Добавить материал и получить бесплатное свидетельство о публикации в СМИ
Эл. №ФС77-60625 от 20.01.2015
Свидетельство о публикации

Автоматическая выдача свидетельства о публикации в официальном СМИ сразу после добавления материала на сайт - Бесплатно

Добавить свой материал

За каждый опубликованный материал Вы получите бесплатное свидетельство о публикации от проекта «Инфоурок»

(Свидетельство о регистрации СМИ: Эл №ФС77-60625 от 20.01.2015)

Инфоурок / Другое / Другие методич. материалы / Сценарии по осетинской литературе "Коста 157"
ВНИМАНИЮ ВСЕХ УЧИТЕЛЕЙ: согласно Федеральному закону № 313-ФЗ все педагоги должны пройти обучение навыкам оказания первой помощи.

Дистанционный курс "Оказание первой помощи детям и взрослым" от проекта "Инфоурок" даёт Вам возможность привести свои знания в соответствие с требованиями закона и получить удостоверение о повышении квалификации установленного образца (180 часов). Начало обучения новой группы: 28 июня.

Подать заявку на курс
  • Другое

Сценарии по осетинской литературе "Коста 157"

библиотека
материалов

hello_html_6da89453.jpg

СЦЕНАРИ

Хетӕгкаты Леуаны фырт Кьостайы 157 азы райгуырды бонмӕ

"Къостайы фӕдонтӕ"

Сценарийы архайынц Ӕрыдоны аграрон-технологон колледжы ахуырдзаутӕ.



Жюрийы архайджытӕ:

1. Дзебойты Ж.Э. – нӕ колледжы директоры хӕдивӕг

2. Гаситы И.Ц. – музей «Подвиджы» сӕргълӕууӕг

3. Адырхаты Р. - библиотекӕйы сӕргълӕууӕг

4. Габеты М.Д.- нӕ колледжы ирон ӕвзаг ӕмӕ литературӕйы ахуыргӕнӕг.

5. Дзицойты Ф.К. - нӕ колледжы уырыссаг ӕвзаг ӕмӕ литературӕйы ахуыргӕнӕг.













Бацӕттӕ кодтой изӕр ахуыргӕнджытӕ: Габеты М.Д.

Хохойты А.К.

Дулаты З.В.

Туаты Д.И.





СЦЕНАРИ

Цагъд "Хъуыбады"

1-кæсæг: - Уæ бонтæ хорз зынаргъ уазджытæ æмæ сценæмæкæсджытæ!

2 - кæсæг: Зынаргъ æмбæлттæ! Абон мах æрбамбырд стæм «Цӕгат - Кавказы аграрон- технологон колледж»мӕ цæмæй æрхъуыды кæнæм нæ фæтæг, нæ зынты заманы ныл афтæ тынг чи тыхст, йæхи нывондæн мах тыххæй чи æрхаст , ирон литературæйæн бындур чи æрæвæрдта, уыцы курыхон адæймаджы ном ссарынмæ. Кæцыйы рахонæн ис Кавказы хæхтæм стæхæг цæхæрцæст цæргæс.

1-кæсæг: Уый мах нæхи Къостайы кой кæнæм, Хетæгкаты Леуаны фырт Къостайы кой. Нæ абоны фембæлд мах рахуыдтам «Къостайы фӕдонтӕ!» Абон нӕ бӕрӕгбонмӕ ӕрбахуыдтам жюрийы архайджытӕ:

1. Дзебойты Ж.Э. – нӕ колледжы директоры хӕдивӕг

2. Гаситы И.Ц. – нӕ колледжы музей «Подвиджы» сӕргълӕууӕг

3. Адырхаты Р. - нӕ колледжы библиотекӕйы сӕргълӕууӕг

4. Габеты М.Д.- нӕ колледжы ирон ӕвзаг ӕмӕ литературӕйы ахуыргӕнӕг.

5. Дзицойты Ф.К. - нӕ колледжы уырыссаг ӕвзаг ӕмӕ литературӕйы ахуыргӕнӕг.

2 - кæсæг: Нӕ изӕр байгом кӕндзысты нӕ колледжы ахуырдзаутӕ, кӕцытӕ нӕ сбуц кӕндзысты "Хонгӕ" кафтӕй.

1-кæсæг: Табуӕфси! Бакӕсӕм ӕм !

Кафт - «Хонгӕ».



1-кæсæг: Къостайы хуызӕн никӕй тавдта мӕгуыр ирон адӕмы хъысмӕт. Абон мах Къостайы ном арыны тыххӕй расидтыстӕм ерыстӕ нӕ колледжы ахуырдзауты ᾽хсӕн, цӕмӕй йӕ рухс ном макуы нымӕг кӕна Ирыстоны, йӕ цырагъ судза ӕнустӕм ӕнӕаххуысгӕйӕ, нӕ фӕлтӕр та дзы ард куыд хӕрой.


2- кæсæг: Табуæфси райсæм дзы хайад! Æрхъуыды кæнæм Къостайы стыр мæт, Къостайы стыр зындзинæдтæ, йæ мæгуыр цард!

Ӕмдзӕвгӕ кӕсы 5.14 къорды ахуырдзау Бекъуырты Алинӕ "Додой"

Додой фæкæнат, мæ райгуырæн хæхтæ,

Сау фæныкæй уæ куы фенин фæлтау!

Зæй уæ фæласа, нæ тæрхонылæгтæ, –

Иу ма уæ фезмæлæд искуы лæгау!..


Искæй зæрдæ уæ дзыназгæ нырризæд,

Искæмæ бахъарæд адæмы хъыг,

Дзыллæйы мæстæй уæ исчи фæриссæд,

Иумæ уæ разынæд иу цæстысыг!..

