелгән хаталар өстендә
эшләү. Алмашлык турында аңлату,
нинди сүз төркемен алмаштырып
килүдән чыгып, төркемчәләргә бүлү.
Күнегүләр эшләү

12.

Сорау алмашлыклары

1

Сорау алмашлыкларының килеш белән
төрләнешен аңлату,
күнегүләр эшләү

13.

Сан. Берәмлекләрне һәм
дистәләрне белдерә торган саннар

1

Күнегүләр эшләү

14.

Сөйләмдә сан алмашлыклары: ничә? ничәнче? ничәшәр? күпме?никадәр?

1

Күнегүләр эшләү

15.

Тикшерү диктанты

1

Күнегүләр эшләү

16.

Хаталар өстендә эш. Сыйфат

1

Язма эштә җибәрегән хаталар өстендә
эшләү. Аңлату. “Сүз төркемнәре” таблицасы буенча
эш.
Тактада эшләү

17.

Синоним һәм антоним сыйфатлар

1

Лексика бүлеген искә төшерү:
антоним, синоним, искергән сүзләр
буенча күнегүләр эшләү

18.

Фигыль. Фигыльнең барлык-
юклык төре

1

Эшнең башкарылу-башкарылмавыннан
чыгып, барлык-юклык төрен аңлату,
телдән күнегүләр эшләү

19.

Фигыльнең нигезе

1

81 нче күнегү дәге рәсем буенча эшләү

20.

Боерык фигыль

1

План буенча хикәянең эчтәлеген сөйләү

21.

Хикәя фигыль

1

«Казан – спорт шәһәре» дигән темага кечкенә хикәя язу

22.

Шарт фигыль

1

Күнегүләр эшләү

23.

Исем темасына карата контроль диктант

1

Диктант язу

24.

Хаталар өстендә эш. Рәвеш турында төшенчә

1

Күнегүләр эшләү. Диалог төзетү

25.

Вакыт, урын, сәбәп-максат рәвешләре

1

Хикәянең эчтәлеген сөйләү

26.

Антоним рәвешләр. Сөйләмдә рәвеш алмашлыклары

1

Урын һәм вакыт хәлләрен кулланып хикәя төзү

27.

Үткәннәрне кабатлау

1

Күнегүләр эшләү. Авыр очракларны аңлату

28.

Бәйләнешле сөйләм үстерү.
Контроль изложение

1

Укытучы укыганны тыңлау, гади план
төзү һәм сөйләп карау.
Караламага язу,акка күчерү

29.

Рәвешләрне кабатлау

1

Язма эштә җибәрелгән хаталар өстендә
эшләү. Рәвешләр турында катлаулы

30.

Җөмлә. Укучыларның сәнгатьле
уку һәм укыганның эчтәлеген
аңлау дәрәҗәләрен өйрәнү

1

Җөмләләргә синтаксик анализ ясау
элементлары белән таныштыру:
җөмләнең баш кисәкләрен билгеләү. Күнегүләр эшләү

31.

Әйтелү максаты ягыннан җөмлә
төрләре. Хикәя җөмлә

1

Җыйнак җөмләләр, җөмләнең баш
кисәкләрен билгеләү. Аңлату, әңгәмә,
күнегүләр эшләү

32.

Туган ягым” темасына контроль сочинение

1

124 нче күнегүдәге текст өстендә эшләү

33.

Сорау җөмлә

1

Күнегүләр эшләү. “Кем кемгә
охшаган” дигән темага хикәя язү

34.

Боерык җөмлә. Җөмлә ахырына куела торган тыныш билгеләре.Тыныш билгесе һәм интонация

1

Аңлату, әңгәмә. Күнегүләр эшләү

35.

Гади җөмлә. Җөмләнең баш кисәкләре:ия һәм хәбәр

1

Аңлату, әңгәмә, күнегүләр эшләү

36.

Кушма җөмлә

1

Күнегүләр эшләү

37.

Өйрәтү диктанты. Җыйнак
җөмлә.

1

Аңлату, әңгәмә, күнегүләр эшләү

38.

Җөмләдә баш кисәкләрнең кайсы сүз төркемнәре белән белдерелүе, урыны.

1

Җыйнак җөмләләр, җөмләнең баш
кисәкләрен билгеләү. Аңлату, әңгәмә,
күнегүләр эшләү

39.

Зат алмашлыгы белән белдерелгән аныкланмыш

1

Аңлату, әңгәмә, күнегүләр эшләү

40.

Зат алмашлыгы белән белдерелгән аныклагыч янына куела торган тыныш билгесе

1

Аңлату, әңгәмә, күнегүләр эшләү

41.

Җәенке җөмлә

1

Җөмләләргә морфологик-синтаксиканализ ясау.

42.

Җөмләнең иярчен кисәкләре. Аергыч

1

Аңлату, әңгәмә, күнегүләр эшләү

43.

Тәмамлык. Сүзтезмәдә ияртүче һәм иярүче кисәк

1

Аңлату, әңгәмә, күнегүләр эшләү

44.

Хәлләр. Вакыт һәм урын хәле.

1

Аңлату, әңгәмә, күнегүләр эшләү

45.

Хәлләр. Күләм, максат, рәвеш хәле.

1

Аңлату, әңгәмә, күнегүләр эшләү

46.

Контроль диктант. (2 нче чиреккә йомгак)

1

Диктант язу

47.

Хаталар өстендә эш. Шарт һәм кире хәлләр

1

Аңлату, әңгәмә, күнегүләр эшләү

48.

БСҮ.Сөйләм төрләре: сыйфатлама, хикәяләү һәм фикер йөртү турында башлангыч төшенчә

1

Аңлату

49.

Җөмләнең тиңдәш кисәкләре: тиңдәш ияләр, хәбәрләр, аергычлар, тәмамлыклар, хәлләр.

1

Күнегүләр эшләү

50.

Тиңдәш кисәкләр арасына куела торган тыныш билгеләре һәм теркәгечләр

1

Күнегүләр эшләү

51.

Җөмлә кисәкләре” темасына контроль диктант

1

Диктант язу.

52.

Фонетика һәм орфоэпия турындатөшенчә. Сөйләм органнары.Авазларның ясалышы

1

Аңлату, әңгәмә, күнегүләр эшләү

53.

Сузык һәм тартык авазлар табли-
цасы

1

Сузык авазларга характеристика (терәк
схема ясау). Күнегүләр эшләү. Тартык
авазлар турында катлаулы таблица
бенча эшләү, шуңа нигезләнеп, гади
таблица ясау

54.

Сингармонизм законы

1

Аңлату, әңгәмә

55.

Сүзләрнең язылышы һәм әйтелеше туры килгән һәм туры килмәгән очраклар. А хәрефе язылып та, [ә]авазы әйтелү очраклары

1

Аңлату, әңгәмә

56.

Ы хәрефе язылып та, [о] авазы; Беренче иҗектә ө хәрефе язылып,калган иҗекләрдә е язылу

1

Күнегүләр эшләү

57.

Ы+й хәрефләре язылып та, [и] авазы әйтелү очраклары

1

Аңлату, әңгәмә, күнегүләр эшләү.
Биремле карточкалар буенча эш

58.

Сөйләмдә тартык авазларның үзгәреше. [г],[гъ], [к], [къ] авазлары алдыннан килгәндә [н]авазының [ң] лашуы. [к],[къ] авазлары кергән сүзләрнең дөрес язылышы.

1

Язма эштә җибәрелгән хаталар өстендә
эшләү

59.

[W] авазы әйтелгән сүзләрнең дөрес язылышы.[йә],[йү], [йу], [йы]
авазлары әйтелгән сүзләрнең дөрес язылышы

1

Аңлату, әңгәмә, күнегүләр эшләү

60.

Ь, ъ хәрефләренең дөрес язылышы.[ң], [х], [һ] авазлары әйтел-
гән сүзләрнең дөрес әйтелеше

1

Аңлату, әңгәмә, күнегүләр эшләү

61.

Үтелгәннәрне гомумиләштереп кабатлау. Фонетик анализ

1

Татар телендәге сузык һәм тартык авазларга өлешчә характеристика бирә белү

62.

Фонетика темасына диктант

1.

Грамматик биремле диктант язу

63.

Диктантны укучылар белән бергәләп тикшерү. Язмадагы
хаталарны табу, төзәтү күнекмәләре

1

Диктантта һәм грамматик биремнәрдә җибәрелгән хаталарны тишереп, анализ ясау, искә төшерү, белемнәрне ныгыту

64.

Сүз байлыгы һәм сөйләм культурасы

1

Аңлату, әңгәмә, күнегүләр эшләү

65.

Сүз байлыгы һәм сөйләм культурасы

1

Аңлату, әңгәмә, күнегүләр эшләү

66

Сүзнең лексик мәгънәсе

1

Аңлату, әңгәмә, күнегүләр эшләү

67- 68.

Туган телем – иркә гөлем” дигән темага контроль сочинене

2

Аңлату, әңгәмә

69.

Бер һәм күп мәгънәле сүзләр

1

Аңлату, әңгәмә, күнегүләр эшләү

70.

Сүзнең туры һәм күчерелмә мәгънәләре

1

Аңлату, әңгәмә, күнегүләр эшләү

71.

Омонимнар

1

Аңлату, әңгәмә, күнегүләр эшләү

72.

Синонимнар

1

Күнегүләр эшләү

73.

Антонимнар

1

Аңлату, күнегүләр эшләү

74.

Якын кешеләргә, дусларга, танышларга хат язу күнекмәләре

1

Аңлату, әңгәмә

75.

Фразеологик әйтелмәләр

1

Аңлату, әңгәмә, күнегүләр эшләү.Тәрҗемә эше

76.

Лексика” темасына контроль диктант

1

Аңлату, әңгәмә, күнегүләр эшләү

77.

Хаталар өстендә эш

1

Аңлату, әңгәмә, күнегүләр эшләү

78.

Үткәннәрне кабатлау

1

Аңлату, әңгәмә

79- 80.

Татар теленең сүзлек составы. Гомумтөрки сүзләр, гарәп, фарсы,
рус теленнән,рус теле аша башка телләрдән алынган сүзләр

2

Аңлату, әңгәмә

81- 82.

Контроль изложение язу.

2

Аңлату, әңгәмә, күнегүләр эшләү

83.

Изложениене бергәләп тикшерү.(Сөйләм һәм стиль хаталарын табу,төзәтү күнекмәләре, редакцияләү күнегүләре.)

1


84- 85.

Татар теленең кулланылыш өлкәсе ягыннан сүзлек составы.
Гомумхалык сүзләре. Әдәби телсүзләре. Диалекталь сүзләр, атамалар (терминнар)

2

Аңлату, әңгәмә, күнегүләр эшләү

86.

Өйрәтү диктанты. Татар теленең кулланылыш дәрәҗәсе ягыннан сүзлек составы.

1

Күнегүләр эшләү

87.

Сөйләм формалары: Монологик һәм диалогик сөйләм

1

Аңлату, әңгәмә, күнегүләр эшләү

88.

Текст, аның темасы. Төп уй. Гадиплан төзү

1

Текст өстендә эшләү

89.

Сүзлекләр. Сүзлекләрдән файдалану күнегүләре

1

Аңлатмалы һәм орфографик сүзлекләр турында һәм алардан файдалана белергә өйрәтү. Интернет аша турыдан-туры эшләүче (онлайн) һәм цифрлаштырылган сүзлекләр белән таныштыру

90.

Картинада төсләр ярдәмендә бирелгән эчтәлекне сүзләрдән файдаланып язу. Яңгыр яву күренешен сүз белән сурәтләү.

1

Сүзләрдән дөрес файдаланып эшләү

91- 92.

И.И.Левитанның “Яз. Су ташыган чак” картинасы буенча сочинение – тасвирлама язу

2

Картина буенча эшләү

93.

Лексикология бүлеген кабатлау.Лексик анализ ясау үрнәге

1

Аңлату, күнегүләр эшләү

94.

Лексикология бүлеге буенчаграмматик биремле диктант

1

Диктант язу

95- 96.

БСҮ Изложение язу.Текстта бирелгән эчтәлекне
кыскартып сөйләү, төп уйны аңлау

1

Изложение тексты буенча план төзү,язу

97.

Изложениене һәм сочинениене бергәләп тикшерү, язмадагы орфографик, пунктуацион, грамматик
хаталарны, сөйләм һәм стиль хаталарын табу, төзәтү күнекмәләре

1

Ялгышлар өстендә эшләү

98.

Укучыларның аңлап уку тизлеген, сәнгатьле итеп уку һәм укыганның эчтәлеген аңлау дәрәҗәләрен өйрәнү

1

Тизлеккә уку

99- 100.

Ел буе үткәннәрне кабатлау

1

Аңлату, күнегүләр эшләү

101.

Арадаш аттестация. Контроль диктант

1

Диктант эшләү

102- 104.

Хаталар өстендә эш. Тестлар
эшләү

1

Тест

105.


1

Аңлату, күнегүләр эшләү



Календарь-тематик план

Атнага – 3 сәгать (елына – 105 сәгать).

Диктант язу – 9 сәгать (барысы – 9 диктант, дүртесе контроль диктант);

Изложение язу – 4 сәгать (барысы – 4 изложение, икесе – контроль изложение);

Сочинение язу – 4 сәгать (барысы – 4 сочинение, 2– контроль сочинение) + өй сочинениеләре.

Дәрес саны

рес саны

Төп эчтәлек

Көтелгән нәтиҗә

Укучылар эшчәнлеге төрләре

Конт-роль эш төрләре

Үткәрү вакыты

план

Үткәрү вакыты факт.

мета-предмет

предмет

шәхескә кагылышлы

1

Тел ул – ха-
лыкларның иң
әһәмиятле аралашу
чарасы.

1

Белемнәрне
гомумиләштер
ү дәресе

Әңгәмәдәшең
белән контакт
урнашты-рырга
өйрәнү.

Телнең аралашу
чарасы булуын
аңлата алу, тел
гыйлеменең
тармакларын
белү.

Укучыда укуга,
ана теленә карата
уңай мөнәсәбәт
тәрбияләү

Кереш сүз,
әңгәмә. Сораулар
буенча
төркемнәрдә эш.
Терәк схема ясау.




2.

Башлангыч
сыйныфларда
үткәннәрне ка-
батлау.

1

Катнаш дәрес.

Сорау куя,
әңгәмәдәшеңнең
хәлен сорый,
кире кага,
раслый белү.
Парларда эшли
белү

Тел гыйлеменең
морфология һәм
орфография
бүлекләре
турында һәм сүз
төркемнәре
буенча гомуми
мәгълүматларга
ия булу.

Тел дәресләрендә
өйрәнгән белемне
гамәлгә күчерү
теләге булдыру.

Күнегүләр
эшләү. Сүз
төркемнәрен
кабатлау.

Сүзлек
диктанты



3.

Башлангыч
сыйныфларда
үткәннәрне ка-
батлау.


1

Белемнәрне
гомумиләште- рү дәресе

Укучылар-да белем алуга, укы-
мышлы булуга
кызыксы-ну уяту.

Сүз төркемнәрен
билгели белү.

Кабатлау
процессында ана
теленең
әһәмиятен аңлау.

Җөмлә
кисәкләрен ка-
батлау




4

БСҮ “Җәй
нәрсәсе белән ма-
тур?” дигән тема-
га сочинение язу


1

Белем һәм
күнекмәләрне
камилләштерү
дәресе.

Бирелгән
реплика-лардан
текст төзү.

Башлангыч
сыйныфларда
өйрәнелгән
орфография һәм
тыныш билгеләре
кагыйдәләрн
дөрес кулланып
мөстәкыйль язу
күнекмәләре
булу.



Сочине-ние



5.

Хаталар өстендә
эш. Сүз
төркемнәре ту-
рында гомуми
төшенчә.

1

Белемнәрне
системалашты-
ру дәресе

Биремне үтәүнең
дөреслеген тикшерү.

Сүз төркемнәрен
аера белү.

Татар теле
дәресләрендә яңа
белемгә ия булу
теләге булдыру.

Мөстәкыйль һәм
ярдәмче сүз
төркемәрен искә
төшерү




6

Исем. Ялгызлык
һәм уртаклык ис-
емнәр.


1

БСҮ

Рус һәм татар
телендә
чагышты-рып
өйрәнү

Уртаклык һәм
ялгызлык
исемнәрне,
берлек һәм
күплек сандагы
исемнәрне
тексттан таба
белү.

Татар теленә, бөек
халкына карата
горурлык хисе
уяту.

Ялгызлык һәм
уртаклык ис-
емнәрне аера
белү өчен
күнегүләр эшләү




7.

Берлек һәм күплек
сандагы исемнәр.




1

Белем һәм
күнекмәләрне
камилләштерү

Рус телендә
берлек һәм
күплек сан
төшенчә-ләләре.

Бирелгән
сүзләрдән –
җөмләләр,
җөмләләрдән
бәйләнешле текст
төзү осталыгы
булу.

Язма һәм телдән
сөйләмне ныгыту
өстендә эшләүгә
омтылш булдыру.

Исемнең терәк
схема сын ясау. Күнегүләр эшләү.




8

Исемнәрнең килеш
белән төрләнеше



1

Белем һәм
күнекмәләрне
камилләштерү
дәресе.

Рус телендә
килеш
кушымча-лары.

Исемнәрнең
килешләр белән
төрләнешен,
җөмләдә
кулланылышын
аңлау. Килеш
кушымчаларын дөрес язу һәм
аларны җөмләдә
дөрес куллана
белү

Мөһим
нәтиҗәләрне истә
калдыру теләген
үстерү. Тел
дәресләрендә
өйрәнгән белемне
гамәлгә күчерү теләге булдыру.

Килеш
сорауларын һәм
кушымчаларын
дөрес билгеләргә
өйрәнү.

Килешләр
буенча
карточкалар
белән эш



9

Үткәннәрне ка-
батлау буенча
дик-
тант


1

Укучыларның
үсешен
контрольдә
тоту һәм
тикшерү
дәресе

Алган
белемнәр-не
төрле тел
күренеш-ләрен
аңлатуда
куллану.

Исемнәрне килеш
белән төрләнеш
кагыйдәләрен
камилләштерү.

Үз-үзеңне бүяләү,
үзанализга
омтылыш
булдыру.

«Исем»
темасындагы
өйрәнгән
кагыйдәләргә
күнегүләр эшләү

диктант



10

БСҮ Изложение

1

Укучыларның
үсешен
контрольдә
тоту һәм
тикшерү
дәресе

Логик фикер
йөртү

Гади план буенча
текст эчтәлеген
төгәл итеп яза
белү.

Матур әдәби
сөйләм
күнекмәләренә ия
булырга омтылыш
тәрбияләү.

Хикәянең
эчтәлеге буенча
план төзү.
Изложение язу.
Исемнәрнең
килешләрен
күрсәтү.

Изложе-ние



11

Хаталар өстендә
эш. Алмашлык. Зат
алмашлыклары.



1

Белем һәм
күнекмәләрне
камилләштерү
дәресе.

Кагыйдә-ләрне,
күрсәтмә-ләрне
истә тотып
гамәлләр кылу

Зат
алмашлыклары,
аларның
мәгънәләре,
килешләр белән
төрләнешендәге
үзенчәлекләрне
белү.
Алмашлык-
ка морфологик
анализ ясау эле-
ментлары белән
таныш булу.

Телнең фикер
үсешендә
әһәмиятен аңлау.

Язма эштә
җибәрелгән
хаталар өстендә
эшләү.
Алмашлык
турында аңлату,
нинди сүз
төркемен
алмаштырып
килүдән чыгып,
төркемчәләргә
бүлү.
Күнегүләр
эшләү.




12

Сорау алмаш-
лыклары


1

Бәйләнешле
сөйләм үстерү

Биремне үтәүнең
дөреслеген тикшерү

Сорау
алмашлыклары
турында
мәгълүматлы
булу.

Мөһим
нәтиҗәләрне истә
калдыру теләген
үстерү.

Сорау
алмашлыкларын
ың килеш белән
төрләнешен
аңлату,
күнегүләр эшләү




13

Сан. Берәмлек-
ләрне һәм
дистәләрне бел-
дерә торган сан-
нар.

1

Яңа
белемнәрне
үзләштерү
дәресе.


Рус һәм татар
телендәге сан
үзенчәлек-ләре

Сан турында
мәгълүматлы бу-
лу, куллану

Татар теле
дәресләрен
үзләштерүгә
җаваплылык
булдыру.

Күнегүләр эшләү.




14

Сөйләмдә сан ал-
машлыклары:
ничә? ничәнче?
ничәшәр? күпме?
никадәр?

1

Яңа
белемнәрне
үзләштерү
дәресе.

Рус һәм татар
телендәге сан
үзенчәлек-ләре

Сан һәм
саналмыш
төшенчәләрен
белү.

Язма һәм телдән
сөйләмне ныгыту
өстендә эшләүгә
омтылш булдыру.

Күнегүләр эшләү




15

Тикшерү
диктанты.


1

Укучыларның
үсешен
контрольдә
тоту һәм
тикшерү
дәресе

Грамматик
күнекмә-ләрне
кабатлау.

Үтелгән
материалның
тулысынча
үзләштерелүе.
Башлангыч
сыйныфларда
өйрәнелгән
орфография һәм
тыныш билгеләре
кагыйдәләрен
дөрес кулланып
мөстәкыйль язу
күнекмәләре
булу.

Үз-үзеңне бүяләү,
үзанализга
омтылыш
булдыру.

Күнегүләр эшләү.

Диктант



16

Хаталар өстендә
эш. Сыйфат

1

Яңа
белемнәрне
үзләштерү
дәресе.

Рус, инглиз һәм
татар телендәге
сыйфатларны
чагыш-тыру

Сыйфат һәм
хәбәр булып
килгән
сыйфатларның
үзенчәлекләрен
белү.

Татар теле
дәресләрен
үзләштерүгә
җаваплылык
булдыру.

Язма эштә
җибәрелгән
хаталар өстендә
эшләү. Аңлату.
“Сүз төркемнәре”
таблицасы
буенча эш.
Тактада эшләү.

тест



17

Синоним һәм ан-
тоним сыйфатлар.


1

Яңа
белемнәрне
үзләштерү
дәресе.

Татар теленең
башка фәннәрне
өйрәнү һәм
белем алу чарасы
икәнен аңлау

Синоним һәм
антоним сый-
фатларны дөрес
билгели белү.

Сүз байлыгын
арттыру өстендә
эшләү теләген
үстерү.

Лексика бүлеген
искә төшерү:
антоним,
синоним,
искергән сүзләр буенча күнегүләр
эшләү




18

Фигыль. Фигыль-
нең барлык-юклык
төре.



1

Яңа
белемнәрне
үзләштерү
дәресе.

Биремнәр-не
үтәгәндә үз
эшчәнле-геңне
планлаштыра
белү.

Боерык һәм хикәя
фигыльләрне таба
белү. Хәзерге,
үткән һәм
киләчәк заман
хикәя
фигыльләрне
дөрес куллана
белү, аларның
зат-сан белән
төрләнешен
аңлау.
Фигыльгә
морфологик ана-
лиз ясау эле-
ментлары белән
таныш булу.

Татар теле
дәресләрендә яңа
белемгә ия булу
теләге булдыру.

Эшнең
башкарылу-
башкарылмавынн
ан чыгып,
барлык-юклык
төрен аңлату,
телдән күнегүләр
эшләү.

Тест. Карточкалар
буенча
индивидуаль
эш.



19

Фигыльнең нигезе


1

Яңа
белемнәрне
үзләштерү
дәресе.

Укучыларның
танып белү
активлы-гын
үстерү.

Фигыль нигезен
дөрес билгели
белү.

Белем алу про-
цессында ана те-
ленед әһәмиятен
аңлау.

81 нче күнегү
дәге рәсем буен-
ча эшләү.




20

Боерык фигыль.


1

Белемнәрне
гомумиләште- рү дәресе.

Алган
белемнәр-не
төрле тел
күренеш-ләрен
аңлатуда
куллану.

Боерык
фигыльләрдә
дөрес итеп басым
куярга өйрәнү.

Мөһим
нәтиҗәләрне истә
калдыру теләген
үстерү.

План буенча
хикәянең
эчтәлеген сөйләү.




21

Хикәя фигыль

1

Белем һәм
күнекмәләрне
камилләштерү
дәресе.

Сораулар-га
җавап бирү.

Хикәя фигыльнең
төрле заман фор-
маларын куллана
белү.

Мөһим
нәтиҗәләрне истә
калдыру теләген
үстерү.

«Казан – спорт
шәһәре” дигән
темага кечкенә
хикәя язу.





22

Шарт фигыль

1

Яңа
белемнәрне
үзләштерү
дәресе

Сөйләм телен
үстерү.

Төп фигыльгә
бәйләнеп килүен
аңлату

Мөһим
нәтиҗәләрне истә
калдыру теләген
үстерү.

Күнегүләр эшләү




23

Исем темасына карата контроль
диктант (№1)


1

Укучыларның үсешен
контрольдә
тоту һәм
тикшерү
дәресе

Алган белемнәр-не
төрле тел
күренешләрен
аңлатуда
куллану. Үз-
үзеңә контроль
ясау.

Үтелгән материалның
тулысынча
үзләштерелүе. Башлангыч
сыйныфларда
өйрәнелгән
орфография һәм
тыныш билгеләре
кагыйдәләрен
дөрес кулланып
мөстәкыйль язу
күнекмәләре булу
үзанализга

Үз-үзеңне бүяләү, омтылыш

Диктант язу

Контроль диктант



24

Хаталар өстендә
эш. Рәвеш турында
төшенчә.

1

Яңа
белемнәрне
үзләштерү
дәресе.

Алган
белемнәр-не
төрле тел
күренеш-ләрен
аңлатуда
куллану.

Рәвеш турында
мәгълүматлы бу-
лу.

Һәр татар теле
дәресләрендә яңа
белемгә ия булу
теләге булдыру.

Күнегүләр эшләү.
Диалог төзетү.




25

Вакыт, урын,
сәбәп-максат
рәвешләре.



1

Белем һәм
күнекмәләрне
камилләштерү
дәресе.

Игътибар-лылык
һәм
кызыксы-нучанлык үстерү.

Сөйләмдә рәвеш
алмашлыкларын
куллана белү.

Мөһим
нәтиҗәләрне истә
калдыру теләген
үстерү.

Хикәянең эчтәле-
ген сөйләү.




26

Антоним
рәвешләр.
Сөйләмдә рәвеш
алмашлыклары.

1

Яңа
белемнәрне
үзләштерү
дәресе.

Чагыштырып
өйрәнү

Антоним
рәвешләрен бил-
гели алуларына
ирешү.

Язма һәм телдән
сөйләмне ныгыту
өстендә эшләүгә
омтылыш булды-
ру.

Урын һәм вакыт
хәлләрен кулла-
нып хикәя төзү.

Мөстәкыйль
эш.



27

Үткәннәрне ка-
батлау.


1

Белем һәм
күнекмәләрне
камилләштерү
дәресе.

Үз-үзеңә кон-
троль ясау.


Татар теленең
сүзлек составын
өйрәнүнең
әһәмиятен аңлату

Күнегүләр эшләү .Авыр
очракларны
аңлату.

Тест



28

Бәйләнешле
сөйләм үстерү.
Контроль изло-
жение


1

Укучыларның
үсешен
контрольдә
тоту һәм
тикшерү
дәресе

Эшне вакытында
башлау һәм
төгәлләү.

Укытучы
укыганны тыңлау,
гади план төзү
һәм сөйләп карау. Караламага язу,
акка күчерү.

Матур әдәби
сөйләм
күнекмәләренә ия
булырга омтылыш
тәрбияләү.

Укытучы
укыганны
тыңлау, гади
план төзү һәм
сөйләп карау.
Караламага язу, аака күчерү

Контроль изложе-ние



29

Рәвешләрне ка-
батлау.



1

Белемнәрне
гому-
миләштерү һәм
системалаштыру
дәресе.

Төшенчә,
термин, кагыйдә,
закончалыкларн
ы аңлап эш итә
белү

Язма эштә
җибәрелгән
хаталар өстендә
эшләү.
Рәвешләр
турында катлаулы
таблица бенча
эшләү

Сүз байлыгын,
әһәмиятен аңлы
куллану
күнекмәсе
булдыру.

Язма эштә
җибәрелгән
хаталар өстендә
эшләү.
Рәвешләр
турында
катлаулы таблица
бенча эшләү .

Мөстә-кыйль
эш.



30

Җөмлә. Укучы-
ларның сәнгатьле
уку һәм укыган-
ның эчтәлеген
аңлау дәрәҗәләрен
өйрәнү.

1

БСҮ

Алган
белемнәрне
төрле тел
күренешләрен
аңлатуда
куллану.

Җөмләнең
грамматик
нигезен таба,
тиңдәш хәбәрле
гади җөмләләрне
кушма җөмләдән
аера белү. Бирел-
гән сүзләрдән –
җөмләләр,
җөмләләрдән
бәйләнешле текст
төзү осталыгы
булу.


Җөмләләргә
синтаксик анализ
ясау элементлары
белән
таныштыру:
җөмләнең баш
кисәкләрен
билгеләү.
Күнегүләр эшләү




31

Әйтелү максаты
ягыннан җөмлә
төрләре. Хикәя
җөмлә.



1

Яңа
белемнәрне
үзләштерү
дәресе.

Дөрес итеп
сөйләм төзи
белү.

