Добавить материал и получить бесплатное свидетельство о публикации в СМИ
Эл. №ФС77-60625 от 20.01.2015
Свидетельство о публикации

Автоматическая выдача свидетельства о публикации в официальном СМИ сразу после добавления материала на сайт - Бесплатно

Добавить свой материал

За каждый опубликованный материал Вы получите бесплатное свидетельство о публикации от проекта «Инфоурок»

(Свидетельство о регистрации СМИ: Эл №ФС77-60625 от 20.01.2015)

Инфоурок / Классному руководителю / Другие методич. материалы / "С.Сейфуллиннің Көкшетау поэмасы" қазақ әдебиеті сабағы 11 сынып
ВНИМАНИЮ ВСЕХ УЧИТЕЛЕЙ: согласно Федеральному закону № 313-ФЗ все педагоги должны пройти обучение навыкам оказания первой помощи.

Дистанционный курс "Оказание первой помощи детям и взрослым" от проекта "Инфоурок" даёт Вам возможность привести свои знания в соответствие с требованиями закона и получить удостоверение о повышении квалификации установленного образца (180 часов). Начало обучения новой группы: 28 июня.

Подать заявку на курс
  • Классному руководителю

"С.Сейфуллиннің Көкшетау поэмасы" қазақ әдебиеті сабағы 11 сынып

библиотека
материалов


Күні: Пәні: қазақ әдебиеті Сыныбы: 11

Сабақтың тақырыбы: С.Сейфуллинің «Көкшетау» поэмасы

(Қалмақ қызы мен Адақ образы. Ақынның портрет жасау шеберлігі)

Сабақтың мақсаты: Білімділік: поэманы түсініп,мәнерлеп,көркем оқи білуге баулу;поэманың көркемдігін,әдебиет тарихында алатын орнын,ақынның образ жасау шеберлігін ұғындыру; сабақтың жаңа әдістерімен жұмыс жасауға үйрету. Дамытушылық: поэманы талдай білуге төселдіру;түсініп оқу,сөз астарына үңіліп,мағынаны түсіндіру,сын тұрғыдан ойландыру,түйінді ой айта білуге,өзіндік пікір қалыптастыруға жетелеу. Тәрбиелік: туған жерге деген сезімдерін тәрбиелей отырып,сүйіспеншіліктерін арттыру,шығармашылық ізденіске жұмылдыру,елінің адал азаматы болуға тәрбиелеу.

Сабақтың әдіс-тәсілдері: мұғалім сөзі,сұрақ-жауап,прблемалық сұрақ,көрнекіліктер,шығармашылық жұмыстар.

Сабақтың көрнекілігі: хронологиялық кесте,Венн диаграммасы,суретер,ауызша журнал.

Сабақтың жүргізілу барысы.

І. Ұйымдастыру кезеңі.

1.Оқушызейінін сабаққа аудару.

2.Сабақтың мақсатымен,тақырыбымен таныстыру.

ІІ.Үй жұмысы.

С.Сейфуллиннің «Көкшетау» поэмасы төмендегі үлгі-жоспар бойынша сұралады.

1. «Көкшетау» поэмасының мазмұнына шолу.

2. Поэманың тақырыбы,сюжеті,композициялық құрылысы.

3. Көкшетаудың өткені,қазіргісі және болашағы.

4. «Ауызша журнал» арқылы жан-жақты мағлұмат тексеру.

Түсініктері бойынша сабақ сұрау.

ІІІ. Жаңа сабақ.

Оқушылардың назарын жаңа сабақ тақырыбына аудартамын да,төмендегі сұрақтарды қоямын.

-«Көкшетау» поэмасы қайжылы жазылды?

-«Көкшетау» поэмасы 1928 жылы жазылды.

-Ол қандай поэма?

-«Көкшетау» - туған жер туралы,оның ғажап сұлулығы мен тарихы жайлы поэма.

-Поэманың «Оқжетпес» тарауында таудың зәулім екенін танытатын сөздер мен сөз тікестерін кім тауып оқиды?

