Добавить материал и получить бесплатное свидетельство о публикации в СМИ
Эл. №ФС77-60625 от 20.01.2015
Свидетельство о публикации

Автоматическая выдача свидетельства о публикации в официальном СМИ сразу после добавления материала на сайт - Бесплатно

Добавить свой материал

За каждый опубликованный материал Вы получите бесплатное свидетельство о публикации от проекта «Инфоурок»

(Свидетельство о регистрации СМИ: Эл №ФС77-60625 от 20.01.2015)

Инфоурок / Биология / Конспекты / Сабақтың тақырыбы: Әр түрлі түр популяцияларының өзара әрекеттесуі(9сынып)
ВНИМАНИЮ ВСЕХ УЧИТЕЛЕЙ: согласно Федеральному закону № 313-ФЗ все педагоги должны пройти обучение навыкам оказания первой помощи.

Дистанционный курс "Оказание первой помощи детям и взрослым" от проекта "Инфоурок" даёт Вам возможность привести свои знания в соответствие с требованиями закона и получить удостоверение о повышении квалификации установленного образца (180 часов). Начало обучения новой группы: 28 июня.

Подать заявку на курс
  • Биология

Сабақтың тақырыбы: Әр түрлі түр популяцияларының өзара әрекеттесуі(9сынып)

библиотека
материалов

Күні:



Сабақтың №



Сынып



Сабақтың тақырыбы:





Сабақтың мақсаты:



Сабақтың түрі:



Сабақтың әдісі



Құрал- жабдықтар:



Сабақтың жоспары:











































































































































































































































































































Бекіту:











































































Үй тапсырмасы:





62



9 сынып





Әр түрлі түр популяцияларының өзара әрекеттесуі.







Оқушыларды биосфера құрамен таныстыру





Жаңа сабақ



 түсіндіру , әңгімелесу





Интерактивті тақта (слайдтар, сызбалар), суреттер, тірек - сызба


І. Ұйымдастыру кезеңі: 1. Сәлемдесу, түгелдеу.

2. Оқушылардың құрал-жабдықтарын тексеру

3. Оқушылардың назарын сабаққа аудару


ШЕЛФОРД ЗАҢЫ (Төзімділік заңы)

Кез келген организмнің төзімділік шегі болады. Егер төзімділік шегінен шығып кетсе, организм тіршілігін жояды.

hello_html_7c1f1e0f.gif


Әр түрлі түр популяцияларының өзара әрекеттесуі

Бәсекелестік- Бір немесе бірнеше түрге жататын организмдер тіршілік ресурстары үшін өзара бәсекелестікке түсуін айтады.

Ч.Дарвин түр ішіндегі бәсекелестікті тіршілік үшін күрестің Маңызды әрі жоғары формасы ретінде бағалаған. Бүл көрініс өсімдіктер мен жануарлар арасында жиі байкдлады. Мысалға, Кәдімгі шыршалардың өздігінен сиреуін немесе кұмырсқалардың қырылып, өз популяциясын реттеуін келтіруге болады.

hello_html_2e79673c.png

Кәдімгі шыршалардың өздігінен сиреуі

hello_html_643695e9.png

Бүркіттердің арасындағы бәсекелестік



Түраралық бәсекелестік әр түрге жататын түрлер арасында болады. Ол бірде айкын байқалса, кейде анык көрінбейді. Сондықтан орыс биологі Г.Ф.Гаузенің зерттеулері бойынша екі түрге жататын популяциялар еш уакытта бір жерде тіршілік ете алмайды. Оньщ біреуі белсенді түр ретінде басымдылық көрсетіп, екіншісін ығыстырады немесе жойып жібереді. Бұл, әрине, қоректік ресурсқа тәуелді болған жағдайда іске асады.

Кейбір жагдайда қоректік факторларға ғана емес, басқа да (мінез-кұлык, мекен ететін ортасы үшін күрес, т.б.) ресурстарга байланысты бәсекелестік тууы мүмкін.

