1644860
столько раз учителя, ученики и родители
посетили сайт «Инфоурок»
за прошедшие 24 часа
Добавить материал и получить бесплатное
свидетельство о публикации
в СМИ №ФС77-60625 от 20.01.2015
До повышения цен на курсы профессиональной переподготовки и повышения квалификации осталось:
0 дней 0 часов 0 минут 0 секунд
Успейте подать заявку на курсы по минимальной цене!
ИнфоурокДиректору, завучуКонспектыРазработка по осетинскому языку на тему "Лексика"

Разработка по осетинскому языку на тему "Лексика"

Лабиринт
библиотека
материалов

5-æм кълас



Лексикæйæ рацыд æрмæг бафидар кæныны урок



Урочы нысантæ: лексикæйæ цы æрмæг рацыдысты, уый бафидар кæнын; æрмæгæй пайда кæныныл фæцалх кæнын.


Урочы хуыз: урок-балц.


Ахуыры метод: эвристикон.



Урочы цыд.



I. Бацæттæгæнæн рæстæг.

1) Скъоладзауты адих кæнын æртæ къордыл, урочы нысантæ зæгъын.


2) Ахуыргæнæджы разныхас:

Абон дзурдзыстæм нæ мадæлон æвзаджы рæсугъд æмæ хъæздыгдзинадыл. Абайты Васо ирон æвзаджы тыххæй фыста:

«Ирон æвзаг у, хъуыдыйы æмæ æнкъарæнты тæккæ лыстæгдæр æмæ уæздандæр фæзилæнтæ равдисынмæ чи арæхсы, ахæм æнаипп, рæвдз æмæ коммæгæс хотых. Ирон æвзаг у тынг тасаг æмæ рæсугъд, хъæздыг æмæ цардхъом».


Васо йæ царды фылдæр хай арвыста Мæскуыйы. Фæлæ йæ мадæлон æвзагыл стырзæрдæ никуы кодта. «Истæуыл куы фæкусын, уæд ыл фыццаг фæхъуыды кæнын иронау, уый фæстæ йæ ныффыссын уырыссагау», - дзырдта Васо.

Нæ урок райдайдзыстæ æмдзæвгæтæй. Бакæсæм фыццаг æмдзæвгæ.

3. Æмдзæвгæтыл куыст.

(1-аг къорд кæсы æмдзæвгæ)

Хъодзаты Æхсар:

Ехх, ирон æвзаг… Йæ дзырдтæ
Сты хæзна дуртæ мæнæн.
Æз куыд æркæнон æмбырдтæ
Дуртæй сонт хурты тæмæн!

О Сатанайы кæлæнтæ –
Дуртыл сонт хурты тæмæн.
Ехх, ирон æвзаг, кæмæн дæ! …
Дæу цы тых радта мæнæн!

Ацы фарны рухсæй тайы,
Фесты сау мæйдар цæхæр.
Баци разагъды Къостайы
Ацы уаз лæвар кæддæр.

Æмæ ныр тыхсынц йæ фырттæ;
Ай цы бæллæх у, цы хæс! –
Хуртæ уидз, кæн сæ æмбырдтæ,
Ир, дæ къонамæ сæ хæсс!



Беседæ:

1) Ирон дзырдты цæимæ бары автор? (хæзна дуртимæ, хуры тæмæнимæ)

2) Автор йæ мадæлон ирон æвзагыл цин кæм кæны, уыцы бынат ссарут.

Дзуапп:

Ехх, ирон æвзаг, кæмæн дæ! …
Дæу цы тых радта мæнæн!

3) Ирон дзырдтæ чи сæрттивын кодта йæ уацмысты, уыцы поэт чи у? (Къоста)

4) Цæмæ сиды поэт æмдзæвгæйы кæрон? (Поэт сиды ирон адæммæ, цæмæй уидзой ирон дзырдтæ – хуртæ, сæ хæдзæрттæм сæ хæссой, иронау дзурой)

Ахуыргæнæг: Ирон адæмæй бирæтæ иронау дзурын нæ зонынц. Ирон уæвгæйæ, нæ арæхсынц сæ хъуыдытæ иронау дзурынмæ. Æмæ æвзагыл куы ничиуал дзура, уæд сæфгæ кæны. Æвзаг куы фесæфа, уæд та сæфынц адæм дæр.

Фесæфтис рагон грекъаг æвзаг, фесæфтис латинаг æвзаг. Ныртæккæ та ис ахæм æвзæгтæ, æрмæст цалдæр адæймаджы кæуыл дзуры. Зæгъæм, паддзахъад Перуйы ма Чамикуройыл чи дзуры, уыцы адæймæгтæ сты æрмæст аст. Фесæфдзæн æвзаг, фесæфдзысты, чи йыл дзуры, уыцы адæмыхатт дæр (нация).

Ацы уавæрмæ бахаудзæн ирон æвзаг дæр, куы нæ йыл дзурæм, уæд.

Байхъусæм 2-аг æмдзæвгæмæ. Цæуыл дзы сагъæс кæны Къадзаты Станислав, уымæн дзуапп радзыстут, æмдзæвгæ бакæсгæйæ.