Фидар рæхыстæй нын не уæнгтæ сбастой,

Рухс кувæндæттæй хынджылæгкæнынц,

Мард нын нæ уадзынц, нæ хæхтæ нын байстой,

Стырæй, чысылæй нæ уистæй нæмынц...


Иугай ныййыстæм, ныууагътам нæ бæстæ,

Фос дæр ма афтæ ныппырхкæны сырд, –

Фезмæл–ма, фезмæл, нæ фыййау, нæ фæстæ,

Иумæ нæ рамбырдкæн, арфæйы дзырд!..


Оххай–гъе! Не знаг нæ былмæ фæтæры, –

Кадмæ бæлгæйæ æгадæй мæлæм...

Адæмы фарнæй къæдзæх дæр ныннæры, –

Гъе, мардзæ, исчи! – бынтон сæфт кæнæм!



1-кæсæг: 157 азы размæ райгуырд гыццыл æнæбон лæппу, нæ фидæны поэт, фыссæг, драматург, сатирик, лирик, ирон литературæйæн бындур чи сæвæрдта, уыцы Хетæгкаты Леуаны фырт, кæцы йæ мады хъарм хъæбыс æмæ æхсырæй дæр нæ бафсæст, сабийы цард дæр нæ федта, æмæ хи хæдзар дæр

2 – кӕсӕг: Байхъусут ӕмдзӕвгӕ"Мӕгуыры зӕрдӕ"- мӕ кӕсы йӕ Козаты Зӕринӕ 5.15 къорды ахуырдзау.

МÆГУЫРЫ ЗÆРДÆ

Зымæг нæ хæхты цух нæ уадзы, —
Лæджы æмбæрц æруары мит;
Æфцæгæй коммæ уад дзыназы;
Их доныл саразы йæ хид.

Æхсæвæн нæм кæрон нæ вæййы…
Тæхудиаг кæм нæ у сæрд!
Сæнар кæмæ нæй, уый ныссæйы, —
Цырагъ нæм чи судзы фæсхæрд?!.

Нæй кад мæгуыр лæгæн йæ куыстæн, —
Йæ сихор, йе хсæвæр — йæ мæт;
Иæ уат — ыскъæт, зыгуым — йæ лыстæн,
Хъæбæр — йæ цъæх хуыссæн нымæт…

Кæд рухс нæ баййафы йæ цардæй,
Йæ бон кæд арвиты зынтæй, —
Уæддæр нæ ныххуыссы æнкъардæй —
Йæ зæрдæ хъал вæййы фынтæй.

  1. кӕсӕг: Къоста йӕхи мӕгуыр цард никуы ницӕмӕ дардта, уый ӕрмӕстдӕр тыхст йӕ ирон адӕмы хъысмӕтыл.

2 - кæсæг: Къоста царды уæззау фæндæгтыл цæугæйæ бамбæрста: Цы у цард? Цы у мæгуырдзинад? Уыцы уавæрæй схизынæн та хъуыд бирæ тох, цæмæй адæм бамбарой, се знæгты кæй хъæуы цæгъдын æмæ дæрæн кæнын. Æмæ сæм уæд сидт:

«Мæ зонд, мæ фæндыл

Нæ лæууы кæстæр,

Кæстæр мæ фæдыл

Нæ цæуы хæстмæ.»

Ӕмдзӕвгӕ кӕсы 5.14 къорды ахуырдзау Баситы Аллӕ "Æнӕ хай"

Мæ Иры фæсивæд! Дæ цинæй, дæ хъыгæй

Фæластон мæ сау зæрдæ дард...

Цы ма мын кæндзынæ? – Дæ цæстытысыгæй

Æнæ хай фæуыдзæн мæ мард!..


Æцæгæлон адæм, æцæгæлон бæстæ

Æхсныфæй нуазынц мæ туг...

Мæлæтæй нæ тæрсын, фæлæ мын мæ фæстæ,

Мæ уæлмæрдмæ чи хæсдзæн суг?


Кæй чызг мыл ыскæндзæн зæрдæхалæн хъарæг,

Кæй кæуынæй риздзæн къæдзæх,

Кæй фæндыр ысцæгъддзæн мæ иунæджы зарæг,

Чи уадздзæн мæ дугъы йæ бæх?


Мæ Иры фæсивæд! Дæ цинæй, дæ хъыгæй

Фæластон мæ сау зæрдæ дард ...

Цы ма мын кæндзынæ? Дæ цæстытысыгæй

Æнæхай фæкодтонмæ мард!..





1-кæсæг: Хетæгкаты Леуаны фырт Къоста райгуырд 1859 азы Нары Хъæуы, Алагиры районы, Кавказы хæхты зæрдæйы. Йæ мад Гуыбаты Мария Гаврилы чызг амард Къоста куы райгуырд уæд. Йæ мады нæ зыдта Къоста, нæдæр мады рæвдыд федта, кæд уымæ тынг бæллыд уæддæр.

« Нæ Иры фæсивæд, Къостайыл ныззарæм.

Ирон лæг кæй уарзы фылдæр,

Нæ хуыздæр ныхæстæй йæ рухс ном ыссарæм

Уый махæн æгас у ныр дæр!»


2 – кӕсӕг: Ӕмдзӕвгӕ бацӕттӕ кодта 15.15 къорды ахуырдзау Агънаты Каролинӕ


«ФСАТИ»

Бирæйы фæфæнды
Райсомæй хуыссын…
Хур æркаст… нывæнды
Хохаей хохмæ тын…

Комæй коммæ хъазгæ,
Царды хос хæссы…
Цард тындзы йæ размæ…
Фсати ма хуыссы…

Фсатийæ зæронддæр
Дауджытæм кæм и? —
Хæхтæй дæр бæрзонддæр
Чиу, уый йæ фæци.