Әйтү максаты
буенча төрле
җөмләләрне
(хикәя, сорау,
боеру һәм
тойгылы) аера
белү, аларны
дөрес интонация
белән әйтү,
алардан соң
тиешле тыныш
билгеләре кую
осталыгы һәм
күнекмәләре булу

Сүз байлыгын,
әһәмиятен аңлы
куллану
күнекмәсе
булдыру

Җыйнак
җөмләләр,
җөмләнең баш
кисәкләрен
билгеләү.
Аңлату, әңгәмә,
күнегүләр эшләү

Кечкенә
күләмле дик-
тант язу.



32

Туган ягым”
темасына контроль сочинение

1

Укучыларның
үсешен
контрольдә
тоту һәм
тикшерү
дәресе

Эзләнү таләп итә
торган мәсьәләләрне
чишү юлларын
эзләү.

Текстны тиешле
интонация белән
дөрес итеп укый
белү.
Бәйләнешле
сөйләм үстерү:
төрле жанрдагы
текстларны сән-
гатьле итеп уку
күнекмәләрен
үстерү.

Тел байлыгын,
грамоталылыкны арттыру өстендә
эшләүне булдыру.
Иптәшләрнең
фикеренә,
эшчәнлегенә уңай
мөнәсәбәт
булдыру.

124 нче
күнегүдәге текст өстендә эшләү.




33

Сорау җөмлә. эш.

1

Яңа
белемнәрне
үзләштерү
дәресе

Алган
белемнәрне
төрле тел
күренешләрен
аңлатуда
куллану.

Сорау
җөмләләрне төзи
һәм дөрес
интонация белән
укый алуларына
ирешү.

Сүз байлыгын,
әһәмиятен аңлы
куллану
күнекмәсе
булдыру.

Күнегүләр эшләү.
“Кем кемгә
охшаган” дигән
темага хикәя язү.




34

Боерык җөмлә.
Җөмлә ахырына
куела торган ты-
ныш билгеләре.
Тыныш билгесе
һәм интонация.

1

Яңа
белемнәрне
үзләштерү
дәресе

Дөрес итеп
сөйләм төзи
белү.

Әйтелү максаты
ягыннан җөмлә
төрләрен дөрес
билгели
алуларына ирешү

Сүз байлыгын,
әһәмиятен аңлы
куллану
күнекмәсе
булдыру.

Аңлату, әңгәмә.
Күнегүләр эшләү


Карточкалар
буенча
мөстәкыйль эш



35

Гади җөмлә.
Җөмләнең баш
кисәкләре:ия һәм
хәбәр.

1

Белемнәрне
гомумиләштерү дәресе

Чагыштырып
нәтиҗә ясау.

Җөмләнең
грамматик
нигезен табып,
баш кисәкләрен билгели алу

Ана телендә алган
белемне башка
фәннәрдә куллану
теләге булдыу.

Аңлату, әңгәмә,
күнегүләр эшләү.




36

Кушма җөмлә.

1

Яңа
белемнәрне
үзләштерү
дәресе.

Биремне үтәүнең
дөреслеген тик-
шерү.

Кушма
җөмләләрнең
нигезен билгели
алуларына ирешү.

Татар теле
дәресләрен
үзләштерүгә
җаваплылык
булдыру.

Күнегүләр эшләү.




37

Өйрәтү диктан-
ты. Җыйнак
җөмлә.

1

Укучыларның
үсешен
контрольдә
тоту һәм
тикшерү
дәресе

Үз-үзеңә
җөмләдән
бәйләнеш-кә
кергән
җөмләләр-не
аерып чыгару

Җыйнак
җөмләләрне аера
белүләренә
ирешү.

Татар теле
дәресләрендә яңа
белемгә ия булу
теләге булдыру.

Аңлату, әңгәмә,
күнегүләр эшләү.

Өйрәтү
диктанты



38

Җөмләдә баш кисәкләрнең кайсы
сүз төркемнәре
белән белдерелүе,
урыны.



1

Катнаш дәрес.

Алган белемнәр-не
төрле тел
күренешләрен
аңлатуда
куллану.

Җөмләнең баш кисәкләрен дөрес
итеп билгеләү.

Мөһим нәтиҗәләрне истә
калдыру теләген
үстерү.

Җыйнак җөмләләр,
җөмләнең баш
кисәкләрен
билгеләү. Аңлату, әңгәмә,
күнегүләр эшләү.

Мөстәкыйль эш.



39

Зат алмашлыгы
белән белдерелгән
аныкланмыш.


1

Яңа
белемнәрне
үзләштерү
дәресе.

Эзләнү таләп итә
торган
мәсьәләләрне
чишү юлларын
эзләү.

Аныклагычларны
дөрес билгели
алуларына ирешү.

Татар теле
дәресләрендә яңа
белемгә ия булу
теләге булдыру.

Аңлату, әңгәмә,
күнегүләр эшләү.




40

Зат алмашлыгы
белән белдерелгән
аныклагыч янына
куела торган ты-
ныш билгесе.

1

Белем һәм
күнекмәләрне
камилләштерү.

Биремне үтәүнең
дөреслеген тик-
шерү.

Зат алмашлыгы
белән
белдерелгән
аныклагыч янына
куела торган
тыныш
билгеләрен
өйрәтү.

Мөһим
нәтиҗәләрне истә
калдыру теләген
үстерү.

Аңлату, әңгәмә,
күнегүләр эшләү.




41

Җәенке җөмлә.

1

Яңа
белемнәрне
үзләштерү
дәресе.

Эзләнү таләп итә
торган
мәсьәләләрне
чишү юлларын
эзләү.

Җөмлә
кисәкләрен дөрес
билгеләү

Тел дәресләрендә
өйрәнгән белемне
гамәлгә күчерү
теләге булдыру.

Җөмләләргә
морфологик-
синтаксик анализ
ясау.




42

Җөмләнең иярчен
кисәкләре. Аергыч.


1

Катнаш дәрес.

Кагыйдәләрне,
күрсәтмә-ләрне
истә тотып
гамәлләр кылу.

Аергычларның
сорауларын истә
калдырырга.

Иптәшләрнең
фикеренә,
эшчәнлегенә уңай
мөнәсәбәт
булдыру.

Аңлату, әңгәмә,
күнегүләр эшләү.

Тест



43

Тәмамлык.
Сүзтезмәдә
ияртүче һәм
иярүче кисәк.




1

Белем һәм
күнекмәләрне
камилләштерү.

Алган
белемнәр-не
төрле тел
күренешләрен
аңлатуда
куллану.

Сүзтезмәдә
исемне ачыклап
килгән
кисәкләрне
билгели алу.

Тел дәресләрендә
өйрәнгән белемне
гамәлгә күчерү
теләге булдыру.

Аңлату, әңгәмә,
күнегүләр эшләү.

Тест



44

Хәлләр. Вакыт һәм
урын хәле.

1

Яңа
белемнәрне үзләштерү
дәресе.



Кагыйдәләрне,
күрсәтмәләрне истә тотып
гамәлләр кылу

Вакыт һәм урын
хәлләрен аера
белүләренә
ирешү.

Татар теле
дәресләрен
үзләштерүгә
җаваплылык
булдыру.

Аңлату, әңгәмә,
күнегүләр эшләү

Тест. Карточкалар буенча
индивидуаль
эш



45

Хәлләр. Күләм,
максат, рәвеш
хәле.

1

Катнаш дәрес

Эзләнү таләп итә
торган
мәсьәләләрне
чишү юлларын
эзләү.

Күләм,максат,Рәв
еш хәлен аера
белү, сораулары.

Татар теленең
теоритик
мәгълүматын
үзләштерүгә терәк
булдыру.

Аңлату, әңгәмә,
күнегүләр эшләү.




46

Контроль дик-
тант. (№2)

1

Укучыларның
үсешен
контрольдә
тоту һәм
тикшерү
дәресе.

Үз-үзеңә
җөмләдән
бәйләнеш-кә
кергән сүзләрне
аерып чыгару.


Үз-үзеңне бүяләү,
үзанализга
омтылыш
булдыру.

Диктант язу.

Контроль дик-
тант



47

Хаталар өстендә
эш. Шарт һәм кире
хәлләр..

1

Белем һәм
күнекмәләрне
камилләштерү

Эзләнү таләп итә
торган
мәсьәләләрне
чишү юлларын
эзләү.

Хәлләрне
тәмамлыклардан
аера белүләренә
ирешү.

Укучыларда
грамоталы булу
теләге уяту.

Аңлату, әңгәмә,
күнегүләр эшләү.




48

БСҮ.Сөйләм
төрләре: сый-
фатлама,хикәяләү
һәм фикер йөртү
турында
башлангыч
төшенчә.

1

Белем һәм
күнекмәләрне
камилләштерү
дәресе.

Дөрес итеп
сөйләм төзи
белү.

Төрле төрдәге
хикәяләр төзү.

Укучыда телне
өйрәнү
кирәклеген аңлау
күнекмәләре
булдыру.

Аңлату




49

Җөмләнең тиңдәш
кисәкләре:тиңдәш
ияләр, хәбәрләр,
аергычлар,
тәмамлыклар,
хәлләр.


1

Яңа
белемнәрне
үзләштерү
дәресе.

Үз-үзеңә
җөмләдән
бәйләнеш-кә
кергән сүзләрне
аерып чыгару.

Барлык җөмлә
кисәкләренең дә
тиңдәшләнеп
килә алуын аңлау.

Төркемдәшләреңә
хөрмәт хисе
булдыру.

Күнегүләр эшләү. Карточкалар
буенча

мөстәкыйль эш



50

Тиңдәш кисәкләр
арасына куела тор-
ган тыныш бил-
геләре һәм тер-
кәгечләр.

1

Яңа
белемнәрне
үзләштерү
дәресе.

Алган
белемнәр-не
төрле тел
күренешләрен
аңлатуда
куллану.

Тиңдәш кисәкләр
арасына тыныш
билгеләрен дөрес
куя белү.


Күнегүләр эшләү.




51

Җөмлә
кисәкләре” тема-
сына контроль
диктант (№3)


1

Укучыларның
үсешен
контрольдә
тоту һәм
тикшерү
дәресе.

Үз-үзеңә
җөмләдән
бәйләнеш-кә
кергән җөмлә
кисәкләрен
аерып чыгару.


Үз-үзеңне бүяләү,
үзанализга
омтылыш
булдыру.

Диктант язу.

Контроль дик-
тант



52

Фонетика һәм ор-
фоэпия турында
төшенчә.
Сөйләм
органнары. Авазларның яса-
лышы.

1

Яңа
белемнәрне
үзләштерү
дәресе.

Дөрес итеп
сөйләм төзи
белү.

Тел гыйлеменең
фонетика һәм
орфоэпия
бүлекләре
турында
мәгълүматлы
булу. Авазлар һәм
хәрефләрне аера
белү. Сөйләм
барлыкка
китерүче
органнар турында
мәгълүматлы
булу.

Һәр татар теле
дәресләрендә яңа
белемгә ия булу
теләге булдыру.

Аңлату, әңгәмә,
күнегүләр эшләү




53

Сузык һәм тартык
авазлар таблицасы.


1

Катнаш дәрес.

Эзләнү таләп итә
торган
мәсьәләләрне
чишү юлларын
эзләү.

Төрле авазларның
ясалу урынын
белү.

Һәр татар теле
дәресләрендә яңа
белемгә ия булу
теләге
булдыру. Таблица
лар белән эшләү
күнекмәләре
барлыкка китерү.

Сузык авазларга
характеристика
(терәк схема
ясау). Күнегүләр
эшләү. Тартык
авазлар турында
катлаулы таблица
бенча эшләү,
шуңа нигезләнеп,
гади таблица ясау

Телдән
белемнәрне
тикшерү



54

Сингармонизм
законы
.

1

Катнаш дәрес.

Алган
белемнәрне
төрле тел
күренешләрен
аңлатуда
куллану.

Татар телендәге
сингармонизм
күренешенең
асылына төшенү:
рәт гармониясе
һәм ирен гармониясе
турында
мәгълүматлы
булу. Редукция
күренешенен
белү. Сузыкларга
хас фонетик
закончалыкларны
өлешчә фонетик
анализда күрсәтә
алу.

Һәр татар теле
дәресләрендә яңа
белемгә ия булу
теләге булдыру.

Аңлату, әңгәмә

Телдән
белемнә-рне
тикшерү



55

Сүзләрнең язы-
лышы һәм әйтеле-
ше туры килгән
һәм туры килмәгән
очраклар. А хәре-
фе язылып та, [ә]
авазы әйтелү
очраклары.

1

Катнаш дәрес.

Дөрес итеп
сөйләм төзи
белү.

Сүзләрнең язы-
лышын аңлау

Укучыларда
грамоталы булу
теләге уяту.

Аңлату, әңгәмә.

Авазлар,
аларның
төрләре,
характеристика
бирү, контроль
тест



56

Ы хәрефе язылып
та, [о] авазы; Бе-
ренче иҗектә ө
хәрефе язылып,
калган иҗекләрдә е
язылу.


1

Яңа
белемнәрне
үзләштерү
дәресе.

Анализ ясый
белү.

Тар әйтелешле [о]
һәм киң
әйтелешле [о], тар
әйтелешле [э] һәм
киң әйтелешле
[э], тар әйтелешле
[ы] һәм киң
әйтелешле [ы]
авазларын дөрес
әйтә,
транскрипциядә
дөрес күрсәтә
белү.

Укучыларда гра-
моталы булу
теләге уяту.

Күнегүләр эшләү

Сүзлек
диктанты



57

Ы+й хәрефләре
язылып та, [и] ава-
зы әйтелү очракла-
ры.

1

Белем һәм
күнекмәләрне
камилләштерү
дәресе.

Анализ ясый
белү.

Кагыйдәләрне
гамәлдә куллана
белү.

Укучыларда грамоталы булу
теләге уяту.

Аңлату, әңгәмә,
күнегүләр эшләү. Биремле карточ-
калар буенча эш.


Карточкалар
буенча
индиви-дуаль
эш



58

Сөйләмдә тартык авазларның
үзгәреше.
[г], [гъ], [к], [къ]
авазлары алдыннан
килгәндә
[н]авазының [ң]
лашуы.
[к], [къ]


1

Яңа белемнәрне
үзләштерү
дәресе.

Дөрес итеп сөйләм төзи белү.

к], [г] һәм [қ], [ғ] авазлары кергән
сүзләрнең дөрес
язылышы.

Укучының тартыклары
кергән сүзләрне
дөрес әйтү,
транскрипциядә
күрсәтә белү
үзләштергән
белемнең
кирәклеген аңлау.

Язма эштә җибәрелгән
хаталар өстендә
эшләү.
Аңлату,
әңгәмә,
күнегүләр эшләү.

Сүзлек диктанты



59

[W] авазы әйтелгән
сүзләрнең дөрес
язылышы. [йә],
[йү], [йу], [йы]
авазлары әйтелгән
сүзләрнең дөрес
язылышы.

1

Яңа
белемнәрне
үзләштерү
дәресе.

Үз-үзеңә
җөмләдән
бәйләнеш-кә
кергән сүзләрне
аерып чыгару.

[w] һәм [в]
тартыклары
кергән сүзләрне
дөрес әйтү һәм
дөрес язу,
транскрипциядә
күрсәтә белү.

Укучыларда гра-
моталы булу
теләге уяту.

Аңлату, әңгәмә,
күнегүләр эшләү.

Мөстәкыйль
эш



60

Ь, ъ хәрефләренең
дөрес язылышы.
[ң], [х], [һ] авазла-
ры әйтелгән
сүзләрнең дөрес
әйтелеше.

1

Белемнәрне
гому-
миләштерү
дәресләре.

Анализ ясый
белү.

Һ, Х, [н] һәм [ң]
тартыклары
кергән сүзләрне
дөрес әйтү һәм
дөрес язу.

Укучыларда гра-
моталы булу
теләге уяту.

Аңлату, әңгәмә,
күнегүләр эшләү.

Мөстәкыйль
эш



61

Үтелгәннәрне го-
мумиләштереп
кабатлау
. Фонетик
анализ.


1

Белем һәм
күнекмәләрне
камилләштерү
дәресе.

Кагыйдәләрне,
күрсәтмәләрне
истә тотып
гамәлләр кылу.

Тулы фонетик
анализ ясау
күнекмәләренә ия
булу.

Мөһим
нәтиҗәләрне истә
калдыру теләген
үстерү.

Татар телендәге
сузык һәм тартык
авазларга өлешчә
характеристика
бирә белү.

Карточкалар
буенча
мөстәкыйль эш



62

Фонетика тема-
сына диктант.



1.

Укучыларның
үсешен
контрольдә
тоту һәм
тикшерү
дәресе


Фонетика буенча
алган белемнәрне
гамәлдә куллану
күнекмәләре
булу.

Үз-үзеңне бүяләү,
үзанализга
омтылыш
булдыру.

Грамма
тик биремле дик-
тант язу.

диктант



63

Диктантны укучы-
лар белән бергәләп
тикшерү. Язмадагы
хаталарны табу,
төзәтү
күнекмәләре.



1

Белем һәм
күнекмәләрне
камилләштерү дәресе.

Кагыйдәләрне,
күрсәтмәләрне
истә тотып гамәлләр кылу.

Грамоталы язу-
ның тотрыклы
системасын булдыру.

Укучыларда гра-
моталы булу
теләге уяту.

Диктантта һәм
грамматик
биремнәрдә
җибәрелгән
хаталарны
тишереп, анализ
ясау, искә
төшерү, белемнәрне
ныгыту.

Дөрес язу
күнекмәләрен
камилләштерә алу.



64

Сүз байлыгы һәм
сөйләм культура-
сы.


1

Яңа
белемнәрне
үзләштерү
дәресе.

Игътибарлылык
һәм
кызыксынучанлы
к үстерү.

Билгеле бер
телдәге сүзләр
һәм әйтелмәләр
җыелмасының
шул телнең
лексикасы дип,
телнең
лексикасын
өйрәнүче фәннең
лексикология дип
аталуын белү. Сүзнең лексик
мәгънәсен
ачыклау юлларын
белү.

Телнең фикер
үсешендә әһәмия-
тен аңлау.

Аңлату, әңгәмә,
күнегүләр эшләү.

Дәреслектәге
сорауларга
җавап бирү



65

Сүз байлыгы һәм
сөйләм культура-
сы.


1

Белем һәм
күнекмәләрне
камилләштерү
дәресе.

Дөрес итеп
сөйләм төзи
белү.


Сүз байлыгын,
әһәмиятен аңлы
куллану
күнекмәсе
булдыру.

Аңлату, әңгәмә,
күнегүләр эшләү

Дәреслектәге
сорауларга
җавап бирү



66

Сүзнең лексик
мәгънәсе


1

Белем һәм
күнекмәләрне
камилләштерү
дәресе.

Игътибарлылык
һәм
кызыксынучанлы
к үстерү.


Татар теле
дәресләрендә яңа
белемгә ия булу
теләге булдыру.

Аңлату, әңгәмә,
күнегүләр эшләү.




67-
68

Туган телем –
иркә гөлем” дигән темага контроль сочинение.


2

Белем һәм
күнекмәләрне
камилләштерү
дәресе.

Эчтәлекне аңлау,
төшенү
күнекмәләре. Сочинение яза,
нәтиҗә ясый
белү


Тел байлыгын,
грамоталылыкны арттыру өстендә
эшләүне булдыру. Иптәшләрнең
фикеренә, эшчәнлегенә уңай
мөнәсәбәт
булдыру.

Аңлату, әңгәмә

Сочинение



69

Бер һәм күп
мәгънәле сүзләр.



1

Яңа
белемнәрне
үзләштерү
дәресе.

Кагыйдәләрне,
күрсәтмәләрне
истә тотып
гамәлләр кылу.

Телнең сүзлек
составындагы
сүзләрнең бер яки
күп мәгънә
белдерүен, күп
мәгънәлелекнең
полисемия
күренеше дип
аталуын, күп
мәгънәле сүзләр
арасында мәгънә
уртаклыгы
булуны белү,
мисаллар
ярдәмендә аңлата
белү.

Сүзне дөрес
куллана белүнең
әһәмиятен аңлау.

Аңлату, әңгәмә,
күнегүләр эшләү.




70

Сүзнең туры һәм
күчерелмә
мәгънәләре.




1

Белем һәм
күнекмәләрне
камилләштерү
дәресе.

Рус һәм татар
телендәге
үзенчәлекләре.

Сүзнең
предметны,
күренешне,
аларның
үзенчәлекләрен
турыдан-туры
атаган вакытта
белдерә торган
мәгънәсе сүзнең
туры мәгънәсе
булун; бер
предметны яки
күренешне
ачыклап бирү
өчен, аңа охшаган
икенче предмет
яки күренешнең
билгеләренкүчереп куллану
нәтиҗәсендә
күчерелмә мәгънә
барлыкка килүне
белү, аңлата алу.
Сүзнең туры һәм
күчерелмә
мәгънәләрен аера
белү.

Сүзне дөрес кул-
лана белүнең
әһәмиятен аңлау.

Аңлату, әңгәмә,
күнегүләр эшләү.

Карточкалар
буенча
мөстә-кыйль эш



71

Омонимнар.

1

Яңа
белемнәрне
үзләштерү
дәресе.

Рус һәм татар
телендә
омонимнар

Әйтелешләре һәм
язылышлары бер
үк, ләкин
мәгънәләре
бөтенләй башка
булган сүзләрнең
омоним (аваздаш
сүзләр) дип
аталуын, аларның
төрләрен белү.

Белем алуга
омтылыш булды-
ру.

Аңлату, әңгәмә,
күнегүләр эшләү.

Тест



72

Синонимнар.

1

Яңа
белемнәрне
үзләштерү
дәресе.

Рус һәм татар
телендә
синонимнар

Уртак мәгънәле,
бер-берсеннән
мәгънә
төсмерләре,
язылышлары,
стилистик
бизәкләре белән
генә аерылып
торучы сүзләрнең
синоним дип
аталуын аңлау. Синонимнарның
мәгънәви һәм
стилистик яктан
аермаларын таба
белү. Төрле сүз
төркеменә
караган сүзләрнең үзара
синонимлаша
алмавын
мисаллар
ярдәмендә
дәлилли алу.

Укучыда телне
өйрәнү
кирәклеген аңлау
күнекмәләре
булдыру.

Күнегүләр эшләү.

Тест.
Карточкалар
буенча
индивидуаль
эш



73

Антонимнар.

1

Катнаш дәрес.

. Рус һәм татар
телендә
антонимнар.

Капма-каршы
мәгънәле
сүзләрнең
антоним дип
аталуын,
сөйләмдә
аларның контраст
картиналар бирү
өчен
кулланылуын
белү.
Грамматик
яктан антоним-
нарның бер сүз
төркеменә
керүләрен аңлау.

Төркемнәрдә ара-
лашуның әһәмия-
тен аңлап
шөгыльләнү

Аңлату,
күнегүләрэшләү.

Тест



74

Якынкешеләргә,
дусларга, танышларга хат язу
күнекмәләре.

1

БСҮ

Рус һәм татар
телендә тәрҗемә
итү
үзенчәлекләре.

Туганнарга һәм
дус-ишләргә хат
яза алу.
Электрон
хатлар турында
белү.

Матур әдәби
сөйләм күнек-
мәләренә ия
булырга омтылыш
тәрбияләү.

Аңлату, әңгәмә

Инд.биремле
карточкалар
буенча эш: хат
язу



75

Фразеологик
әйтелмәләр.

1

Катнашдәрес.

Рус һәм татар
телендә тәрҗемә
итү
үзенчәлекләре.

Үзара тыгыз
бәйләнешле
берничә сүздән
төзелгән,
бербөтен мәгънә
аңлата торган
күчерелмә
мәгънәле төзелмә
фразеологик
әйтелмә дип
аталуын, фразеологик
бөтеннәрнең
(күпчелеге) башка
телләргә сүзгә-сүз
тәрҗемә
ителмичә,
шуларга тиң
параллель
тәгъбирләр
ярдәмендә
белдерелүен
аңлау
.

Телнең серләренә
төшенү теләге
булдыру.

Аңлату, әңгәмә,
күнегүләр эшләү.
Тәрҗемә эше.

Карточкалар
буенча
мөстәкыйльэш



76

Лексика
темасына
контроль диктант (№4)


1

Укучыларның
үсешен
контрольдә
тоту һәм
тикшерү
дәресе

Алган
белемнәр-не
төрле тел
күренешләрен
аңлатуда
куллану.


Үз-үзеңне бүяләү,
үзанализга
омтылыш
булдыру.

Аңлату, әңгәмә,
күнегүләрэшләү.

Диктант



77

Хаталар өстендә
эш.

1

Белем һәм
күнекмәләрне
камилләштерү
дәресе.

Кагыйдә-ләрне,
күрсәтмә-ләрне
истә тотып
гамәлләр кылу.


Укучыларда гра-
моталы булу
теләге уяту.

Аңлату, әңгәмә,
күнегүләрэшләү.




78.

Үткәннәрне ка-
батлау.

1

Белем һәм
күнекмәләрне
камилләштерү
дәресе.

Бирелгән
репликалардан
текст төзү.


Мөһим
нәтиҗәләрне истә
калдыру теләген
үстерү.

Аңлату, әңгәмә

Тест



79-80

Татар теленең
сүзлек составы.
Гомумтөрки
сүзләр, гарәп,
фарсы, рус
теленнән,рус теле
аша башка
телләрдән алынган
сүзләр.


2

Яңа
белемнәрне
үзләштерү
дәресе. Белем
һәм
күнекмәләрне
камилләштерү
дәресе.

Татар теленең
башка фәннәрне
өйрәнү һәм
белем алу чарасы
икәнен аңлау.

Татар теленә
гарәп, фарсы, рус
телләреннән һәм
рус теле аша
башка телләрдән
кергән сүзләр
турында
мәгълүматлы
булу. Яңа
сүзләрнең телдә
электән яшәп килә торган
сүзләргә
кушымчалар
ялгау, сүзләрне
кушу, я кыскарту
юлы белән
ясалуларын
мисаллар
ярдәмендә аңлата
алу. Гарәп һәм
фарсы
теллләреннән
кергән сүзләрне
татар теленең үз
сүзләреннән
аеруның уңайлы

Укучыда укуга,
ана теленә карата
уңай мөнәсәбәт
тәрбияләү. Сүзне
дөрес куллана
белүнең
әһәмиятен аңлау.

Аңлату, әңгәмә

Дәреслектәге
сорауларга
җавап бирү.



81-82

Контроль изложение язу.

2

Укучыларның
үсешен
контрольдә
тоту һәм
тикшерү
дәресе

Логик фикер
йөртү.

Сөйләм һәм язма
телен, хәтер һәм
фикерләү сәләтен
үстерү, рухи
дөньяңны баету
өстендә эшли
белү

Матур әдәби
сөйләм
күнекмәләренә ия
булырга омтылыш
тәрбияләү.

Аңлату, әңгәмә,
күнегүләр эшләү

Изложен язу



83

Изложениене
бергәләп тикшерү.
(Сөйләм һәм стиль
хаталарын табу,
төзәтү
күнекмәләре,
редакцияләү
күнегүләре.)

1

Укучыларның
үсешен
контрольдә
тоту һәм
тикшерү
дәресе

Кагыйдәләрне,
күрсәтмәләрне
истә тотып
гамәлләр кылу.



Сүзне дөрес
куллана белүнең
әһәмиятен аңлау. Төркемнәрдә
аралашуның
әһәмиятен аңлап
шөгыльләнү.





84-85

Татар теленең кул-
ланылыш өлкәсе
ягыннан сүзлек
составы. Гомумхалык сүзләре. Әдәби тел
сүзләре.
Диалекталь сүзләр,
атамалар
(терминнар).

2

Белем һәм
күнекмәләрне
камилләштерү
дәресе.

Татар теленең
башка фәннәрне
өйрәнү һәм
белем алу чарасы
икәнен аңлау.

Гомумхалык
Кулланылыш
өлкәсе ягыннан
татар теленең
сүзлек составы
төркемнәре: гомумхалык
сүзләр,
диалекталь
сүзләр,
профессиональ
сүзләр һәм
атамаларны аера
белү.
Гомумхалык
сүзләренең гомум
аңлаешлы һәм
кулланылышлы
сүзләр булуын,
диалекталь
сүзләрнең
билгеле бер
территориядә
яшәүче халыкның
әдәби телгә кабул
ителмәгән
үзенчәлекле
сүзләре булуын
белү.
Профессиональ
сүзләрнең
билгеле бер
профессия
кешеләре
тарафыннан
кулланыла торган
сүзләр булуын;
атамаларның фән,
техника һәм
башка өлкәгә
караган, бер генә
мәгьнәгә ия
булган сүзләр
булуын аңлау.

Сүз байлыгын,
әһәмиятен аңлы
куллану
күнекмәсе
булдыру.Сүзне
дөрес куллана
белүнең
әһәмиятен аңлау.

Аңлату, әңгәмә,
күнегүләр эшләү

Мөстә-кыйль
эш.
Тестлар эшләү



86

Өйрәтү диктан-
ты. Татар теленең
кулланылыш
дәрәҗәсе ягыннан
сүзлек составы.

1

Яңа
белемнәрне
үзләштерү
дәресе.

Биремнәр үти алу. Эшкә уңай
мотивация

булдыру.