Жыртқыштық- Түрлер арасындағы байланыстың кең таралған, ең жоғары формасы.

Ол кейде корек, мекен ететін орта, т.б. ресурстар үшін даралардың бірін-бірі өлтіруі, кууы, жеуі аркылы керініс береді.

Жыртқыштык тіршілік ету организмдер үшін оңайға түспейді. Ол үпгін — жырткыш алдымен жемтігін іздеп табуы кажет. Ал жемтік ез кезегінде жауынан корғану бейімше немесе жоғары бейімделупшгік касиетке ие болады. Бүл күбылыстар ғасырлар бойы дамып, организмде морфологиялык, физиологияльщ, биохи-миялык, т.б. өзгерістер пайда болуы мүмкін.

рысь молодец

Паразитизм- Бір түр өкілінің екінші бір түр өкілін тіршілік ортасы немесе қорегі ретінде пайдалану арқылы тіршілік етуі.

Паразиттік күбылыс организмдер арасында корек үшін тікелей жанасу аркылы бірте-бірте пайда болтан. Бүл процесс, әсіресе, вирус, бактерия, саңыраукүлак, карапайымдылар, күрттар арасында жиі кездеседі. Сол сиякты осімдік пен өсімдік, жануар мен жануар жене өсімдік пен жануар арасындағы паразиттік күбылыс та жаксы дамыған

hello_html_m3fb673cf.png

Селбестік-Екі түрге жататын организмдердің кеңістікте бір-біріне ешбір зиянын тигізбей, керісінше селбесіп, пайдалы тіршілік етуі селбестік деп аталады.


Комменсализм (серіктестік) симбиоздың бір формасы ретінде белгілі. Яғни бір түрдің коректік калдығымен екінші организм коректене отырып, оған ешбір зиян келтірмеиді. Кейде бір орга¬низм екіншісін қозғалу құралы немесе корғанышы ретінде де пайдаланады. Мысалы, ірі бальщтардын желбезегінде үсақ балыктар еркін тіршілік етуге бейімделген. Егер комменсалдар бір-біріне зиян келтіре бастаса, оның біреуі паразиттік немесе бәсекелестік жолга түседі.

Мутуализм. Эр түрге жататьш организмдердің бір-бірінен бөлек тіріігілік ете алмай, өзара долайлы жағдай туғыза отырып, селбесіп тіршілік етуі мутуализм деп аталады. Мысал ретінде, термиттер мен олардың ішегінде тіршілік ететін, сүрек целлюлозасының корытылуына ыклал ететін микроорганизмдерді келтіруге болады. Зоохория. Жануарлардың орын ауыстыруы аркылы өсімдік түқымдарын кеңістікке тарату құбылысы зоохория деп аталады. Зоохория — өсімдіктер өлемі мен жануарлар дүниесінін бір тобыньщ ұзак жылдар бойы бірлестікте тіршілік етуінін жемісі. Соның нәтижесінде өсімдік түкымында жабысқыш ілгектер, қылшьщтар пайда болып, олар кұстардың, сүткоректілердің, баска да жануарлардың денесіне жабысу аркылы алыс аймактарға таралып отырған. Өсімдік түқымдарының осындай жолмен таралуын эктозоохория дейді. Ал кейбір өсімдіктердщ тұкымдары жануар-лардьщ нәжістері арқылы таралады. Оларды эндозоохориялық таралу жолы деп атайды.

Аллелопатия. Бұл организмдердің денесінен өзіне тән химия-лык енімдер шығару аркылы карым-қатынас жасау жолы. Өсімдіктерден бөлінетін кейбір заттар жануарларға жағымсыз немесе жағымды әсерін тигізетін қасиетке ие болады. Мысалы, кәдімгі жусан иісі көптеген өсімдіктерге (жүгері, картоп, кызан, т.б.) жағымсыз әсерін тигізеді, сүмбілбүршак. пен бидайдың есуі тежеледі.

hello_html_17b51c36.jpg

§60 оқу, 281бет кесте толтыру




Подайте заявку сейчас на любой интересующий Вас курс переподготовки, чтобы получить диплом со скидкой 50% уже осенью 2017 года.