Мит лæджы цæст сайы, —
Схиз æм, уæд — ныхас! —
Раст йæ астæу зайы
Стыр нæзыбæлас;

Дон кæлы йæ рæзты
Урс æхсæрдзæнтæй;
Цъититæ йæ фæрсты
Бадынц их-зæйтæй.

Фалæрдæм лæбырынц
Сау дуры цæндтæ;
Тар хъæдæй нæ зынынц
Арф, уынгæг кæмттæ…

Урс-урсид дзæгъгъатæй
Бандæттæ, тæрхæг;
Саджы урс сыкъатæй
Фсатийæн — сынтæг…

Арсы хъуын — йæ лыстæн,
Тинтычъи — йæ баз…
Цæй, хуыссæд! — йæ куыстæн
Сæфынæй нæу тас…

Авд лæппуйы зилынц
Фсатийы алфарс,
Залмы сыфтæ тилынц, —
Бындз нæ уадзынц ’ввахс.

Иннæ авд æддæдæр
Аходæн фыцынц…
Физонæг фæхъæбæр,
Фæхсынтæ нæрсынц…

Оф, оф! — загъта Фсати, —
Арв кæмдæр нæры…
Рахъил, дурыл сбадти…
Аходæнхæры…

Комæй, чидæр зары…
Фсати ’хсыны агъд…
— Чи та нæ хъыгдары?
Акæсут-ма тагъд!

Дарддзæст лæппу араст
Айнæджы былмæ,
Къухаууонæй акаст
Сау комы бынмæ…

Федтон, — загъта, — диссаг:
Комынарæджы
Курынц иу мæллæг саг
Фараст барæджы!..

Топп — йерæдзыпп, хъримаг,
Бæх — саулох бæхтæ…
Исты цын хæринаг
К’уаид уал цæтгæ!.. —

Гъе, ’рра! — Фсати загъта, —
Ахæмты тыххæй
Уастырджи фæдавта
Фос нæ мæгуыртæй;

Ауадз цæ йæхимæ! —
Уый та цæ хынцдзæн,
Давæггаг фыдимæ
Карз арахъхъ дæддзæн!..

Бирæ нал уыд хурæй…
Зарынц та кæмдæр…
Дарддзæст лæппу дурæй
Акаст та ныр дæр…

Авд цуаноны бадынц
Айнæджы ныхыл,
Тынг хъазуатæй зарынц,
Нал хæцынц зæххыл…

о, уæрæйдæ, Фсати!
Ракæс, рафæлгæс,
Бæрзондæй ныллæгмæ
Хорз нæ бафæдзæхс!

Мах — дæуазæг, Фсати,
Ды — нæ фæдзæхсæг!
Бæрзондæй ныллæгмæ
Ракæс, рафæлгæс!..

Дзабыр нæй, — æрчъитæ!
Топп рæхсæнтæй баст,
Пакахуд нысчъилтæ,
Сæр æхсырфæй даст…

Гъе, ныр, гъе, нæхион, —
Разын ныр рæдау!
Аскъæр цыл нæ сион,
Хорз цæ фен, лæгау.

5.14 къорды: ______________________________


1- кæсæг: Къостайы поэмӕтӕ кӕсгӕйӕ зӕрдӕ хуры фарс абады, хи бинонтау бауарзӕм йӕ поэмӕты сӕйраг ӕмӕ фӕзминаг архайджыты.

\

2 - кæсæг: Мах ирæттæ, Къостайы хонæм хи æфсымæрау - нæхи Къоста. Уый у махæн нæ æнæбын уарзон адæймаг, нæ æнусон æвзонг æфсымæр æмæ æнæамæлгæ раздзог. Уый мах нымайæм æгасыл алы хатт дæр.

«Дæ кад æнустæм у цæринаг,

Дæ цард гъе ныр дæр у сæдæ

Зæххыл дын нал баззад кæнинаг,-

Дæ мæсыг амайын фæдæ!»

Нӕ колледжы ахуырдзаутӕ бацаттӕ кодтой скъуыдзаг поэмӕ "Фатима" йӕ. Табуафси бакасут ӕм.

«ФАТИМӔ»

Моурауты Хъазбег - Ибрагим

Дудиаты Вадим - Наиб

Мӕхъиты Аленӕ - Фатимӕ.


ИБРАГИМ: Ахх, хъазгӕ ҆мӕ райгӕ куы фӕхӕссин дӕу

Нӕ ницӕйаг дунейӕ дардмӕ,

Нӕ зӕгъин, фӕллад дӕн, мӕ бон хӕссын нӕу,

Æрдз хъуысид мӕ уарзыны зардмӕ…


Мӕ фӕндыры зардмӕ дӕ буц сӕр фӕлмӕн

Æруадзис мӕ риуыл ӕнцадӕй,

Фӕхуыссис ды бирӕ мӕ риуыл мӕнӕн

Æмӕ дӕ рӕвдауин мӕ зардӕй…


Сабыргай дын бирӕ фӕзарин уӕд ӕз

Тӕмӕнкалгӕ ӕрдзы хъӕбысы.

Æз дын уӕд фӕдзурин, куыд тыхсын:

Цӕйбӕрц хорз у уарзын, фӕллойы фӕрӕз,

Уд царды сӕрибар куыд мысы…


ФАТИМӔ: (Уыцы заман дон ӕрбахӕссы, йе ҆ккой дурын. Йӕхи ӕмбӕхсы ӕмӕ хъусы Ибрагимы ныхӕстӕм).


НАИБ: ( Рауад, йӕ лӕдзӕдгыл ӕнцойгӕнгӕ). (Ибрагим амбӕхст)

Фатимӕ! Фатимӕ! Кӕм дӕ мӕ чызг! (ӕрбадт).