Телнең сүзлек
составының
үзгәреп торуын
аңлау. Тарихи
сүзләрнең
кулланылыштан
төшеп калган
предмет,
күренешләрнең
исемнәре булуы, ә
хәзерге көндә дә
булган предмет,
күренешләрнең
искергән
атамалары
архаизм булуын
аңлата алу.
Искергән
сүзләрне тарихи
сүзләр һәм
архаизмнарга
бүлә белү. Телдә
барлыкка килә
торган яңа
сүзләрнең
неологизмнар
булуын белү

Сүзне дөрес
куллана белүнең
әһәмиятен аңлау

Күнегүләр эшләү.

Өйрәтү
диктанты



87

Сөйләм формала-
ры: Монологик
һәм диалогик
сөйләм.


1

Яңа
белемнәрне
үзләштерү
дәресе.

Үз-үзеңә
җөмләдән
бәйләнеш-кә
кергән сүзләрне
аерып чыгару.

Диалог һәм моно-
логны аера белү.

Уку процессында
катнашучыларга
уңай мөнәсәбәт
булдыру.

Аңлату, әңгәмә,
күнегүләр эшләү




88

Текст, аның тема-
сы. Төп уй. Гади
план төзү.


1

Яңа
белемнәрне үзләштерү
дәресе.

Хикәя төзи,
нәтиҗә ясый
белү.

Текстның төп уен
таба белү

Сыйныфташлары
фикерен адекват кабул итәргә
өйрәнү.

Текст өстендә
эшләү




89

Сүзлекләр.
Сүзлекләрдән фай-
далану күнегүләре.




1

Белем һәм
күнекмәләрне
камилләштерү
дәресе.

Татар теленең
башка фәннәрне
өйрәнү һәм
белем алу чарасы
икәнен аңлау.

Сүзләрне җыю,
тәртипкә салу һәм
сүзлекләр төзү
турындагы
фәннең
лексикография
дип аталуын,
сүзлекләрнең
аңлатмалы һәм
телара төрләргә
бүленүен аңлау. Орфографик,
орфоэпик,
синонимнар,
фразеологик,
диалектологик,
әдәбият белеме,
ике телле һәм күп
телле тәрҗемәле
сүзлекләрне аера
белү. Сүзлекләр
белән иркен эш
итә белү.
Электрон
сүзлекләр
турында
мәгълүматка ия
булу. Әңгәмә
кору, үз
фикереңне яклап,
әңгәмә-бәхәс
формасында
сөйләшү
күнекмәләренә
ирешүдә даими

Сүз байлыгын,
әһәмиятен аңлы
куллану
күнекмәсе
булдыру.

Аңлатмалы һәм
орфографик
сүзлекләр
турында һәм
алардан
файдалана
белергә өйрәтү.
Интернет аша
турыдан-туры
эшләүче (онлайн)
һәм
цифрлаштырылга
н сүзлекләр
белән
таныштыру.

Карточкалардагы биремнәр
буенча
сүзлек-ләр
белән эш



90.

Картинада төсләр
ярдәмендә бирел-
гән эчтәлекне
сүзләрдән файда-
ланып язу. Яңгыр
яву күренешен сүз
белән сурәтләү..

1

Белем һәм
күнекмәләрне
камилләштерү
дәресе

Татар теленең
башка фәннәрне
өйрәнү һәм
белем алу чарасы
икәнен аңлау.

Төсләрне сүзләр
белән сурәтли
белү

Кирәкле
мәгълүматны
эзләп табу
күнекмәсен
үстерү.

Сүзләрдән дөрес
файдаланып
эшләү.




91-92.

И.И.Левитанның
“Яз. Су ташыган
чак” картинасы
буенча сочинение
– тасвирлама язу.

2

Укучыларның
үсешен
контрольдә
тоту һәм
тикшерү
дәресе

Биремнәр үти
алу. Эшкә уңай
мотивациябулды
ру

Картинада төсләр
ярдәмендә
бирелгән
эчтәлекне сүзләр
ярдәмендә бирә
алу.

Сүз байлыгын
арттыру өстендә
эшләү теләген
үстерү.

Картина буенча
эшләү

Сочине

ние



93.

Лексикология
бүлеген кабатлау.
Лексик анализ ясау
үрнәге.

1

Лексикология
буенча
белемнәрен
системалашты
ру.

Кагыйдәләрне,
күрсәтмәләрне
истә тотып
гамәлләр кылу.

Лексикология
һәм сөйләм
культурасы”
бүлеге буенча
алган белемнәрне
гамәлдә куллану
күнекмәләрен
камилләштерә
алу.

Мөһим
нәтиҗәләрне истә
калдыру теләген
үстерү. Тел
дәресләрендә
өйрәнгән белемне
гамәлгә күчерү
теләге булдыру.

Аңлату,
күнегүләр эшләү.

Карточкалар
буенча
мөстәкыйль эш



94.

Лексикология
бүлеге буенча
грамматик бирем-
ле диктант.

1

Укучыларның
үсешен
контрольдә
тоту һәм
тикшерү
дәресе

Биремнәр үти
алу. Эшкә уңай
мотивациябулды
ру.

Лексикология һәм
сөйләм
культурасы
бүлеге буенча
алган белемнәрне
гамәлдә куллану
күнекмәләре
булу.

Укучыларда гра-
моталы булу
теләге уяту.

Кирәкле
мәгълүматны эз-
ләп табу күнек-
мәсен үстерү.
Диктант язу.

Диктант



95-96.

БСҮ. Изложение
язу. Текстта би-
релгән эчтәлекне
кыскартып
сөйләү,төп уйны
аңлау.



1

Укучыларның
үсешен
контрольдә
тоту һәм
тикшерү
дәресе

Логик фикер
йөртү.

Лексикология һәм
сөйләм
культурасы
бүлеге буенча
алган белемнәрне
гамәлдә куллану күнекмәләре
булу. Бирелгән
темага һәм
куелган максатка
яраклы рәвештә
хикәяләү
характерындагы
текстларны
язмача әзерләү.

Матур әдәби
сөйләм
күнекмәләренә ия
булырга омтылыш
тәрбияләү.

Изложение тек-
сты буенча план
төзү, язу.

Изложе

ние



97

Изложениене һәм
сочинениене
бергәләп тикшерү,
язмадагы орфо-
график, пунктуа-
цион. Грамматик
хаталарны, сөйләм
һәм стиль хатала-
рын табу, төзәтү
күнекмәләре.

1

БСҮ

Биремнәр үти
алу.

Эшкә уңай
мотивациябулды
ру.

Грамоталы язу-
ның тотрыклы
системасын бул-
дыру.

Укучыларда
грамоталы булу
теләге уяту.

Ялгыш-лар
өстендә эшләү



98

Укучыларның
аңлап уку тизле-
ген, сәнгатьле итеп
уку һәм укыган-
ның эчтәлеген
аңлау дәрәҗәләрен
өйрәнү.

1

Белем һәм
күнекмәләрне
камилләштерү
дәресе.

Уку тизлегенә
нәтиҗә ясый
белү

Сәнгатьле уку
кунекмәләре бул-
дыру.

Үзләштергән
белемне аңлату
күнекмәсен
үстерү.

Тизлеккә уку.




99-100

Ел буе үткәннәрне
кабатлау.

1

Белемнәрен
гомумиләштер
ү

Гомумиләштерү,
нәтиҗә ясау.

Уку елы
дәвамында
алганнарын
гамәлдә куллану
күнекмәләрен
тикшерү.

Үзләштергән
белемне аңлату
күнекмәсен
үстерү.

Аңлату,
күнегүләр эшләү.

Тест



101

Арадаш аттестация. Контроль диктант.

1

Укучыларның
үсешен
контрольдә
тоту һәм
тикшерү

Алган
белемнәр-не
төрле тел
күренешләрен
аңлатуда

ДЙА тестлары
эшләү.

Үз-үзеңне бүяләү,
үзанализга
омтылыш
булдыру.

Диктант эшләү.

Контроль диктант.



102-104

Хаталар өстендә
эш. Тестлар эшләү.



1

Кабатлау
дәресе.

Кагыйдәләрне,
күрсәтмәләрне
истә тотып
гамәлләр кылу.

Уку елы
дәвамында алган
белемнәрне
гамәлдә куллану
күнекмәләрен
камилләштерә
алу.

Үзләштергән
белемне аңлату
күнекмәсен
үстерү.

Тест

Тест



105

Үткәннәрне гомумиләштереп кабатлау.Йомгаклау.

1

Белемнәрен
гомумиләш-

терү


Гомумиләштерү,
нәтиҗә ясау.

ДЙА тестлары
эшләү.


Аңлату,
күнегүләр эшләү.






Выбранный для просмотра документ тат әдәб 6 кл.docx

библиотека
материалов



Каралды”

Методик берләшмә җитәкчесе:

__________ Сираева Р.Х.

Беркетмә №, “___” ______ 2014 ел.

Килешенде”

Укыту эшләре буенча директор

урынбасары: ___________ Сибгатуллина Р.К.

___” ____ 2014ел.

Раслыйм”

Директор: _________ Гараев Р.А.



___” _____ 2014 ел.



Татарстан Республикасы Биектау муниципаль районы

Муниципаль бюджет гомуми белем учреждениесе

Ямаширмә гомуми урта белем мәктәбе



6 НЧЫ СЫЙНЫФ ӨЧЕН 2014 – 2015 нче уку елына

татар әдәбиятыннан ЭШ ПРОГРАММАСЫ

елга- 70 дәрес , атнага – 2 дәрес

Төзүче: беренче квалификацион категорияле татар теле һәм әдәбияты укытучысы

Сираева Резедә Хәйдәр кызы.


Педагогик киңәшмә утырышында каралды.

Беркетмә №_____, _____________, 2014 ел.





АҢЛАТМА ЯЗУЫ



Программа түбәндәге дәүләт документларына нигезләнеп язылды:


  1. Россия Федерациясендә мәгариф турында” Федераль Законы, декабрь, 2012 ел.

  2. Мәгариф турында” Татарстан Республикасы Законы, 2013 ел.

  3. Төп гомуми белем бирү федераль дәүләт белем бирү стандартлары. Россия Федерациясе Мәгариф һәм фән министрлыгы, 17 декабрь, 2010 ел.

  4. Татарстан Республикасы дәүләт телләре һәм Татарстан Республикасында башка телләр турында” Татарстан Республикасы Законы (2004 ел, 1 июль).

  5. 2004-2013 нче елларга Татарстан Республикасы дәүләт телләрен һәм Татарстан Республикасында башка телләрне саклау, өйрәнү һәм үстерү буенча Татарстан Республикасы Дәүләт программасы” (2004 ел, 11 октябрь).

  6. 2013-2018 нче елларда Биектау муниципаль районы мәгариф учреждениеләрендә ТР халыкларының телләрен саклау, өйрәнү һәм үстерү буенча район программасы”

  7. белем бирү учреждениесенең базис укыту планы.

  8. ТР Мәгариф һәм фән министрлыгының “Федераль дәүләт белем стандартлары нигезендә мәктәпләрдә татар телен һәм әдәбиятын укыту турында” 12138/13 номерлы (7.09.2013) хаты

  9. ТАТАРСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ МӘГАРИФ ҺӘМ ФӘН МИНИСТРЛЫГЫ Татар телендә гомуми төп белем бирү мәктәпләре (V-IX сыйныфлар) өчен татар әдәбиятыннан авторлык эш программасы Төзүче-авторлары: Ф.А.Ганиева, М.Д.Гарифуллина Казан 2014.

5-9 нче сыйныфларда татар әдәбиятыннан урта (тулы) гомуми белем бирүнең максатлары



  • Матур әдәбият әсәрләрен форма һәм эчтәлек берлегендә аңларга һәм анализларга өйрәтү;

  • Логик фикерләү сәләтен үстерү һәм камилләштерү;

  • Балаларның рухи дөньяларын баету.

Бурычлар


  • укучының төп әдәби-тарихи мәгълүматларны һәм әдәби-теоретик төшенчәләрне белүенә ирешү һәм анализ барышында кулланырга күнектерү;

  • укучыда матур әдәбият әсәрләрен мөстәкыйль уку ихтыяҗы булдыру;

  • укучының телдән һәм язма сөйләмен үстерү;

  • укучыда үз милләтенә, аның әдәбиятына, мәдәниятенә карата хөрмәт, дөньяга гуманлы караш, гражданлык тойгысы,

патриотизм хисләре, үз милләтенең, шушы төбәктә яшәүче башка халыкларның мәдәни кыйммәтләренә хөрмәт хисләре

тәрбияләү.

Формалаштырылырга тиешле белем һәм күнекмәләр:

  • Төрле жанрдагы әдәби әсәрләрне аңлап һәм иҗади, сәнгатьле уку, аларга карата укучыларда мөстәкыйль мөнәсәбәт булдыру;

  • Әдәби әсәрне сюжет-композиция, образлар бирелеше, тел-стиль ягыннан анализлау;

  • Шигъри текстларны яисә чәчмә әсәрдән өзекләрне яттан өйрәнү;

  • План төзү һәм әсәрләр турында бәяләмә, сочинение элементлары белән изложение язу;

  • Сайлап алып (яки тәкъдим ителгән) язучының тормыш юлын, иҗатын сөйләү;

  • Фольклор әсәрләренең жанрын һәм аларга хас үзенчәлекләрне тану;

  • Әдәби әсәрнең төрен, жанрын билгеләү һәм фикерне исбатлау;

  • Төрле әсәрләрнең темаларын яки проблемаларын чагыштыру, үзенчәлекләрен билгеләү;

  • Әдәби әсәрләр буенча һәм тормыштан алган фикер-карашларга, хис-кичерешләргә нигезләнеп сочинение язу;

  • Татар, рус (яки башка халыкларның) әдәбиятларында бер төрдәге темага язылган әсәрләрне чагыштыру, милли үзенчәлекләрен ачыклау.



Эш программасы Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгы тарафыннан тәкъдим ителгән “Татар телендә гомуми төп белем бирү мәктәпләре (V- IXсыйныфлар) өчен татар әдәбиятыннан авторлык(эш) программасы”на, (Казан, 2014) нигезләнеп төзелде.

Төзүче-авторлар: 6нчы сыйныф Ф.А.Ганиева, М.Д.Гарифуллина.

Укыту-методик комплекты



Дәреслек: Ф.А.Ганиева, М.Д.Гарифуллина. Әдәбият: татар телендә гомуми белем бирү мәктәбенең 6 нчы сыйныфы өчен дәреслек-хрестоматия. – Казан Татарстан китап нәшрияты, 2014.

Әдәбият өйрәнү-58 сәгать

БСҮ-8 сәгать

ДТУ- 4 сәгать







Сәг

Са

ны

Вакыт

Дәрес төре һәм укучы эшчәнлеге

Дәрес тибы

Укучылар үзләштерер

гә тиешле осталык һәм күнекмәләр

Конт.-исәпләү материал

лары

Өй эше




Ф.

П.






1

Халык авыз иҗаты. Мифлар

1



Мифларны уку,эчтәлеген сөйләргә өйрәнү

Яңа материалны өйрәнү

Халык авыз иҗаты төрләрен, миф турында төшенчәне белү,

Халык авыз иҗаты ңанрларын язу


Өлкәннәрдән ишеткән мифларны язып килү



2

Алып кешеләр” мифы.


1



Мифларда чынбарлыкны хыял ярдәмендә аңларга омтылу

әңгәмә

Сәнгатьле уку күнекмәләре булу.

Эчтәлек сөйләү


2нче сорауга җавап язу

3

Җил иясе җил чыгара” мифы.



1



Мифларда чынбарлыкны хыял ярдәмендә аңларга омтылу

әңгәмә

Сорауларга тулы һәм төгәл җавап бирергә күнегү

Эчтәлек сөйләү


Мифолагиягә нигезләнгән әсәрләр уку

4

Практик дәрес.әдәби әсәр.эчтәлек һәм форма образлар системасы.

1



Әсәрне анализларга өйрәнү

Анализ ясау

Аудитория алдында чыгыш ясау күнекмәләре булдыру

Мөстәкыйль анализлау

Конспект язу

5

Әдәби алымнар

1



Әсәрне анализларга өйрәнү

Практик эш

Аудитория алдында чыгыш ясау күнекмәләре булдыру

Чыгыш ясау

Яраткан әсәрне анализлау

6

Каюм Насыйри иҗаты.


1



Әдипнең тормыш һәм иҗат юлыннан төп фактларны белү.

Яңа материалны өйрәнү


Эзлекле сөйләү күнекмәләрен булдыру

Хронологик таблица төзү

7.

Әбүгалисина” әсәре.



1



Гыйлемне явызлыкка түгел, шәфкатьлелеккә хезмәт иттерү идеясен ачыклау.


Эчтәлек сөйләү



Әсәрдә акыл көче, гыйлем куәтен раслау.

Әдәби текст белән танышу һәм анализлау

Әбугалисина һәм Әбелхарис образлары.

8.

Гыйлемне шәфкатьлелекккә хезмәт иттерү идеясе.



1



әсәргә карата дәлилле рәвештә  үз мөнәсәбәтеңне белдерә белү.

Анализлау дәресе

Әсәрдә автор әйтергә теләгән фикерне билгели алу

Анализлау

Эчтәлек сөйләү

9.

Әбүгалисина һәм Әбелхарис образлары

1



Сыйфатлама, эмоциональлек, модальлек элементларын табу

Индивидуаль биремнәр үтәү.

әдәби образларга характеристика яза белү.


Характеристика язу

Чагыштырма характеристика язу

10.

Б.С.ҮИнша. Әбүгалисина – реаль шәхес.


1



Язма сөйләмне үстерү

Сөйләм үстерү дәресе

Әдәби әсәргә бәя язарга өйрәнү



11.

Г.Ибраһимов иҗатына кыскача күзәтү.



1



Мәг бирү,тормыш юлын өйрәнү

Язучы биографиясен өйрәнү.

Авторның тормыш юлы һәм иҗаты белән танышу

Хр.таб. тутыру

Тормыш юлын сөйләргә

12

Г.Ибраһимов “Алмачуар” хикәясе.


1



Әңгәмә,пейзаж турында төшенчә бирү,уку

Анализлау дәресе

Хикәяне укып өйрәнү

Эчтәлек сөйләү

Индивидуаль эш 4нче сорау

13

Авыл малаеның табигатькә якынлыгы.


1



Әңгәмә,сорауларга җавап бирү,эчтәлек сөйләү

Әдәби әсәрне өйрәнү, анализлау

Хикәяләү үзенчәлеген белү


Рәсем ясау

14

Пейзаж турында төшенчә.


1



Әңгәмә,сорауларга җавап бирү,эчтәлек сөйләү

Әдәби әсәрне өйрәнү, анализлау

Анализ ясый белү


Сурәтләү чараларын язу

15

Әсәрдә әдәби алымнар, тел-стиль чаралары, әдәби сөйләм

1



Әңгәмә, сорау кую, нәтиҗәләр чыгару

Белемнәрне һәм күнекмәләрне камилләштерү дәресе.

Әсәрдә автор әйтергә теләгән фикерне билгели алу


тест

Сорауларга җавап язу

16

Б.С.Ү. инша “Халыкның гореф-гадәтләре”

1



Б.С.Ү. Әңгәмә,мөстәкыйль язу

Тел үстерү, йомгаклау

Әсәрдә автор әйтергә теләгән фикерне билгели алу




17

Г.Рәхим иҗаты.



1



Мәгъ. бирү,тормыш юлын өйрәнү

Язучы биографиясен өйрәнү.

Әдәби алымнарны истә калдыру


Тормыш юлын сөйләргә

18

Яз әкиятләре” хикәясе.


1



Сәнгатьле уку, биремнәрне үтәү.

Әдәби-теоретик күнекмәләр булдыру дәресе

Әсәрдә автор әйтергә теләгән фикерне билгели алу


Тел-сурәтләү чараларын табу

Чыгыш ясау

19

БСҮ”Табигать образларында кеше характерының сыйфатлары

1



Бәйләнешле сөйләм үстерү.Мөстәкыйль язу.

Тел үстерү, йомгаклау

Әдәби әсәргә бәя язарга өйрәнү



20.

ДТУ Ф.Яруллин”Урман әкияте”хикәясе.

1



Укытучы сүзе, сәнгатьле уку.

Белемнәрне һәм күнекмәләрне камилләштерү дәресе

Мөстәкыйль уку ихтыяҗы булдыру

Эчтәлек сөйләү

Әдәби әсәрләр уку

21

Дәрдмәнд “Видагъ” шигыре



1



Сәнгатьле уку,белем һәм күнекмәләрне үстерү.

Язучы биографиясен өйрәнү

Шигырь төзелешен белү


Индивидуаль эш 1нче сорау

22

Дәрдемәнд.”Каләмгә хитаб”шигыре

1



Сәнгатьле уку,белем һәм күнекмәләрне үстерү.

Анализлау дәресе

Укыганны анализлый белү

Шигырьләр буенча биремнәр үтәү.

Шигырьне анализлау

23

С. Рәмиев иҗаты, шигырьләре.


1



Укытучы сүзе, портрет белән эш.

Язучы биографиясен өйрәнү

Тел-сурәтләү чараларын таба белү


Тормыш юлын сөйләргә

24

Шигырьләрендә мәгърифәткә, белемгә өндәү

1



Шигырь төзелешен искә төшерү

Анализлау дәресе

Интонация белән уку күнекмәләре булдыру

Шигырьләр буенча биремнәр үтәү.

Сорауларга җавап әзерләү

25

Г.Камал иҗатына кыскача күзәтү.



1



Мәгъ. бирү,тормыш юлын өйрәнү

Язучы биографиясен өйрәнү.

Авторның тормыш юлы һәм иҗаты белән танышу

Хр.таб. тутыру

Тормыш юлын сөйләргә

26

Г.Камал “Беренче театр”.



1



Әсәрнең эчтәлеген эзлекле сөйләү

Әсәр уку һәм анализлау

Комедияне таный белү

Караган спек. искә төшерү

Эчтәлеген сөйләргә

27

Конфликт турында төшенчә.



1



Укыганнарны анализлау

Әдәби әсәрне өйрәнү,анализлый белү.

Эчтәлеген эзлекле итеп сөйли белү

Сәнгатьле укуны бергәләп бәяләү

Драма әсәрен анализлау

28

Әсәрнең төп һәм ярдәмче геройлары

1



Интонация белән уку, истәлекләр белән танышу

Әдәби әсәрне өйрәнү,анализлый белү.

Әсәрдә автор әйтергә теләгән фикерне билгели алу

тест

Характеристика язу

29

Г. Тукай. “Исемдә калганнар” әсәре.


1



Мәг.бирү,биография һәм автобиография белән танышу

Язучы биографиясен өйрәнү.

Автор турында белгәннәрне искә төшерү

Әдәби текст белән танышу һәм анализлау

Эчтәлек сөйләү

30

Исемдә калганнар” әсәренең язылу тарихы

1



Әңгәмә,план төзү

Әдәби әсәрне өйрәнү,анализлый белү.

Сорауларга тулы һәм төгәл җавап бирү

Эчтәлек сөйләү

Индивидуаль эш 2нче сорау

31

Балачак хатирәләренең самимилеге.


1



Фикер алышу,эчтәлеген сөйләү

Әдәби әсәрне өйрәнү,анализлый белү.

Әңгәмә корырга күнегү

Индивидуаль биремнәр үтәү.

Инша язу

32

Тормыш юлының иҗаты белән аерылгысыз бәйләнеше

1



Фикер алышу

Нәтиҗә чыгару дәресе

Эчтәлеген эзлекле итеп сөйли белү


Индивидуаль эш 2нче сорау

33

Биография һәм автобиография турында төшенчә

1



Фикер алышу

Әдәби-теоретик күнекмәләр булдыру дәресе

Әдәби алымнарны истә калдыру

тест

Индивидуаль эш 3нче сорау

34

БСҮ.Инша”Г.Тукай образын гәүдәләндергән сәнгать әсәрләре

1



Иҗади язма эш

Белем һәм күнекмәләрне камилләштерү дәресе.

Әдәби әсәргә бәя язарга өйрәнү



35

Практик дәрес. Лирик жанрлар

1



Сорауларга тулы җавап бирергә күнегү

Гомумиләштерү дәресе

Тел-сурәтләү чараларын таба белү

Индивидуаль биремнәр үтәү.

Шигырьгә анализ ясау

36

Практик дәрес.Тезмә сөйләм үзенчәлекләре

1



әңгәмә,белемнәрне ныгыту.

Гомумиләштерү дәресе

Тел-сурәтләү чараларын таба белү

Индивидуаль биремнәр үтәү.

Шигырьгә анализ ясау

37

Һ.Такташның тормыш юлы,иҗаты

1



сәнгатьле уку,мәгълумат бирү

Язучы биографиясен өйрәнү.

Авторның тормыш юлы һәм иҗаты белән танышу

Хр.таб. тутыру

Тормыш юлын сөйләргә

38

Һ.Такташ”Урман” шигыре

1



сәнгатьле уку,анализлау

Әдәби әсәрне өйрәнү,анализлый белү

Укыганны анализлый белү

Шигырьләр буенча биремнәр үтәү.

Тел-сурәтләү чараларын язу

39

Һ.Такташ”Пи-би-бип” шигыре

1



сәнгатьле уку,анализлау

Әдәби әсәрне өйрәнү,анализлый белү

Укыганны анализлый белү

Шигырьләр буенча биремнәр үтәү.

Тел-сурәтләү чараларын язу

40

Һ.Такташ”Болай гади җыр гына” шигыре

1



сәнгатьле уку,анализлау

Әдәби әсәрне өйрәнү,анализлый белү

Укыганны анализлый белү


анализлау

41

И.Газиның тормыш юлы, иҗаты

1



Мәгъ. бирү,тормыш юлын өйрәнү

Язучы биографиясен өйрәнү.

Авторның тормыш юлы һәм иҗаты белән танышу

Хр.таб. тутыру

Тормыш юлын сөйләргә

42

И.Гази”Кояш артыннан киткән тургай”хикәясе

1



Әңгәмә,сәнгатьле уку,сорауларга җавап бирү.

Әдәби әсәрне өйрәнү,анализлый белү.

Сорауларга тулы һәм төгәл җавап бирергә күнегү

Әсәр эчтәлеге буенча сорауларга җавап бирү.

эчтәлек

43

И.Гази”Кояш артыннан киткән тургай”хикәясендә образлар,сурәтләү алымнары

1



Сәнгатьле уку, текст буенча иҗади биремнәр эшләү.

Белем һәм күнекмәләрне камилләштерү дәресе.

Эчтәлеген эзлекле итеп сөйли белү

Мөстәкыйль иҗади эш

Иҗади эш

44

БСҮ Сәнгатьле сөйләм

1



Бәйләнешле сөйләм үстерү

Анализлау дәресе

Сәнгатьле сөйли белү


ятларга

45

ДТУ И.Гази”Өч Мәхмүт”хикәясе

1



Әңгәмә, бәйләнешле сөйләм үстерү,сорау кую,нәтиҗәләр чыгару

Сөйләм телен үстерү

Мөстәкыйль уку ихтыяҗы булдыру

Эчтәлек сөйләү

Характеристика язу

46

Р.Батулланың тормышы,иҗаты

1



Мәгъ. бирү,тормыш юлын өйрәнү

Язучы биографиясен өйрәнү.

Авторның тормыш юлы һәм иҗаты белән танышу


Әсәрләрен уку

47

Р.Батулланың”Имче”хикәясе

1



сәнгатьле уку,анализлау

Әдәби әсәрне өйрәнү,анализлый белү.

Төп мәгънәләрне табу, аңлата белү

Әсәр эчтәлеге буенча сорауларга җавап бирү

Эчтәлек,ана

лиз

48

Р.Батулланың”Көчек”хикәясе

1



сәнгатьле уку,анализлау

Әдәби әсәрне өйрәнү,анализлый белү.

Төп мәгънәләрне табу, аңлата белү

Әсәр эчтәлеге буенча сорауларга җавап бирү

Сорауларга җавап әзерләү

49

Р.Батулланың”Чагыр”хикәясе

1



сәнгатьле уку,анализлау

Әдәби әсәрне өйрәнү,анализлый белү.

Төп мәгънәләрне табу, аңлата белү

Әсәр эчтәлеге буенча сорауларга җавап бирү

Мөстәкыйль эш

50

Ф.Яруллин иҗаты белән танышу

1



Мәгъ. бирү,тормыш юлын өйрәнү

Язучы биографиясен өйрәнү.

Авторның тормыш юлы һәм иҗаты белән танышу


Тормыш юлын уку

51

Ф.Яруллин”Ак төнбоек”хикәясе

1



биремнәр үтәү,сәнгатьле уку

Анализлау дәресе

Әсәрнең идеясен билгели белү


эчтәлек

52

Ф.Яруллин”Ак төнбоек”хик.конфликт

1



Фикер алышу,эчт.сөйләү

Анализлау дәресе

Әсәрнең проб.бил белү

Мөстәкыйль иҗади эш

Характеристика язу

53

БСҮ Сәнгатьле сөйләм Ф.Яруллин”Бер өмет”

1



Бәйләнешле сөйләм үстерү

Сәнгатьле сөйләм

Интонация белән сөйләү күнекмәләре булдыру


ятларга

54

Р.Миңнуллин иҗаты белән танышу

1



Мәгъ. бирү,тормыш юлын өйрәнү

Язучы биографиясен өйрәнү

Авторның тормыш юлы һәм иҗаты белән танышу

Хр.таб. тутыру

Шигъ. уку

55

Р.Миңнуллин шигырьләрендә балалар дөньясы.

1



Иҗади уку күнекмәләрен үстерү

Анализлау дәресе

Укыганны анализлый белү

Шигырьләр буенча биремнәр үтәү.

