Предпросмотр материала:
Сабақтың тақырыбы:
Етістіктің түрленуі
Сөйлеп тұрған сәтке байланысты қимылдың өту кезеңін білдіру етістіктің шағы деп аталады.
Етістік шақтарының жасалуы
Есімше:
өткен шақ есімшелер
-ған, -ген, - қан,- кен,
- ша, - ше,
-дық, - дік, - тық, - тік, - дай,
дей, - сы, - сі
Осы шақ есімшелер
- атын,- етін,-йтін,-йтын.
Келер шақ есімшелер:
-ар,-ер,-р,-мақ,-мек,- бақ,
- бек, -пақ, - пек
Көсемше:
өткен шақ көсемше
- ып, -іп, -п.
Осы шақ көсемше
- а, - е, - й.
Келер шақ көсемше:
- ғалы, -гелі, - қалы, - келі,
- ғанша, - генше, - қанша,
- кенше
Етістік шақтарының жасалуы
Етістіктің шақтары есімше, көсемше тұлғалы етістік түбіріне
-ды, -ді, - ты, -ті, және –мақ, - мек,
- бақ, - бек, - пақ, - пек жұрнақтарының жалғануы арқылы жасалады.
Өткен шақ – сөйлеп тұрған
сәттен бұрын болып кеткен
қимыл, іс-әрекет Мысалы:
Ол жазда Қарағанды
қаласына барды.
Осы шақ -сөйлеп тұрған кезде
болып жатқан қимыл,
іс-әрекет Мысалы:
Жанар кітап оқып отыр.
Келер шақ – сөйлеп тұрған кезде
әлі болмаған, бірақ кейін болуға
тиісті қимыл, іс-әрекет. Мысалы:
Асан ертең ауылға атасына бармақ.
Етістіктің шағы
Шақтық мағынаны білдіретін етістік көбінесе жіктеліп келеді де, сол арқылы жақтық мағына береді. Жіктік жалғау шақ көрсеткіштерінен (есімше, көсемше және арнайы шақ жұрнақтарынан) кейін жалғанады. Мысалы: оқы-ған-мын, бар-ып-ты, бар-мақ-сың
Сөйлеп отыр-ған-сың. (көмекші етістік)
Жазып отыр-ған-мын.
Оқулықпен жұмыс
Сөйлеп тұрған сәтке байланысты қимылдың өту кезеңін білдіру етістіктің шағы деп аталады.Етістіктің шақтары есімше, көсемше тұлғалы етістік түбіріне
-ды, -ді, - ты, -ті, және –мақ, - мек,
- бақ, - бек, - пақ, - пек жұрнақтарының жалғануы арқылы жасалады.Шақтық мағынаны білдіретін етістік көбінесе жіктеліп келеді де, сол арқылы жақтық мағына береді. Жіктік жалғау шақ көрсеткіштерінен (есімше, көсемше және арнайы шақ жұрнақтарынан) кейін жалғанады.Мысалы: оқы-ған-мын, бар-ып-ты, бар-мақ-сың
Сөйлеп отыр-ған-сың. (көмекші етістік)
Жазып отыр-ған-мын.Осы шақ-сөйлеп тұрған кезде
болып жатқан қимыл,
іс-әрекет Мысалы:
Жанар кітап оқып отыр
Профессия: Методист
Профессия: Руководитель отделения (департамента, комплекса, управления, центра) библиотеки
Профессия: Научный сотрудник библиотеки
Профессия: Начальник отдела (заведующий отделом) архива
В каталоге 7 022 курса по разным направлениям