ФАТИМӔ: (Фатимӕ йӕ разы алӕууыд). Ам дӕн баба. Уазал дон дын ӕрбахастон.


НАИБ: - Мӕ хур, мӕ уарзон чызг, уыныс мӕ,-

Ысурс и, базӕронд дӕ фыд;

Рӕхджы бон, чи зоны, ӕнусмӕ

Мӕныл ныккалдзысты сыджыт…

Дӕ мады амӕлӕн фыдбоны, -

Куы сдӕ ды сидзӕр сывӕллон,

Дӕ цард куы фӕфыддӕр зындонӕй,

Уӕд дӕ ӕрбакодтон, мӕ бон…

Дзырд радтон хистӕртӕн, нӕ хъӕуӕн,

Кӕй дӕ рӕвдаудзынӕн фыдау,

Æмӕ дӕ не ҆лдӕртты хуыздӕрӕн

Кӕй ратдзынӕн мӕхи чызгау…

Куыд уалдзыгон дидинӕг хӕхты

Æрттивгӕ ракала тӕмӕн

Æмӕ кӕна рӕсугъддӕр рӕгъты,

Раст уый хуызӕн ды дӕр мӕнӕн

Мӕ къухты рӕзыдтӕ ҆мӕ ҆рттывтай…

Дӕ рӕсугъд койӕ ныр дӕр

Мӕ кӕртмӕ бирӕты фӕхуыдтай

Æлдар ӕмӕ уӕздан гуырдтӕ…

Мыййаг сӕ искӕйы цӕстӕнгас

Дӕуӕн кӕд рухсдзинад дӕтты,-

Мӕ дзуапп сӕ базонын фӕнды,

Мӕнмӕ кӕсынц…зӕгъ ма дӕ ныхас…

(ницы дзуры Фатимӕ, сӕргуыбырӕй лӕууы)


Фатимӕ, тагъд ӕзгъорынц азтӕ, -

Ныр дын у мад афон дӕуӕн…

Мӕхӕмӕты сыгъдӕг ныхӕстӕ

Æнӕхъахъхъӕнгӕ нӕй гӕнӕн.

Фыдӕлты гъдӕуттӕн, - рох дӕ ма уӕд,-

Сӕ сӕрты хизын нӕу ӕдас…

(ницы дзуры Фатимӕ, сӕргуыбырӕй лӕууы)


Фатимӕ, ма уадз маст мӕ риуы,

Æнӕуи дӕр рыст у бынтон;

Мӕ зӕрдӕ ма ӕгӕрдӕр ниуы

Дзамболатыл… Мӕ саби, зон!-

Смахыл ма мӕ зӕрдӕ дардтон,

Йӕ мад куы амардис, уӕдӕй…

Фӕхастон уӕ…Æмӕ цы ссардтон?

Фӕндзӕм аз уымӕй иу уац нӕй,

Нӕ мын кӕныс ды дӕр тӕригъӕд!..

Фыдлӕг-иу ахӕм бонтӕ ҆рвитӕд!..

(Фатимӕ кӕуы…)

Фатимӕ… Цы? Цӕссыг…цӕй фӕдыл?

Цӕуыл кӕуыс, мӕ хуры цӕст?

Мӕ дзырдтӕ ма нымай ӕфхӕрдыл,

Мӕ мӕт дӕ карыл у ӕрмӕст…

(йӕ сӕрыл хӕцы)


ФАТИМӔ: - Мӕ фыд, цӕмӕн кӕнӕм, зӕгъ-ма мын,

- Дзӕгъӕл ныхас? Мӕ хуызӕттӕн

Ысхӕцын нӕу ӕнцон, - ӕмбарын,

Фӕлӕ цы гӕнӕн ис… Дӕу дӕн, -

Кӕмӕн дӕ фӕнды, ратт мӕ уымӕн,

Æмӕ дӕм ничи рхӕсдзӕн фау –

Нӕдӕр нӕ дзыллӕ, нӕ хуыцау.

Мӕнӕн та нӕу уӕлдай… Цӕрдзынӕн…

Кӕм ис амонд та…


НАИБ: - Мӕ чызг,

Ды марыс де ҆фхӕрд фыды барӕй!

Хӕрын мӕ урс сӕрӕй ӕз ард,

Кӕнын дын сомы ст ыр хуыцауӕй,-

Ӕрмӕст дӕ амонд у мӕ цард…

Фыдӕлты бар, ӕгъдӕутты хъомыс,-

Мах сомы уыдонӕй кӕнӕм,-

Ӕмӕ мӕхи фӕндон кӕй хоныс-

Фӕхӕссин се ᾽ппӕт дӕр мӕрдтӕм,

Ӕрмӕст ӕфхӕрдӕй ӕмӕ тасӕй

Цы ракодта мӕнӕн хъысмӕт,

Гъеуый фӕстӕ дзӕбӕх ныхасӕй

Дӕуӕн куы фехъусин дӕ фӕнд.

Фатимӕ, курын дӕ, мӕ мӕтмӕ

Дӕ зӕрдӕ раргом кӕн…


ФАТИМӔ: Баба, ды мын ме ᾽ргом дзырд ныббар…

Ӕнӕхъуаджы ӕнхъӕлмӕ кастӕй

Ныр фондз азы мӕныл фӕтар,

Ӕнӕфын ӕхсӕвтау, ӕвастӕй,

Ӕнӕфӕд уадзгӕйӕ, куыддӕр…

Уырнӕд дӕ, хаттӕй-хатт ныр дӕр

Мӕнӕн ысрухс кӕнынц мӕ зӕрдӕ

Ныфс ӕмӕ ӕнхъӕлцауы цӕхӕртӕ-

Кӕсын ӕм ӕз .. Фӕлӕ цы сты

Фыдӕлгъыстаг чызгӕн йӕ сӕнттӕ!