(2-аг къорд кæсы æмдзæвгæ)

Къадзаты Станислав:

Ис-æвзагæй нал дзурæм иронау,
Ис-хъæбулæй не ’взаг у æвæд –
Стыр уырысæн нал хизæм йæ ронæй,
Удæй ма куыд уæм ирæттæ уæд!

«Макæй уарзæм» - афтæ æз нæ дзурын,
Фæлæ уарзтæй хъуамæ ма уæм куырм,
Зæрдæ дæр цы риуæн равзæрд хурау,
Рухс кæнæд æппæты фыццаг уым!

Беседæ:

1) Цæуыл риссы поэты зæрдæ?

2) Æвзæгтæ зонын хорз у, фæлæ адæймаг æппæты фыццаг хъуамæ сахуыр кæна йæхи ’взаг. Уыцы хъуыды кæцы рæнхъыты ис?


Ахуыргæнæг: Ацы дыууæ æмдзæвгæйы нæ бирæ хъуыдытыл бафтыдтой. Уыдон нын сты фæндаггаг нæ дард балцы.


Ахуыргæнæг: Сбадтыстæм поезды æмæ араст стæм дард балцы.


III. Рацыд æрмæг бафидар кæныныл куыст.


1. Ахуыргæнæг: Цы æмдзæвгæтæ бакастыстут, уыдонмæ гæсгæ уæ алчи дæр хъуамæ ратта дзуапп фæрстытæн.

Алы командæ дæр – иу фарст, цы ’мдзæвгæ бакаст, уымæ гæсгæ.

Фарст 1-аг командæйæн.

1) Ирон æвзаг æцæгæйдæр афтæ хъæздыг у? Цæмæй бæрæг у?

2) Æцæгæйдæр ирон æвзаг æвзæр уавæры ис?


Фарст 2-аг командæйæн.

1) Цæуылнæ уал дзурынц ирон адæм ирон æвзагыл?

2) Ирон æвзаг хъахъхъæнын хъæуы, æви нæ?


2. Беседæ:

Фарст къласмæ:

Æвзагзонынады хæйттæ цавæртæ сты? (Фонетикæ, лексикæ, морфологи, синтаксис).

Ацы хæйттæй дзырдты цард кæцы ахуыр кæны? (лексикæ)

Ахуыргæнæг: Раст. Уæдæ бахæццæ стæм лексикæйы бæстæмæ. Цæмæй лексикæйы бæстæйы призертæ суат, уый тыххæй уæ хъæуы бацархайын. Рох уæ ма уæд командæты кæй кусут, иумæ хъуамæ кæй архайат, уый.

Иумæйагæй нæм ис ахæм номинацитæ: «Хуыздæр хæлæрттæ», «Сæрæндæртæ», «Хъæлдзæгдæртæ». Размæ!


1-аг станцæ: «Теори».

Ныффыссут лексикæимæ баст терминтæ. Цас фылдæр – уый бæрц хуыздæр.

1.Лексикæ

2. Лексикон нысаниуæг

3. Иууон æмæ бирæон нымæц

4. Комкоммæ æмæ ахæсгæ нысаниуæг

5. Омонимтæ

6. Синонимтæ

6. Антонимтæ

7. Фразеологион дзырдбаст


2-аг станцæ: «Дзырдуат».

1. Дзырдуатæй пайда кæнгæйæ, бацамонын дзырдты нысаниуджытæ.

Хуызæг: Быру – дурæй, сыджытæй æмæ æнд. ахæмæй арæзт æмбонд истæй алыварс (забор, ограда).

Гæппæл, къахыр, куырис, къона.

3-аг станцæ: «Базон-базон, уый та циу»

Уыци-уыцитæ базонут. Цæмæ гæсгæ базыдтат, цы нысан кæнынц, уый?


1.Сæрд уæлæмæ цæуы, зымæг – дæлæмæ (кæрдæг).

2. Уырызмæгыл фондзыссæдз хæдоны (къабуска)

3. Нæ уæлхæдзар – гуыдыны æрдæг (мæй).


4-æм станцæ: «Омонимтæ»

Хæс: Ахъуыды кæнут æмæ зæгъут:

1. Цавæр арфæйыл ис цæгъдæн?

2. Цавæр уидаг нæ зайы зæххы?

3. Цавæр æвзаг бахæрæн ис?

4. Цавæр уæнг бахахх кæнæн ис?


Дидинаг зайы быдыры.


Омонимтæ ссарут. Бацамонут сæ нысаниуджытæ:

1) «Куыд дæ?» - «Куыд дæн. Æрдиаг ма мыл хъæуы».

2) «Куыд стут?» - «Куыд æмæ лæдæрст»

3) «Цы ми кæнут?» - «Цыми конд фестæм, Бæлтамæ бавнæлдтам».


4) «Уары, уары…»

«Цы уары?»

«Хидыхъусы цæхх уары».


5) Кæд нæ комы – дур йæ комы.


