667153
столько раз учителя, ученики и родители
посетили сайт «Инфоурок»
за прошедшие 24 часа
Добавить материал и получить бесплатное
свидетельство о публикации
в СМИ №ФС77-60625 от 20.01.2015
ИнфоурокХимияКонспектыСабақ жоспары "Сутегі – химиялық элемент және жай зат. Сутектің изотоптары "

Сабақ жоспары "Сутегі – химиялық элемент және жай зат. Сутектің изотоптары "

библиотека
материалов

ОӘЖА сызбасы тақырыбы:Сутегі – химиялық элемент және жай зат. Сутектің изотоптары 8сынып , 09.02.206ж.

Химиялық таңбасы Н, ол “аш” деп оқылады. Салыстырмалы атомдық массасы 1,008. Жай зат түзетін газ күйіндегі сутек – екі атомнан тұратын молекуладан Н2 құралады. Сутек молекулалары бір-біріне әлсіз тартылады, сондықтан қалыпты жағдайда газ. Жер бетінде оттекке қарағанда сутек едәуір аз. Жер бетінде сутек бос күйінде кездеспейді десе де болады. Көп тараған сутектің ең басты қосылысы – су. Сутектің жер қыртысында газ күйіндегі метанның, қатты тас көмірдің, сұйық күйдегі мұнайдың, көптеген минералдар мен тау жыныстарының құрамында оттекпен қатар сутек те кіреді. Жер қыртысындағы сутектің массалық үлесі 1 %. Ол аз болып көрінгенмен, шындығында жердегі әр 100 атомның, шамамен, 10 атомы сутектің үлесіне келеді.

Кездесуі. Бұл табиғатта таралуы бойынша 9-шы орында тұрған элемент, оның үлесіне жер қыртысының 1,4%-ы тиеді, жер бетінде сутек байланысқан күйде (су, мұнай, тас көмір, т. б.), ал ғарышта 63%-ы болады. Табиғатта тұрақты екі изотопы 1Н (протий) және 3Н (тритий) кездеседі, жасанды жолмен радиоактивті изотопы 3Н мен өте тұрақсыз 4Н алынған. Сутек - әлемде көп тараған элемент. Массасы бойынша атмосферадағы сутектің мөлшері 10 -6% литосфера мен гидросферада – 1% , суда – 11,9%.

H2

Француз ғалымы А. Лавуазье сутектің жай зат екенін анықтап, оған “гидрогениум” деп ат берген. Латынша бұл “су тудырушы” дегенді білдіреді.





НСl немесе күкірт H2SO4 қышқылымен әрекеттестіріп алуға болады. Сутек алудың жалпы сызбаңұсқасы мынадай болады: белсенді металл+ қышқыл = тұз + сутек газы hello_html_m35580a8f.png , аса белсенді метаалдар: натрий, калий, кальций сумен тікелей әрекеттескенде де сутек газы бөлінеді.



Атом реакторы, қышқылдар, аммиак , тыңайтқыштар, металдар алуда, таза отын газ ретінде.Сутекті отын ретінде пайдаланған тиімді. Әзірше сутекті көп мөлшерде өндіруге болатын шикізаттар – метан мен суды айыру қымбатқа түсіп отыр. Келешекте автомобильдерді сутек отыны көмегімен жүргізуді дамыту көзделуде

Күн жүйесі планеталарының 92% - ін сутек атомы құрайды. Жер бетінде сутек бос куйінде кездеспейді десе де болады. Көп тараған сутектің ең басты қосылысы – су.





Изотоптар - Ядроларында протондар саны бірдей, бірақ массалары әртүрлі белгілі бір элементті құрайтын атомдар түрі. Бір ғана элементтің әртүрлі изотоптарына тән атомдар өздерінің ядросына кіретін нейтрондар саны жағынан, ядролық қасиеттері тұрғысынан бір-бірінен анық өзгешеленеді, алайда олар, электронды қабаттары құрылысының бірдей болуына байланысты, бір-біріне өте ұқсас химиялық қасиеттерді иемденеді. Химиялық элементтердің көпшілігі атомдық салмақтары әр түрлі изотоп қоспасынан тұрады.