Гъеуый аргъ не сты, ӕмӕ ды

Сӕттай нӕ фыдӕлты ӕгъдӕуттӕ…

Ӕвӕццӕгӕн, хъысмӕты уагӕй

Нӕ ахицӕн тӕрхонгонд у,-

Нӕ хъуыддаг фехӕлд махӕн рагӕй…

Стыр пеуымпарӕн табу!

Кӕнын мӕ хъысмӕтыл ӕз разы,-

Ныббар, нӕ рӕвдаудзӕн уый мӕн,

Фӕлӕ фыдӕлгъыстау дӕуӕн

Ӕнус нӕ баддзынӕн дӕ разы;

Ӕгъдӕуттимӕ нӕ цӕуын тохы…

Сӕттын мӕ раздӕры дзырдтӕ…

Дзамболаты ӕз уадзын рохы

Ӕмӕ кӕнын-фӕнда дӕ, нӕ,-

Ӕз Ибрагимӕй мой…


НАИБ: -Мӕ чызг!


ФАТИМӔ: Нывгонд у мӕнӕн хуыцауӕй…

-Фӕлӕ уый ницы у, гӕвзыкк…


НАИБ: Ӕркӕс мӕ чызг!


ФАТИМӔ: - Мӕ фыд, уый рагӕй

Куы судзы уарзоны тӕмӕн…

НАИБ: -Фӕлӕ уый нӕу ӕлдар, мӕ чызг…

ФАТИМӔ: Гъеуый нӕу хъауджыдӕр мӕнӕн…

Мӕ хъуыдытӕ ныгӕнынмӕ

Кӕм разынд фаг хъару мӕнмӕ,

Гъеуым, ӕууӕнд, мӕ уарзон фыд,

Рӕстдзинад уарзоны ӕнцойы-

Нӕ хид нӕ тугӕйдзаг фӕллойы

Ыссардзынӕн ӕз цин, рӕвдыд…

Мӕ фыд нӕ фехъуыстай дӕ барвӕнд

Ныртӕккӕ де ᾽дылы чызгӕн.

Тӕрхон ын кӕн ӕнӕтӕригъӕд,-

Дӕ фарн куыд амоны дӕуӕн,-

(ацыд)



НАИБ: Тӕрхон- ӕгъдаухалӕгӕн тагъд!!

(йӕ риуыл хӕцгӕ сабыргай архауд).


КÆРОН.



1-кæсæг: Къоста нын йæ иу æмдзæвгæйы фæдзæхста:


« …Иу бон кæндзысты мæ дзырд,

Уый фæстæ ферох уыдзынæн,

Ничиуал зондзæн мæ цырт».


2 – кæсæг: Фæлæ, уый уыд Къостайы æрхуым хъуыды. Ныр æнус æмæ æрдæгæй фылдæр Къоста цæры ирон адæмы зæрдæты, рох кæнын æй нæ уадзæм нæ кæстæртæн. Фæлтæрæй - фæлтæрмæ дæттæм нæ уарзондзинад, нæхи æнусон уарзон æфсымæр Къостамæ. Бирæ дæ уарзæм Къоста мах! колледжы ахуырдзаутӕ.


Ӕмдзӕвгӕ бакӕсдзӕн 5.14 къорды ахуырдзау Кумсишвили Маринӕ

"Не спрашивай"


1 - кæсæг: Къоста нын цас хорздзинæдтæ ныууагъта, уыдонæн кæрон нæй, фæлæ ма уæддæр уынæргъыдта:

«Æз дзыллæйæ къаддæр куы дарин,

Куы бафидин искуы мæ хæс,

Уæд афтæ æнкъардæй нæ зарин,

Нæ хъуысид мæ кæуын хъæлæс…»


2 – кæсæг: Цымæ ма цы хæс дардта йæ адæмæй Къоста? Цы ма йæ фæндыд скæнын йæ адæмæн? Æвæццæгæн æй фæндыд, куы федтаид алы ирон хæдзар дæр амондджынæй цæргæйæ. Абоны бон Къоста, сыххæст сты дæ фæндтæ. Абоны бон зæгъис бафыстон мæ хæс мæ адæмы раз. Дæ адæм цæрынц сæрибар æмæ амондджынæй.

Ӕмдзӕвгӕ бацттӕ кодта 11.16 къорды ахуырдзау Хетӕгкаты Даниил "На смерть горянки"

На смерть горянки


Не рыдайте безумно над ней —

Она цели достигла своей,—

Тяжесть жизни, нужда и невзгоды

С колыбели знакомы уж ей...

Хорошо умереть в ее годы...


Ничего, что она молода,—

Кроме рабства, борьбы и труда,

Ни минуты отрадной свободы

Ей бы жизнь не дала никогда...

Хорошо умереть в ее годы.


Приютят ее лучше людей

Под холодною сенью своей

Тесный гроб и могильные своды...

Не рыдайте безумно над ней! —

Хорошо умереть в ее годы.


1889 г. (?)




1-кæсæг: Ирыстонæй фæхицæн Къостайæн уыд кæддæриддæр зындон, йæ зæрдæйы монцтæ йæ райгуырæн зæххыл цы адæм тухитæ кодта, уыдонмæ тырнгæйæ фыста:


«Фæхæссон-ма, загътон, уæддæр

Фæстæмæ мæ иунæджы сæр

Мæ Ирмæ, мæ райгуырæн бæстæм…

Мæ зæрдæ фыр цинæй рызти,

Куы скастæн нæ цъитиджын хæхтæм.»