анализлау

56

Р.Миңнуллин шигырьләрендә сурәтләү чаралары

1



Укытучы сүзе, белем бирү,фикер алышу, китаплар белән танышу

Анализлау дәресе

Укыганны анализлый белү

Шигырьләр буенча биремнәр үтәү.

Сурәтләү чараларын язу

57

БСҮ Сәнгатьле сөйләм Р.Миңнуллин”Шундый минем туган ягым”

1



Сөйләм телен үстерү

Сәнгатьле сөйләм

Интонация белән сөйләү күнекмәләре булдыру


ятларга

58

Лиро-эпик жанр-баллада

1



мәгълумат бирү

Яңа материалны өйрәнү

Интонация белән уку күнекмәләре булдыру


Конспект язу

59

М.Җәлил”Сандугач һәм чишмә”

1



сәнгатьле уку,анализлау

Анализлау дәресе

Интонация белән уку күнекмәләре булдыру

Тест төзү

Сурәтләү чараларын язу

60

ДТУ М.Җәлил”Ана бәйрәме”

1



Әңгәмә, бәйләнешле сөйләм үстерү,сорау кую,нәтиҗәләр чыгару

Сөйләм телен үстерү

Укыганны анализлый белү


Рәсем ясау

61

И.Юзеев иҗаты турында кыскача белешмә.

1



Мәгъ. бирү,тормыш юлын өйрәнү

Язучы биографиясен өйрәнү

Авт.тормыш юлы,иҗаты белән танышу


Тормыш юлын уку

62

И.Юзеев “Бакчачы турында баллада”



1



сәнгатьле уку,анализлау

Анализлау дәресе

Төп мәгънәләрне табу, аңлата белү

Шигырьләр буенча биремнәр үтәү.

Вакыйгаларны сөйләү

63

Йолдыз кашка турында баллада”


1



сәнгатьле уку,анализлау

Анализлау дәресе

Төп мәгънәләрне табу, аңлата белү


Сорауларга җаваплар әзерләү

64

БСҮ Сәнгатьле сөйләм

1



Сөйләм телен үстерү

Сөйләм телен үстерү

Интонация белән уку күнекмәләре булдыру

Яттан сөйләү


65

Ә.Фәйзи иҗатына кыскача күзәтү.


1



Мәгъ. бирү,тормыш юлын өйрәнү

Язучы биографиясен өйрәнү

Авторның тормыш юлы һәм иҗаты белән танышу


Тормыш юлын уку

66

Ә. Фәйзи “Тукай” романы. Уку һәм анализлау.



1



Укытучы сүзе,сорау һәм биремнәргә җавап бирү.

Анализлау дәресе

Эчтәлеген эзлекле итеп сөйли белү

Әсәр эчтәлеге буенча сорауларга җавап бирү

эчтәлек

67

Тукай язмышы.


1



сәнгатьле уку,анализлау

Белем һәм күнекмәләрне камилләштерү дәресе.

Эчтәлеген эзлекле итеп сөйли белү


Тест төзү

68

Тукайның халык баласы булуы.



1



әңгәмә,белемнәрне ныгыту

Гомумиләштерү дәресе

Төп мәгънәләрне табу, аңлата белү

Тест төзү

эчтәлек

69

Шәпеш һәм Сираҗи хәлфәләргә чагыштырмача характеристика

1



фикер алышу, китаплар белән танышу

әңгәмә

Укыганны анализлый белү


Характеристика язу

70

ДТУ ”Л.Шагыйрьҗан”Тукай тавышы”поэмасы

1



әңгәмә,белемнәрне ныгыту

Сөйләм телен үстерү

Мөстәкыйль уку ихтыяҗы булдыру





Выбранный для просмотра документ тат.т. 7 кл..docx

библиотека
материалов



“Татарстан Республикасы Биектау муниципаль районының Казаклар төп гомуми белем мәктәбе”гомуми белем муниципаль бюджет учреждениесе


Каралган”

Мәктәпнең методик советы

Җитәкче

____________/_______________/


Беркетмә№_______

“ ___” ___________2016 нчеы ел


Килешенгән”

Укыту эшләре буенча директор урынбасары

___________ / З.Г.Саттарова/


“___”___________ 2016 нчы ел

Кабул ителгән”

Педагогик совет утырышында

Беркетмә №____

“___”_____________2015 ел

Раслыйм”

“ТР Биектау муниципаль районының Казаклар төп гомуми белем мәктәбе” гомуми белем муниципаль бюджет учреждениесе директоры __________/ Г.Р.Исхаков/

Приказ № __

“___” _____________2016 нчы ел





1 нче квалификацион категорияле укытучы

Минһаҗева Алсу Фәрит кызының


Татар теленнән “Татар теле” укыту курсы буенча

эш программасы



7 нче сыйныф


База дәрәҗәсе


2016-2017 нче уку елы





Аңлатма язуы


Программа түбәндәге норматив документларга нигезләнеп язылды:


  1. Россия Федерациясенең 29 нчы декабрь, 2012 елдагы 273-ФЗ номерлы «Россия Федерациясенең мәгариф турындагы законы”

  2. Татарстан Республикасының 22.07.2013 елдагы 68-ЗРТ номерлы “Мәгариф турындагы Законы”.

  3. Муниципаль бюджет белем бирү учреждениесе “Казаклар төп гомуми белем мәктәбенең” 2015-2016 нчы уку елына укыту планы.

  4. Биектау муниципаль районы Казаклар төп гомуми белем мәктәбе уставы.

  5. Татар телендә урта (тулы) гомуми белем бирү мәктәпләре өчен татар теле һәм әдәбиятыннан үрнәк программалар. ТР Мәгариф һәм фән министрлыгы, 2011.

  6. Методик рекомендацияләр МО и НРТ от 19.08.2015 № .исх- 1055/15.

  7. Татар телендә урта гомуми белем бирү мәктәпләре өчен татар теленнән программа (5-11 нче сыйныфлар). ТР Мәгариф һәм фән министрлыгы. 2010.

  8. Татарстан Республикасы Мәгариф һәм Фән Министрлыгы. Татар телендә гомуми төп белем бирү мәктәпләре (5-9 нчы сыйныфлар)өчен татар әдәбиятыннан авторлык (эш) программасы.Казан. 2014























7 нче сыйныфта татар теленнән белем бирү максатлары


  1. Укучыларның башлангыч мәктәптә фонетик, орфоэпик, орфографик, лексик, грамматик нигезләреннән алган белемнәрен системалаштыру, катлаулырак формаларда өйрәтүне дәвам итү.

  2. Укучыларның иҗади һәм мөстәкыйль фикерли алу мөмкинлекләрен үстерү, үз фикерләрен дәлилләргә күнектерү.

  3. Телнең төп грамматик чараларын сөйләм процессында куллануга ирешү.

  4. Татар әдәби тел нормаларын һәм стилистик мөмкинлекләрен ачык күзаллауга, аларны тиешенчә куллана белергә өйрәтү, сөйләм эшчәнлегенең үзара аралашу чарасы икәнен аңлату.

  5. Баланың үзен тәрбияләү, үзе белән идарә итү, үз фикерен яклый алу сәләтен үстерү.

  6. Укучының үзаңын үстерү, милләтне, ватанны яратырга өйрәтү, горурлык һәм гражданлык хисләре тәрбияләү.

  7. Җәмгыятьтә яшәү кагыйдәләренә, әхлак нормаларына төшендерү.



Бурычлар


  • Җөмләләрне дөрес интонация белән укырга, алар азагында тыныш билгеләрен дөрес куярга өйрәтү.

  • Тойгылы җөмләләрне башка җөмләләрдән аерырга, алардан тиешенчә файдаланырга күнектерү.

  • Ия белән хәбәр арасында дөрес интонацияне сакларга күнектерү.

  • Сөйләмдә ия белән хәбәрнең ярашмау күренешен, җөмлә кисәкләрен танып-белүләренә ирешү.

  • Эндәш һәм кереш сүзле җөмләләрне дөрес интонация белән укырга, язмада аларга бәйле тыныш билгеләрен дөрес куярга өйрәтү.

  • Укучыларның җөмләдә аерымланган хәл һәм аныклагычларның чикләрен билгели, аларны дөрес интонация белән укый, тыныш билгеләрен куя белүләренә ирешү.

  • Тиңдәш кисәкләрне тиешле интонация белән укырга, алар янында тыныш билгеләрен дөрес куярга өйрәтү.

  • Диалогик сөйләмдә ким җөмләләрне куллана белүләренә ирешү.

  • Сөйләмдә бер составлы җөмләләрне урынлы файдаланырга күнектерү.

  • Җөмләнең төрле урыннарында килгән ымлык һәм аваз ияртемнәрен дөрес файлану һәм тиешле интонация белән уку күнекмәләре булдыру.






Формалаштырылган осталык һәм күнекмәләр (уку елы башына)

  • өйрәнелгән сүз төркемнәрен һәм аларның үзенчәлекле грамматик билгеләрен аера белү, сүз төркемнәрен морфологик яктан тикшерү;

  • теоретик материалларга туры килгән орфограммаларны табу, сүзләрнең дөрес әйтелешен һәм язылышын үзләштерү; телдән һәм язма сөйләмдә ярдәмче фигыльләрне һәм синонимнарны файдалана белү; төрле сүз төркемнәренә кергән сүзләрне дөрес басым белән әйтә белү; тексттагы саннарны дөрес язу;

  • бирелгән темага катлаулы план төзеп, аның буенча сочинение язу өчен, материал туплау һәм тәртипкә китерү;

  • сыйфатлама, хикәяләү һәм хөкем йөртү кебек сөйләм төрләренә туры китереп, сочинение язу, монологик һәм диалогик сөйләм формаларын үстерү;

  • тормыштан алынган берәр вакыйга турында мәкалә язу;

  • изложение яки сочинениеләрне тулыландыру, төзәтү;

  • эш кәгазьләреннән расписка һәм акт яза белү.


Укучылар үзләштерергә тиешле осталык һәм күнекмәләр (уку елы ахырына)


  • Ел дәвамында өйрәнелгән синтаксик күренешләрне җөмлә һәм текст эчендә танып, аларга аңлатма бирү.

  • Төрле калыптагы гади җөмләләр төзү (ике яки бер составлы җөмләләр, эндәш һәм кереш сүзле җөмләләр, тиңдәш кисәкле яки аерымланган иярчен кисәкләре, гомумиләштерүче сүзләре булган җөмләләр), аларны язма сөйләмдә урынлы файдалану, телдән сөйләмдә дөрес интонация белән уку (әйтү).

  • Гади җөмлә синтаксисы”нда өйрәнелгән тыныш билгеләрен язмада дөрес кую.

  • Сыйфатлама, эмоциональлек, модальлек элементларын кертеп, әдәби образларга характеристика яза белү.

  • Сөйләм этикеты нормаларына туры китереп, әсәргә яки геройлар арасындагы мөнәсәбәткә телдән яки язмача бәя бирү.

  • Эш кәгазьләренең бер төре буларак, гариза язу.

  • Бер минутка 15-16 сүз (85-90 хәреф) язу, 80-125 сүз (180-280 иҗек, 455-725 хәреф) уку.




















ё











КАЛЕНДАРЬ-ТЕМАТИК ПЛАН




Дәрес темасы



План



Факт

Дәрес тибы

Укучыларның уку эшчәнлеге яки укыту эшчәнлеге төрләре

Контроль төре

Үзләштерелгән материал буенча көтелгән нәтиҗәләр

6 нчы сыйныфта үткәннәрне искә төшерү (7 сәгать)

1

Сүз ясалышы



Катнаш

Әңгәмә, күчереп язу, күнегүләр эшләү.

Күнегүләр эшләү

Тамыр, нигез, кушымчалар турында белгәннәрне актуальләштерү. Сүзне мәгънәле кисәкләргә аера белү. Фәнни сөйләм культурасын үстерү.

2

Сүзләрнең ясалыш ягыннан төрләре.



Катнаш

Әңгәмә, күчереп язу, күнегүләр эшләү.

Сорауларга җавап

Ясалышлары ягыннан сүзләрнең тамыр һәм ясалма сүзләргә бүленүен, сүзләрнең ясалу ысуллары буенча кушымча ялгау юлы белән ясалган сүзләр, кушма сүзләр, парлы сүзләр, тезмә сүзләр, кыскартылма сүзләр булуын белү.

3

Сүз төркемнәре. Кабатлау.



Катнаш

Күнегүләр эшләү.

Сүзлек диктанты

Алдагы сыйныфларда үзләштергән орфограммаларны язуда дөрес күрсәтә белү, грамоталы, чиста язу күнекмәсен камилләштерү.

4

Сүз төркемнәренең грамматик категорияләре.



Катнаш

Сүз төркемнәре” моделе буенча сөйләү, төрле чыганаклар файдаланып күнегүләр эшләү.

Сүз төркемнәренең грамматик категорияләрен билгеләү.

Сүз төркемнәре турында гомуми төшенчәгә ия булу, аларны җөмләдә күрсәтә алу. Сүз төркемнәренең шартлы билгеләрен белү. Сүз төркемнәре белән җөмлә кисәкләре арасындагы охшашлыкларны белү.

5

Сүз төркемнәренә морфологик анализ.



Катнаш

Әңгәмә, төрле чыганаклар файдаланып күнегүләр эшләү.

Морфологик анализ

6

Сүз төркемнәренә морфологик анализ. Кабатлау



Кабатлау

Морфологик анализ ясау

Мөстәкыйль эш

7

Диктант



Белемнәрне тикшерү.

Диктант язу

Орфография һәм пунктуация кагыйдәләрен белүне тикшерү.

Үтелгән материалның тулысынча үзләштерелүе. Орфография һәм тыныш билгеләре кагыйдәләрен дөрес кулланып мөстәкыйль язу күнекмәләре булу.

Гади җөмлә синтаксисы һәм тыныш билгеләре (12 сәгать)

8

Хаталар өстендә эш. Синтаксис турында төшенчә.



Яңа мат. анлату

Хаталар өстендә эш эшләү. Танып-белүне оештыру, биремнәр үтәү, күнегүләр башкару.

Синтаксис һәм пунктуация→Синтаксик берәмлекләр турында гомуми төшенчә.

Күнегүләр эшләү

Синтаксис турында гомуми төшенчәгә ия булу. Сүз, сүзтезмә, җөмлә төшенчәләрен формалаштыру. Сүзтезмә һәм тезмә сүз төшенчәләрен аеру. Мөстәкыйль белем алу күнекмәсен булдыру.

9

Сөйләмдә сүзләр бәйләнеше.



Яңа мат. анлату

Әңгәмә, тезүле бәйләнешнең моделен төзү, биремнәр үтәү, күнегүләр башкару.


Сайланма диктант

Нинди грамматик чара ярдәмендә формалашудан чыгып, җөмләдә сүзләр бәйләнешенең тезүле һәм ияртүле бәйләнешләргә бүленүен, тезүле бәйләнешнең җөмләнең тиңдәш кисәкләре арасында булуын; теркәгечләр ярдәмендә дә, алардан башка да формалаша алуын, санау интонациясе белән әйтелүен, алар арасында тыныш билгеләрен дөрес куя белү.

10

Тезүле бәйләнеш һәм аны белдерүче чаралар.



Катнаш


Әңгәмә, биремнәр үтәү, күнегүләр башкару.

Сүзтезмәләрне тикшерү

Җөмләдә тиңдәш кисәкләрләрнең я алдында, яки соңында аларны тулысынча алмаштыра торган сүзләрнең гомумиләштерүче сүзләр дип аталуы. Тиңдәш кисәкләр алдыннан килгән гомумиләштерүче сүздән соң ике нокта куелу, тиңдәш кисәкләрдән соң килгән гомумиләштерүче сүз алдыннан сызык куелу.

11

Тезүле бәйләнештә куела торган тыныш билгеләре.



Катнаш

Әңгәмә, биремнәр үтәү, күнегүләр башкару.

Сүзлек диктанты

12

Бәйләнешле сөйләм үстерү. Туган як табигатен тасвирлау.



Бәйләнешле сөйләм үстерү.

Туган як табигатен тасвирлау – пейзаж.

Инша

Иҗади фикерләү күнекмәсен камилләштерү.

13

Хаталар өстендә эш.

Ияртүле бәйләнеш.



Катнаш

Әңгәмә, ияртүле бәйләнешнең моделен төзү, биремнәр үтәү, күнегүләр башкару.

Мөстәкыйль эш.

Җөмләдә бер-берсенә буйсынып килгән мөстәкыйль сүзләр арасындагы бәйләнешнең ияртүле бәйләнеш дип аталуын белү. Иярүче һәм ияртүче сүзне билгели, аларны язуда шартлы билгеләр белән күрсәтә алу.

14

Ачыклаулы (төгәлләүле) мөнәсәбәт.



Катнаш

Әңгәмә, ачыклаулы мөнәсәбәтнең моделен төзү, биремнәр үтәү, күнегүләр башкару.

Күнегүләр эшләү

Җөмләдә ачыклаулы (төгәлләүле) мөнәсәбәтне аера белү.

15

Хәбәрлекле мөнәсәбәт.



Катнаш

Әңгәмә, хәбәрлекле мөнәсәбәтнең моделен төзү, биремнәр үтәү, күнегүләр башкару.

Сүзтезмә тикшерү.

Җөмләдә хәбәрлекле мөнәсәбәтне аера белү.

16

Аныклаулы мөнәсәбәт.



Катнаш

Әңгәмә, аныклаулы мөнәсәбәтнең моделен төзү, биремнәр үтәү, күнегүләр башкару.

Сорауларга җавап бирү.

Җөмләдә аныклаулы мөнәсәбәтне аера белү.

17

Сөйләмдә сүзләр бәйләнеше” темасын ныгыту.



Ныгыту

Әңгәмә, сөйләмдә сүзләр бәйләнешенең гомуми моделен төзү, биремнәр үтәү, күнегүләр эшләү.

Өй эше

Дәрестә өйрәнгәннәрне ныгыту күнекмәсен үстерү.

18

Сүзләр бәйләнеше һәм тыныш билгеләре темасын кабатлау.



Кабатлау

Сүзләр бәйләнеше темасы буенча алган белемнәрне системалаштыру.

Мөстәкыйль эш.

Сүзләр бәйләнеше темасы буенча үтелгән материалларны белү.

19

Контроль диктант



Контроль

Диктант язу

Орфография һәм пунктуация кагыйдәләрен белүне тикшерү.

Үтелгән материалның тулысынча үзләштерелүе. Орфография һәм тыныш билгеләре кагыйдәләрен дөрес кулланып мөстәкыйль язу күнекмәләре булу.

Синтаксик берәмлекләр. Сүзтезмә. (14сәгать)

20

Хаталар өстендә эш.

Сүзтезмә турында төшенчә. Фигыль сүзтезмә, алардагы бәйләүче чаралар.



Катнаш

Хаталар өстендә эш эшләү.

Әңгәмә, сүзтезмә моделен төзү, биремнәр үтәү, күнегүләр эшләү.

Сорауларга җавап бирү.

Синтаксик берәмлекләр турында мәгълүматлы булу. Сүзтезмә турында төшенчәгә ия булу, үзара бәйләнешкә кергән мөстәкыйль мәгънәле ике яки берничә сүздән торган төзелмәнең сүзтезмә булуын белү. Сүзтезмәнең аерым бер төшенчәгә конкретлык, төгәллек бирүен, иярүче һәм ияртүче кисәкләрдән торуын, ияртүчедән чыгып, иярүче кисәккә сорау куеп булуын, ияртүче кисәкнең нинди сүз төркеменнән булуына карап, сүзтезмәләрнең төркемчәләргә , бүленүен белү. Фигыль һәм исем сүзтезмәләрне җөмләдән аерып ала белү, алардагы бәйләүче чараларны күрсәтә алу, үзлектән төзи белү.

21

Исем сүзтезмә, алардагы бәйләүче чаралар.



Катнаш

Сүзтезмәләр тикшерү.

22

Бәйләнешле сөйләм үстерү. Портрет нигезендә сыйфатлама элементларын кулланып хикәяләү.



Бәйләнешле сөйләм үстерү

Портрет нигезендә сыйфатлама элементларын кулланып хикәяләү.

Миниатюр сочинение

Сыйфатлама элементларын кулланып язу үзенчәлекләрен искә төшерү. Язу күнекмәсен камилләштерү.

23

Сыйфат сүзтезмә, алардагы бәйләүче чаралар.



Катнаш

Әңгәмә, сүзтезмә моделен төзүне дәвам итү, биремнәр үтәү, күнегүләр эшләү.

Мөстәкыйль эш.

Сыйфат һәм алмашлык сүзтезмәләрне җөмләдән аерып ала белү, алардагы бәйләүче чараларны күрсәтә алу, үзлектән төзи белү.

24

Алмашлык сүзтезмә, алардагы бәйләүче чаралар.



Катнаш

Сүзтезмәләр тикшерү

25

Бәйләнешле сөйләм үстерү.

Контроль изложение



Контроль

Сәнгатьле итеп укылган текстның төп фикерен аңлап, эчтәлеге буенча гади план төзү, эзлекле сөйләү, план буенча язу.

Орфография һәм пунктуация кагыйдәләрен белүне, җөмлә төзү күнекмәләрен тикшерү.

Катлаулы план нигезендә эчтәлекне төгәл һәм грамоталы итеп язып бирә белү.

26

Язмаларны редакцияләү



Бәйләнешле сөйләм үстерү.

27

Хаталар өстендә эш.

Сан сүзтезмә, сүзтезмәдәге бәйләүче чаралар.



Катнаш

Изложениедәге хаталарны анализлау. Әңгәмә, сүзтезмә моделен төзүне дәвам итү, биремнәр үтәү, күнегүләр башкару.

Күнегүләр эшләү

Сан сүзтезмәләрне җөмләдән аерып ала белү, алардагы бәйләүче чараларны күрсәтә алу, үзлектән төзи белү.

28

Рәвеш сүзтезмә, сүзтезмәдәге бәйләүче чаралар.



Катнаш

Әңгәмә, сүзтезмә моделен төзүне дәвам итү, биремнәр үтәү, күнегүләр башкару.

Мөстәкыйль эш.

Рәвеш сүзтезмәләрне җөмләдән аерып ала белү, алардагы бәйләүче чараларны күрсәтә алу, үзлектән төзи белү.

29

Хәбәрлек сүз сүзтезмә, сүзтезмәдәге бәйләүче чаралар.



Катнаш

Әңгәмә, сүзтезмә моделен төзүне дәвам итү, биремнәр үтәү, күнегүләр башкару.

Сүзлек диктанты

Хәбәрлек сүз сүзтезмәләрне җөмләдән аерып ала белү, алардагы бәйләүче чараларны күрсәтә алу, үзлектән төзи белү. Бифнкциональ кушымчалар турында мәгълүматлы булу.

30

Бифункциональ кушымчалар (ясагыч һәм бәйләгеч функцияле кушымчалар).



Катнаш




31

Сүзтезмәләрне тикшерү тәртибе.



Катнаш.

Сүзтезмәләрне тикшерү тәртибе

Карточкалар буенча эш

Сүзтезмәләрне анализлый белү.

32

Сүзтезмә” темасын кабатлау



Кабатлау

Сүзтезмә темасы буенча өйрәнгәннәрне системалаштыру.

Тест

Сүзтезмәне тикшерү тәртибен белү.

33

Диктант



Белемнәрне тикшерү.

Диктант язу.

Орфография һәм пунктуация кагыйдәләрен белүне тикшерү.

Үтелгән материалның тулысынча үзләштерелүе. Орфография һәм тыныш билгеләре кагыйдәләрен дөрес кулланып мөстәкыйль язу күнекмәләре булу.

Җөмлә. Җөмлә төрләре.(19 сәгать)

34

Хаталар өстендә эш.

Җөмлә. Ике составлы җөмлә.



Катнаш

Хаталар өстендә эш эшләү.

Әңгәмә, җөмләнең моделен төзи башлау, биремнәр үтәү, күнегүләр эшләү.

Өй эше

Тәмамланган интонация белән әйтелеп, уй-фикерне хәбәр итә торган сүз яки сүзләр тезмәсенең җөмлә дип аталуын, иясе һәм хәбәре булган яки алар сүз сөрешеннән беленә торган җөмләнең ике составлы җөмлә булуын белү.

35

Бер составлы фигыль җөмлә.



Яңа мат. аңлату

Әңгәмә, бер составлы фигыль җөмләнең моделен төзү,биремнәр үтәү, күнегүләр эшләү.

Фронталь эш.

Баш кисәкләрнең берсе генә булып, икенчесе сүз сөрешеннән дә беленмәсә, андый җөмләнең бер составлы җөмлә булуын белү. Баш кисәгенең кайсы булуыннан чыгып, аларның ике төргә: исем (атау) җөмлә һәм фигыль җөмләләргә бүленүе. Иясе булмаган җөмләнең (аны сүз сөрешеннән дә табып булмый) фигыль җөмлә дип аталуы. Фигыль җөмләләрнең хәбәрләре күбрәк түбәндәгечә белдерелүе: я табигать күренешен, яки эчке сиземләүне белдергән фигыльләр белән; инфинитив ярдәмендә; я хәбәрлек сүз, яки ярдәмче фигыль белән килгән инфинитив ярдәмендә; хәл фигыльгә бул ярдәмче фигыле өстәү белән; барылды, йөрелде кебек фигыльләр белән.

36

Бер составлы исем (атау) җөмлә. Сүз җөмләләр.



Катнаш

Әңгәмә, бер составлы исем җөмләнең, сүз җөмләләрнең модельләрен төзү, биремнәр үтәү, күнегүләр эшләү.

Күнегүләр эшләү.

Баш кисәкләрдән тик иясе генә булган җөмләнең исем җөмлә дип аталуы. Исем җөмләнең предметның булуын атап әйтүе, ә аның эше яки хәрәкәте турында берни дә белдермәве. Исем җөмләнең сөйләмне җыйнакландыруы, күбрәк әдәби әсәрләрдә кулланылуы.

37

Әйтү максаты ягыннан җөмлә төрләре: хикәя, сорау, боерык җөмләләр.



Катнаш

Әңгәмә, җөмлә төрләре моделен төзүне дәвам итү, биремнәр үтәү, күнегүләр эшләү.

Сәнгатьле укуны бергә бәяләү.

Сөйләүченең нинди максат белән әйтүеннән чыгып, җөмләләрнең өч төрле булуын белү. Берәр эш яки хәл турында хәбәр итә торган җөмләнең хикәя җөмлә дип аталуы, аның тыныч тавыш белән әйтелүе, сорауны эченә алган һәм сорау интонациясе белән әйтелә торган җөмләнең сорау җөмлә дип аталуы, сорау җөмләләр сорауны белдергән сүзләр (сорау алмашлыклары) белән, сорау кисәкчәләре ярдәмендә, яки бары тик сорау интонациясе белән генә белдерелүе турында белү. Сөйләүченең берәр эшне кушарга яки аннан тыелырга кушуын белдергән җөмләнең боерык җөмлә дип аталуыннан, боеру җөмләнең хәбәре күбрәк төрле заттагы боерык фигыльләр белән, инфинитив фигыль белән, инфинитив фигыль һәм хәбәрлек сүзләр белән белдерелүеннән хәбәрдар булу. Хикәя, сорау, боерык җөмләләрне башка җөмләләрдән аера белү, алардан тиешенчә файдалана алу, тыныш билгеләрен дөрес кую.

38

Тойгылы җөмлә: тойгылы хикәя, сорау, боерык җөмләләр..



Катнаш

Әңгәмә, җөмлә төрләре моделен төзүне дәвам итү, биремнәр үтәү, күнегүләр башкару.

Сәнгатьле укуны бергә бәяләү.


Көчле хис белән әйтелгән җөмләнең тойгылы җөмлә булуын, аның соңында өндәү билгесе куелуын, тойгылы җөмләдә көчле тойгы интонациясе, эмоциональ бизәк өсти торган сүзләр, шулай ук сүзләрнең гадәти тәртибе үзгәрүнең зур роль уйнавын белү. Тойгылы җөмләләрне башка җөмләләрдән аера белү, алардан тиешенчә файдалана алу, тыныш билгеләрен дөрес кую.

39

Җөмләләрнең төрле урыннарында килгән эндәш һәм кереш сүзләр, ымлыклар, алар янында куела торган тыныш билгеләре



Катнаш

Тыныш билгеләрен дөрес итеп куярга өйрәнү.

Сорауларга җавап.

Җөмләләрнең төрле урыннарында килгән эндәш һәм кереш сүзләр, ымлыклар, алар янында куела торган тыныш билгеләрен белү.

40

Бәйләнешле сөйләм үстерү.

Тойгылы җөмлә. Диалогик һәм монологик сөйләм формаларыннан файдалану.



Бәйләнешле сөйләм үстерү.

Монологик һәм диалогик сөйләм формалары оештыру.

Сәнгатьле укуны бергәләп бәяләү.

Тойгылы җөмләләрдән тиешенчә файдалана белү, дөрес интонация белән уку, сөйләү күнекмәләренә ия булу, язуда тыныш билгеләрен дөрес куллана, әдәби телдә сөйләү күнекмәләрен камилләштерә алу.

41

Контроль диктант



Контроль

Диктант язу.

Орфография һәм пунктуация кагыйдәләрен белүне тикшерү.

Үтелгән материалның тулысынча үзләштерелүе. Орфография һәм тыныш билгеләре кагыйдәләрен дөрес кулланып мөстәкыйль язу күнекмәләре булу.