Қазiргi уақытта химиялық элементтердiң бәрiнiң изотоптары бар екендiгi анықталған. Кейбiр элементтрдiң изотоптары тұракты болмайды (яғни радиоактивтi). Изотоптар табиғаттағы ең ауыр элемент — уранда (салыстырмалы атомдық массасы 238, 235 т. 6.) және ең жеңiл — сутегінде де (салыстырмалы атомдық массасы 1, 2, 3) бар.

Әсiресе сутегiнiң изотоптары ерекше, себебi массасы жағынан скi немесе үш есе айырмашылығы бар. Салыстырмалы атомдық массасы 2 болатын изотоп дейтерий деп аталады. Ол стабилъдi (яғни радиоактивтi емес) және әдеттегi сутегiне аздаған қоспа (1: 4500) түрiнде енедi. Дейтерий оттегiмен косылғанда ауыр су пайда болады. Оның физикалық қасиеттері кәдiмгi судың қасиетiнен анағұрлым бөлек. қалыпты атмосфералық кысымда ол 101,2 С-та қайнайды да, 3,80 С-та қатады. Салыстырмалы атомдық массасы 3 болатын изотоп тритий деп аталады. Ол -радиоактивтi, жартылай ыдырау периоды 12 жылга жуық. Изотоптардың болуы, атом ядросының заряды атомдардың барлық каеиеттерiн анықтамай, тек химиялық қаеиеттерi мен электрон қабықшасының маңына байланысты физикалық қасиеттерiн, мысалы, өлшемдерiн анықтайтындығын дәлеледейдi. Атомның массасы мен радиоактивтiк касиеттерi оның Менделеев кестесiндегi реттiк нөмiрiмен анықталмайды.

Изотоптардың салыстырмалы атомдық массаларын дәл өлшегенде олардың бүтiн сандарға өте жақын болатындығының елеулi маңызы бар. Кейбiр химиялық элементтердің атомдық массаларының бүтiн саннан айырмашылығы көп болады. Мысалы, хлордың салыстырмалы 35,5-ке тең. Бұл табиғи күйде химиялық таза зат изотоптардың әр түрлi пропорциялардағы коспасы болып келетiндiгiн көрсетедi. Изотоптардың салыстырмалы атомдық массаларының бүтiн сан болуының (жуықтап алғанда) атом ядросының құрылысын анықтауда маңызы зор.

Химиялық элементтердiң бәрiнiң де изотоптары бар. Изотоптар атомы ядросының зарядтары бiрдей, бiрақ массалары әр түрлi.








Жер бетінде сутек бос күйінде кездеспейді, көп тараған қосылысы-су. Судағы сутектің массалық үлесі 11 пайыз. Сонымен қатар сутек табиғатта қосылыстар құрамында кездеседі

hello_html_2699a54f.jpg





Минералдар мен тау жыныстарында



hello_html_m3d911086.jpg





Мұнай құрамындағы метан газында



hello_html_798add1d.jpg



Жануарлар мен өсімдіктер организмінде



hello_html_4fcb38c7.jpghello_html_2d18d716.jpg



Сутектің ашылуы

1776 жылы ағылшын ғалымы Г.Кавендиш сутектің қасиетін анықтап,басқа газдардан айырмашылығын анықтап берген.