2-кæсæг: Ӕмдзӕвгӕ бакӕсдзӕн 8.16 къорды ахуырдзау Гаглойты Марат "Додой"



  1. кӕсӕг: Адæмы уарзон хъæбул - Къоста мæгуыр адæмы æнусон дзуринæгтæ ранывæзта хуымæтæг адæмон æвзагæй. Къоста йæ цæрæнбонты фæстаг æртахы онг йæ хъуыды уыд йæ уарзон адæм.

2-кæсæг: Къоста æнæкæрон уарзт кодта æрмæст йæ адæмы нæ, фæлæ ма йæ уарзон чызджыты дæр.


Ӕмдзӕвгӕ кӕсы Тедеты Лидӕ 12.16 къорды ахуырдзау "Азар"

АЗАР!


Æз дæ зарынмæ куы хъусын,

Уæд хъæлдзæгдæрæй фæкусын,

О, мæ хуры хай, –

Азар-ма, чызгай!..


Мах бар нал æсты нæ сæртæ...

Азар, цалынмæ дæ зæрдæ

Не ссау фырмæстæй,

Адæмы мæтæй!..


Адæмæн зæхх у сæ дарæг...

Азар!.. Ракæ мыл-иу хъарæг, –

"О, мæ бон, – иу зæгъ, –

Байстой нын нæ зæхх!.."


Нал дæ бахъæудзæн ныр рувын..

Азар!.. Сахуыр мæ кæ кувын!..

Ма фæлидз тæргай,

О, мæхурыхай!..



1-кæсæг: Къоста йæ зæрдæйы монцтæ равдыста Цæллыккаты Аннæйы портрет нывгæнгæйæ, цыдæриддæр уарзондзинад æм уыд йæ зæрдæйы, уый нывмæ радæтта. Æргомæй фыста йæ фыстæджыты дæр йæ удæй фылдæр æй кæй уарзы.

Кæнæ Аннæ Поповæйы уарзондзинад? Куыд сыгъдæг уарзтæй уарзы чызджы.

Æрыдойнаг чызг Хуырымты Лейлайы та уæларвон хурау, рухс уарзтæй уарзы.Йæ фæстаг æмæ уæздæттæ Галинæ Смирновæйы та бары хæххон дидинæгимæ. Ахæм сыгъдæг уарзондзинад уыд Къостайы зæрдæйы.

Фæлæ хъыгагæн иунæгæй арвыста йæ бонтæ суанг йæ амæлæ бонмæ.


2-кæсæг: « Дæ мидбылты худт,

Дæргъæрфыг рæсугъд,

Фæскъæвда хур бон у лæгæн.

Дæ рухс цæстæнгас,

Дæ рæвдыд ныхас

Мæгуырæн бирæ сты мæтæн …»


Нӕ колледжы12.15 къорды ахуырдзау Моурауты Казбег бакӕсдзӕн ӕмдзӕвгӕ:

"Да,я люблю ее"


Да, я люблю ее... но не позорной страстью,

Как объяснять себе привыкли вы любовь,—

Я не влеку ее к обманчивому счастью,

Волнуя сладостным напевом ее кровь.


Нет, я люблю ее, как символ воплощенья

Доступных на земле возвышенных начал

Добра и истины, любви и всепрощенья,

Люблю ее, как жизнь, люблю, как идеал,


Как трон свободных дум без гордости надменной,

Как свет познания, как мавзолей искусств,

Как храм поэзии, мечтою окрыленной,

И как чистилище ума, души и чувств.


Да, я люблю ее по долгу, по призванью,

Награды за любовь не требуя себе;

Как раб, приветствуя ее посильной данью,

Я награжден вполне, признателен судьбе.


Я счастлив, что люблю... Любви одной покорный,

Под знаменем ее пойду на смертный бой,

Пойду на суд толпы холодной, дикой, вздорной,

С спокойной совестью, с ликующей душой...


И если я порой мучительно страдаю,

И если я не сплю из-за нее ночей,

То разве я тогда ребячески желаю

И слез, и ласк ее задумчивых очей?


Нет, — я боюсь... Боюсь, что, в жизнь едва вступая,

Она доверчиво отдастся ей во всем,

И к ней прокрадется незримо ложь людская,

Которой осквернить святыню нипочем.


Вот, вот чего боюсь, что грудь мою терзает:

Она доверчива, наивна, молода,

А жизнь заманчиво зовет и соблазняет...

Боюсь, что разлюбить могу ее тогда.




1-кæсæг: Къоста ӕнæкæрон уарзтæй уарзта сывæллæтты. Кæд йæхæдæг сывæллоны ад нæ базыдта, уæддæр, уыдонмæ уарзондзинад æргомæй æвдисы йе 'мдзæвгæты, басниты, зарджыты æмæ аргъæутты.


2-кæсæг: Абон мах уазӕгуаты ӕрбахуыдтам нӕ чысыл сабиты :

Хынцӕгты …….. уыдон нын бацӕттӕ кодтой ӕмдзӕвгӕтӕ, уа хорзӕхӕй байхъусӕм ма сӕм





1-кæсæг: Кæцы ирон сылгоймаг нæ базары йæ хъæбулы авдæнмæ Къостайы «А-ЛОЛ-ЛАЙ». Кæм ма ссардзынæ уымæй рæсугъддæр æмæ адджындæр ныхæстæ:

« Къух дæ аузын фæразы,

Мæй дæ авдæнимæ хъазы

Стыр лæг мын æсуай

"А-ЛОЛ-ЛАЙ".


2-кæсæг: Ӕмдзӕвгӕ кӕсы Плиты Дианӕ "А-ЛОЛ-ЛАЙ".

А-ЛОЛ-ЛАЙ!

Къух дæ ауызын фæразы…
Мæй дæ авдæнимæ хъазы.
Стыр лæг мын ысуай!..
А-лол-лай!..