Сүп-сүйір бейне найза шың,құз биік,

Төбесі кейде тұрар бұлтқа тиіп.

Қарасаң етегінен шың басына,

Тақияң жерге түсер тұрған киіп.

Тіп-тік шың көкке қарай кеткен бойлап,

Тұрғандай таусылмайтын бір ой ойлап.

  • Таудың биік екенін төбесі бұлтқа тиюінен және көкке қарай бойлап кетуінен көреміз.

  • Ал балалар,тік екенін қайдан байқадыңыз?

  • «Сүп-сүйір бейне найза...» тіркесінен және шың басына қарағанда тақияның жерге түсуінен.

Міне, балалар, ақынның тауды кескіндеуі бұл айтылғандармен шектелмейді.Біз оны өткен сабақтарда көріп,білген едік

Біз бүгінгі сабағымыда роэмадағы қалмақ қызы мен Адақ образына және ақынныңпортрет жасау шеберлігіне тоқталамыз.

-Портрет дегеніміз не?

-Көркем әдебиетте адамның сырт бітімін,кескін-кейпін,жүріс-тұрысын суреттеуді портрет дейміз.

-Біз бұл суреттеулерді қай шығармалардан кездестірдік?

Кім айтады?

  • Ғ.Мүсірепов «Жаңа достар», Б.Майлин «Шұғаның белгісі», М.Әуезов «Әжемнің әңгімесі», Ж.Аймауытов «Ақбілек»,т.б.

  • Ақын суреттеуіндегі қалмақ қызы қандай?

  • Сұлу,ақылды,мінезді,адамгершілігі мол,сүйіспеншілігі тұрақты,байсалды,тапқыр.

  • Қыздың ақылдылығы қай жерде байқалады?

  • Қыздың ақылдылығы кімге баруды таңдау өзіне берілген кезде көрінеді.Ол көл жағасындағы биік шыңның басына орамал байлатып,кімде-кім соны атып түсірсе,соған бармақ ойын білдіреді.

  • Ақын оның көркін қалай суреттейді,оқулықтан тауып оқыыз.

Сол қыздың он жетіге келген жасы

Оралған аш беліне қолаң шашы.

Қап-қара қарлығаштың қанатындай

Иілген ақ маңдайда екі қасы.

Аш белі көк шыбықтай солқылдайды,

Қолаң шаш бейне жібек толқындайды...

Батырлар сол сұлуға салыстырған

Жалғыз ақ аспандағы күн мен айды.

  • Осы суреттеуде ақын қандай бейнені ұсынады?

  • Ақын портрет жасау бейнесін ұсынады.

  • Ақын тұтқын қыздың бейнесін неге теңейді?

  • Оның тұтқындағы солғын өңін үзілген қызғалдаққа теңейді.

  • Тағы неге балайды?

  • Мергеннің оғы тиіп,әлсіреп қолға түскен бала киікке балайды.

Сұңқардың баласындай қолға түскен,

Құланның құлынындай қолға түскен.

Тұтқын қыз жауларына жалтаңдайды

Киіктің лағындай қолға түскен

Оқушылар ақын қызды тек асқан сұлу едідеп сырттай тамсанып,құрғақ баяндай бермейді.Бірер деталь,аз суретпен оның келбнтреңін көріктендіре ашады.Жоғарыдағы өлең жолдарын жеке талдауға көшейік.

  • Қыз шашының ұзындығын қай сөзденқай сөз тіркесінен көреміз?

  • «Оралған аш беліне».

  • Толық түсіндіріп, талдасақ.

  • Егер шаш белге жетіп,онымен қойма,оралып жетсе,шашының соншама ұзын болғандығы.

  • Айырмашылығы неде деп ойлайсыңдар?Қыз шашының ұзындығын құр дәлелдеуде әдемілік бар ма?Әлде «оралған аш беліне» әсем бе?

  • Әрине, «Оралған аш беліне» әсем.