42

Хаталар өстендә эш.

Раслау һәм инкяр җөмләләр.



Катнаш

Диктантларда җибәрелгән хаталарны анализлау һәм төзәтү. Әңгәмә, җөмлә төрләре моделен төзүне дәвам итү, биремнәр үтәү, күнегүләр башкару.

ЭД: Синтаксис һәм пунктуация → Раслау һәм инкарь җөмләләр.

Сәнгатьле укуны бәяләү.

Раслау һәм инкяр җөмләләрдән тиешенчә файдалана белү, дөрес интонация белән уку, сөйләү күнекмәләренә ия булу, язуда тыныш билгеләрен дөрес куллана, әдәби телдә сөйләү күнекмәләрен камилләштерә алу.

43

Җыйнак һәм җәенке җөмләләр.



Катнаш

Әңгәмә, җөмлә төрләре моделен төзүне дәвам итү, биремнәр үтәү, күнегүләр башкару.

Сайланма диктант.

.

Баш кисәкләрдән генә торган җөмләнең жыйнак җөмлә дип, ә баш кисәкләрдән башка тагын иярчен кисәкләре булган җөмләнең җәенке җөмлә дип аталуын белү. Җыйнак һәм җәенке җөмләләрдән тиешенчә файдалана белү, дөрес интонация белән уку, сөйләү күнекмәләренә ия булу, язуда тыныш билгеләрен дөрес куллана, әдәби телдә сөйләү күнекмәләрен камилләштерә алу.

44

Тулы һәм ким җөмләләр.



Катнаш

Әңгәмә, җөмлә төрләре моделен төзүне дәвам итү, биремнәр үтәү, күнегүләр башкару.

Күнегүләр эшләү.

Җөмләдә кирәкле кисәкләрнең барысы булу-булмавыннан чыгып, җөмләләрнең тулы һәм ким жөмләләргә бүленүе. Мәгънә ачыклыгы өчен кирәкле барлык кисәкләре дә булган җөмләнең тулы жөмлә дип аталуы. Алдагы җөмләләрдән яки сүз сөрешеннән җиңел аңлашыла торган бер яки берничә кисәге төшерелгән җөмләнең ким җөмлә дип аталуы. Тулы һәм ким җөмләләрдән тиешенчә файдалана белү, дөрес интонация белән уку, сөйләү күнекмәләренә ия булу, язуда тыныш билгеләрен дөрес куллана, әдәби телдә сөйләү күнекмәләрен камилләштерә алу.

45

Бәйләнешле сөйләм үстерү.

Инша “Дуслык нидә сынала?”



Бәйләнешле сөйләм үстерү.

Тормыштан алынган мисалларга нигезләнеп инша язу.

Инша

Теманы ачып, дөрес язу кагыйдәләренә таянып үз фикереңне җиткерә белү.

46

Хаталар өстендә эш.

Өстәлмәләр.



Катнаш

Язма эштә җибәрелгән типик хаталар өстендә эш.. Әңгәмә, күнегүләр эшләү.

Биремнәр үтәү.

Инде оешып беткән җөмләгә өстәлеп килгән сүзләр, сүзтезмәләр, җөмләлрнең өстәлмә дип аталуын белү. Өстәлмәләрдән тиешенчә файдалана белү, дөрес интонация белән уку, сөйләү күнекмәләренә ия булу, язуда тыныш билгеләрен дөрес куллана, әдәби телдә сөйләү күнекмәләрен камилләштерә алу.

47

Бәйләнешле сөйләм үстерү.

Изложение



Бәйләнешле сөйләм үстерү.

Текстка таянып, эчтәлеген язмача бирү.

Изложение язу.

Текстка таянып, эчтәлеген язмача бирү.

48

Хаталар өстендә эш. Гади җөмлә. Теркәгечле һәм теркәгечсез кушма җөмләләр.



Катнаш

Язма эшләрдә очраган хаталар буенча эш. Әңгәмә, җөмлә төрләре моделен төзеп бетерү, биремнәр үтәү, күнегүләр башкару.

Кече күләмле диктант.

Составында ничә өлеш (җөмлә) булуга карап, җөмләләрнең ике төрле булулары: гади жөмлә (ул бер өлештән тора), кушма җөмлә (ике яки берничә өлештән тора).

49

Теркәгечле кушма җөмлә.



Катнаш

Биремнәр үтәү, күнегүләр башкару.

Өй эше.

Теркәгечле һәм теркәгечсез кушма җөмләләр турында белү.

50

Теркәгечсез кушма җөмлә.



Катнаш

Биремнәр үтәү.

Сорауларга җавап бирү.

51

Җөмлә төрләрен ныгыту.



Ныгыту

Сорауларга җавап бирү

Үтелгән материалларны белү.

52

Җөмлә төрләре кабатлау.



Кабатлау


Тест

Үтелгән материалларны белү.

Җөмләнең грамматик кисәкләре (50 сәгать)

53

Җөмләнең баш кисәкләре. Ия: гади ия, тезмә ия, аның белдерелүе, җөмләдәге урыны.



Катнаш

Әңгәмә, иянең моделен төзү, биремнәр үтәү, күнегүләр башкару.

Биремнәр үтәү.

Җөмләне дә мөстәкыйль мәгънәле һәм аерым сорауга җавап бирә торган сүзнең җөмлә кисәге дип аталуын, ия белән хәбәрнең җөмләнең баш кисәкләре булуын белү. Баш килештә килеп, җөмләдә башка сүзләргә буйсынмыйча, кем? нәрсә? яки ни? сорауларының берсенә җавап бирә торган кисәкнең ия дип аталуыннан, аның гади тезмә формалары булуыннан хәбәрдар булу. Җөмләдә баш килештән килгән исем яки алмашлыкның ия булуын, сыйфат, исем фигыль, сыйфат фигыль, сан һәм алмашлыкларның да исем мәгънәсендә килгәндә ия була алуларын белү. Ияне җөмләдә дөрес билгели алу.

54

Хәбәр: гади хәбәр, кушма хәбәр аның белдерелүе, җөмләдәге урыны.



Катнаш

Әңгәмә, хәбәрнең моделен төзү, биремнәр үтәү, күнегүләр башкару.

Мөстәкыйль эш.


Ия турында ни дә булса хәбәр итә торган җөмләнең баш кисәгенең хәбәр дип аталуын, аның нишли? нишләтелә? ул кем? ул нәрсә? ул ни? ул нинди? ул ничек? ул кайда? ул ничә? сорауларына җавап булуын белү. Гади хәбәрнең барлык мөстәкыйль сүзләр (исем, сыйфат, сан, алмашлык, фигыль, рәвеш) белән белдерелүен, тезмә сүз белән белдерелгән хәбәрнең дә гади хәбәр булуын, бар, кирәк, мөмкин, ярый кебек хәбәрлек сүзләрнең дә гади хәбәр булуларын аңлау.

55

Ия белән хәбәрнең бәйләнеше. Ия белән хәбәр арасында сызык.



Катнаш

Күнегүләр эшләү.

Кече күләмле диктант яки тест эшләү.

Боерык, хикәя һәм шарт фигыльләрнең берсе белән яки исем һәм ярдәмче фигыль белән белдерелгән хәбәрнең ия белән бер үк затта һәм санда килүен; тиңдәш ияләргә караган һәм боерык, хикәя һәм шарт фигыльләрнең берсе белән белдерелгән хәбәрнең берлектә дә, күплектә дә килә алуын; тиңдәш ияләргә караган һәм исем белән белдерелгән хәбәрнең бары тик күплек формасында гына кулланылуын; җөмләнең хәбәре исем яки исем урынына килгән башка сүз төркеме белән белдерелгәндә, ия белән хәбәр арасына сызык куелуын белү.

56

Бәйләнешле сөйләм үстерү. Сөйләмне синтагмаларга бүлү. Сөйләмдә логик басым.



Бәйләнешле сөйләм үстерү.

Текст белән эшләү.

Үз-үзеңне бәяләү.

Синтагма һәм логик басым турында белергә.

57

Җөмләнең иярчен кисәкләре. Аергыч, аның белдерелүе, җөмләдәге урыны.



Катнаш

Әңгәмә, аергычның моделен төзү, аңлату, биремнәр үтәү, күнегүләр башкару.

Биремнәр үтәү.


Җөмләдә исем белән белдерелгән кисәкне ачыклап килүче нинди? кайсы? кемнең? нәрсәнең? ничә? ничәнче? сорауларының берсенә җавап булган кисәкнең аергыч дип аталуы. Аергыч ачыклап килгән сүзнең аерылмыш булуы. Аергычның аерылмышына ике төрле чара ярдәмендә бәйләнүе: сүз тәртибе белән, иялек килеше кушымчасы ярдәмендә. Сүз тәртибе белән бәйләнгәндә аергычның аерылмышы алдыннан янәшә килүе. Зат алмашлыклары, исем һәм исем мәгънәсендә килгән башка сүзләр белән белдерелгән аергычларның аерылмышларына иялек килеше кушымчасы ярдәмендә бәйләнүе.

58

Тиңдәш һәм тиңдәш булмаган аергычлар.



Катнаш

Модель буенча сөйләү. Күнегүләр эшләү.

Өй эше.

Тиңдәш һәм тиңдәш булмаган аергычларның җөмләдә кулланылу үзенчәлекләрен белү, тыныш билгеләрен дөрес куеп яза белү.

59

Тәмамлык. Туры һәм кыек тәмамлыклар, аларның белдерелүе, җөмләдәге урыны.



Катнаш

Язма эштә җибәрелгән типик хаталар өстендә эш. Әңгәмә, тәмамлыкның моделен төзү, биремнәр үтәү, күнегүләр эшләү.

Җөмләнең фигыль белән белдерелгән кисәген ачыклап, кемгә? нәрсәгә? кемнән? нәрсәдән? кемдә? нәрсәдә? кем белән? нәрсә белән? кем тарафыннан? нәрсә тарафыннан? ничәне? ничәдән? кебек сорауларның берсенә җавап булып килә торган кисәкнең тәмамлык дип аталуы. Тәмамлыкның исем һәм исем мәгънәсендә килгән башка сүз төркеме белән белдерелүе. Җөмләдә төшем килешендәге исем яки исем мәгънәсендә килгән башка сүз төркеме белән белдерелгән тәмамлыкның туры тәмамлык дип аталуы. Ияртүче сүзгә юнәлеш, чыгыш һәм урын-вакыт килеше кушымчалары яки бәйлек (бәйлек сүз) белән бәйләнгән тәмамлыкларның кыек тәмамлыклар дип аталулары.

60

Диктант



Белемнәрне тикшерү.

Диктант язу.

Орфография һәм пунктуация кагыйдәләрен белүне тикшерү.

Үтелгән материалның тулысынча үзләштерелүе. Орфография һәм тыныш билгеләре кагыйдәләрен дөрес кулланып мөстәкыйль язу күнекмәләре булу.

61

Хәлләр. Вакыт һәм урын хәлләре, аларның белдерелүе, җөмләдәге урыны.



Катнаш

Диктантларны бергәләп анализлау. Әңгәмә, хәлнең, вакыт һәм урын хәлләренең модельләрен төзү, биремнәр үтәү, күнегүләр эшләү.

Күнегүләр эшләү.

Җөмләдә эш яки хәлнең кайда, ничек, кайчан, нинди шартларда үтәлүен яки үтәлмәвен белдерә торган иярчен кисәкнең хәл дип аталуы. Хәлләрнең күбрәк фигыль белән белдерелгән җөмлә кисәген ачыклап килүе. Эш яки хәлнең урынын белдереп, кайда? кая? кайдан? сорауларының берсенә җавап бирә торган хәлнең урын хәле булуы. Урын хәленең юнәлеш, чыгыш һәм урын-вакыт килешендәге исемнәр, шулай ук бәйлек (бәйлек сүз) белән белдерелүе. Җөмләдә эш яки хәлнең вакытын белдереп, кайчан? кайчанга чаклы? кайчаннан бирле? сорауларының берсенә җавап бирә торган хәлнең вакыт хәле булуы. Вакыт хәленең вакыт рәвешләре, хәл фигыльнең өченче һәм дүртенче төре, урын-вакыт килешендәге яки бәйлек (бәйлек сүз) белән килгән исем һәм башка сүз төркемнәре ярдәмендә белдерелүе.

62

Сәбәп һәм максат хәлләре, аларның белдерелүе, җөмләдәге урыны.



Катнаш

Әңгәмә, сәбәп һәм максат хәлләренең модельләрен төзү, биремнәр үтәү, күнегүләр эшләү.

Өй эше

Җөмләдә эш яки хәлнең сәбәбен белдереп, ник? нигә? нилектән? ни сәбәпле? ни (нәрсә) аркасында? ни өчен? кебек сорауларның берсенә җавап бирә торган хәлнең сәбәп хәле булуы. Сәбәп хәленең күбрәк ечен, күрә бәйлекләре һәм сәбәпле, аркасында кебек бәйлек сүзләр белән килгән исем фигыль һәм сыйфат фигыль ярдәмендә; чыгыш килешендәге кайбер исем, сыйфат фигыль һәм исем фигыль белән; юнәлеш килеше формасындагы сыйфат фигыль белән белдерелүе. Җөмләдә эш яки хәлнең максатын белдереп, нигә? ни өчен? нинди максат белән? кебек сорауларның берсенә җавап бирә торган хәлнең максат хәле булуы. Максат хәленең инфинитив, юнәлеш килешендәге исем, шулай ук өчен, яки дип ярдәмлек сүзләре белән килгән башка сүз төркемнәре ярдәмендә белдерелүе.

63

Бәйләнешле сөйләм үстерү.

Гариза турында төшенчә, аны язу күнегүләре.



Бәйләнешле сөйләм үстерү.

Үрнәк буенча гаризаның төзелешен танып-белүне оештыру, шәхси биремнәр нигезендә мөстәкыйль рәвештә гариза язу.

Гариза язу.

Гариза турында төшенчә формалаштыру. Эш кәгазьләреннән мөстәкыйль рәвештә гариза яза белү. Фәнни сөйләм культурасын үстерү.

64

Рәвеш һәм күләм хәлләре, аларның белдерелүе, җөмләдәге урыны.



Катнаш

Әңгәмә, рәвеш һәм күләм хәлләренең модельләрен төзү, биремнәр үтәү, күнегүләр эшләү.

Тест

Җөмләдә эш яки хәлнең рәвешен белдереп, ничек? ни рәвешле? сорауларының берсенә җавап бирә торган хәлнең рәвеш хәле булуы. Рәвеш хәленең хәл фигыльләр, рәвешләр, исемнәр (яки исем урынында килгән башка сүзләрнең кебек төсле, сыман һәм башка шундый бәйлекләр белән килгән очракта) ярдәмендә белдерелүе. Сирәгрәк рәвеш урынында килгән сыйфат, чыгыш яки урын-вакыт килешендәге килгән исем һәм мөнәсәбәтле сүзләр белән белдерелүе. Җөмләдә эш яки хәлнең, яисә билгенең күләмен, дәрәҗәсен белдереп, күпме? күпмегә? күпмедән? никадәр? ничә тапкыр? ни дәрәҗәдә? кебек сорауларның берсенә җавап бирә торган хәлнең күләм хәле булуы. Күләм хәлләренең күләм-чама рәвешләре белән; сан белән ачыкланган исем ярдәмендә; составында тапкыр, мәртәбә, дәрәҗәдә кебек сүзләр килү белән, мөнәсәбәтле сүзләр белән белдерелүе.

65

Шарт хәле һәм кире хәлләр, аларның белдерелүе, җөмләдәге урыны.



Катнаш

Әңгәмә, шарт һәм кире хәлләренең модельләрен төзү, биремнәр үтәү, күнегүләр эшләү.

Өй эше

Җөмләдә эш яки хәлнең шартын белдереп, нишләсә? нинди шартта? сорауларының берсенә җавап бирә торган хәлнең шарт хәле булуы. Шарт хәленең җөмләдә шарт фигыль, икән ярдәмче фигыле яки сорау кисәкчәсе белән бергә килгән башка сүз ярдәмендә белдерелүе. Җөмләдә көтелгән эш яки хәлнең киресе булачагын белдереп, нишләсә дә? нәрсәгә карамастан? сорауларының берсенә җавап бирә торган хәлнең кире хәл булуы. Кире хәлләрнең да, дә, та, тә кисәкчәләренең берсен алган шарт фигыль яки карамастан бәйлек сүзе белен килгән башка сүз ярдәмендә белдерелүе.

66

Хәлләрне кабатлау.



Кабатлау

Күнегүләр эшләү.

Тестлар эшләү.

Үткәннәрне гомумиләштереп кабатлау. Үзконтрольне камилләштерү.

67

Контроль изложение



Контроль

Сәнгатьле итеп укылган текстның төп фикерен аңлап, эчтәлеге буенча гади план төзү, эзлекле сөйләү, план буенча язу.

Орфография һәм пунктуация кагыйдәләрен белүне, җөмлә төзү күнекмәләрен тикшерү.

Катлаулы план нигезендә эчтәлекне төгәл һәм грамоталы итеп язып бирә белү.

68

Язмаларны редакцияләү



Бәйләнешле сөйләм үстерү.

69

Хаталар өстендә эш.

Аныклагыч, аның белдерелүе, җөмләдәге урыны.



Катнаш

Язма эшләрне бергәләп анализлау.

Күнегүләр эшләү.

Биремнәр эшләү.

Җөмләдә ияртүче кисәктән соң килеп, аның мәгънәсенә өстәмә ачыклык, төгәллек кертә торган сүзләрнең аныклагычлар дип аталуы. Аныклагыч белән ачыкланып килгән җөмлә кисәгенең аныкланмыш дип аталуы. Аныклагычның, гадәттә, аныкланмышлары белән бер үк грамматик формада белдерелүе. Аныклагычның аныкланмышы соравына ягъни сүзен өстәп куелган сорауга җавап булуы. Аныклагычның җөмләнең теләсә кайсы кисәген, шул исәптән бер аныклагыч икенчесен дә ачыклап килә алуы.

70

Җөмләнең тиңдәш кисәкләре. Тиңдәш кисәкләрнең үзара бәйләнеше.



Катнаш

Әңгәмә,биремнәр үтәү, күнегүләр эшләү.

Мөстәкыйль эш.

Җөмләдә бер үк сүзгә (җөмлә кисәгенә) караган һәм бер үк сорауга җавап булган кисәкләрнең тиңдәш кисәкләр дип аталуы. Тиңдәш кисәкләрнең җыйнак һәм җәенке була алулары. Тиңдәш кисәкләрнең тезүче теркәгечләр белән дә, теркәгечләр булмыйча, тик санау интонациясе ярдәмендә дә үзара бәйләнүе.

71

Тиңдәш кисәкләр янында тыныш билгеләре.



Катнаш

Модель буенча сөйләү. Күнегүләр эшләү.

Сорауларга җавап бирү.

Теркәгечләрдән башка гына бәйләнгән тиңдәш кисәкләр арасына өтер, нокталы өтер, сызык куелу очраклары. Тиңдәш кисәкләр янында һәм, яки теркәгечләре кабатланмаса, өтернең куелмавы.

72

Бәйләнешле сөйләм үстерү.

Әдәби образага характеристика бирү.



Бәйләнешле сөйләм үстерү.

Әдәби образга характеристика бирү.

Инша

Әдәби образга характеристика бирә белү.

73

Җөмләнең модаль кисәкләре. Эндәш сүзләр.



Катнаш

Әңгәмә, биремнәр үтәү, күнегүләр эшләү.

Сорауларга җавап

Сөйләм төбәп әйтелгән затны яки предметны белдерә торган сүз яки сүзләр тезмәсенең эндәш сүз дип аталуы. Кешедән кала башка җанлы һәм җансыз предметларга төбәп эндәшү күренешенең сынландыру (сурәтләү чарасы) дип аталуы. Эндәш сүзләрнең баш килештәге зат яки сынландырылган предмет исемнәре белән белдерелүе; җөмләнең теләсә кайсы урынында килә алулары; җыйнак та, җәенке дә була алулары. Эндәш сүзләрнең җөмләнең гомуми интонациясеннән аерымрак әйтелүләре. Эндәш сүзләр янында өтер, өндәү билгеләре куелу. Бер гомуми интонация астында әйтелгән и, ай, әй, о ымлыклары белән эндәш сүзләр арасында өтер куелмавы.

74

Кереш сүзләр. Керешмәләр.



Катнаш

Әңгәмә, кереш сүз һәм керешмәләрнең модельләрен төзү, биремнәр үтәү, күнегүләр эшләү.

Тест

Сөйләүченең җөмләдәге уйга булган мөнәсәбәтен (ышану һәм раслауны; шикләнү, икеләнү яки чама белән әйтүне; я үз фикереннән чигенүне; фикер чыганагын, фикер нәтиҗәсен яки йомгагын, яисә аның алдагы фикергә бәйләнешен; фикер тәртибен; фикергә бәйле тойгыларны) белдерә торган сүзләрнең кереш сүзләр дип аталуы. Кереш сүзләрнең җыйнак та, җәенке дә була алулары; җөмләнең теләсә кайсы урынында килә алулары. Кереш сүзләрнең җөмләнең башка кисәкләреннән өтер белән аерылулары. Сөйләүченең үз уена мөнәсәбәтен төп җөмлә составында килгән бөтен бер җөмлә белән дә белдерелә алуы. Андый җөмләнең кереш җөмлә дип аталуы. Кереш җөмләләрнең күбрәк

җөмлә уртасында килүләре; аларның өтер, сызык һәм җәяләр белән аерылып күрсәтелүе.

75

Аныклагычлар, тиңдәш кисәкләр, эндәш сүзләр, кереш сүзләр, керешмәләр янында тыныш билгеләрен кабатлау



Кабатлау

Күнегүләр эшләү, биремнәр үтәү.

Мөстәкыйль эш.

Тыныш билгеләрен кую очракларын белү.

76

Җөмләдә сүз тәртибе. Туры (уңай) һәм кире тәртип.



Катнаш

Җөмләдә сүз тәртибен өйрәнү

Текст белән эш.

Җөмләдә сүзләрне туры (уңай) һәм кире тәртибен аеру.


77

Бәйләнешле сөйләм үстерү. Сүз тәртибен кулланып хикәя һәм шигырь язу.



Бәйләнешле сөйләм үстерү.

Сүз тәртибен кулланып хикәя яки шигырь язу

Иҗади эш.

Текст оештырганда сүзләр тәртибен дөрес итеп куллану.

78

Диктант



Белемнәрне тикшерү.

Диктант язу.

Орфография һәм пунктуация кагыйдәләрен белүне тикшерү.

Үтелгән материалның тулысынча үзләштерелүе. Орфография һәм тыныш билгеләре кагыйдәләрен дөрес кулланып мөстәкыйль язу

79

Хаталар өстендә эш.

Җөмләнең актуаль кисәкләргә бүленеше һәм сүз тәртибе.



Катнаш

Хаталар өстендә эш эшләү. Аңлату, әңгәмә, күнегүләр эшләү.

Текст белән эш

Сөйләм предметы (тема) һәм сөйләм яңалыгы (рема) турында мәгълүматлы булу. Аларның сүз тәртибе белән бәйләнешен аңлау.

80

Бәйләнешле сөйләм Сөйләмдә логик басым.



Бәйләнешле сөйләм үстерү.

Дөрес уку күнегүләре.

Сәнгатьле укуны бәяләү.

Мәгънәсе ягыннан иң әһәмиятле дип саналган сүзнең җөмләдә көчлерәк тавыш белән әйтелүен, ягъни аңа логик басым ясалуын белү. Тойгылы җөмләдә логик басым төшкән сүзнең җөмләнең теләсә кайсы урынында килә алуыннан хәбәрдар булу.

81

Җөмләнең аерымланган кисәкләре. Җыйнак һәм җәенке аерымланган хәлләр, алар янында куела торган тыныш билгеләре.



Катнаш

Әңгәмә, биремнәр үтәү, күнегүләр эшләү.

Өй эше.

Үзләре бәйләнгән җөмлә кисәгеннән ераклаштырылган һәм ярым хәбәрлек төшенчәсенә ия булган хәлләрнең аерымлануы. Үзләре бәйләнгән җөмлә кисәгеннән ераклаштырылган һәм ярым хәбәрлек төшенчәсенә ия булган хәлләрнең башка җөмлә кисәкләреннән өтер яки өтерләр белән аерып алынуы. Уртада килгәндә, аерымланган хәлләрнең ике яктан да өтер белән аерылуы, калган очракта өтернең бер яктан гына куелуы.

82

Аерымланган аныклагычлар, алар янында куела торган тыныш билгеләре.



Катнаш

Әңгәмә, аерымланган аныклагычның моделен төзү, биремнәр үтәү, күнегүләр эшләү.

Тест

Аныкланмыш белән нинди дә булса грамматик формада ярашкан аныклагычларның гына аерымлануы. Билгеләү алмашлыклары һәм җыю саны белән белдерелгән җыйнак аныклагычларның аерымланмавы. Функцияләреннән чыгып, аныклагычларның аныкланмышларыннан өтерләр, сызык, ике нокта һәм җәяләр кебек тыныш билгеләренең берсе белән аерып күрсәтелүе

83

Җөмләнең аерымланган кисәкләрен кабатлау.



Кабатлау

Күнегүләр эшләү.

Мөстәкыйль эш


Үз-үзеңне дөрес бәяләү күнекмәсен камилләштерү.

84

Контроль диктант



Контроль

Диктант язу.

Орфография һәм пунктуация кагыйдәләрен белүне тикшерү.

Үтелгән материалның тулысынча үзләштерелүе. Орфография һәм тыныш билгеләре кагыйдәләрен дөрес кулланып мөстәкыйль язу күнекмәләре булу.

85

Хаталар өстендә эш.

Җөмлә кисәкләрен шартлы билгеләр ярдәмендә билгеләп тикшерү. Ныгыту



Ныгыту

Язма эшләрне бергәләп анализлау. Күнегүләр эшләү.


Биремнәр үтәү

Җөмлә кисәкләрен шартлы билгеләр ярдәмендә билгеләп тикшерә белү.

86

Җөмлә кисәкләрен шартлы билгеләр ярдәмендә билгеләп тикшерү. Кабатлау



Кабатлау.

Күнегүләр эшләү.

Мөстәкыйль эш.


Үз-үзеңне дөрес бәяләү күнекмәсен камилләштерү.

87

Җөмләләргә морфологик-синтаксик анализ ясау. Ныгыту



Ныгыту

Күнегүләр эшләү.

Биремнәр үтәү.

Дәреслек белән эшләү күнекмәсен камилләштерү.

88

Җөмләләргә морфологик-синтаксик анализ ясау. Кабатлау



Кабатлау

Күнегүләр эшләү.



Мөстәкыйль эш.


Җөмләләргәш морфологик-синтаксик анализ ясау күнекмәсен камилләштерү.

89

Бәйләнешле сөйләм үстерү.

Инша. Ирекле темага инша



Бәйләнешле сөйләм үстерү

Ирекле темага инша язу

Инша

Ирекле темага дөрес язу күнегүләрен кулланып инша язу.

90

Җөмләгә билгеләмә бирү.



Катнаш.

Җөмлә” моделе буенча сөйләү. Күнегүләр эшләү.

Җөмләләргә билгеләмә бирү.

Җөмләгә билгеләмә бирә белү.

91

Гади җөмләне гомумиләштереп кабатлау.



Кабатлау

Күнегүләр эшләү.

Тест

Гади җөмлә синтаксисына караган төп төшенчәләрне актуальләштерү.

92

Бәйләнешле сөйләм үстерү.

Изложение



Бәйләнешле сөйләм үстерү

Изложение язу

Изложение

93

Гади җөмләне гомумиләштереп кабатлау.



Кабатлау

Күнегүләр эшләү.


Тест

94

Гади җөмлә синтаксисын кабатлау



Кабатлау

Биремнәр эшләү

Мөстәкыйль эш.

95

Гади җөмлә синтаксисын һәм пунктуацияне кабатлау



Кабатлау

Синтаксик анализ ясау.

Шәхси биремле карточкалар буенча эш.

96

ГИА биремнәре эшләү



Кабатлау

Биремнәр эшләү

ГИА

Үтелгән темаларны белү

97

Бәйләнешле сөйләм үстерү. Отзыв язу.



Бәйләнешле сөйләм үстерү.

Аңлату, үрнәк нигезендә эш, дәрестә өйрәнелгән өзеккә язмача бәя бирү, мөстәкыйль рәвештә отзыв язу.

Язма эш.

Билгеле бер тема буенча фикер йөртеп, язмача бәя бирергә өйрәнү.

98

Бәйләнешле сөйләм үстерү. Текст турында гомуми мәгълүмат.



Бәйләнешле сөйләм үстерү.

Язма эшләрне бергәләп анализлау. Текстлары сәнгатьле уку, фикерне әдәби телдә аңлату.

Фронталь эш.

Текстның мәгънәви һәм композицион бөтенлеге, текстта сүзләр бәйләнеше, текстның темасы һәм мәгънәсе, ваграк кисәкләргә бүленеше, микротемасы турында мәгълүматлы булу.

99

Бәйләнешле сөйләм үстерү.

Текстка анализ ясау



Бәйләнешле сөйләм үстерү.

Төрле жанрларга караган текстларны сәнгатьле уку, фикерне әдәби телдә аңлату.

Мөстәкыйль эш.

Текстка өлешчә анализ ясарга өйрәнү.