Ракæндзынæн дын мæ зарæг…
Искуы кæд ысуис мæ дарæг,
Урс уæрыкк дын уон!..
о, мæ бон!..

Зындонæй фыддæр нæ цæрæн…
Нал у ныр дæ фыд йæ сæрæн
Сау хæххон куыстæй…
Ахуысс,цаей!..

Искуы мын куы схъомыл уаис,
Уæд ды дæр дзы цух нæ заис,
Бирæ мын цæрай!..
А-лол-лай!..

Скæнис хъугдзармаей æрчъитæ,
Къахис митбынæй мæхъитæ,
Стонг æмæ сыдæй…
Ахуысс, цæй!..

Сугтæ мын хæссис æргъомæй…
Бадзурин дæм уæд æргомæй:
Мады зæрдæ зон,
о, мае бон!..

Бадзурин дæм: уарз нæ бæстæ,
Ма цæ суæлдайкæ нæ фæстæ,
Ма цæ бафæллай!..
А-лол-лай!..



1-кӕсӕг: Ӕмдзӕвгӕ кӕсы Джанайты Тимур 11.14 къорды ахуырдзау…..




1 - кӕсӕг: Куыд загътам афтӕмӕй Къоста фыста баснитӕ дӕр . Нӕ ахуырдзаутӕ Агънаты Каролина , Гӕтыгкаты Хетӕг ӕмӕ Гӕбӕраты Роксанӕ равдисдзысты сценкӕ Къостайы баснямӕ гӕсгӕ:

"Бирӕгъ ӕмӕ хърихъупп."



«БИРÆГЪ ÆМÆ ХЪРИХЪУПП»

  1. Агънаты Каролина(хърихъупп) - 15.15 къорд

  2. Гатикъаты Хетӕг (бирӕгъ) - 17.14 къорд

  3. Габараты Роксана (автор) - 15.14 къорд



Вадим: ( Рауад йӕ къухтӕ цӕттӕ дары, сырдау афтӕмӕй. Фӕйнӕрдӕм смыстытӕгӕнгӕ агуры йӕхицӕн хӕринаг).

Роксана : - Алчи зыдгӕнӕджы

Бирӕгъ фӕхоны

Бирӕгъ зыд кӕй кӕны

Чидӕрид зоны


Раджы та иу бирӕгъ

Нард хӕдмӕл хордта

Афтӕмӕй адӕмӕн

Туг уарӕн кодта


Хетаг: (Ссардта стӕг, йӕхи йыл ныздыхта ӕмӕ зыдӕй ҆хсыны).


Роксана : Диссаг ӕвналынмӕ

Цас ын ӕнтысти

Уалынмӕ уӕны стӕг

Хурхы нынныхсти.

Хетӕг: (стӕг ӕхсынгӕйӕ йӕ хъуыры фӕбадт стӕг. Йӕ хъуырмӕ ӕвналы ӕмӕ хауы зӕххмӕ, йӕ гӕндзӕхтӕ тилы).


Роксана: Атылди, адӕргъ и,

Нал уыд йӕ сӕрӕн

Амонд йӕ хъахъхъӕнӕг

Ахӕм ӕвзӕрӕн!

Хетӕг: (нал ҆змӕлы/ мӕлыны къахыл ныллӕууыд).

Роксана: Хърихъхупп хӕстӕджыты

Донбылтыдл зилы,

Бирӕгъ йӕ цыппӕртӕ

Хърихъуппмӕ тилы.

Хетӕг: ( Хърихъуппмӕ кӕсы, йӕ гӕндзӕхтӕ тилы, ӕххуыс агуры).


Каролинӕ: (рауад, цъылынджытӕ кӕны, агуры хӕринаг, доны йӕ къах фӕтъыссы, фӕстӕмӕ йӕ фелвасы. Уалынмӕ ауыдта бирӕгъы ӕмӕ йӕм хъавгӕ ӕввахс бацыд. Уӕлейӕ йӕм ӕркаст бынмӕ. Фӕтарст йӕхи адӕмы ҆рдӕм раппӕрста ӕмӕ дзуры): (адӕммӕ)

«Ай та цы диссаг у?-

Рагӕй ӕрӕгмӕ

Никуы мӕм бабӕллыд

Бирӕгъ хӕстӕгмӕ.

Роксана: Хърихъупп фӕзӕрдӕлхӕд

Абадт йӕ цуры

Каролинӕ:(абадт йӕ цуры)

Цӕй ма, цы мӕ кӕныс?



Роксана Сырд ма кӕм дзуры?

Хетӕг (йӕ иу цӕст фезмӕлы, иннӕ ныдздзагъыр).

Роксана: Иу цӕст ма фезмӕлыд

Иннӕ ныдздзагъыр

Хърихъупп цӕстӕнгасыл

Рагӕй уыд ахуыр,-

Бирӕгъы хъӕлӕсы

Фатау фӕцавта

Даргъ бырынкъ,

Афтӕмӕй оны стӕг сдавта.


(Каролинӕ ӕмӕ Хетӕг ӕвдисынц ).


Роксана: Бирӕгъ ӕсулӕфыд, -

Фервӕст нӕ рынчын

Хърихъупп ӕм бадзырдта:


Каролинӕ:Цӕй ма мӕ мызд мын!


Роксана: Сырд дын фӕхъӕр ласта:


Хетӕг: Гъа! – дзӕгъӕлхӕтӕг

Гас мын кӕй баззадтӕ

Абон дӕхӕдӕг!


Бузныг цӕуылнӕ дӕ?

Гайтмӕ мӕ дзыхӕй

Де ҆взӕр лӕгуын къоппа

Райстай дзӕбӕхӕй?!