Міне,оқушылар образдың күші.Ақын тек құбылыстың картинасын көруші емес,соны лирикалық қаһарман сезіміне,талғамына сай өрнектеуші.Сол себептен де көркем әдебиеттегі әр сәтті деталь,образ әсерлі болады,сондықтан біз шығарманы қызыға оқимыз.

Мен оқушыларды одан әрі талдауға төселдіремін.

-Ал қыздың қасын қалай бейнелеген?

-Қап-қара қарлығаштың қанатына теңейді.

-Ал,оқушылар,осы айтқанымыз жеткілікті ме?

-Ақын тек теңеумен шектелмейді,қарлығаштың қанатындай болып келуін көрсетеді.

-Бірінші жолдағы «қап-қара» сөзі мен екіншідегі «ақ» сөзінің бір-біріне ықпалы бар ма?

-Бар.

-Қалай?

Өзім түсіндіріп өтемін.

Оқушылар,алдымен ақын «қап-қараны» көрсетіп алды да,содан соң ақ маңдайға орануына назар аударды.

  • «Аш белі көк шыбықтай солқылдайды» деген жолдан не көруге болады?

  • «Қыз белінің жіңішкелігін және жарасты қимыл-қозғалыс үстіндегі қалпын тамашалауға болады.

  • «Қолаң шаш бейне жібек толқындайды» жолына үңілсек ше?

  • Қыз шашы жұмсақ әрі қалың.

  • Оқушылар,оны тек қана жұмсақ,қалың деп хабарлай салып тұр ма? Ойланыңдаршы.

  • Жоқ оның толқындануын,толқынданғанда да жібектей жұмсақ боп толқындануын құлпырта нақыштап тұр.

  • «Жаутаңдайды»сөзінен не түюге болады?

  • Қыздың әрі қорқып,әрі үміттене қарауын аңғарамыз.Сонымен қатар онда сондай бір мөлдірлік,сүйкімділік бар.

  • Оқушылар,әсемдікті сақта деп,он рет,тіпті жүз рет жалаң ақыл айту әсерлі ме,әлде,жоғардағыдай бірер әсем сурет әсерлі ме?

  • Бірер сурет әсерлі.

  • Міне,өнер құдіреті,оның адам сезіміне әсер ету күші образ мәні осындай.

  • Адақ поэмада қалай суреттеледі?

  • Ол поэмада кең пейілді,адал,ер жүрек,қайырымы мол адам болып суреттеледі.

  • Ақын тағы оның қандай қасиеттерін толықтыра түседі?

  • Іске тиянақты,әділ,кішіпейіл,елге жаққан ер мінезді,оның үстіне ол - әнші.

  • Ақын оның ұнамды портретін қалай бейнелеп береді?

Кім тауып оқиды?

- Қара сұр ұзын бойлы,емес талпақ.

Денесі көк құрыштай,өрдей шалқақ.

Қыр мұрын,қарагер көз,қара мұртты,

Қақпақтай қобы жауырын, - топшы жалпақ,

Солқылдақ көк құрыштай,біткен жіптік,

Жараған аш бөрідей белі жіптік..

Ыңғайлы,сұлу сида,сұңғақ дене,

Жараған бәйгі кердей ықшам сыптық

Білінген шиыр дене,бейне шойын,

Жұп-жұмыр сом боп біткен жігер мойын

Денесі бұлшық етті,терткен күшті,

Бәйгі атша ширатады тұла бойын.

  • Адақтың күшті екенін сыртқы келбетінен-ақ аңғаруға бола ма? Кім айтады? Біз ол келбетті қай сөздерден аңғарамыз?

  • «Көк құрыштай». Бұл тіркес оның денесінің пісіп,қатқаны сондай,тығыз,қатты екені білінеді.оның бейнесін одан әрі «бейне шойын» тіркесі дамыта түседі.Тіпті саусақпен түртсең,қол батпайтындай әсер қалдырады.