Француз ғалымы А. Лавуазье сутекті алғаш судың құрамынан бөліп алды және судың құрамы сутек пен оттектен тұратындығын дәлелдеді. Ол сутектің жай зат екенін анықтап, оған “гидрогениум” деп ат берген. Латынша бұл “су тудырушы” дегенді білдіреді.

hello_html_m57073531.jpghello_html_m23df938e.jpg



Генри Кавендиш Антуан Лавуазье

«Сутегі – химиялық элемент және жай зат. Сутектің изотоптары » тақырыбына жаттықтырғыш № 1

ТКШ

« Семантикалық карта»

Қосылу реакция

сы

Айырылу реакция

сы

Орын

басу реакция

сы

Алмасу

реакци

ясы

Экзо

Термия

лық реак

ция

Эндо

Термия

лық реак

ция

Са + О2 = 2СаО







Fe + CuCI2 = Cu + FeCI2







CaCO3 = CaO + CO2 - Q







HCI + NaOH = NaCI + H2O + Q







2H 2O = 2H2 + O2 - Q







2H2 + O2 = 2H 2O + Q








АКШ

Реакция теңдеулерін аяқтандар:

  1. Na + H 2SO4 = ?+?

  2. Ca + HСІ = ? +?

ЖКШ



Есеп: Массасы 2,4 грамм магний сұйытылған тұз қышқылымен әрекеттескенде, қанша грамм магний хлориді түзілетінін есептеңдер





«Сутегі – химиялық элемент және жай зат. Сутектің изотоптары » тақырыбына жаттықтырғыш №2

ТКШ

1. Зертханада сутектегін қай заттан алады?

  1. KMnO4

  2. CH4

  3. Zn+HCl

Д) С+О2

E)Al + H2O

АКШ

Реакция теңдеулерін аяқтандар:

H24+Mg→ НСІ+АІ →

ЖКШ



Есеп: Мына тұз қышқылынын (HCl) құрамындағы әр химиялық элементтің массалық үлесін есепте









«Сутегі – химиялық элемент және жай зат. Сутектің изотоптары » тақырыбына жаттықтырғыш №3

ТКШ

1.Сутектің химиялық таңбасы:

а) Н ә) Не б) Cu в) Si


2.Күн жүйесі планеталарының қанша пайызын сутек атомы құрайды?

а)25% ә)32% б)24% в)92%


3.Сутекті ең алғаш алған ғалым?

а) Ломоносов ә) Менделеев б) Кавендиш в) Лавуазье


АКШ

Реакция теңдеулерін аяқтандар:

. Fe + 2HC1 → Fe Cl2 + H2реакцияға тускен заттардың коэффициенттер қосындысы

A)2 B)3 C) 4 Д) 5 E) 6

ЖКШ



Есеп: . 8. H2O → X → H2O. Мына теңдеуіндегі X заты

A) O2 B)H2 C)K Д)Nа









«Сутегі – химиялық элемент және жай зат. Сутектің изотоптары » тақырыбына жаттықтырғыш № 1

ТКШ

« Семантикалық карта»

Қосылу реакция

сы

Айырылу реакция

сы

Орын

басу реакция

сы

Алмасу

реакци

ясы

Экзо

Термия

лық реак

ция

Эндо

Термия

лық реак

ция

Са + О2 = 2СаО

+






Fe + CuCI2 = Cu + FeCI2



+




CaCO3 = CaO + CO2 - Q


+




+

HCI + NaOH = NaCI + H2O + Q




+

+


2H 2O = 2H2 + O2 - Q


+




+

2H2 + O2 = 2H 2O + Q

+




+



АКШ

Реакция теңдеулерін аяқтандар:

  1. 2 Na + H 2SO4 = Na 2 SO4 + H2

  1. Ca + 2 HСІ = CaСІ2 + H2

  1. ЖКШ



Есеп: Массасы 2,4 грамм магний сұйытылған тұз қышқылымен әрекеттескенде, қанша грамм магний хлориді түзілетінін есептеңдер : Жауабы – 9,5 гр магний хлориді түзілді





«Сутегі – химиялық элемент және жай зат. Сутектің изотоптары » тақырыбына жаттықтырғыш №2

ТКШ

1. Зертханада сутектегін қай заттан алады?