5-æм станцæ: «Раст фысс!»

Бацамонут дзырдты растфыссынад:

1) хур аны..уылди,

2) дзæбуг доны аны…уылди,

3) чызг алцы æмбæр…та,

4) мит зæхх æмбæр…та,

5) фæндыры хъа…т,

6) хъа..т кодта, хъыллист кодта.


Рафыссут, къæлæттæ гом кæнгæйæ:

(Уы, у)дæгас адæймаг, доны (уы,у)дайын, фæлмæн (у,уы)ддзæф, (у,уы)рсзачъе зæронд лæг, хæххон (уы,у)гæрдæн; рог (рæуæг) дымгæ, хъæды (онг, уæнг) бацæуын, бæрзонд уæбау (обау).



6-æм станцæ: «Синонимтæ»

1. Синонимтæ афтæ ныффыссут, цæмæй æвдисой, архайд тыхджынæй тыхджындæр куыд кæны, уый:

Дзыназын, тъизын, кæуын, ниуын, богъ-богъ кæнын; (раст дзуапп: кæуын, тъизын, ниуын, богъ-богъ кæнын, дзыназын)


2. Синонимтæ афтæ ныффыссут, цæмæй æвдисой, архайд лæмæгъæй лæмæгъдæр куыд кæны, уый:

Мæстæй цæхæртæ калын, мæстæй бахъынцъым кæнын, смæсты уæвын, мæстæй тъæппытæ хауын; (раст дзуапп: Мæстæй тъæппытæ хауын, цæхæртæ калын, смæсты уæвын, мæстæй бахъынцъым кæнын)


3. Рафыссут, синонимтæ цы дзырдты къордтæ аразынц, уыдон. Цæмæй бæрæг у, синонимтæ сты, уый?


Æрттивын – цæхæр калын, тæрсаг – тæппуд, чысыл – гыццыл, зарæг – зарын, карст – кæрдын, хæлар – хæларзæрдæ, згъорын – лидзын.

Дзуапп: Æрттивын – цæхæр калын, чысыл – гыццыл, згъорын – лидзын.



7-æм станцæ: «Антонимтæ» (æмбисæндтæ антонимтæй баххæст кæнут)


1. Хорзæн бын ма скæн, … бын ма ныууадз (æвзæрæн).

2. Сусæг зарæг … нæ фæкæнынц (хъæрæй).

3. Зæрдæ гуыдыр у, æвзаг - … (дæгъæл).

4. Дзыхджын – бæхджын, æнæдзых - … (фистæг).

5. Чи хом зæгъы, чи - … (фых).

6. Дзургæ – къаддæр, хъусгæ - … (фылдæр).

7. Хуыцау – уæлейы, зæхх - … (бынæй).


8-æм станцæ: «Къæрцхъустæ»

1.Дзырдтимæ дзырдбæстытæ саразут.

Хыз – хуыз,

уызын – узын,

уыд – уд,

мигъ – мих.


2. Нывтæм гæсгæ фразеологион дзырдбæстытæ саразут.

IV. Хатдзæгтæ:

1. Беседæ-релоксаци:

Цы базыдтат ногæй урочы?

Урочы уæ зæрдæмæ тынгдæр цы фæцыд?

2. Хуыздæр командæтæ сбæрæг кæнын:


V. Хæдзармæ куыст

1-аг къорд – ныффыссын сочинени-миниатюрæ «Æз дæр иу цымыдисаг дзырд зонын».

II –аг къорд – темæ «Лексикæ»-йæ дзырдбыд саразын.

Кæнæ та ахæм хæс:

Компьютеры фæрцы бацæттæ кæнын хи презентаци фразеологион дзырдбæстыты тыххæй.

6


Лабиринт
Найдите материал к любому уроку,
указав свой предмет (категорию), класс, учебник и тему:
также Вы можете выбрать тип материала:
Краткое описание документа:

 

  •         Урочы нысантæ:  лексикæйæ цы æрмæг рацыдысты, уый бафидар кæнын; æрмæгæй пайда кæныныл фæцалх кæнын.
  •  
  •        Урочы хуыз: урок-балц.
  •  
  •        Ахуыры метод: эвристикон.
  • Урочы цыд.

    I. Бацæттæгæнæн рæстæг.

  • III. Рацыд æрмæг бафидар кæныныл куыст 
  • Фарст 1-аг командæйæн.  

       1) Ирон æвзаг æцæгæйдæр афтæ хъæздыг у? Цæмæй бæрæг у?

      2) Æцæгæйдæр ирон æвзаг æвзæр уавæры ис?

     

    Фарст 2-аг командæйæн. 

    1) Цæуылнæ уал дзурынц ирон адæм ирон æвзагыл?

    2) Ирон æвзаг хъахъхъæнын хъæуы, æви нæ?

     

 

Общая информация
Оставьте свой комментарий
Авторизуйтесь, чтобы задавать вопросы.
Включите уведомления прямо сейчас и мы сразу сообщим Вам о важных новостях. Не волнуйтесь, мы будем отправлять только самое главное.