100

Бәйләнешле сөйләм үстерү.

Текст буенча эшләү.



Бәйләнешле сөйләм үстерү.

Төрле жанрларга караган текстларны сәнгатьле уку, фикерне әдәби телдә аңлату.

Мөстәкыйль эш.

Текстка өлешчә анализ ясарга өйрәнү.

101

Контроль диктант



Контроль

Диктант язу

Орфография һәм пунктуация кагыйдәләрен белүне тикшерү.

Үтелгән материалның тулысынча үзләштерелүе. Орфография һәм тыныш билгеләре кагыйдәләрен дөрес кулланып мөстәкыйль язу күнекмәләре булу.

102

Интеллектуаль уен



Уен дәрес

Үтелгән темаларны уеннар ярдәмендә ныгыту

Биремнәр үтәү

Үтелгән материалның тулысынча үзләштерелүе.

Кабатлау ( 3 сәгать)

103

Ел буена үткәннәргә гомуми йомгак. Морфология



Кабатлау

Әңгәмә. Яңа уку елына бурычлар билгеләү.

Үзбәя.

Үз эшчәнлегеңә дөрес бәя бирү күнекмәсен камилләштерү.

104

Ел буена үткәннәргә гомуми йомгак. Синтаксис



Кабатлау

Тест биремнәре үтәү

Тест

Үтелгән материалның тулысынча үзләштерелүе.

105

Ел буена үткәннәргә гомуми йомгак. Грамматика



Кабатлау






Выбранный для просмотра документ әдәбият 5 кл.doc

библиотека
материалов







АҢЛАТМА ЯЗУЫ


Программа түбәндәге дәүләт документларына нигезләнеп язылды:

  • “Россия Федерациясендә мәгариф турында” Россия Федерациясенең федераль Законы (29.12.2012 № 273 – ФЗ);

  • Гомуми төп белем бирү дәүләт стандартының Федераль компоненты ( ТР Мәгариф һәм фән министрлыгының 05.03.2004 нче елгы № 1089 карары нигезендә расланган);

  • “Мәгариф турында”гы Татарстан республикасы законы ( № 68, 2013 нче елның 22 нче июле);

- Татарстан Республикасы дәүләт телләре һәм Татарстан Республикасында башка телләр турында” Татарстан Республикасы Законы (гамәлдәге редакциядә);

- “2014-2020 нче елларда ТР сы дәүләт телләрен һәм ТРның башка халыклары телләрен саклау, өйрәнү һәм үстерү” ТРсы дәүләт программасы( ТР Министрлар кабинетының 2013 нче елның 25 нче октябреннән 794 нче карары);

- Дәүләт аккредитацияле һәм гомуми белем бирү программаларын тормышка ашыручы учреждениеләрнең белем бирү процессында 2015-2016 нчы уку елына тәкъдим ителгән (рөхсәт ителгән) дәреслекләрнең федераль исемлеге;

- Санитарно-эпидемиологические правила и нормативы ( СанПин 2.4.2. 2821-10 “Санитарно-эпидемиологические требования к условиям и организации обучения в общеобразовательных учреждениях” ( зарегистрированный в Минюсте России 3 марта 2011 года, регистрационный № 19993);

- Татарстан Республикасы Теләче муниципаль районы муниципаль бюджет гомуми белем бирү учреждениесе – Сауш төп гомуми белем бирү мәктәбенең 2015 – 2016 нчы уку елына укыту планы;

- Татарстан Республикасы Теләче муниципаль районы муниципаль бюджет гомуми белем бирү учреждениесе – Сауш төп гомуми белем бирү мәктәбенең төп гомуми белем бирү буенча төп белем бирү программасы;

- Татар телендә урта (тулы) гомуми белем бирү мәктәпләре өчен татар теле һәм әдәбиятыннан үрнәк программалар: 1-11нче сыйныфлар.[басма Г.Р.Галиуллина,Д.Ф.Заһидуллина җаваплы].-Казан: Татарстан китап нәшрияты, 2011.

Бәйрәм көннәренә туры килгән дәрес темалары берләштереп үтелә.




Татар әдәбиятын укытуның максаты һәм бурычлары

Урта сыйныфларда әдәбиятны укытуның төп максаты булыпматур әдәбият әсәрләрен форма һәм эчтәлек берлегендә аңларга һәм анализларга өйрәтү, логик фикерләү сәләтен үстерү һәм камилләштерү, балаларның рухи дөньяларын баету тора. Бу процесс өч – гамәли, гомуми белем бирү, тәрбияви - яссылыкларны берләштереп алып барылырга тиеш. Әлеге максат түбәндәге бурычларны алга куя:

  • укучының төп әдәби-тарихи мәгълүматларны һәм әдәби-теоретик төшенчәләрне белүенә ирешү һәм анализ барышында кулланырга күнектерү;

  • укучыда матур әдәбият әсәрләрен мөстәкыйль уку ихтыяҗы булдыру;

  • укучының телдән һәм язма сөйләмен үстерү;

  • укучыда үз милләтенә, аның әдәбиятына, мәдәниятенә карата хөрмәт, дөньяга гуманлы караш, гражданлык тойгысы, патриотизм хисләре, үз милләтенең, шушы төбәктә яшәүче башка халыкларның мәдәни кыйммәтләренә хөрмәт хисләре тәрбияләү.

Өйрәнелгән әдәби әсәрләрне чорларның үсеш тәртибендә системалы итеп күзалларга ярдәм итү.

  1. Әдәби әсәрнең төрен һәм жанрын билгеләргә өйрәтү.

  2. Әдәби әсәрне өлешчә анализлау күнекмәләре булдыру.

  3. Шигъри текстларны яисә чәчмә әсәрләрдән өзекләрне ятлату.

  4. Укучының мөстәкыйль фикерләвен, гомумиләштереп нәтиҗәләр ясау сәләтен үстерү.



УКЫТУНЫҢ ПЛАНЛАШТЫРЫЛГАН НӘТИҖӘЛӘРЕ

Урта сыйныфларда татар әдәбиятын укытуның гомуми (метапредмет) нәтиҗәләре түбәндәгеләр:

  • укучыда әдәби әсәрне аңлап укырлык, мөстәкыйль үзләштерерлек күнекмәләр булдыру, әдәбиятка мәхәббәт тәрбияләү;

  • сүз сәнгатен халыкның яшәү рәвешен, рухи кыйммәтләрен саклап калган һәм беркетә килгән хәзинә буларак кабул итәргә өйрәтү;

  • язу һәм сөйләм осталыгын үстерү, мәсьәләне аңлый, гипотеза куя, материалны төркемли, үз фикерен дәлилли, кирәк икән – үзгәртә-төгәлләштерә, нәтиҗәләр чыгара, материалны гомумиләштерә белергә, үз хисләреңне сүзләр ярдәмендә аңлата алырга һәм бер үк вакытта башкалар белән бергәләп эшләргә күнектерү;

  • баланың үз эшчәнлеген һәм әйләнә-тирәдәге тормышны мөстәкыйль бәяли белүенә, мөстәкыйль карарлар кабул итә һәм аларны җиренә җиткереп үти алуына ирешү;

  • төрле чыганаклар белән эшләргә, аларны табарга, мөстәкыйль рәвештә кулланырга, төркемләргә, чагыштырырга, анализларга һәм бәяләргә өйрәтү.

Урта сыйныфларда татар әдәбиятын укытуның предмет нәтиҗәләре түбәндәгеләр:

Танып-белү өлкәсендә:

  • аерым төр һәм жанрга караган әсәрләрне аңлап укый һәм кабул итә, эчтәлеген кабатлап (аерым очракларда текстны яттан) сөйли, кирәк чакта тексттан өзекләр китерә алуга ирешү;

  • укыган әдәби әсәрнең эчтәлеген, темасын, проблемасын, идеясен билгели, геройларын һәм әдәби дөньясын бәяли алуына, аның нинди төр һәм жанрга каравын аеруына ирешү;

  • укучының классик әдипләрнең тормыш һәм иҗат юлларының төп фактларын белүе;

  • әдәби текстның мәгънәви өлешләрен аерып чыгарып, укыган буенча тезислар һәм план төзү, геройларга характеристика бирү,сюжет, композиция үзенчәлекләрен, махсус сурәтләү чараларының ролен билгеләү күнекмәсе булдыру;

  • укыган әсәр буенча фикер алышуда катнашырга, оппонентларның фикерен исәпкә алып, үз карашларын расларга һәм дәлилләргә, әдәбият белеме төшенчәләренә мөрәҗәгать итәргә өйрәтү.

бәяләү өлкәсендә:

  • милли әдәбияттагы рухи-әхлакый кыйммәтләрне күңелдән уздырып кабул итәргә өйрәтү;

  • әдәби әсәрләргә шәхси мөнәсәбәт һәм бәя булдыру;

  • өйрәнелгән әсәрләрне шәрехли белүенә ирешү;

  • автор позициясен ачыклый алу һәм аңа үз мөнәсәбәтеңне булдыру күнекмәсен формалаштыру.

эстетик яктан:

  • әдәби әсәрнең образлы табигате хакында гомуми мәгълүматый күзаллау булдыру, аның эстетик кыйммәтен тою хисе тәрбияләү;

  • баланың әдәби текстны эстетик бөтенлекле, шул ук вакытта әдәби һәм тел-сурәтләү алымнарының, образлылыкның үзенчәлекләрен һәм әһәмиятен аңлап бәяли белүенә ирешү;

  • рус һәм татар телендәге әдәби әсәрләрне чагыштырып бәяләргә, геройларның, әхлакый идеалларның охшаш һәм аермалы якларын билгеләргә өйрәтү.

Шәхси нәтиҗәләр арасында түбәндәгеләре аерым әһәмияткә ия:

  • укучының җаваплылык хисен активлаштыру;

  • укуга һәм хезмәткә уңай мөнәсәбәт булдыру;

  • баланың үзаңын үстерү, милләтне, ватанны яратырга өйрәтү, горурлык һәм гражданлык хисләре тәрбияләү;

  • әхлак нормаларын, җәмгыятьтә яшәү кагыйдәләрен төшендерү;

  • төрле чыганаклардан (сүзлекләр, энциклопедияләр, интернет-ресурслар һ.б.) танып-белү һәм коммуникатив ихтыяҗларны канәгатьләндерерлек мәгълүматлар табарга күнектерү.

Формалаштырылган белем-күнекмәләр (уку елы башына)


Башлангыч гомуми белем бирү этабын үткән укучылар аңлап, дөрес, сәнгатьле, кычкырып һәм эчтән уку күнекмәләренә ия.

Укучы:

  • укылган текстның эчтәлеген аңлый һәм аның темасын билгели ала;

  • әсәрнең мәгънәле кисәкләре арасындагы бәйләнешләрне ачыклап, төп фикерне билгели, аны үз сүзләре белән әйтеп бирә;

  • укылганга тулы, кыска һәм рәсемле план төзи;

  • укылганның эчтәлеген тулысынча, кыскача, сайлап һәм иҗади сөйли ала; сөйләгәндә тасвирлама, фикер йөртү элементларын файдалана, цитаталар китерә;

  • хикәянең башламын, мөмкин булган дәвамын һәм ахырын уйлап чыгара ала;

  • текстта автор һәи катнашучыларның сүзләрен, табигать һәм көнкүреш тасвирламаларын аерып күрсәтә;

  • мөстәкыйль рәвештә яки укытучы ярдәмендә әсәрнең төп геройларына бик гади характеристика бирә ала;

  • укытучы һәм сыйныфташлар укыган әсәрнең, сабакташ җавабының эчтәлеген аңлап һәм тулы үзләштерә;

  • һәртөрле башкарылган эшнең, биремнең үтәлешен бәяли ала;

  • яттан 15 тән дә ким булмаган шигырь белә;

  • 2-3 зур күләмле әсәрнең (фольклор һәм мәшһүр язучыларның әсәрләре) исемен, темасын әйтә, сюжетларын бәян итә ала;

  • 6-7 халык әкиятенең эчтәлеген, 10 нан артык мәкаль һәм әйтем, 2-3 тапкыр тәгъбир (аларның мәгънәсен аңлап, ситуациядә урынлы кулланып) белә;

  • бер минутка 85-95 сүздән торган текстны дөрес итеп укый, эчтәлеген аңлый һәм сөйли ала.


Формалаштырылырга тиешле белем-күнекмәләр (уку елы ахырына)

  1. Сүз сәнгатенең образлы табигате турында күзаллау булу.

  2. Классик әдипләребезнең тормыш һәм иҗат юлларыннан төп фактларны белү.

  3. Өйрәнелгән төп әдәби-теоретик төшенчәләрне белү.

  4. Әдәби текстның сюжетын сөйли белү.

  5. Өйрәнелә торган әсәрнең аерым эпизодын (яисә күренешне) анализлый алу.

  6. Әдәби әсәрнең төрен һәм жанрын ачыклый белү.

  7. Әдәби әсәрләрне чагыштыра белү.

  8. Әдәби әйтелеш таләпләрен саклаган хәлдә өйрәнелгән әсәрләрне (өзекне) сәнгатьле итеп уку.

  9. Өйрәнелгән әсәргә дәлилле рәвештә  үз мөнәсәбәтеңне белдерү.

  10. Рус һәм татар телендәге уртак һәм милли үзенчәлекләрен билгеләү, әхлакый кыйммәтләрнең чагылышын чагыштырып бәяләү.

  11. Татар һәм рус телендәге әсәрләргә телдән һәм язмача фикереңне белдерү, аларга бәя бирү.

  12. Диалогта яисә бәхәстә катнашу.

  13. Сүз сәнгатенең аерым күренешләре белән мөстәкыйль танышу һәм аларның эстетик кыйммәтен бәяләү (класстан тыш вакытта әсәр укуга ихтыяҗ булу).



































Татар әдәби теленең нормаларына нигезләнеп, кирәкле темага телдән һәм язмача бәйләнешле текст төзү күнекмәсенә ия булу.


Программаның эчтәлеге

Программага кергән якынча темалар

Төп эчтәлек

Укучылар эшчәнлеге

Халык авыз иҗаты.

1 сәгать

Халыкның милли, рухи мәдәният хәзинәсе буларак халык иҗаты.

Аның сәнгать төрләре формалашуга йогынтысы. Халык иҗатының бер төре буларак халык авыз иҗаты. Аның әсәрләрендә гомумкешелек хыяллары, идеалларының чагылуы. Халык авыз иҗатының матур әдәбият белән бәйләнешләре: уртаклыгы һәм үзенчәлекле аермалары.

Халык авыз иҗатының төп жанрлары, жанр сыйфатлары.

-фольклор әсәрләренең жанрын һәм аларга хас үзенчәлекләрне таный алу;

-фольклор әсәрләрен аңлап, иҗади, сәнгатьлеукый белү; укыганны телдән сурәтләп бирә алу; рольләргә кереп кабатлап бирү;

-төрле мәгълүмат чыганаклары (сүзлекләр, белешмәләр, энциклопедияләр, электрон чаралар) белән максатчан эшли белү.


Әкиятләр

8 сәгать

Әкиятләр, жанр төрләре, үзенчәлекле сыйфатлары.Әкиятләрнең эстетик кыйммәте. «Ак бүре» әкияте (кыскартып).“Үги кыз” әкияте. “Аю белән төлке”(мөстәкыйль уку өчен)

-әкиятләрне аңлап уку, эчтәлеген кабатлап сөйли, кирәк чакта тексттан өзекләр китерә алуга ирешү;

- әкиятләрнең төрләрен аера алу;

- әкиятләргә халык акылы, тапкырлы­гы, зирәклеге, батырлыгы салынуын аңлау, шул турыда уйларга өйрәнү;

-тормыштан алган фикер-карашларга, хис-кичерешләргә нигезләнеп, өйдә иҗади эш башкару.

Җырлар.

4 сәгать

Җырларны төркемләү. Татар халык җырларына хас үзенчәлекләр. Көй һәм сүз тәңгәллеге. “ Моң” төшенчәсе. Озын һәм кыска җырлар, такмаклар.

-татар халык җырларының төрләре турында мәгълүмат алу;

-татар музыкасының үзенчәлекләре белән танышу;

- җыр текстларын яттан өйрәнү;

- “Әдәбият белеме сүзлеге”ннән файдаланып, җыр турында мәгълүмат туплау.

Кыска жанрлар.

4 сәгать

Мәкальләр һәм әйтемнәр, табышмаклар. Аларда мәгънә тирәнлеге һәм аларның тел – бизәк, сөйләмнең тәэсирлеген көчәйтү чаралары булуы.

Мәзәкләр.Мәзәкләрдәге тапкырлык, юмор, кимчелекләрне тәнкыйтьләү, тирән мәгънә, хикмәтлелек. “Хуҗа Насретдин мәзәкләре”.

- мәкаль һәм әйтемнәрнең мәгънәсен аңлау;әһәмиятен, кыйммәтен, үзенчәлекләрен дәлилле итеп аңлата, исбатлый белү;

-табышмакларның ни өчен кирәклегенә төшенү, аларның зиһенне үстерүдә, белемнәрне арттырудагы ролен аңлау;

-мәзәкләрдә халыкның тапкырлыгы, шат күңелле, оста булуына игътибар итү;

- “Хуҗа Насретдин мәзәкләре”н укып нәтиҗә ясый алу.

Бәетләр.

2 сәгать

Бәет жанры турында мәгълүмат. Күпчелек очракта эчтәлекләре буенча тарихи вакыйгаларга һәм шәхесләргә, авыр заманага, шәхси фаҗигаләргә һ.б. багышланулары. “Сак-Сок” бәете. Аның фантастик сюжетка корылган булуы.

-бәет жанры турында мәгълүмат алу; аңлап уку, эчтәлеген кабатлап сөйли белү;

-төрле мәгълүмат чыганаклары (сүзлекләр, белешмәләр, энциклопедияләр, электрон чаралар) ярдәмендә бәет турында белешмә туплау;

-“Сак-Сок” бәетен сәнгатьлеуку; фантастик сюжетка корылган булуын исбатлау.

Риваятьләр, легендалар.

6 сәгать

Риваять һәм легенда жанрлары турында мәгълүмат. Риваять, легендаларның аермалы һәм охшаш яклары. «Шәһәр ни өчен Казан дип аталган», “Янмый торган кыз”, “Иске Казан каласының корылуы”, “Әллүки” риваятьләре.

- риваять һәм легенда жанрлары турында мәгълүмат алу; аңлап уку, эчтәлеген кабатлап сөйли, кирәк чакта тексттан өзекләр китерә алуга ирешү;

-риваять һәм легендаларның аермалы һәм охшаш якларын күрсәтә алу.

Практик дәрес

2 сәгать

Халык авыз иҗатында образлар; әсәрләрдә дөньясурәте; табигать һәм кеше, яшәеш һәм кеше турында күзаллаулар. Халык авыз иҗаты поэтикасы, язма әдәбият үсешенә, әдәби телгә зур йогынтысы.

-образ (сурәт) турында мәгълүмат алу;

-хикәяләү һәи шигъри сөйләмгә корылган жанрларны атый алу;

-төрле халыклар иҗатындагы уртаклыкларны күрсәтә алу, мисаллар китерү.

Әдәби әкиятләр.

15 сәгать

Халык әкиятләре белән уртаклык, аерымлыклар. Г.Тукайның «Шүрәле» әкияте.

Җ.Тәрҗемановның “Тукран малае Шуктуган” әкияте.

Ә. Фәйзинең “Аучы Мәргән белән Болан кыз” әкияте.

Р.Батулланың “Курай уйный бер малай” әкияте.

Ф.Яруллинның “Зәңгәр күлдә ай коена”, “Кояштагы тап” әкиятләре.

- укылганның эчтәлеген тулысынча, кыскача, сайлап һәм иҗади сөйли алу; сөйләгәндә тасвирлама, фикер йөртү элементларын файдалана, цитаталар китерә белү;

- әдәби әкият геройларын кылган гамәлләре, портретлары буенча характерлау һәм бәяләмә бирә алу, аларның уртак

һәм үзләренә генә хас булган сыйфатларын билгеләү;

- проблемалы сорауларга мөстәкыйль рәвештә җавап таба белү;

- әсәрләрне үзара чагыштыру, уртак һәм аермалы якларны таба белү;

- әдәби әкиятләрбуенча сочинение язу;

-классик әдипләребезнең тормыш һәм иҗат юлларыннан төп фактларны белү.

Хикәя.

5 сәгать

Эчтәлек: вакыйга, күренеш, образлар.Кеше образлары: төп герой, ярдәмче герой, катнашучы геройлар,җыелма образлар. Хикәяләүче, автор позициясе. Табигать образы,әйбер образы. Әдәби сөйләм: хикәяләү.

Ф.Әмирханның ”Ай өстендә Зөһрә кыз”, “Нәҗип” хикәяләре.

- хикәя жанрындагы әдәби әсәрне аңлап һәм иҗади, сәнгатьлеукый белү; укыганны телдән сурәтләп бирә алу; рольләргә кереп кабатлап бирү; план төзү;

-әдәби әсәрнең сюжетын, анда сурәтләнгән вакыйгаларны, характерларны аңлатып бирә, бәяли алу; төрле мәгълүмат чыганаклары (сүзлекләр, белешмәләр, энциклопедияләр, электрон чаралар) белән максатчан эшли белү;

-әдәби текстның мәгънәви өлешләрен аерып чыгарып, укыган буенча план төзү, геройларга характеристика бирү,махсус сурәтләү чараларының ролен билгеләү күнекмәсе булдыру;

- проблемалы сорауларга мөстәкыйль рәвештә җавап таба алу;

-өйрәнелгән әсәргә дәлилле рәвештә  үз мөнәсәбәтеңне белдерү;

- әдәби әсәрләр буенча сочинение язу;

Мәсәл.

2 сәгать

Тереклек, җансыз предмет образлары ярдәмендә, читләтеп, кеше сыйфатларын, тормышын тасвирлау. Хикәяләп яки тезмә рәвештә язылу.

М.Гафуриның «Сарыкны кем ашаган?» мәсәле.

Г.Тукайның “Ике сабан” мәсәле.

-мәсәлләрне укып, читләтеп әйтүне таба алу, нәтиҗә ясый белү;

-рус һәм татар телендәге мәсәлләрдә уртак һәм милли үзенчәлекләрне билгеләү, әхлакый кыйммәтләрнең чагылышын чагыштырып бәяләү.


Практик дәрес

Сәнгать төре буларак әдәбият

2 сәгать.

Әдәбиятның башка сәнгать төрләре арасында урыны. Тормышны һәм кешенең бай рухи дөньясын танып–белү чарасы буларак әдәбият. Аның әхлакый һәм эстетик яктан кешегә йогынтысы. Язылу рәвеше ягыннан әдәби әсәрләрнең ике төргә бүленгән булуы: чәчмә һәм тезмә әсәр.

-әсәрнең сәнгать күренеше икәнлеген аңлата алу;

-чәчмә һәм тезмә әсәрләр турында фикерли алу; аларның уртак һәм аермалы якларын күрсәтә белү;

-әдәби әсәрнең халык иҗаты белән уртаклыгын табу;

- татар, рус (яки башка халыкларның) әдәбиятларында бер төрдәге темага корылган әсәрләрне чагыштыру,

милли үзенчәлекләрен ачыкларга тырышу.

Шигырьләр.

7 сәгать

Шигырь төзелеше: үлчәм, ритм, рифма, тезмә, строфа. Шигырьдә образлар, лирик герой. Г.Тукайның “Пар ат”, “Туган җиремә” шигырьләре.

Ш.Галиевнең «Һәркем әйтә дөресен» , “Тереклек суы”, “Курыкма, тимим!”, “Тарихтан сабак”, “Өйгә бирелгән эш”, “Онытылган…”шигырьләре.

-шигырьләрне иҗади, сәнгатьлеукый белү; укыганны телдән сурәтләп бирә алу;

- шигъри текстларны яттан сөйләү;

-шагыйрьләрнеӊтормыш һәм иҗат юлларыннан төп фактларны белү;

- проблемалы сорауларга мөстәкыйль рәвештә җавап таба белү;

- шигырь төзелешенә караган терминнарны аңлау, аерып күрсәтә алу.

Барысы-58

сәгать







Укыту-методик әсбаплар исемлеге

Әдәбият исемлеге

  1. Төп:

1. Әдәбият 5 нче сыйныф: татар телендә гомуми белем бирү оешмалары өчен уку әсбабы.-Ф.Ә.Ганиева,Л.Г. Сабирова.- Казан: тат.кит. нәшр.,2014 нче ел.

II. Өстәмә:

  1. Заһидуллина Д.Ф. Мәктәптә татар әдәбиятын укыту методикасы. – Казан: “Мәгариф” нәшрияты, 2000.

  2. Хатипов Ф.М. Әдәбият теориясе. – Казан: “Мәгариф”нәшрияты, 2000.

  3. Д.Ф.Заһидуллина,Ә.М.Закирҗанов,Т.Ш.Гыйләҗев.Татар әдәбияты.Теория.Тарих. –Казан:”Мәгариф”нәшрияты,2004.

  4. Н.С.Гыймадиева,Ә.Г.Билалова.Әдәбият дәреслекләре буйлап. - Казан:”Яңалиф”нәшрияты,2006.

  5. Р.Ә.Сәхипова.Халык педагогикасы нигезендә укыту һәм тәрбия бирү. - Казан Татарстан китап нәшрияты,2005.

  6. М.Ш.Җәләлиева. Әдәбиятыбызның җырлы чишмәләре. - Казан: “Мәгариф”нәшрияты,2001.

  7. Әдәбият предметын укыту үзенчәлекләре. Татар әдәбияты буенча башлангыч,төп,урта, гомуми белем бирү программаларын гамәлгә

куя торган педагогик хезмәтләр өчен методик тәкъдимнәр. М.Г.Мозаффарова. - Казан.ТР Мәгарифне үстерү институты,2014.

Укучылар өчен тәкъдим ителә торган әдәбият исемлеге

  1. Л.И.Минһаҗева,И.Х.Мияссарова. Татар балалар әдәбияты. - Казан: “Хәтер”нәшрияты,2009.

  2. Л.И.Минһаҗева,И.Х.Мияссарова. Татар балалар әдәбиятыннан хрестоматия. Iтом – Казан:”Хәтер”нәшрияты,2010.

  3. Л.И.Минһаҗева,И.Х.Мияссарова.Татар балалар әдәбиятыннан хрестоматия.IIтом – Казан:”Хәтер”нәшрияты,2011.

  4. Р.З.Биктимерова,Ә.Х.Нуретдинова,З.З.Сафиуллина,Ә.С.Әхмәтҗанова,Э.Х.Низамов.Әдәплелек дәресләре.Көч һәм рух тамырлары. - Казан: “Мәгариф”нәшрияты,2005.


Интернет-ресурс материалларын файдалану


  1. ТР Мәгариф һәм фән министрлыгы сайты: http://www.mon.tatar.ru

  2. “Татар әдипләре” сайты: http://adiplar.narod.ru/minnullin_tufan.htm

  3. http://zahirbigiyev.blogspot.com/

  4. http://www.akmulla.ru/

  5. “Таткнигафонд.ru” электрон китапханәсе: http://www.tatknigafund.ru

  6. “Белем. ru” порталы: http://www.belem.ru

  7. http://gzalilova.narod.ru/index.html




Укыту процессының матди-техник тәэмин ителеше

I. Техник чаралар:

1. Проектор

2. Ноутбук

3. Музыкаль үзәк

4. Тавыш көчәйткечләр

5. Экран

II. Программалар:

1. Windows 7 операцион системасы:

Microsoft Office 2003, 2007, 2010.

Microsoft Office Power Point



















КАЛЕНДАРЬ-ТЕМАТИК ПЛАН






Сәгать саны


Укучылар эшчәнлеге яки укыту эшчәнлеге төрләре

Материал үзләштерүнең көтелгән нәтиҗәләре



Шәхескә кагылышлы һәм метапредметлы нәтиҗәләр (УУГ) формалашу


Үтәлеш


Искәрмә


план


факт


1

Кереш дәрес. Матур әдәбият – сәнгатьнең бер төре.Халык авыз иҗаты..

1

Дәреслек-хрестоматия белән танышу. Әдәбият дәфтәре башлау. Дәрестән тыш уку өчен әсәрләр исемлеген яздыру.. Лекция-әңгәмә. Билгеләмәне һәм жанрларны дәфтәргә язып кую. 30-31 нче б.мәкаләне уку.

Матур әдәбиятны сәнгатьнең бер төре буларак кабул итә белү. Фольклор һәм аның жанрлары турында мәгълүматка ия булу.


Шәхси: укуга карата кызыксыну хисе булу;

Регулятив:укытучы ярдәме белән эшне планлаштырырга һәм эшнең дөреслеген тикшерергә өйрәнү;

Танып белү:тиешле мәгълүматны дәреслектән таба белү;

Коммуникатив:башкаларның сөйләмен тыңлый һәм аңлый белү.



2

Әкиятләр, жанр төрләре, үзенчәлекле сыйфатлары

1

Фонохрестоматиядән өзекләр тыңлау. Әкиятне интонация төсмерләренә әһәмият биреп укыту, текстка якын итеп сөйләтү. Уку дәвамында сораулар ярдәмендә эчтәлекне ачыклап бару. Иллюстрация белән эшләү.

Беренче бүлектән сурәтләү чараларын таба белү.