  1. KMnO4

  2. CH4

  3. Zn+HCl → **

Д) С+О2

E)Al + H2O

АКШ

Реакция теңдеулерін аяқтандар:

  1. H24+Mg→ Mg SO4 + H2 6НСІ+2АІ → 2AlСІ3 + 3H2



ЖКШ



Есеп: Мына тұз қышқылынын (HCl) құрамындағы әр химиялық элементтің массалық үлесін есепте

Жауабы: Н – 3% , Cl – 97 %









«Сутегі – химиялық элемент және жай зат. Сутектің изотоптары » тақырыбына жаттықтырғыш №3

ТКШ

1.Сутектің химиялық таңбасы:

а) Н ** ә) Не б) Cu в) Si


2.Күн жүйесі планеталарының қанша пайызын сутек атомы құрайды?

а)25% ә)32% б)24% в)92% ***


3.Сутекті ең алғаш алған ғалым?

а) Ломоносов ә) Менделеев б) Кавендиш *** в) Лавуазье


АКШ

Реакция теңдеулерін аяқтандар:

. Fe + 2HC1 → Fe Cl2 + H2реакцияға тускен заттардың коэффициенттер қосындысы

A)2 B)3 C) 4 Д) 5 *** E) 6

ЖКШ



Есеп: . 8. H2O → X → H2O. Мына теңдеуіндегі X заты

A) O2 *** B)H2 C)K Д)Nа







Курс профессиональной переподготовки
Учитель химии
Enjoybook
Найдите материал к любому уроку,
указав свой предмет (категорию), класс, учебник и тему:
также Вы можете выбрать тип материала:
Общая информация
ВНИМАНИЮ ВСЕХ УЧИТЕЛЕЙ: согласно Федеральному закону N273-ФЗ «Об образовании в Российской Федерации» педагогическая деятельность требует от педагога наличия системы специальных знаний в области обучения и воспитания детей с ОВЗ. Поэтому для всех педагогов является актуальным повышение квалификации по этому направлению!

Дистанционный курс «Обучающиеся с ОВЗ: Особенности организации учебной деятельности в соответствии с ФГОС» от проекта "Инфоурок" даёт Вам возможность привести свои знания в соответствие с требованиями закона и получить удостоверение о повышении квалификации установленного образца (72 часа).

Подать заявку на курс
Похожие материалы

Вам будут интересны эти курсы:

Курс повышения квалификации «Химия окружающей среды»
Курс профессиональной переподготовки «Химия: теория и методика преподавания в образовательной организации»
Курс профессиональной переподготовки «Управление персоналом и оформление трудовых отношений»
Курс повышения квалификации «Нанотехнологии и наноматериалы в биологии. Нанобиотехнологическая продукция»
Курс профессиональной переподготовки «Клиническая психология: теория и методика преподавания в образовательной организации»
Курс повышения квалификации «Основы построения коммуникаций в организации»
Курс повышения квалификации «Управление финансами: как уйти от банкротства»
Курс повышения квалификации «Особенности подготовки к сдаче ОГЭ по химии в условиях реализации ФГОС ООО»
Курс повышения квалификации «Правовое регулирование рекламной и PR-деятельности»
Курс профессиональной переподготовки «Биология и химия: теория и методика преподавания в образовательной организации»
Курс повышения квалификации «Современные образовательные технологии в преподавании химии с учетом ФГОС»
Курс профессиональной переподготовки «Разработка эффективной стратегии развития современного вуза»
Курс повышения квалификации «Актуальные вопросы банковской деятельности»
Курс профессиональной переподготовки «Техническое сопровождение технологических процессов переработки нефти и газа»
Курс профессиональной переподготовки «Организация системы учета и мониторинга обращения с отходами производства и потребления»
Оставьте свой комментарий
Авторизуйтесь, чтобы задавать вопросы.
Enjoybook
Включите уведомления прямо сейчас и мы сразу сообщим Вам о важных новостях. Не волнуйтесь, мы будем отправлять только самое главное.