Оқушылар,ақын осы іспеттес суретті кейін Балуан Шолақ,Қажымұқан бейнесін көруде де қолданылады.Міне, «Жалаңаш денесіне тіс батпайды» деген суреттеме бар.

Көкше бойында ерекше күшті адамдар болған,оны әріден ұйықтап жатқан «Жеке батыр» және Адақ бейнесінен,беріден Балуан Шолақ,Қажымұқан бейнелері арқылы көріп отырмыз.

Оқушылар,поэмапның «Бүркіт пен аққу,мерген» бөлімінде ақын Адақ батыр бітіміне тағы назар аудартады.қараңыздаршы, «Бұлтиған бұлшық етті құрыш білек,жиырылып ырғалтады күшін білеп» сөздеріне үңіле білуіміз керек.

Ойлаңыздаршы,бәріне пішін келістілігі,қимыл әдемілігі жарасып,үндесіп тұр емес пе?

  • Оқушылар,бәріңе ортақ сұра:Биіктегі орамалды атып түсіру кезінде Адақ қай сипаттармен танылады?

  • Мергендігі мен күштілігі.Мерген болмаса,дәл тигізе алмас еді.Қарулы болмаса,садақ оғын сонша алысқа жеткізе алмас еді ғой.

  • Ал,жұмбақ шешуінен нені аңғарамыз?

  • Ақылдылығы,данышпандығы танылады.

  • Өзінің үйлену мүмкіндігі бола тұра,қызды азат етуді өтінуі кезінде Адақ қандай сипатымен ерекшеленеді?

  • Мейірімділігімен.

Сонымен оқушылар,поэмада көп түрлі әсемдіктер осылай толыса,өріле келе,жалпы сұлулық,пәктік атаулыны аялай білу идеясына жетелейді.

IV. Бекіту.

ақылды, Қалмақ қызы.Хан қолындағы

көріктеріне Тұтқын.Өз ойын жұмбақтап айтып

ақылдары Азаттық,теңдік іздеуші.Қара күш

сай, пен билікке ақыл-парасатымен

білімді. қарсы шығушы жігерлі қыз.

Адақ батыр.Елін жаудан арашалаушы,

Батыр.Ханның қарамағындағы барлық

әскерден бір саты жоғары тұрған

адам.Ойлы,тапқыр.Ханға бағыт

беруші

Оқушыладың сабақтан алған білімдерін тиянақтау мақсатында «Венн диаграммасын» пайдаланам.












V.Қорытынды.

Оқушылар,біз бүгінгі сабағымызда табиғат пен адам бойындағы сан түрлі сұлулық,тазалықт көрсете білу мен олардың бойындағы адал да,қарапайымдылықты талдап,өзкөзімізбен көре білдік.Сол адал жанды,ақылды адамдар сияқтыбіз де білімді,адал бола білейік.

Мен бұл сабағымда образ талдауды жалай күйде емес,көбінесе сұрақ-жауап әдісін,сұрақ арқылы ойланту әдісін қолданып,іздендіре оқуға тәрбиелеймін.

VII. Үйге тапсырма.

Шығарма жазу: «Сәкен – табиғат пен адам өмірінің жыршысы».




Подайте заявку сейчас на любой интересующий Вас курс переподготовки, чтобы получить диплом со скидкой 50% уже осенью 2017 года.


Выберите специальность, которую Вы хотите получить:

Обучение проходит дистанционно на сайте проекта "Инфоурок".
По итогам обучения слушателям выдаются печатные дипломы установленного образца.

ПЕРЕЙТИ В КАТАЛОГ КУРСОВ

Автор
Дата добавления 11.01.2016
Раздел Классному руководителю
Подраздел Другие методич. материалы
Просмотров345
Номер материала ДВ-325600
Получить свидетельство о публикации
Похожие материалы

Включите уведомления прямо сейчас и мы сразу сообщим Вам о важных новостях. Не волнуйтесь, мы будем отправлять только самое главное.
Специальное предложение
Вверх