Регулятив: үз җавабыңны яки иптәшеңнең җавабын раслау өчен кагыйдәгә таянырга мөмкин икәнен аңларга;

Танып белү: үз фикерңне дәлилләү; белемнәрне иҗади эш вакытында куллана белү;

Коммуникатив: телдән һәм язма сөйләмне төзи белү; иптәшләреңне һәм укытучыны ишетә һәм тыңлый белү;





3


“”Ак бүре әкияте. I бүлек.

1

Әкиятне укыту, текстка якын итеп сөйләтү.


Сәнгатьле уку күнекмәләренә ия булу.

Шәхси:табигать турында кайгырту;

Регулятив:эшчәнлек өчен эш урынын әзерләү;

Танып белү:укытучы һәм иптәшләре белән эшләгән эшләргә нәтиҗә ясый белү;

Коммуникатив:төрле ситуацияләрдә диалогта катнаша белү.







4

Ак бүре” әкияте. Әкиятләрдә халык акылы, зирәклеге.

1

Әкиятне укыту, текстка якын итеп сөйләтү.


Сәнгатьле уку күнекмәләренә ия булу.

Шәхси:табигать турында кайгырту;

Регулятив:эшчәнлек өчен эш урынын әзерләү;

Танып белү:укытучы һәм иптәшләре белән эшләгән эшләргә нәтиҗә ясый белү;

Коммуникатив:төрле ситуацияләрдә диалогта катнаша белү.







5


Ак бүре” әкиятендә тылсым һәм аның образларда бирелеше

1

Әкият героеның сыйфатларын, тылсым элементларын билгеләү.

Әкияттәге тылсым элементларын күрсәтә белү. Әкиятнең төзелеш үзенчәлекләрен күрсәтә алу.

ӘТ: Әкиятләр. Алардагы фантастик, тылсымлы сюжетлар. Әкият төрләре. Гипербола, литота.


Регулятив:эшчәнлек өчен эш урынын әзерләү;

Танып белү:укытучы һәм иптәшләре белән эшләгән эшләргә нәтиҗә ясый белү;

Коммуникатив:төрле ситуацияләрдә диалогта катнаша белү.






6

Ак бүре” әкияте. Әкиятнең тәрбияви әһәмияте.

1

Әкият героеның сыйфатларын, тылсым элементларын билгеләү. Әкиятнең тәрбияви әһәмияте турында аңлау.

Әкиятнең тәрбияви әһәмиятен билгели алу. Әкиятнең төзелеш үзенчәлекләрен күрсәтә алу.


Шәхси:“башкаларга карата түземлек” төшенчәсен кабул итү, аларның кадерен белү;

Регулятив: үз җавабыңны яки иптәшеңнең җавабын раслау өчен кагыйдәгә таянырга мөмкин икәнен аңларга;

Танып белү: предметларны чагыштыра, охшаш һәм аермалы якларын билгели белү;

Коммуникатив: дәрестә һәм төрле ситуацияләрдә катнаша белү; үзеңнең эш-гамәлләреңне аңлата белү; парларда эшли белү.







7



Үги кыз” әкияте

1

Рольләргә бүлеп, сәнгатьле итеп уку.

Герой холкындагы гаделлек, тугрылык турында аңлата алу.


Шәхси:“башкаларга карата түземлек” төшенчәсен кабул итү, аларның кадерен белү;

Регулятив: үз җавабыңны яки иптәшеңнең җавабын раслау өчен кагыйдәгә таянырга мөмкин икәнен аңларга;

Танып белү: предметларны чагыштыра, охшаш һәм аермалы якларын билгели белү;

Коммуникатив: дәрестә һәм төрле ситуацияләрдә катнаша белү; үзеңнең эш-гамәлләреңне аңлата белү; парларда эшли белү.








8

Үги кыз” әкиятендә образлар һәм аларның холык-фигыльләре

1

Рольләргә бүлеп, сәнгатьле итеп уку.


Үги кыз” әкиятендә образларга анализ ясый белү

Шәхси:табигать турында кайгырту;

Регулятив:эшчәнлек өчен эш урынын әзерләү;

Танып белү:укытучы һәм иптәшләре белән эшләгән эшләргә нәтиҗә ясый белү;

Коммуникатив:төрле ситуацияләрдә диалогта катнаша белү.







9

Класстан тыш уку. “Гөлчәчәк” әкияте, «Серле балдак» (яки “Чакматаш”, “Солдат балтасы”).

1

Симфониядән өзек тыңлау, әңгәмә. Сәнгатьле уку.

Әкият белән мөстәкыйль танышу. Әкиятләрнең эстетик кыйммәтен бәяләү күнекмәсенә ия булу.

Шигъри сөйләм, эндәш сүзләрнең образ тудырудагы әһәмиятен аңлау.

Шәхси:“башкаларга карата түземлек” төшенчәсен кабул итү, аларның кадерен белү;

Регулятив: үз җавабыңны яки иптәшеңнең җавабын раслау өчен кагыйдәгә таянырга мөмкин икәнен аңларга;

Танып белү: предметларны чагыштыра, охшаш һәм аермалы



якларын билгели белү;

Коммуникатив: дәрестә һәм төрле ситуацияләрдә катнаша белү; үзеңнең эш-гамәлләреңне аңлата белү; парларда эшли белү.





10

Көнкүреш әкиятләре.

Алтын алмалар”, “Кол һәм алпавыт”.

1

Хайваннар турында әкиятләрне сәнгатьле итеп сөйләү, анализлау. Әңгәмә.

Әкиятләрдә кешегә хас сыйфатларның һәм фикер йөртүнең хайваннарга, табигать җисемнәренә үзенчәлекле төстә күчерелүен белү.






11

Бәйләнешле сөйләм үстерү. Халык авыз иҗатын беләсеңме?

1

Көнкүреш әкиятләрен сөйләү. Башка төр әкиятләрдән аермасын табу. Әңгәмә.

Тапкырлыкка корылган әкиятләрдә тормышчанлык, акыл көченең өстенлеген күрсәтә белү. Тормышның мәгънәсе һәм кызыклыгы байлыкта гына түгеллеген раслау. Көнкүреш әкиятләренең тәрбияви көчен аңлау.

Шәхси:укуга уңай караш булдыру;

Регулятив:укытучы белән берлектә яңа уку мәсьәләсе куя белү; куелган мәсьәне чишү өчен дөрес юл сайлый белү;

Танып белү:кирәкле сүзләр группасын яки сүзләрне тизрәк эзләп табу, уку, сүзлекләрдә иркен ориентлашу өчен алфавитны яхшы үзләштерү;

Коммуникатив:күршең белән хезмәттәшлек итү;






12

Бәйләнешле сөйләм үстерү. Әкиятләрне сәнгатьле уку. Әкият сөйләү.

Башка халыклар әкиятләре.

1

Әкиятчеләр конкурсы” үткәрү. Укучылар сөйләменең аудиоязмасы белән эшләү. Уку тизлеген тикшерү.

Тылсымлы, хайваннар турындагы һәм тормыш-көнкүреш әкиятләре арасындагы аерманы белү.

Шәхси:телнең төп аралашу чарасы икәнен аңларга;

Регулятив: эш өчен максат куя белү;

Танып белү: төп билгеләрне аерып алу нигезендә кагыйдә формалаштыру;

Коммуникатив:сөйләм этикеты нормаларын үтәү:исәнләшә, саубуллаша, рәхмәт белдерә белү; парларда эшли белү







13

Бәйләнешле сөйләм үстерү.

Әкият язу.

1

Бәйләнешле сөйләм үстерү дәресе. Төп һәм ярдәмче гаройлар, әкият сюжетын үстерү юллары, сурәтләү чаралары турында әңгәмә. Авыр үзләштерүче укучыларга хайваннар турындагы әкиятнең дәвамын уйлатып яздыру.

Әдәби телнең нормаларына нигезләнеп, кирәкле темага телдән һәм язмача бәйләнешле текст төзү күнекмәсенә ия булу.

Шәхси:телнең төп аралашу чарасы икәнен аңларга;

Регулятив: эш өчен максат куя белү;

Танып белү: төп билгеләрне аерып алу нигезендә кагыйдә формалаштыру;

Коммуникатив:сөйләм этикеты нормаларын үтәү:исәнләшә, саубуллаша, рәхмәт белдерә белү; парларда эшли белү







14

ҖырларИске кара урман”, ”Гөлҗамал”

1

Яңа теманы аңлату дәресе

Җырлар турында төшенчә бирү, анализлау.

татар халык җырларының төрләре турында мәгълүмат алу;

татар музыкасының үзенчәлекләре белән танышу;


Танып белү:милли әдәбияттагы рухи-әхлакый кыйммәтләрне күңелдән уздырып кабул итәргә өйрәтү

Шәхси:укучының җаваплылык хисен активлаштыру.

милли әдәбияттагы рухи-әхлакый кыйммәтләрне күңелдән уздырып кабул итәргә өйрәтү

Регулятив:укытучы ярдәме белән эшне планлаштырырга һәм эшнең дөреслеген тикшерергә өйрәнү;

әхлак нормаларын, җәмгыятьтә яшәү кагыйдәләрен төшендерү

Коммуникатив:сөйләм этикеты нормаларын үтәү:исәнләшә,



саубуллаша, рәхмәт белдерә белү; парларда эшли белү







15

Татар халык җырларына хас үзенчәлекләр “!Туган ил”,”Яшә, Республикам!”,”Ай былбылым”;

1

Яңа теманы аңлату дәресе

Татар халык җырлары белән таныштыру.

татар музыкасының үзенчәлекләре белән танышу;

җыр текстларын яттан өйрәнү;


Танып белү:милли әдәбияттагы рухи-әхлакый кыйммәтләрне күңелдән уздырып кабул итәргә өйрәтү

Шәхси:укучының җаваплылык хисен активлаштыру.

милли әдәбияттагы рухи-әхлакый кыйммәтләрне күңелдән уздырып кабул итәргә өйрәтү

Регулятив:укытучы ярдәме белән эшне планлаштырырга һәм эшнең дөреслеген тикшерергә өйрәнү;

әхлак нормаларын, җәмгыятьтә яшәү кагыйдәләрен төшендерү

Коммуникатив:сөйләм этикеты нормаларын үтәү:исәнләшә, саубуллаша, рәхмәт белдерә белү; парларда эшли белү








16

Көй һәм сүз тәңгәллеге. “ Моң” төшенчәсе.

1

Көй һәм сүз тәңгәллеге. Моң төшенчәсе белән таныштыру

- “Әдәбият белеме сүзлеге”ннән файдаланып, җыр турында мәгълүмат туплау.

Танып белү:милли әдәбияттагы рухи-әхлакый кыйммәтләрне күңелдән уздырып кабул итәргә өйрәтү

Шәхси:укучының җаваплылык хисен активлаштыру.

милли әдәбияттагы рухи-әхлакый кыйммәтләрне күңелдән уздырып кабул итәргә өйрәтү

Регулятив:укытучы ярдәме белән эшне планлаштырырга һәм эшнең дөреслеген тикшерергә өйрәнү;

әхлак нормаларын, җәмгыятьтә яшәү кагыйдәләрен төшендерү

Коммуникатив:сөйләм этикеты нормаларын үтәү:исәнләшә, саубуллаша, рәхмәт белдерә белү; парларда эшли белү







17

Озын һәм кыска җырлар, такмаклар. Тарихи җырлар: “Болгар иленең кызлары”,”Пугач явы”.

1

Озын,кыска җыр төшенчәсе белән таныштыру. Такмакларның җырларданаера белү.

җыр текстларын яттан өйрәнү

Танып белү:милли әдәбияттагы рухи-әхлакый кыйммәтләрне күңелдән уздырып кабул итәргә өйрәтү

Шәхси:укучының җаваплылык хисен активлаштыру.

милли әдәбияттагы рухи-әхлакый кыйммәтләрне күңелдән уздырып кабул итәргә өйрәтү

Регулятив:укытучы ярдәме белән эшне планлаштырырга һәм эшнең дөреслеген тикшерергә өйрәнү;

әхлак нормаларын, җәмгыятьтә яшәү кагыйдәләрен төшендерү

Коммуникатив:сөйләм этикеты нормаларын үтәү:исәнләшә, саубуллаша, рәхмәт белдерә белү;



парларда эшли белү









18

Кыска жанрлар: мәкальләр һәм әйтемнәр

1

Мәкальләр турында төшенчә бирү, татар халык тмәкальләрен сәнгатьле уку, сөйләтү.

мәкаль һәм әйтемнәрнең мәгънәсен аңлау;әһәмиятен, кыйммәтен, үзенчәлекләрен дәлилле итеп аңлата, исбатлый белү;

Танып белү: Халык авыз иҗатындагы рухи-әхлакый кыйммәтләрне күңелдән уздырып кабул итәргә өйрәтү

Шәхси:укучының җаваплылык хисен активлаштыру.

милли әдәбияттагы рухи-әхлакый кыйммәтләрне күңелдән уздырып кабул итәргә өйрәтү

Регулятив:укытучы ярдәме белән эшне планлаштырырга һәм эшнең дөреслеген тикшерергә өйрәнү;

әхлак нормаларын, җәмгыятьтә яшәү кагыйдәләрен төшендерү

Коммуникатив:сөйләм этикеты нормаларын үтәү:исәнләшә, саубуллаша, рәхмәт белдерә белү; парларда эшли белү








19

Табышмаклар

1

Табышмаклар турында төшенчә бирү, татар халык табышмакларын сәнгатьле уку, сөйләтү.

табышмакларның ни өчен кирәклегенә төшенү, аларның зиһенне үстерүдә, белемнәрне арттырудагы ролен аңлау;

Танып белү: Халык авыз иҗатындагы рухи-әхлакый кыйммәтләрне күңелдән уздырып кабул итәргә өйрәтү. Табышмакларның әдәбияттагы роле.

Шәхси:укучының җаваплылык хисен активлаштыру.

милли әдәбияттагы рухи-әхлакый кыйммәтләрне күңелдән уздырып кабул итәргә өйрәтү

Регулятив:укытучы ярдәме белән эшне планлаштырырга һәм эшнең дөреслеген тикшерергә өйрәнү;

әхлак нормаларын, җәмгыятьтә яшәү кагыйдәләрен төшендерү

Коммуникатив:сөйләм этикеты нормаларын үтәү:исәнләшә, саубуллаша, рәхмәт белдерә белү; парларда эшли белү







20

Мәзәкләр (“Ишәк өстендә”, “Шайтан ни төсле?”, “Укытучы белән укучы бала”, “Тартылмый да, сузылмый да”, “Өметсез”, “Төбендә юкмы?”, “Былтырга “А”, “Кичке аштан соң”, “Улы һәм атасы”, “Нужа бабай”, “Үзе кереп бара”, “Көйзәмәгән арпа”, “Аягын күтәрә торган ат”, “Довольно!”).

1

Мәзәкләр турында төшенчә бирү, татар халык мәзәкләрен сәнгатьле уку, сөйләтү.

Мәзәкләрдәге тапкырлык, юмор, кимчелекләрне тәнкыйтьләү, тирән мәгънә, хикмәтлелек турында күзаллау булу.

Шәхси: укуга карата кызыксыну хисе булу;

Регулятив:укытучы ярдәме белән эшне планлаштырырга һәм эшнең дөреслеген тикшерергә өйрәнү;

Танып белү:тиешле мәгълүматны дәреслектән таба белү;

Коммуникатив:башкаларның сөйләмен тыңлый һәм аңлый белү.






21

Бәйләнешле сөйләм үстерү. “Мәзәкләр” темасы буенча проект эше



башкару.

1

Иҗат эше: төркемнәрдә эшләү, индивидуаль ярдәм. Проект эшен яклау: чыгыш ясау.

Өстәмә материаллар белән эшләү күнекмәләре булу. Тупланган материалны системага сала белү. Монологик һәм диалогик сөйләм күнекмәләренә ия



булу, үз фикереңне дәлилләп сөйли алу.

Шәхси:күзаллый һәм хыяллана белү;

Регулятив: үз җавабыңны яки



иптәшеңнең җавабын раслау өчен кагыйдәгә таянырга мөмкин икәнен аңларга;

Танып белү: үз фикерңне дәлилләү; белемнәрне иҗади эш вакытында куллана белү;

Коммуникатив: телдән һәм язма сөйләмне төзи белү; иптәшләреңне һәм укытучыны ишетә һәм тыңлый белү;





22

Бәйләнешле сөйләм үстерү.

Хуҗа Насретдин турында мәзәкләр.

1

Саба төбәге фольклоры” сайтындагы мәзәкләрне уку, эчтәлеге буенча фикер алышу. “Мәзәкчеләр конкурсы”.

Мәзәк жанры үзенчәлекләрен туган як фольклоры мисалларында күрә алу, аның һаман да үсеп, даими яңарыш кичереп торучы жанр булуын аңлау, халык авыз иҗаты әсәрләрен туплау һәм өйрәнүгә ихтыяҗ булу.

Шәхси:“башкаларга карата түземлек” төшенчәсен кабул итү, аларның кадерен белү;

Регулятив: үз җавабыңны яки иптәшеңнең җавабын раслау өчен кагыйдәгә таянырга мөмкин икәнен аңларга;

Танып белү: предметларны чагыштыра, охшаш һәм аермалы якларын билгели белү;

Коммуникатив: дәрестә һәм төрле ситуацияләрдә катнаша белү; үзеңнең эш-гамәлләреңне аңлата белү; парларда эшли белү.






23

Бәетләр.


1

Бәетләр турында төшенчә бирү, бәетләр сәнгатьле уку, сөйләтү.

бәет жанры турында мәгълүмат алу; аңлап уку, эчтәлеген кабатлап сөйли белү;

Шәхси:укуга уңай караш булдыру;

Регулятив:укытучы белән берлектә яңа уку мәсьәләсе куя белү; куелган мәсьәне чишү өчен дөрес юл сайлый белү;

Танып белү: Халык авыз иҗатындагы рухи-әхлакый кыйммәтләрне күңелдән уздырып кабул итәргә өйрәтү.

Коммуникатив:күршең белән хезмәттәшлек итү;







24

Сак - сок бәете

1

Бәет жанры турында мәгълүмат. Күпчелек очракта эчтәлекләре буенча тарихи вакыйгаларга һәм шәхесләргә, авыр заманага, шәхси фаҗигаләргә һ.б. багышланулары. “Сак-Сок” бәете. Аның фантастик сюжетка корылган булуы.

-“Сак-Сок” бәетен сәнгатьлеуку; фантастик сюжетка корылган булуын исбатлау.

Шәхси:укуга уңай караш булдыру

Регулятив:әдәбиятка мәхәббәт тәрбияләү.

Танып белү:укыган әдәби әсәрнең эчтәлеген, темасын, проблемасын, идеясен билгели, геройларын һәм әдәби дөньясын бәяли алуына, аның нинди төр һәм жанрга каравын аеруына ирешү

Коммуникатив:күршең белән хезмәттәшлек итү;




25

БСҮ

Сак-сок”бәетендә тасвирланган халык акылы һәм синең үз нәтиҗәләрең.

1

Бәйләнешле сөйләм үстерү дәресе.


-“Сак-Сок” бәетен сәнгатьле уку; “Сак- сок” бәетенең төзелешен, тәрбияви әһәмиятен белү.

Шәхси:укуга уңай караш булдыру;

Регулятив:укытучы белән берлектә яңа уку мәсьәләсе куя белү; куелган мәсьәне чишү өчен дөрес юл сайлый белү;

Танып белү: Халык авыз иҗатындагы рухи-әхлакый кыйммәтләрне күңелдән уздырып кабул итәргә өйрәтү.



Коммуникатив:күршең белән хезмәттәшлек итү;






26

Риваятьләр, легендалар.


1

Риваять һәм легенда жанрлары турында мәгълүмат. Риваять, легендаларның аермалы һәм охшаш яклары

риваять һәм легенда жанрлары турында мәгълүмат алу; аңлап уку, эчтәлеген кабатлап сөйли, кирәк чакта тексттан өзекләр китерә алуга ирешү;

Шәхси:укуга уңай караш булдыру;

Регулятив:укытучы белән берлектә яңа уку мәсьәләсе куя белү; куелган мәсьәне чишү өчен дөрес юл сайлый белү;

Танып белү: Халык авыз иҗатындагы рухи-әхлакый кыйммәтләрне күңелдән уздырып кабул итәргә өйрәтү.

Коммуникатив:күршең белән хезмәттәшлек итү;






27

«Шәһәр ни өчен Казан дип аталган», “Янмый торган кыз”, “Иске Казан каласының корылуы”, “Әллүки” риваятьләре.

1

Риваятьләр белән танышу, анализлау.

риваять һәм легендаларның аермалы һәм охшаш якларын күрсәтә алу.

Шәхси :укуга һәм хезмәткә уңай мөнәсәбәт булдыру

Регулятив :әдәби әсәрләргә шәхси мөнәсәбәт һәм бәя булдыру

Танып белү: Халык авыз иҗатындагы рухи-әхлакый кыйммәтләрне күңелдән уздырып кабул итәргә өйрәтү.

Коммуникатив:күршең белән хезмәттәшлек итү;






28

Халык авыз иҗаты буенча практик дәрескә әзерлек

1

Бәйләнешле сөйләм үстерү дәресе.

Халык авыз иҗаты буенча фикер алышу.

Халык авыз иҗатында образлар; әсәрләрдә дөньясурәте; табигать һәм кеше, яшәеш һәм кеше турында күзаллаулар. Халык авыз иҗаты поэтикасы, язма әдәбият үсешенә, әдәби телгә зур йогынтысы.

образ (сурәт) турында мәгълүмат алу;

-хикәяләү һәи шигъри сөйләмгә корылган жанрларны атый алу;

-төрле халыклар иҗатындагы уртаклыкларны күрсәтә алу, мисаллар китерү.

Шәхси:укуга уңай караш булдыру;

Регулятив:укытучы белән берлектә яңа уку мәсьәләсе куя белү; куелган мәсьәне чишү өчен дөрес юл сайлый белү;

Танып белү:кирәкле сүзләр группасын яки сүзләрне тизрәк эзләп табу, уку, сүзлекләрдә иркен ориентлашу өчен алфавитны яхшы үзләштерү;

Коммуникатив:күршең белән хезмәттәшлек итү;






29

Халык авыз иҗаты буенча практик дәрес

1

Бәйләнешле сөйләм үстерү дәресе.

"Иң яхшы китапчык"исемендә конкурс

образ (сурәт) турында мәгълүмат алу;

-хикәяләү һәи шигъри сөйләмгә корылган жанрларны атый алу;

-төрле халыклар иҗатындагы уртаклыкларны күрсәтә алу, мисаллар китерү.

Шәхси:телнең төп аралашу чарасы икәнен аңларга;

Регулятив: эш өчен максат куя белү; Укучылар тарафыннан белгән яки әлегәчә белмәгән күнекмәләрне үзара бәйләү; Укучының белгәннәрен яки белергә тиешле күнекмәләрне билгеләү.

Танып белү: төп билгеләрне аерып алу нигезендә кагыйдә формалаштыру;

Коммуникатив:сөйләм этикеты нормаларын үтәү:исәнләшә, саубуллаша, рәхмәт белдерә белү; парларда эшли белү




30

Әдәби әкиятләр

1

Сәнгатьле уку. Укучылар сөйләменең аудиоязмасы белән эшләү.





31

Г.Тукайның «Шүрәле» әкияте.

1

Видеоөзекне карау, калган өлешләрен сәнгатьле уку. Әкият эчтәлегенә салынган мәгънәне ачыклау.

Әкияттәге образлар системасы, төп мотивлар, детальләр байлыгы, җанлы һәм җансыз табигатькә мәхәббәт тәрбияләү чаралары турында мәгълүматлы булу.




Шәхси:телнең төп аралашу чарасы икәнен аңларга;

Регулятив: эш өчен максат куя белү; Укучылар тарафыннан белгән



яки әлегәчә белмәгән күнекмәләрне үзара бәйләү; Укучының белгәннәрен яки белергә тиешле күнекмәләрне билгеләү.

Танып белү: төп билгеләрне аерып алу нигезендә кагыйдә формалаштыру;

Коммуникатив:сөйләм этикеты нормаларын үтәү:исәнләшә, саубуллаша, рәхмәт белдерә белү; парларда эшли белү






32

Габдулла Тукай. «Шүрәле»

Тест Арадаш аттестация

1

Йөгерек уку күнекмәләре булдыру (уку тизлеген тикшерү). Балачак хатирәләренең онытылмаслык булуы турында әңгәмә. Интерактив китап белән эш. 1 нче бүлек буенча эшләү.

Г.Тукайның биографиясендәге төп моментлар турында мәгълүматлы булу.


ӘТ: Биография һәм автобиография турында төшенчә.

Танып белү:укучының классик әдипләрнең тормыш һәм иҗат юлларының төп фактларын белүе

Шәхси: эшләү барышында үз-үзеңә төгәл бәя бирә алу.

Регулятив:укучыда әдәби әсәрне аңлап укырлык, мөстәкыйль үзләштерерлек күнекмәләр булдыру

Коммуникатив:әдәби әсәрләргә шәхси мөнәсәбәт һәм бәя булдыру;







33

Бәйләнешле сөйләм телен үстерү  "Әкият геройларының көрәш максатлары һәм җиңүгә китергән сәбәпләр, шартлар" темасы буенча инша язу.

1

Бәйләнешле сөйләм телен үстерү

Г,Тукай иҗат иткән әсәрләр буенча фикер алышу. Әкият эчтәлегенә салынган мәгънәне ачыклау.

Әкият геройлары һәм аларның эш гамәлләренә бәя бирә белү

Шәхси:күзаллый һәм хыяллана белү;

Регулятив: үз җавабыңны яки иптәшеңнең җавабын раслау өчен кагыйдәгә таянырга мөмкин икәнен аңларга;

Танып белү: үз фикерңне дәлилләү; белемнәрне иҗади эш вакытында куллана белү;

Коммуникатив:төркемдә эшләгәндә бер-берсен тыңлый белү, сөйләшү барышында үз фикерен җиткерү, үзара килешү, алган мәгълүматларны куллана белү.








34

Җ.Тәрҗемановның тәрҗемәи хәле.“Тукран малае Шуктуган” әкияте.

1

2-3 нче бүлекләрне сәнгатьле уку, укылган өлешләрнең сюжетын кыскача бәян итү.


Укылган өлешне кыскача сөйләү, сәнгатьле уку күнекмәләренә ия булу. Авыр язмышның оптимистик рухта сурәтләнүенә игътибар итү.


Танып белү:укучының классик әдипләрнең тормыш һәм иҗат юлларының төп фактларын белүе

Шәхси :укуга һәм хезмәткә уңай мөнәсәбәт булдыру

Регулятив :әдәби әсәрләргә шәхси мөнәсәбәт һәм бәя булдыру;

Коммуникатив:Иптәшеңенең үз-үзен тотышы белән идарә итү, фикерне әйтә белү






35

Җ.Тәрҗемановның “Тукран малае Шуктуган” әкияте.

1

5 нче бүлекне сәнгатьле уку, укылган өлешнең сюжетын кыскача бәян итү.


Укылган өлешне кыскача сөйләү, сәнгатьле уку күнекмәләренә ия булу. Авыр язмышның оптимистик рухта сурәтләнүенә игътибар итү.





36

Җ.Тәрҗемановның “Тукран малае Шуктуган” әкияте. Әкият геройларының холык-




фигыльләре

1

Әкиятне укуны дәвам итү һәм образларга бәя бирү

Сөйләм һәм язма телен, хәтер һәм фикерләү сәләтен үстерү, рухи дөньяңны баету өстендә эшли белү.

Танып белү:әдәби әсәрнең образлы табигате хакында гомуми мәгълүматый күзаллау булдыру, аның эстетик кыйммәтен тою хисе тәрбияләү

Шәхси:укучының җаваплылык



хисен активлаштыру;

Регулятив:укучыда әдәби әсәрне аңлап укырлык, мөстәкыйль үзләштерерлек күнекмәләр булдыру

Танып белү:әдәби әсәрнең образлы табигате хакында гомуми мәгълүматый күзаллау булдыру, аның эстетик кыйммәтен тою хисе тәрбияләү.

Коммуникатив:әдәби әсәрләргә шәхси мөнәсәбәт һәм бәя булдыру;






37

Җ.Тәрҗемановның “Тукран малае Шуктуган” әкияте. Әсәрне тәрбияви әһәмияте.

1

Автор иҗат иткән әкият буенча фикер алышу. Әкият эчтәлегенә салынган мәгънәне ачыклау.

Сәнгатьле уку, сөйли алу. Әсәрне анализлый һәм образларга бәя бирә белү. Тәрбияви әһәмиятен күрә белү.

Шәхси:укучының җаваплылык хисен активлаштыру;

Регулятив:укучыда әдәби әсәрне аңлап укырлык, мөстәкыйль үзләштерерлек күнекмәләр булдыру

Танып белү:әдәби әсәрнең образлы табигате хакында гомуми мәгълүматый күзаллау булдыру, аның эстетик кыйммәтен тою хисе тәрбияләү

Коммуникатив:әдәби әсәрләргә шәхси мөнәсәбәт һәм бәя булдыру;







38

Әхмәт Фәйзинең тәрҗемәи хәле. “Аучы мәргән белән Болан кыз” әкияте.

1

Йөгерек уку күнекмәләре булдыру

Сөйләм һәм язма телен, хәтер һәм фикерләү сәләтен үстерү, рухи дөньяңны баету өстендә эшли белү.