Барст дын уӕд, ацы хатт

Ацы тыхтона!

Искуы ма фембӕлӕм

Додой дӕ къона!


(Хетӕг суры Каролинӕйы йӕ разӕй).

Роксана: Уый дын йӕ кӕрон! Æнӕхъуаджы нӕ фӕзӕгъынц: « Тыхджын уӕлахиз!»

КÆРОН.


1- кӕсӕг: Уӕ хорзӕхӕй ныр та байхъусӕм 15.15 къорды ахуырдзау Пескова Настямӕ, уый та нын бацӕттӕ кодта басня " Бирӕгъ ӕмӕ хърихъупп"





1- кӕсӕг: Адæм æмæ Къоста иу артæй рацыдысты. Йæ чиныг «Ирон фæндыр»-ы алы дзырд дæр, алы зæл дæр , уыцы артæй стъæлфæн у.

2 кӕсӕг: Абон æрбамбырд стæм нæ хæххон стъалыйы ном арынмæ, æмæ тынг-тынг батырнæм, йæ рухс ном срухс кæныныл. Расидæм ерыстæ кæрæдзиимæ Къостайы æмдзæвгæтæ æмæ прозæйыл афæлгæстæй.

Ӕмдзӕвгӕтӕ бакӕсдзӕн 17.14 къорды ахуырдзау, Хуырымты Нугзар "Раздумье"



РАЗДУМЬЕ


Пускай не знает

Покоя Творец!

Семья родная,

Оплачь мой конец.


Я слаб, безвестен

В родимом краю...

Отец, о если б

Мне доблесть твою!


Отвергнут ныне

Селением всем,

В тоске, в унынье

На сходках я нем:


Стою, увядший

От дум и забот.

На битву младший

За мной не идет.


За край мой кровью

Своей не плачу –

Раба оковы,

Бесславный, влачу.

1 кӕсӕг: Ныр та байхъусӕм 14.14.къорды ахуырдзау Морозова Нинӕмӕ "Над нами плыл месяц."


Над нами плыл месяц и звезды мерцали,

Заснуло село за рекой...

Прибрежные ивы чуть-чуть трепетали,

Волна чуть шепталась с волной...


И я колебался... Но взор твой глубокий

Сомненья мои разогнал,—

«В борьбе,— говорил он,— с судьбою жестокой

Ты счастья и жизни не знал.


Куда-то по ветру ты несся без цели,

Как сорванный вихрем листок,

Не слышал ты в мае волшебные трели

Пред тем, как алеет восток.


Не видел, как розы, сплетаясь задорно

В венки, украшают чело.

Не знаешь, что в мире любви все покорно,

Что с нею тепло и светло!»


И так он был полон любви и участья,

И так он все мог разрешить,

Что больно, мучительно хочется счастья,

Мучительно хочется жить...


1 -кӕсӕг: Зӕрдӕ куыннӕ бацагайынц Къостайы фыстӕджытӕ йӕ уарзон Аннӕмӕ. Куыд сыгъдӕг уарзтӕй уарзта, йӕ уарзон чызджыты. Куыд арф ӕвӕрӕнтӕ сӕвӕрдта йӕ зӕрдӕйы мидӕг, ӕгӕрыстӕмӕй сӕ мӕрдтӕм дӕр йемӕ ахаста

2- кӕсӕг: . Йӕ зӕрдӕйы монцытӕ ӕрмӕст дих кодта йӕ ручкӕ ӕмӕ гӕххӕттытимӕ. Табуафси байхъусӕм 22 къорды ахуырдзау Агънаты Костямӕ"…………"

1- кӕсӕг: Ныр та байхъусӕм ……. къордӕй"………….."


2-кӕсӕг:


1 кӕсӕг:


2 кӕсӕг:


1- кӕсӕг:


2-кӕсӕг:


1 кӕсӕг:


2 кӕсӕг:






1 кӕсӕг:Къостайы кой куы канӕм, цӕмӕй нӕ зӕрдӕйы цы ӕнкъарӕнтӕ ис, уыдоны фаг фӕдзурӕм, уӕд нын ӕвӕццӕгӕн аз дӕр не сфаг уыдзӕн.

2-кæсæг: Бузныг Къостайӕн не ᾽взагӕн нын бындур чи ӕрӕвӕрдта! Бузныг смахӕн дӕр нӕ зынаргъ сценӕмӕкӕсджытӕ!

1-кæсæг: Махӕй алчидӕр хъуамӕ уа сӕрыстыр,сӕрбӕрзонд, кӕй дзурӕм Къостайы ӕвзагыл,"Ирон ӕвзагыл"

2-кæсæг:Абон нӕ равдыст кӕронмӕ ӕрхӕццӕ ӕмӕ уын хъӕлдзӕг кафтӕй ӕмӕ зардӕй уӕ зӕрдӕтӕ барухс кӕндзысты нӕ ахуырдзаутӕ.

Зары Кичко Анастасия











КӔРОН.


Подайте заявку сейчас на любой интересующий Вас курс переподготовки, чтобы получить диплом со скидкой 50% уже осенью 2017 года.


Выберите специальность, которую Вы хотите получить:

Обучение проходит дистанционно на сайте проекта "Инфоурок".
По итогам обучения слушателям выдаются печатные дипломы установленного образца.

ПЕРЕЙТИ В КАТАЛОГ КУРСОВ

Автор
Дата добавления 03.11.2016
Раздел Другое
Подраздел Другие методич. материалы
Просмотров64
Номер материала ДБ-318180
Получить свидетельство о публикации
Похожие материалы

Включите уведомления прямо сейчас и мы сразу сообщим Вам о важных новостях. Не волнуйтесь, мы будем отправлять только самое главное.
Специальное предложение
Вверх