Выберите специальность, которую Вы хотите получить:

Обучение проходит дистанционно на сайте проекта "Инфоурок".
По итогам обучения слушателям выдаются печатные дипломы установленного образца.

ПЕРЕЙТИ В КАТАЛОГ КУРСОВ

Краткое описание документа:

Сабақтың тақырыбы: Әр түрлі түр популяцияларының өзара әрекеттесуі(9сынып)

Әр түрлі түр популяцияларының өзара әрекеттесуі

Бәсекелестік-Бір немесе бірнеше түрге жататын организмдер тіршілік ресурстары үшін өзара бәсекелестікке  түсуін айтады.

 

Ч.Дарвин түр ішіндегі бәсекелестікті тіршілік үшін күрестің Маңызды әрі жоғары формасы ретінде бағалаған. Бүл көрініс өсімдіктер мен жануарлар арасында жиі байкдлады. Мысалға, Кәдімгі шыршалардың өздігінен сиреуін немесе кұмырсқалардың қырылып, өз популяциясын реттеуін келтіруге болады.

Түраралық бәсекелестік әр түрге жататын түрлер арасында болады. Ол бірде айкын байқалса, кейде анык көрінбейді. Сондықтан орыс биологі Г.Ф.Гаузенің зерттеулері бойынша екі түрге жататын популяциялар еш уакытта бір жерде тіршілік ете алмайды. Оньщ біреуі белсенді түр ретінде басымдылық көрсетіп, екіншісін ығыстырады немесе жойып жібереді. Бұл, әрине, қоректік ресурсқа тәуелді болған жағдайда іске асады.

Кейбір жагдайда қоректік факторларға ғана емес, басқа да (мінез-кұлык, мекен ететін ортасы үшін күрес, т.б.) ресурстарга байланысты бәсекелестік тууы мүмкін.

Жыртқыштық-Түрлер арасындағы  байланыстың кең таралған, ең жоғары формасы.

Ол кейде корек, мекен ететін орта, т.б. ресурстар үшін даралардың бірін-бірі өлтіруі, кууы, жеуі аркылы керініс береді.

 

Жыртқыштык тіршілік ету организмдер үшін оңайға түспейді. Ол үпгін — жырткыш алдымен жемтігін іздеп табуы кажет. Ал жемтік ез кезегінде жауынан корғану бейімше немесе жоғары бейімделупшгік касиетке ие болады. Бүл күбылыстар ғасырлар бойы дамып, организмде морфологиялык, физиологияльщ, биохи-миялык, т.б. өзгерістер пайда болуы мүмкін.

Паразитизм-Бір түр өкілінің екінші бір түр өкілін тіршілік ортасы немесе қорегі ретінде  пайдалану арқылы тіршілік етуі.

 

Паразиттік күбылыс организмдер арасында корек үшін тікелей жанасу аркылы бірте-бірте пайда болтан. Бүл процесс, әсіресе, вирус, бактерия, саңыраукүлак, карапайымдылар, күрттар арасында жиі кездеседі. Сол сиякты осімдік пен өсімдік, жануар мен жануар жене өсімдік пен жануар арасындағы паразиттік күбылыс та жаксы дамыған

Автор
Дата добавления 04.03.2015
Раздел Биология
Подраздел Конспекты
Просмотров3561
Номер материала 422167
Получить свидетельство о публикации

Комментарии:

2 месяца назад
отлично \
Похожие материалы

Включите уведомления прямо сейчас и мы сразу сообщим Вам о важных новостях. Не волнуйтесь, мы будем отправлять только самое главное.
Специальное предложение
Вверх