Шәхси:укучының җаваплылык хисен активлаштыру;

Регулятив:укучыда әдәби әсәрне аңлап укырлык, мөстәкыйль үзләштерерлек күнекмәләр булдыру;

Танып белү: әдәби әсәрнең образлы табигате хакында гомуми мәгълүматый күзаллау булдыру, аның эстетик кыйммәтен тою хисе тәрбияләү укучының классик әдипләрнең тормыш һәм иҗат юлларының төп фактларын белүе

Коммуникатив:әдәби әсәрләргә шәхси мөнәсәбәт һәм бәя булдыру;






39

Әхмәт Фәйзинең “Аучы мәргән белән Болан кыз” әкияте. II бүлек

1


Әкиятне сәнгатьле уку, укылган өлешнең сюжетын кыскача бәян итү.

Укылган өлешне кыскача сөйләү, сәнгатьле уку күнекмәләренә ия булу.

Шәхси:укучының җаваплылык хисен активлаштыру;

Регулятив:укучыда әдәби әсәрне аңлап укырлык, мөстәкыйль үзләштерерлек күнекмәләр булдыру

Танып белү:әдәби әсәрнең образлы табигате хакында гомуми мәгълүматый күзаллау булдыру, аның эстетик кыйммәтен тою хисе тәрбияләү

Коммуникатив:әдәби әсәрләргә шәхси мөнәсәбәт һәм бәя булдыру;







40

Әхмәт Фәйзинең “Аучы мәргән белән Болан кыз” әкияте. Образларның әсәрдәге роле.

1

Автор иҗат иткән әкият буенча фикер алышу. Әкият эчтәлегенә салынган мәгънәне ачыклау.

Сәнгатьле уку, сөйли алу. Әсәрне анализлый һәм образларга бәя бирә белү.

Шәхси:укучының җаваплылык хисен активлаштыру; Регулятив:укучыда әдәби әсәрне аңлап укырлык, мөстәкыйль үзләштерерлек күнекмәләр булдыру;

Танып белү:әдәби әсәрнең образлы табигате хакында гомуми мәгълүматый күзаллау булдыру, аның эстетик кыйммәтен тою хисе тәрбияләү;

Коммуникатив:әдәби әсәрләргә шәхси мөнәсәбәт һәм бәя булдыру;








41

Рабит Батулланың тормыш юлы һәм иҗаты. “Курай уйный бер малай” әкияте.

1

Йөгерек уку күнекмәләре булдыру

әдәби әкият геройларын кылган гамәлләре, портретлары буенча характерлау һәм бәяләмә бирә алу.

Шәхси: әхлак нормаларын, җәмгыятьтә яшәү кагыйдәләрен төшендерү;

Регулятив:укучыда әдәби әсәрне аңлап укырлык, мөстәкыйль үзләштерерлек күнекмәләр булдыру

Танып белү:укучының классик әдипләрнең тормыш һәм иҗат юлларының төп фактларын белүе

Коммуникатив: өйрәнелгән әсәрләрне шәрехли белүләренә ирешү.





42

Рабит Батулланың “Курай уйный бер малай” әкияте.

1


Әкиятне сәнгатьле уку, укылган өлешнең сюжетын кыскача бәян итү.

әсәрләрне үзара чагыштыру, уртак һәм аермалы якларны таба белү;





43

Рабит Батулланың “Курай уйный бер малай” әкияте. Образлар һәм аларның әсәрдә бирелеше.

1


Әкиятне сәнгатьле уку, укылган өлешнең сюжетын кыскача бәян итү.

Әкияттәге образлар системасы, төп мотивлар, детальләр байлыгы, җанлы һәм җансыз табигатькә мәхәббәт тәрбияләү чаралары турында мәгълүматлы булу.








44

Ф.Яруллинның тормыш юлы һәм иҗаты. “Зәңгәр күлдә ай коена”әкияте

1

Йөгерек уку күнекмәләре булдыру

классик әдипләребезнең тормыш һәм иҗат юлларыннан төп фактларны белү.

Шәхси: баланың үзаңын үстерү, милләтне, ватанны яратырга өйрәтү, горурлык һәм гражданлык хисләре тәрбияләү

Регулятив:укучыда әдәби әсәрне аңлап укырлык, мөстәкыйль

үзләштерерлек күнекмәләр булдыру

Танып –белү:әдәби әсәрнең образлы табигате хакында гомуми мәгълүматый күзаллау булдыру, аның эстетик кыйммәтен тою хисе тәрбияләү

Коммуникатив:әдәби әсәрләргә шәхси мөнәсәбәт һәм бәя булдыру;







45

Ф.Яруллинның “Зәңгәр күлдә ай коена”әкияте. II бүлек

1

Әкиятне сәнгатьле уку, укылган өлешнең сюжетын кыскача бәян итү.

Сәнгатьле уку күнекмәләренә ия булу.

Шәхси: баланың үзаңын үстерү, милләтне, ватанны яратырга өйрәтү, горурлык һәм гражданлык хисләре тәрбияләү

Регулятив:укучыда әдәби әсәрне аңлап укырлык, мөстәкыйль үзләштерерлек күнекмәләр булдыру

Танып –белү:әдәби әсәрнең образлы табигате хакында гомуми мәгълүматый күзаллау булдыру, аның эстетик кыйммәтен тою хисе тәрбияләү.

Коммуникатив:әдәби әсәрләргә шәхси мөнәсәбәт һәм бәя булдыру;





46

Ф.Яруллинның Кояштагы тап”әкияте

1

Әкиятне сәнгатьле уку, укылган өлешнең сюжетын кыскача бәян итү.

Әкияттәге образлар системасы, төп мотивлар, детальләр байлыгы, җанлы һәм җансыз табигатькә мәхәббәт тәрбияләү чаралары турында мәгълүматлы булу.


Шәхси: баланың үзаңын үстерү, милләтне, ватанны яратырга өйрәтү, горурлык һәм гражданлык хисләре тәрбияләү

Регулятив:укучыда әдәби әсәрне аңлап укырлык, мөстәкыйль

үзләштерерлек күнекмәләр булдыру

Танып –белү:әдәби әсәрнең образлы табигате хакында гомуми мәгълүматый күзаллау булдыру, аның эстетик кыйммәтен тою хисе тәрбияләү

Коммуникатив:әдәби әсәрләргә шәхси мөнәсәбәт һәм бәя булдыру;






47

БСҮ Матурлык һәм ямьсезлек белән кайда, кайчан очрашабыз? (өйрәнгән әсәрләр мисалында).

1

Бәйләнешле сөйләм үстерү

әдәби әкият геройларын кылган гамәлләре буенча характерлау һәм бәяләмә бирә алу, аларның уртак һәм үзләренә генә хас булган сыйфатларын билгеләү;


Әкиятләрне анализлый белү

Шәхси:күзаллый һәм хыяллана белү;

Регулятив: үз җавабыңны яки иптәшеңнең җавабын раслау өчен кагыйдәгә таянырга мөмкин икәнен аңларга;

Танып белү: үз фикерңне дәлилләү; белемнәрне иҗади эш вакытында куллана белү;

Коммуникатив:әдәби әсәрләргә шәхси мөнәсәбәт һәм бәя булдыру;






48

Ф.Әмирханның  тәрҗемәи хәле.

1

Йөгерек уку күнекмәләре булдыру

Хикәядәге образлар системасы, төп мотивлар, детальләр байлыгы, җанлы һәм җансыз табигатькә мәхәббәт тәрбияләү чаралары турында мәгълүматлы булу.


Шәхси:укучыда әдәби әсәрне аңлап укырлык, мөстәкыйль үзләштерерлек күнекмәләр булдыру, әдәбиятка мәхәббәт тәрбияләү;

Регулятив:автор позициясен ачыклый алу һәм аңа үз мөнәсәбәтеңне булдыру күнекмәсен формалаштыру;

Танып белү:укучының классик әдипләрнең тормыш һәм иҗат юлларының төп фактларын белүе

Коммуникатив:әдәби әсәрләргә шәхси мөнәсәбәт һәм бәя булдыру;






49

Ф.Әмирханның “Нәҗип” хикәясе. Әсәрдә образлар һәм аларның әсәрдәге роле.

1

Хикәяне сәнгатьле уку, укылган өлешнең сюжетын кыскача бәян итү.

әсәрләрне үзара чагыштыру, уртак һәм аермалы якларны таба белү

Шәхси:укучыда әдәби әсәрне аңлап укырлык, мөстәкыйль үзләштерерлек күнекмәләр булдыру, әдәбиятка мәхәббәт тәрбияләү;

Регулятив:автор позициясен ачыклый алу һәм аңа үз мөнәсәбәтеңне булдыру күнекмәсен формалаштыру;

Танып белү:укучының классик әдипләрнең тормыш һәм иҗат юлларының төп фактларын белүе

Коммуникатив:әдәби әсәрләргә шәхси мөнәсәбәт һәм бәя булдыру;







50

Ф.Әмирханның “Нәҗип” хикәясе. Әсәрдә Нәҗип образы һәм аңа хас сыйфатлар.

1

Хикәяне сәнгатьле уку, укылган өлешнең сюжетын кыскача бәян итү.

Сәнгатьле уку күнекмәләренә ия булу.

Шәхси:укучыда әдәби әсәрне аңлап укырлык, мөстәкыйль үзләштерерлек күнекмәләр булдыру, әдәбиятка мәхәббәт тәрбияләү;

Регулятив:автор позициясен ачыклый алу һәм аңа үз мөнәсәбәтеңне булдыру күнекмәсен формалаштыру;

Танып белү:укучының классик әдипләрнең тормыш һәм иҗат юлларының төп фактларын белүе

Коммуникатив:әдәби әсәрләргә шәхси мөнәсәбәт һәм бәя булдыру;







51

Бәйләнешле сөйләм үстерү

"Нәҗип" хикәясе буенча

1

Бәйләнешле сөйләм телен үстерү

әдәби әсәрнең геройларын кылган гамәлләре, портретлары буенча характерлау һәм бәяләмә бирә алу, аларның уртак һәм үзләренә генә хас булган сыйфатларын билгеләү;


Шәхси:укучыда әдәби әсәрне аңлап укырлык, мөстәкыйль үзләштерерлек күнекмәләр булдыру, әдәбиятка мәхәббәт тәрбияләү;

Регулятив:язу һәм сөйләм осталыгын үстерү, мәсьәләне аңлый, гипотеза куя, материалны төркемли, үз фикерен дәлилли, кирәк икән – үзгәртә-төгәлләштерә, нәтиҗәләр чыгара, материалны гомумиләштерә белергә, үз хисләреңне сүзләр ярдәмендә аңлата алырга һәм бер үк вакытта башкалар белән бергәләп эшләргәкүнектерү

Танып белү:укыган әдәби әсәрнең эчтәлеген, темасын, проблемасын, идеясен билгели, геройларын һәм әдәби дөньясын бәяли алуына, аның нинди төр һәм жанрга каравын аеруына ирешү;

Коммуникатив:әдәби әсәрләргә шәхси мөнәсәбәт һәм бәя булдыру;






52

Дәрестән тыш уку

Фаил Шәфигуллинның “Акмөгез”хикәясе.

1

Йөгерек уку күнекмәләре булдыру

Әдәби әсәрнең сюжетын, анда сурәтләнгән вакыйгаларны, характерларны аңлатып бирә, бәяли алу; төрле мәгълүмат чыганаклары (сүзлекләр, белешмәләр, энциклопедияләр, электрон чаралар) белән максатчан эшли белү;

Шәхси:укучыда әдәби әсәрне аңлап укырлык, мөстәкыйль үзләштерерлек күнекмәләр булдыру, әдәбиятка мәхәббәт тәрбияләү;

Регулятив:язу һәм сөйләм осталыгын үстерү, мәсьәләне аңлый, гипотеза куя, материалны төркемли, үз фикерен дәлилли, кирәк икән – үзгәртә-төгәлләштерә, нәтиҗәләр чыгара, материалны гомумиләштерә белергә, үз хисләреңне сүзләр ярдәмендә аңлата алырга һәм бер үк вакытта башкалар белән бергәләп эшләргәкүнектерү

Танып белү:укыган әдәби әсәрнең




эчтәлеген, темасын, проблемасын, идеясен билгели, геройларын һәм әдәби дөньясын бәяли алуына, аның нинди төр һәм жанрга каравын аеруына ирешү;

Коммуникатив:әдәби әсәрләргә шәхси мөнәсәбәт һәм бәя булдыру;






53

Ләбиб Лерон тәрҗемәи хәле. Хикәяләр

1

Класстан тыш уку дәресе.

Язучының тәрҗемәи хәле һәм әдәби текст белән танышу дәресе.

Йөгерек уку күнекмәләре булдыру

Сәнгатьле уку күнекмәләренә ия булу.

Шәхси:укучыда әдәби әсәрне аңлап укырлык, мөстәкыйль үзләштерерлек күнекмәләр булдыру, әдәбиятка мәхәббәт тәрбияләү;

Регулятив:язу һәм сөйләм осталыгын үстерү, мәсьәләне аңлый, гипотеза куя, материалны төркемли, үз фикерен дәлилли, кирәк икән – үзгәртә-төгәлләштерә, нәтиҗәләр чыгара, материалны гомумиләштерә белергә, үз хисләреңне сүзләр ярдәмендә аңлата алырга һәм бер үк вакытта башкалар белән бергәләп эшләргәкүнектерү

Танып белү:укыган әдәби әсәрнең эчтәлеген, темасын, проблемасын, идеясен билгели, геройларын һәм әдәби дөньясын бәяли алуына, аның нинди төр һәм жанрга каравын аеруына ирешү;

Коммуникатив:әдәби әсәрләргә шәхси мөнәсәбәт һәм бәя булдыру;






54

Ләрестән тыш уку.Ләбиб Лерон. Шаян хикәяләр

1

Йөгерек уку күнекмәләре булдыру

Әдәби әсәрнең сюжетын, анда сурәтләнгән вакыйгаларны, характерларны аңлатып бирә белү.

Шәхси:укучыда әдәби әсәрне аңлап укырлык, мөстәкыйль үзләштерерлек күнекмәләр булдыру, әдәбиятка мәхәббәт тәрбияләү;

Регулятив:язу һәм сөйләм осталыгын үстерү, мәсьәләне аңлый, гипотеза куя, материалны төркемли, үз фикерен дәлилли, кирәк икән – үзгәртә-төгәлләштерә, нәтиҗәләр чыгара, материалны гомумиләштерә белергә, үз хисләреңне сүзләр ярдәмендә аңлата алырга һәм бер үк вакытта башкалар белән бергәләп эшләргәкүнектерү

Танып белү:укыган әдәби әсәрнең эчтәлеген, темасын, проблемасын, идеясен билгели, геройларын һәм әдәби дөньясын бәяли алуына, аның нинди төр һәм жанрга каравын аеруына ирешү;

Коммуникатив:әдәби әсәрләргә ш






55

Мәсәл.Мәсәл турында төшенчә

1

Мәсәлләр турында төшенчә бирү, мәсәлләрне сәнгатьле уку, сөйләтү.


Мәсәлләр турында төшенчә бирү




мәсәлләрне укып, читләтеп әйтүне таба алу, нәтиҗә ясый белү;

Шәхси:телнең төп аралашу чарасы икәнен аңларга;




Регулятив: эш өчен максат куя белү;

Танып белү: төп билгеләрне аерып алу нигезендә кагыйдә формалаштыру;

Коммуникатив:әдәби әсәрләргә шәхси мөнәсәбәт һәм бәя булдыру;






56

М.Гафуриның «Сарыкны кем ашаган?» мәсәле.Г.Тукайның “Ике сабан” мәсәле.


1

Мәсәлләрне сәнгатьле уку, укылган өлешнең сюжетын кыскача бәян итү.

рус һәм татар телендәге мәсәлләрдә уртак һәм милли үзенчәлекләрне билгеләү, әхлакый кыйммәтләрнең чагылышын чагыштырып бәяләү.

Шәхси:укучыда әдәби әсәрне аңлап укырлык, мөстәкыйль үзләштерерлек күнекмәләр булдыру, әдәбиятка мәхәббәт тәрбияләү;

Регулятив:автор позициясен ачыклый алу һәм аңа үз мөнәсәбәтеңне булдыру күнекмәсен формалаштыру

Танып белү:укыган әдәби әсәрнең эчтәлеген, темасын, проблемасын, идеясен билгели, геройларың һәм әдәби дөньясын бәяли алуына, аның нинди төр һәм жанрга каравын аеруына ирешү;

Коммуникатив:әдәби әсәрләргә шәхси мөнәсәбәт һәм бәя булдыру;








57

Әсәрләр буенча практик дәрес

1

Анализлау дәресе

татар, рус (яки башка халыкларның) әдәбиятларында бер төрдәге темага корылган әсәрләрне чагыштыру,милли үзенчәлекләрен ачыкларга тырышу


Шәхси:укучыда әдәби әсәрне аңлап укырлык, мөстәкыйль үзләштерерлек күнекмәләр булдыру, әдәбиятка мәхәббәт тәрбияләү;

Регулятив:автор позициясен ачыклый алу һәм аңа үз мөнәсәбәтеңне булдыру күнекмәсен формалаштыру

Танып белү:укучының классик әдипләрнең тормыш һәм иҗат юлларының төп фактларын белүе

Коммуникатив:әдәби әсәрләргә шәхси мөнәсәбәт һәм бәя булдыру;






58

Сәнгать төре буларак әдәбият

1

Бәйләнешле сөйләм телен үстерү

Әдәбият һәм аның кирәклеге белән таныштыру. Әдәби әсәрләрнең байлыгы турында мәг үлүмат бирү.

Проблемалы сорауларга мөстәкыйль рәвештә җавап таба белү;

Шәхси:укучыда әдәби әсәрне аңлап укырлык, мөстәкыйль үзләштерерлек күнекмәләр булдыру, әдәбиятка мәхәббәт тәрбияләү;

Регулятив:автор позициясен ачыклый алу һәм аңа үз мөнәсәбәтеңне булдыру күнекмәсен формалаштыру.

Танып белү: әдәбият, әдәби әсәрләрнең әһәмиятен танып белүе;

Коммуникатив:әдәби әсәрләргә шәхси мөнәсәбәт һәм бәя булдыру






59

Шигырь төзелеше: үлчәм, ритм, рифма, тезмә, строфа

1

Шигырь төзелеше турында төшенчә бирү, шигырҗләрне анализларга өйрәтү.

чәчмә һәм тезмә әсәрләр турында фикерли алу; аларның уртак һәм аермалы якларын күрсәтә белү;

Шәхси:күзаллый һәм хыяллана белү;

Регулятив: үз җавабыңны яки иптәшеңнең җавабын раслау өчен



кагыйдәгә таянырга мөмкин икәнен аңларга;

Танып белү: үз фикерңне дәлилләү; белемнәрне иҗади эш вакытында куллана белү;

Коммуникатив: дәрестә һәм төрле ситуацияләрдә катнаша белү; үзеңнең эш-гамәлләреңне аңлата белү; парларда эшли белү.





60

 Г.Тукайның“Пар ат” шигыре

1

Г.Тукайның шигырьләрен уку, әлеге шигырьләрнең әһәмиятле якларын билгеләү

шигырьләрне иҗади, сәнгатьлеукый белү; укыганны телдән сурәтләп бирә алу

Шәхси:әхлак нормаларын, җәмгыятьтә яшәү кагыйдәләрен төшендерү

Регулятив: эш өчен максат куя белү;

Танып белү шигырь төзелешенә караган терминнарны аңлау, аерып күрсәтә алу.

Коммуникатив: дәрестә һәм төрле ситуацияләрдә катнаша белү; үзеңнең эш-гамәлләреңне аңлата белү; парларда эшли белү.








61

 Г.Тукайның“Туган җиремә” шигыре. Шигырьләрендә образлылык.

1

Г.Тукайның шигырьләрен уку, әлеге шигырьләрнең әһәмиятле якларын билгеләү.Шигырьләрдә образлылык белән таныштыру.

шигырьләрне иҗади, сәнгатьлеукый белү; укыганны телдән сурәтләп бирә алу

Шәхси:әхлак нормаларын, җәмгыятьтә яшәү кагыйдәләрен төшендерү

Регулятив: эш өчен максат куя белү;

Танып белү шигырь төзелешенә караган терминнарны аңлау, аерып күрсәтә алу

Коммуникатив: дәрестә һәм төрле ситуацияләрдә катнаша белү; үзеңнең эш-гамәлләреңне аңлата белү; парларда эшли белү.

.







62

Шәүкәт Галиев.Тормыш юлы. “Тереклек суы”

1

Шагыйрьнең тормыш юлы белән танышу.

Шигырьне анализлау.

Сорауларга җавап бирү. Сәнгатьле уку.


Шәхси:күзаллый һәм хыяллана белү;

Регулятив:төрле чыганаклар белән эшләргә, аларны табарга, мөстәкыйль рәвештә кулланырга, төркемләргә, чагыштырырга, анализларга һәм бәяләргә өйрәтү.

Танып белү: укыган әдәби әсәрнең эчтәлеген, темасын, проблемасын, идеясен билгели, геройларын һәм әдәби дөньясын бәяли алуына, аның нинди төр һәм жанрга каравын аеруына ирешү;


Коммуникатив:әдәби әсәрләргә шәхси мөнәсәбәт һәм бәя булдыру;







63

Ш.Галиев тормыш юлы һәм иҗаты. «Курыкма,тимим!»

1

Язучының иҗаты, тормышы белән таныштыру. Шигырьне анализлау.

шигъри текстларны яттан сөйләү;

-шагыйрьләрнеӊ тормыш һәм иҗат юлларыннан төп фактларны белү


Шәхси:“башкаларга карата түземлек” төшенчәсен кабул итү, аларның кадерен белү;

Регулятив: үз җавабыңны яки иптәшеңнең җавабын раслау өчен кагыйдәгә таянырга мөмкин икәнен аңларга;

Танып белү: язучының тормыш юлын белү

Коммуникатив: дәрестә һәм төрле ситуацияләрдә катнаша белү; үзеңнең эш-гамәлләреңне аңлата белү; парларда эшли белү.






64

Ш.Галиевнең  ”Тарихтан сабак”шигыре


1

Шигырьләрне сәнгатьле уку, укылган өлешнең сюжетын кыскача бәян итү.

проблемалы сорауларга мөстәкыйль рәвештә җавап таба белү;

- шигырь төзелешенә караган терминнарны аңлау, аерып күрсәтә алу.


Шәхси:“башкаларга карата түземлек” төшенчәсен кабул итү, аларның кадерен белү;

Регулятив: үз җавабыңны яки иптәшеңнең җавабын раслау өчен кагыйдәгә таянырга мөмкин икәнен аңларга;

Танып белү: предметларны чагыштыра, охшаш һәм аермалы якларын билгели белү;

Коммуникатив: дәрестә һәм төрле ситуацияләрдә катнаша белү; үзеңнең эш-гамәлләреңне аңлата белү; парларда эшли белү.





65

Ш.Галиевнең  “Өйгә бирелгән эш.”

1

Шигырьләрне сәнгатьле уку, укылган өлешнең сюжетын кыскача бәян итү.




66

Ш.Галиевнең  

Онытылган…”

шигырьләре.

1

Шигырьләрне сәнгатьле уку, укылган өлешнең сюжетын кыскача бәян итү.

шигырьләрне иҗади, сәнгатьлеукый белү; укыганны телдән сурәтләп бирә алу

Шәхси:“башкаларга карата түземлек” төшенчәсен кабул итү, аларның кадерен белү;

Регулятив: үз җавабыңны яки иптәшеңнең җавабын раслау өчен кагыйдәгә таянырга мөмкин икәнен аңларга;

Танып белү: предметларны чагыштыра, охшаш һәм аермалы якларын билгели белү;

Коммуникатив: дәрестә һәм төрле ситуацияләрдә катнаша белү; үзеңнең эш-гамәлләреңне аңлата белү; парларда эшли белү.







67

Дәрестән тыш уку

Ләбиб Лерон шигырьләре

1


Шагыйрьләрнеӊ тормыш һәм иҗат юлларыннан төп фактларны белү

шигырьләрне иҗади, сәнгатьле укый белү; укыганны телдән сурәтләп бирә алу

Шәхси:табигать турында кайгырту;

Регулятив:эшчәнлек өчен эш урынын әзерләү;

Танып белү:укытучы һәм иптәшләре белән эшләгән эшләргә нәтиҗә ясый белү;

Коммуникатив:төрле ситуацияләрдә диалогта катнаша белү.






68

Бәйләнешле сөйләм телен үстерү. "Минем туган җирем" инша язу




1

Бәйләнешле сөйләм телен үстерү

Туган як темасы, андагы күренешләр белән таныштыру.

баланың үз эшчәнлеген һәм әйләнә-тирәдәге тормышны мөстәкыйль бәяли белүенә, мөстәкыйль карарлар кабул итә һәм аларны җиренә җиткереп үти алуына ирешү;


Шәхси:табигать турында кайгырту;

Регулятив:язу һәм сөйләм осталыгын үстерү, мәсьәләне аңлый, гипотеза куя, материалны төркемли, үз фикерен дәлилли, кирәк икән – үзгәртә-төгәлләштерә, нәтиҗәләр чыгара, материалны гомумиләштерә белергә, үз хисләреңне сүзләр ярдәмендә аңлата алырга һәм бер үк вакытта башкалар белән бергәләп эшләргәкүнектерү

Танып белү:укытучы һәм иптәшләре белән эшләгән эшләргә нәтиҗә ясый белү;

Коммуникатив:төрле ситуацияләрдә диалогта катнаша белү.








69

Дәрестән тыш уку. Вакытлы матбугат басмалары. Өйрәнгән темалар буенча тест. Арадаш аттестация

1

Үтелгән темаларны кабатлау.

төрле чыганаклар белән эшләргә, аларны табарга, мөстәкыйль рәвештә кулланырга, төркемләргә, чагыштырырга, анализларга һәм бәяләргә өйрәтү

Шәхси:уку эшчәнлегендә үзбәя куя белү;

Регулятив: биремнәрне үтәү, үтәлешенә үзбәя һәм үзара бәя кую;

Танып белү: үз фикерңне дәлилләү; белемнәрне иҗади эш вакытында куллана белү;

Коммуникатив: үз фикереңне формалаштыру; парларда эшләгәндә үз фикереңне иптәшең фикере белән килештерә белү;





70

Үткәннәрне кабатлау һәм йомгаклау

1

Үтелгән темаларны кабатлау.

баланың үз эшчәнлеген һәм әйләнә-тирәдәге тормышны мөстәкыйль бәяли белүенә, мөстәкыйль карарлар кабул итә һәм аларны җиренә җиткереп үти алуына ирешү

Шәхси:уку эшчәнлегендә үзбәя куя белү;

Регулятив: биремнәрне үтәү, үтәлешенә үзбәя һәм үзара бәя кую;

Танып белү: үз фикерңне дәлилләү; белемнәрне иҗади эш вакытында куллана белү;

Коммуникатив: үз фикереңне формалаштыру; парларда эшләгәндә үз фикереңне иптәшең фикере белән килештерә белү;




















Бәяләү нормалары

Минутка укыганда куела торган таләпләр








2.

Шул сыйныфка таләп ителгән күләмдәге сүзләр (текст) тиз, ачык, дөрес әйтелеп, фикер аңлаешлы бирелсә, ягъни:

-фонетик үзенчәлекләр (хәрефләрнең укылыш үзенчәлекләре) дөрес бирелсә;

-татар әдәби теленең орфоэпик нормалары (сүзнең язылыш һәм әйтелеш үзенчәлекләре) сакланса;

-җөмләләр сөйләмнең төп структур берәмлекләренә (сүзләр-иҗекләргә; җөмлә-сүз тезмәләре һәм сүзләргә, мәгънәле кисәкләргә) дөрес бүленсә;

-тукталышлар (паузалар) дөрес ясалса, сүз басымы һәм логик басым дөрес укылса яисә язылса;

-интонацион яктан тестктагы җөмләләр дөрес тавыш белән укылса;

Укучының текст эчтәлегеннән чыгып бирелгән сорауларга төгәл җавап бирелсә,

“5”ле куела

1





2

Таләп ителгән күләмдәге сүзләр (текст) тиешле тизлектә укылса, ләкин кайбер сүзләрнең әйтелешендә фонетик, орфоэпик үзенчәлекләр тиешенчә үтәлмәсә, ягъни:

-кайбер сүзләрне укыганда, сүзләрнең укылыш үзенчәлекләре орфоэпик нормаларга туры килмәсә;

-сөйләмнең структур бүленешендә кайбер хаталар булса;

-җөмләне укыганда, интонацион яктан 1-2 төгәлсезлек җибәрелсә;

Укытучының сорауларына төгәл җавап бирсә,

“4”ле куела

1

2

3


Уку тизлеге вакыт чикләренә сыймаса һәм уку барышында 3-4 фонетик,2-3 орфоэпик хата җибәрелсә;

Текст сөйләм берәмлекләренә тиешенчә бүленмәү сәбәпле, интонация төгәл бирелмәсә;

Текстны аңлап та, сорауларга бирелгән җавапларда төгәлсезлек булса,

“3”ле куела

1

2

3


4

Тиешле тизлектә уку күнекмәләре булмаса;

Уку барышында үтелгән орфограммаларда төгәлсезлекләр күп кабатланса;

Уку барышында җибәрелгән фонетик, орфоэпик, интонацион хаталар текст эчтәлеген аңлауга комачауласа;

Текст эчтәлеге буенча бирелгән сорауларга өлешчә генә җавап алынганда,

“2”ле куела